Gurupad Khandappa Magdum v. Hirabai Khandappa Magdum (గురుపద్ ఖండప్ప మగ్దుమ్ v. హీరాబాయి ఖండప్ప మగ్దుమ్)

1960లో భర్త మరణించిన తర్వాత ఒక వితంతువు ఆయన ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తిలో తన వాటా కోసం దావా వేసింది. ఆమె వాటాను రెండు దశల్లో లెక్కించాలని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది. మొదటిది, భర్త జీవితకాలంలో విభజన జరిగి ఉంటే ఆమెకు వచ్చే వాటా. రెండవది, ఆయన మరణంతో వచ్చే ఆయన ఆసక్తిలో ఆమె వాటా. ఈ తీర్పులో పేరా నంబర్లు లేవు.

త్వరిత పునశ్చరణ

పక్షకారులు

• Gurupad Khandappa Magdum — అప్పీలుదారు, ప్రతివాది 1. మరణించిన ఖండప్ప కుమారుడు. దావాను ఒక్కడే వ్యతిరేకించాడు.
• Hirabai Khandappa Magdum — ప్రతివాది (respondent), వాది. ఖండప్ప భార్య. 7/24 వాటా విభజన, ప్రత్యేక స్వాధీనం కోసం దావా వేసింది.
• Shivapad — ప్రతివాది 2. రెండవ కుమారుడు. వాది క్లెయిమ్‌ను అంగీకరించాడు.
• Biyawwa, Bhagirathibai మరియు Dhundubai — ప్రతివాదులు 3, 4, 5. ముగ్గురు కుమార్తెలు. వాది క్లెయిమ్‌ను అంగీకరించారు.
• Khandappa Sangappa Magdum — మరణించిన వ్యక్తి. 27 జూన్ 1960న మరణించారు. ఆయన ఆస్తి దావాకు కేంద్రం.

విచారణ చరిత్ర

1. 6 నవంబర్ 1962న హీరాబాయి సాంగ్లీలోని జాయింట్ సివిల్ జడ్జి (సీనియర్ డివిజన్) కోర్టులో special civil suit No. 26 of 1963 దాఖలు చేసింది.
2. 13 జూలై 1965న ట్రయల్ కోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది. ఆస్తులు ఖండప్ప స్వయంగా సంపాదించినవని, ఆయన జీవితకాలంలోనే వాటిని విభజించాడని గురుపద్ వాదనను అది తిరస్కరించింది.
3. అయినా ట్రయల్ కోర్టు వాది వాటాను 1/24కే పరిమితం చేసింది. అది Shiramabai Bhimgonda v. Kalgonda తీర్పును అనుసరించింది. 1/4, 1/24లను కలపడానికి నిరాకరించింది.
4. గురుపద్ బాంబే హైకోర్టులో first appeal No. 524 of 1966 దాఖలు చేశాడు. హీరాబాయి cross-objections దాఖలు చేసింది.
5. 19 మార్చి 1975న హైకోర్టు డివిజన్ బెంచ్ గురుపద్ అప్పీలును కొట్టివేసి, cross-objectionsను అనుమతించింది. ఆస్తులు ఉమ్మడి కుటుంబానివని, ముందస్తు విభజన లేదని, వాదికి 7/24 వాటా ఉందని అది తీర్పు చెప్పింది.
6. గురుపద్ special leave (అప్పీలుకు సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చే అనుమతి) ద్వారా సుప్రీంకోర్టుకు అప్పీలు చేశాడు.
7. బాంబే హైకోర్టులోని మరో డివిజన్ బెంచ్ Rangubai Lalji v. Laxman Lalji కేసులో Shiramabaiని మళ్లీ పరిశీలించి, దానితో విభేదించింది. రెండు తీర్పులనూ Patel J. రాశారు.
8. Shiramabai పూర్తిగా వాదించబడలేదని, తప్పుగా నిర్ణయించబడిందని Patel J. భావించారు. సరైన దృష్టిలో వితంతువు వాటా అంటే notional-partition వాటాకు, భర్త మరణంతో ఆయన ఆసక్తిలో వచ్చే ఆమె వాటాను కలపడమే.
9. అప్పీలులో ఉన్న తీర్పులో హైకోర్టు Rangubai Lalji మీద ఆధారపడింది. దీనివల్ల Shiramabai తప్పుగా నిర్ణయించబడిందన్న అభిప్రాయాన్ని పరోక్షంగా సమర్థించినట్లైంది.
10. 27 ఏప్రిల్ 1978న సుప్రీంకోర్టు ఖర్చులతో సహా అప్పీలును కొట్టివేసింది.

వాస్తవాలు

1. Khandappa Sangappa Magdum 27 జూన్ 1960న మరణించారు.
2. ఆయనకు భార్య హీరాబాయి (వాది), ఇద్దరు కుమారులు (గురుపద్, శివపద్ — ప్రతివాదులు 1, 2), ముగ్గురు కుమార్తెలు (ప్రతివాదులు 3 నుంచి 5) ఉన్నారు.
3. హిందూ వారసత్వ చట్టం, 1956 17 జూన్ 1956న అమల్లోకి వచ్చింది. ఖండప్ప ఆ తేదీ తర్వాత మరణించారు.
4. 6 నవంబర్ 1962న హీరాబాయి 7/24 వాటా విభజన, ప్రత్యేక స్వాధీనం కోసం దావా వేసింది. ఆస్తులు రెండు ఇళ్లు, ఒక భూమి, రెండు దుకాణాలు, చరాస్తులు.
5. ఆస్తులు ఉమ్మడి కుటుంబానివని ఆమె చెప్పింది. ఆ కుటుంబంలో ఆమె భర్త, ఆమె, వారి ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.
6. ఖండప్ప జీవితకాలంలో ఆయనకూ ఇద్దరు కుమారులకూ మధ్య విభజన జరిగితే తనకు 1/4 వాటా వచ్చేదని ఆమె వాదన. మిగిలిన ముగ్గురికీ కూడా 1/4 చొప్పున వచ్చేది.
7. ఖండప్ప 1/4 వాటా ఆయన మరణంతో ఆరుగురికి చెందుతుందని ఆమె చెప్పింది. ఆమె, ఆమె ఐదుగురు పిల్లలు. ప్రతి ఒక్కరికి అందులో 1/24 వస్తుంది.
8. ఆమె 1/4, 1/24లను కలిపి ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తులలో 7/24 కోరింది.
9. ప్రతివాదులు 2 నుంచి 5 ఆమె క్లెయిమ్‌ను అంగీకరించారు. ప్రతివాది 1 గురుపద్ మాత్రమే దావాను వ్యతిరేకించాడు.
10. దావా ఆస్తులు ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తులు కావని, అవి ఖండప్ప స్వయంగా సంపాదించినవని గురుపద్ చెప్పాడు. 1960లో ఖండప్ప మరణించిన రోజున ఉమ్మడి కుటుంబమే లేదని అన్నాడు.
11. ఖండప్ప డిసెంబర్ 1952, డిసెంబర్ 1954లో తనకూ ఇద్దరు కుమారులకూ మధ్య దావా ఆస్తులను విభజించాడని అతడు చెప్పాడు.
12. 31 మార్చి 1955 నాటి కుటుంబ ఏర్పాటు ద్వారా, గత విభజనల్లో తన కోసం ఉంచుకున్న వాటా గురించి ఖండప్ప ఆదేశాలు ఇచ్చాడని అన్నాడు. కాబట్టి కొత్త విభజన ప్రశ్నే లేదని వాదన.
13. ట్రయల్ కోర్టు, హైకోర్టు ఈ వాస్తవాలపై గురుపద్ వాదనను తిరస్కరించాయి (విచారణ చరిత్ర చూడండి). హైకోర్టు అభిప్రాయం బలమైనదని, తీవ్రంగా వివాదాస్పదం కాదని సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. హిందూ వారసత్వ చట్టం, 1956లోని సెక్షన్ 6 వివరణ 1ను ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి?
2. coparcenary ఆస్తిలో వాది వాటా కేవలం 1/24నా, లేక 1/4 + 1/24, అంటే 7/24నా?
3. వారసుల వాటాలను నిర్ణయించడానికి మరణానికి ముందు విభజన జరిగిందనే fictionను చివరి వరకు కొనసాగించాలా, లేక అది మరణించిన వ్యక్తి వాటాను మాత్రమే నిర్ణయిస్తుందా?

వాదనలు

న్యాయవాదుల వాదనలను తీర్పు విడిగా వివరించలేదు. పిటిషన్లలో ఉన్న పక్షాల వాదనలను, వివరణ 1పై ఉన్న వాదనలను కింద ఇచ్చాము.

అప్పీలుదారు (గురుపద్, ప్రతివాది 1) తరఫున

1. దావా ఆస్తులు ఉమ్మడి కుటుంబానివి కావు. అవి ఖండప్ప స్వయంగా సంపాదించినవి.
2. 1960లో ఖండప్ప మరణించిన రోజున ఉమ్మడి కుటుంబమే లేదు.
3. ఖండప్ప డిసెంబర్ 1952, డిసెంబర్ 1954లో తనకూ ఇద్దరు కుమారులకూ మధ్య ఆస్తులను విభజించాడు.
4. 31 మార్చి 1955 నాటి కుటుంబ ఏర్పాటు ద్వారా తన కోసం ఉంచుకున్న వాటాపై ఆయన ఆదేశాలు ఇచ్చాడు. కాబట్టి కొత్త విభజన సాధ్యం కాదు.
5. వివరణ 1పై, fiction పరిమితంగా మాత్రమే పనిచేయాలని అప్పీలుదారు సూచించాడు. అప్పీలుదారు సూచించిన పరిమితిని కోర్టు తిరస్కరించినప్పుడు ఇది నమోదైంది. ఈ వాదన వివరాలను తీర్పు ఇంతకంటే ఇవ్వలేదు.
6. ఆధారిత కేసులు: అప్పీలుదారు ఆధారపడినట్లు తీర్పు ఏదీ నమోదు చేయలేదు.

ప్రతివాది (హీరాబాయి, వాది) తరఫున

1. ఆస్తులు ఆమె భర్త, ఆమె, వారి ఇద్దరు కుమారుల ఉమ్మడి కుటుంబానివి.
2. ఖండప్ప జీవితకాలంలో విభజన జరిగితే ఆమెకు 1/4 వాటా వచ్చేది. మిగిలిన ముగ్గురికి కూడా 1/4 చొప్పున వచ్చేది.
3. ఖండప్ప 1/4 వాటా ఆరుగురికి చెందుతుంది. ఆమెతో సహా ప్రతి ఒక్కరికి అందులో 1/24 వస్తుంది.
4. 1/4, 1/24లను కలిపితే ఆమె క్లెయిమ్ 7/24.
5. ఆధారిత కేసులు: ఆమె స్థానానికి హైకోర్టు Rangubai Lalji v. Laxman Lalji మీద ఆధారపడినట్లు తీర్పు నమోదు చేసింది. న్యాయవాది ఆమె తరఫున ఇతర కేసులను ఉదహరించినట్లు విడిగా నమోదు కాలేదు.

ప్రతివాదులు 2 నుంచి 5 వాది క్లెయిమ్‌ను అంగీకరించారు.

కోర్టు తార్కికం

ఈ తీర్పును Chandrachud C.J., Shingal, Tulzapurkar JJ. ధర్మాసనం తరఫున Chandrachud, C.J. వెలువరించారు. ఇది ఒకే అభిప్రాయం. పేరా నంబర్లు లేవు. వేరుగా ఏకీభవించే లేదా విభేదించే అభిప్రాయం నమోదు కాలేదు.

Chandrachud, C.J. (కోర్టు తరఫున)

వంశవృక్షం, ప్రారంభ స్థానం

1. గమనిక: విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి వంశవృక్షం సహాయపడుతుంది. పైన Khandappa Sangappa Magdum ఉన్నారు. ఆయన కింద Hirabai (వాది), Gurupad (ప్రతివాది 1), Biyawwa (ప్రతివాది 3), Bhagirathibai (ప్రతివాది 4), Dhundubai (ప్రతివాది 5), Shivapad (ప్రతివాది 2) ఉన్నారు.
2. గమనిక: కోర్టు వాస్తవాలను చెబుతుంది. 1/4, 1/24లను కలిపి వాది 7/24 కోరుతున్నదని నమోదు చేస్తుంది. Shiramabaiపై ట్రయల్ కోర్టు ఆధారపడినదని కూడా నమోదు చేస్తుంది.
3. గమనిక: Rangubai Lalji, Shiramabaiతో విభేదించింది. రెండింటినీ Patel J. రాశారు. Shiramabai పూర్తిగా వాదించబడలేదని, తప్పుగా నిర్ణయించబడిందని ఆయన భావించారు. అప్పీలులో ఉన్న హైకోర్టు తీర్పు Rangubai Lalji మీద ఆధారపడింది.
4. గమనిక: ఆస్తులు ఉమ్మడి కుటుంబానివని, ముందస్తు విభజన లేదనే అభిప్రాయం బలమైనది. అది తీవ్రంగా వివాదాస్పదం కాదు.
5. నిర్ణయం: అందువల్ల అప్పీలు హిందూ వారసత్వ చట్టం, 1956లోని సెక్షన్ 6 వివరణ 1 అర్థంపై ఆధారపడి ఉంది.

సెక్షన్ 6, అది ఎలా వర్తిస్తుంది

6. గమనిక: చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత ఒక మగ హిందువు Mitakshara coparcenary ఆస్తిలో ఆసక్తితో మరణిస్తే, ఆయన ఆసక్తి survivorship ద్వారా మిగిలిన సభ్యులకు వెళ్తుందని సెక్షన్ 6 చెబుతుంది. అది ఈ చట్టం ప్రకారం వెళ్లదు.
7. గమనిక: proviso ఒక షరతు పెడుతుంది. మరణించిన వ్యక్తి షెడ్యూల్‌లోని class Iలో ఉన్న స్త్రీ బంధువును, లేదా ఆమె ద్వారా క్లెయిమ్ చేసే ఆ తరగతి పురుష బంధువును విడిచి ఉంటే, ఆయన ఆసక్తి చట్టం కింద testamentary లేదా intestate succession ద్వారా వెళ్తుంది. అది survivorship ద్వారా వెళ్లదు.
8. గమనిక: మరణానికి ముందు వెంటనే విభజన జరిగి ఉంటే ఆయనకు కేటాయించబడే వాటాయే Mitakshara coparcener ఆసక్తిగా భావించబడుతుందని వివరణ 1 చెబుతుంది. విభజన కోరే హక్కు ఆయనకు ఉన్నా లేకపోయినా ఇది వర్తిస్తుంది.
9. గమనిక: మరణానికి ముందే coparcenary నుంచి విడిపోయిన వ్యక్తి, లేదా అతడి వారసులెవరైనా, intestacy కింద వాటా క్లెయిమ్ చేయడానికి proviso అనుమతించదని వివరణ 2 చెబుతుంది.
10. నిర్ణయం: చట్టం 17 జూన్ 1956న అమల్లోకి వచ్చింది. ఖండప్ప 1960లో Mitakshara coparcenary ఆస్తిలో ఆసక్తితో మరణించారు. సెక్షన్ 6 షరతులు నెరవేరాయి, ఆ సెక్షన్ పూర్తిగా వర్తిస్తుంది.
11. నిర్ణయం: సాధారణ నియమం ప్రకారం ఆయన ఆసక్తి survivorship ద్వారా మిగిలిన సభ్యులకు వెళ్లేది. భార్య, కుమార్తె షెడ్యూల్‌లోని class I స్త్రీ బంధువులు. ఆయన భార్యను, కుమార్తెలను విడిచి మరణించారు. కాబట్టి proviso వర్తిస్తుంది, సాధారణ నియమం మినహాయించబడుతుంది.
12. నిర్ణయం: అందువల్ల ఆయన ఆసక్తి చట్టం కింద intestate succession ద్వారా వెళ్తుంది. అది survivorship ద్వారా వెళ్లదు.
13. గమనిక: ఆయన వీలునామా రాయలేదు కాబట్టి testamentary succession ప్రశ్నే లేదు. సెక్షన్ 30 వివరణ ప్రకారం, ఒక మగ హిందువు Mitakshara coparcenary ఆస్తిలోని ఆసక్తిని వీలునామాతో ఇవ్వవచ్చు.
14. నిర్ణయం: సాధారణ నియమం వర్తించదని, proviso వర్తిస్తుందని వివాదం లేదు. అప్పీలు వివరణ 1 అర్థంపై ఆధారపడి ఉంది. ఆ అర్థంపై పక్షాల మధ్య తీవ్రమైన వివాదం ఉంది.

సెక్షన్ 6 ఏమి చెబుతుంది, తెలుసుకోవలసిన రెండు విషయాలు

14. గమనిక: మగ హిందువు మరణ సమయంలో Mitakshara coparcenary ఆస్తిలో ఉన్న ఆసక్తి ఎవరికి చెందుతుందో సెక్షన్ 6 చెబుతుంది. వివరణ 1 ఆ సెక్షన్‌ను వివరించేది. కాబట్టి అది చెప్పేదాన్ని సెక్షన్ విషయంతో కలిపి చూడాలి.
15. గమనిక: వాది దావా సారాంశంలో, భర్త మరణ సమయంలో ఆయనకున్న ఆసక్తిలో వాటా కోసం చేసిన క్లెయిమ్. రెండు విషయాలు తేల్చాలి. మొదటిది, భర్త వాటాలో ఆమె వాటా. రెండవది, coparcenary ఆస్తిలో భర్త సొంత వాటా.
16. నిర్ణయం: క్లెయిమ్ చేసే వ్యక్తి వాటాను నిర్ణయించే సూత్రాన్ని proviso ఇస్తుంది. మరణించిన వ్యక్తి వాటాను తేల్చే సూత్రాన్ని వివరణ 1 ఇస్తుంది.

దశ 1: మరణించిన వ్యక్తి వాటాలో వాది వాటా 1/6

17. నిర్ణయం: proviso కింద వాది వాటా, మరణించిన వ్యక్తి వీలునామా ఉంటే దాని ప్రకారం ఉంటుంది. వీలునామా లేదు. కాబట్టి చట్టంలోని సెక్షన్లు 8, 9, 10లోని intestate succession నియమాల ప్రకారం ఉంటుంది.
18. గమనిక: ఖండప్ప ఇద్దరు కుమారులను, ముగ్గురు కుమార్తెలను, భార్యను విడిచి మరణించారు. కుమారుడు, కుమార్తె, భార్య షెడ్యూల్‌లో class I heirs.
19. నిర్ణయం: సెక్షన్ 8(a)ను సెక్షన్ 9 మొదటి క్లాజుతో కలిపి చదివితే, వారు ఏకకాలంలో వారసత్వం పొందుతారు, ఇతర వారసులు మినహాయించబడతారు. వారిలో ఇద్దరు కుమారులు, ముగ్గురు కుమార్తెలు, భార్య సమానంగా తీసుకుంటారు. సెక్షన్ 10ను దాని Rules 1, 2తో కలిపి చదివితే ప్రతి ఒక్కరికి ఒక వాటా వస్తుంది.
20. నిర్ణయం: సమాన వాటాలతో ఆరుగురు వాటాదారులు ఉన్నారు. మరణించిన వ్యక్తి వాటా ఎంతైనా, అందులో వాది వాటా 1/6.

దశ 2: coparcenary ఆస్తిలో మరణించిన వ్యక్తి వాటా 1/4

21. గమనిక: తదుపరి దశ సమాన ప్రాముఖ్యత కలది, కానీ అంత సులభం కాదు. coparcenary ఆస్తిలో మరణించిన వ్యక్తికి ఉన్న వాటాను కనుగొనాలి, ఎందుకంటే ఆమెకు ఆ వాటాలో 1/6 ఉంది.
22. గమనిక: వివరణ 1 ఒక fictionను సృష్టిస్తుంది. మరణానికి ముందు వెంటనే విభజన జరిగి ఉంటే ఆయనకు కేటాయించబడే వాటాయే ఆయన ఆసక్తిగా భావించబడుతుంది. ఖండప్ప మరణానికి కొద్దిగా ముందు, ఆయనకూ ఇతర coparceners కూ మధ్య ఆస్తి విభజించబడిందని ఊహించుకోవాలి.
23. గమనిక: వాది coparcener కాదు. ఆమె విభజన కోరలేదు. అయినా ఆమె భర్తకూ ఆయన ఇద్దరు కుమారులకూ మధ్య విభజన జరిగితే, ఆమెకు కుమారుడితో సమానమైన వాటా వస్తుంది. కోర్టు Mulla's Hindu Law, పద్నాలుగో ఎడిషన్, పేజీ 403, paragraph 315ను ఉదహరిస్తుంది.
24. నిర్ణయం: ఖండప్పకూ ఆయన ఇద్దరు కుమారులకూ మధ్య విభజనలో నలుగురు వాటాదారులు ఉంటారు. నాలుగో వ్యక్తి ఖండప్ప భార్య. కాబట్టి ఆ ఊహ ప్రకారం ఖండప్పకు coparcenary ఆస్తిలో 1/4 వచ్చేది.
25. నిర్ణయం: రెండు విషయాలు స్పష్టం. విభజనలో ఖండప్పకు 1/4 వచ్చేది. ఆ 1/4లో వాది వాటా 1/6, అంటే 1/24. ఇంతవరకు ఇబ్బంది లేదు.
26. గమనిక: కష్టమైన ప్రశ్న ఏమిటంటే, coparcenary ఆస్తిలో ఆమె వాటా కేవలం 1/24నా, లేక 1/4 + 1/24, అంటే 7/24నా. ట్రయల్ జడ్జి మొదటిదాన్ని అంగీకరించారు. ఆయన Shiramabaiపై ఆధారపడ్డారు, దానిని తర్వాత బాంబే హైకోర్టు overrule చేసింది. హైకోర్టు రెండవదాన్ని అంగీకరించింది.

రెండు అభిప్రాయాలపై కోర్టు నిర్ణయం

27. నిర్ణయం: వాది వాటాను 1/24కే పరిమితం చేయడానికి ఎలాంటి సమర్థన లేదు. అలా చేస్తే, భర్త జీవితకాలంలో ఆయనకూ ఇద్దరు కుమారులకూ మధ్య విభజన జరిగితే ఆమెకు వచ్చే 1/4ను విస్మరించినట్లవుతుంది.
28. కారణం: ఆ 1/4ను విస్మరించడంలో, భర్తకూ ఆయన కుమారులకూ మధ్య వాస్తవంగా విభజన జరగలేదనే వాస్తవం బరువు కింద ఊహ తడబడుతుంది.
29. నిర్ణయం: భర్తకూ ఆయన కుమారులకూ మధ్య వాస్తవంగా విభజన జరిగిందా లేదా అన్నది వివరణ 1కు అప్రస్తుతం. ఆస్తి విభజన జరిగిందనే fictionను ఊహించుకోవాలని వివరణ నిర్బంధిస్తుంది. ఆ సమయం, వారసులు ఎవరి ఆస్తిలో వాటా క్లెయిమ్ చేస్తున్నారో ఆ వ్యక్తి మరణానికి ముందు వెంటనే.

fictionకు పూర్తి ప్రభావం ఇవ్వాలి

30. నిర్ణయం: వివరణ 1 సృష్టించిన fictionకు తగిన, పూర్తి ప్రభావం ఇవ్వాలి.
31. గమనిక: కోర్టు Commissioner of Income-tax, Delhi v. S. Teja Singhను ఉదహరిస్తుంది. అందులో Indian Income-tax Act, 1922 సెక్షన్ 18A(9)(b)లోని fictionకు పూర్తి ప్రభావం ఇచ్చారు. సెక్షన్ 18A(3) కింద ఆదాయంపై పన్ను అంచనా పంపకపోవడం, రిటర్న్ పంపకపోవడంగా భావించబడుతుంది.
32. గమనిక: దీనిలో సెక్షన్ 22 కింద నోటీసు జారీ అయిందనే, అసెసీ దానిని పాటించలేదనే fiction తప్పనిసరిగా ఉంటుందని Teja Singh చెప్పింది.
33. గమనిక: Teja Singhలో ఒక లోపించిన దశను సమకూర్చాల్సి వచ్చింది. సెక్షన్ 18A(9)(b) రిటర్న్ ఇవ్వలేదని భావించడం దగ్గరే ఆగింది. సెక్షన్ 22 నోటీసు జారీ అయినట్లు, పాటించనట్లు భావించాలని అది చెప్పలేదు. fictionకు తగిన, పూర్తి ప్రభావం ఇవ్వడానికి ఈ ఊహలు చేయాల్సి వచ్చింది.
34. నిర్ణయం: ఒక ముఖ్యమైన అంశంలో ప్రస్తుత కేసు మరింత బలమైనది. fictionను అమలు చేయడానికి లోపించిన లింకును ఊహించడం లేదా సమకూర్చడం అవసరం లేదు.
35. గమనిక: East End Dwellings Co. Ltd. v. Finsbury Borough Council లోని Lord Asquith ప్రస్తావన అర్థం ఇదే. ఒక ఊహాత్మక పరిస్థితిని వాస్తవంగా భావించమని చెబితే, అది ఉండి ఉంటే తప్పనిసరిగా వచ్చే పరిణామాలను, అనుషంగిక విషయాలను కూడా వాస్తవంగా ఊహించుకోవాలి.
36. గమనిక: చట్టం ఒక పరిస్థితిని ఊహించుకోమని చెప్పవచ్చు. అప్పుడు ఆ పరిస్థితి యొక్క తప్పనిసరి పరిణామాల దగ్గర మీ ఊహ "boggle" అవ్వడానికి అది అనుమతించదు.

విభజన ఊహ తిరిగి తీసుకోలేనిది

37. నిర్ణయం: మరణించిన coparcener ఆస్తిలో వారసుల వాటాను కనుగొనడానికి, మొదటి దశ coparcenary ఆస్తిలో మరణించిన వ్యక్తి వాటాను కనుగొనడం. అప్పుడే క్లెయిమ్ చేసే వ్యక్తి వాటా తెలుస్తుంది.
38. నిర్ణయం: వివరణ 1 సరళమైన కానీ కల్పిత మార్గాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. మరణానికి ముందు వెంటనే మరణించిన వ్యక్తికీ ఆయన coparceners కూ మధ్య వాస్తవంగా విభజన జరిగిందని ఊహించుకోవాలి.
39. నిర్ణయం: "That assumption, once made, is irrevocable." మరణించిన వ్యక్తి వాటాను కనుగొనడానికి ఒకసారి ఈ ఊహ చేసి, తర్వాత వారసుల వాటాలను కనుగొనడానికి దాన్ని వెనక్కి తీసుకోలేరు.
40. నిర్ణయం: వారసుల తుది వాటాను కనుగొనే మొత్తం ప్రక్రియలో, అన్ని దశల్లో ఈ ఊహ వ్యాపించి ఉండాలి.
41. నిర్ణయం: మరణించిన వ్యక్తి వాటాను కనుగొనే పరిమిత ప్రయోజనం కోసం మొదటి దశలో ఊహను చేసి, వారసుల వాటాను లెక్కించేటప్పుడు దాన్ని విస్మరించడం "truly to permit one's imagination to boggle".
42. నిర్ణయం: నిజమైన విభజన వల్ల వచ్చే అన్ని పరిణామాలను తార్కికంగా అమలు చేయాలి. వారసుల వాటాలను, వారు ఒకరి నుంచి ఒకరు విడిపోయి, మరణించిన వ్యక్తి జీవితకాలంలో జరిగిన విభజనలో వాటా పొందినట్లు భావించి నిర్ణయించాలి.
43. నిర్ణయం: ఈ వాటా కేటాయింపు మరో ముగింపుకు చేరడానికి రూపొందించిన processual step (కేవలం పని దశ) కాదు. దానిని ఒక ఘన వాస్తవంగా పరిగణించాలి. నిజమైన విభజనలో coparcenerకు కేటాయించిన వాటాను సాధారణంగా వెనక్కి తీసుకోలేనట్లే, దీనిని కూడా తీసుకోలేరు.
44. నిర్ణయం: తప్పనిసరి ఫలితం ఏమిటంటే, వారసుడు/వారసురాలు మరణ సమయంలో మరణించిన వ్యక్తికి ఉన్న ఆసక్తిలో తన వాటాను పొందుతారు. దీనిని notional partitionలో పొందిన, లేదా పొందినట్లు భావించిన వాటాకు అదనంగా పొందుతారు.

శాసన ఉద్దేశం, మహిళల హక్కుల చరిత్ర

45. నిర్ణయం: సెక్షన్ 6, దాని proviso, వివరణ 1 యొక్క ఈ అర్థం శాసన ఉద్దేశాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్తుంది. ఆ ఉద్దేశం స్త్రీ వారసుల వాటాను గుణంలో, పరిమాణంలో పెంచడం.
46. గమనిక: హిందూ వారసత్వ (సవరణ) చట్టం, 1929 (Hindu Law of Inheritance (Amendment) Act, 1929) Mitakshara చట్టం ఉన్న అన్ని ప్రాంతాల్లో కొడుకు కుమార్తె, కుమార్తె కుమార్తె, సోదరికి వారసత్వ హక్కులు ఇచ్చింది.
47. గమనిక: Hindu Women's Rights to Property Act, 1937 సెక్షన్ 3, స్థూలంగా, హిందూ వితంతువుకు ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తిలో వాటా హక్కు ఇచ్చింది. ఏ పురుష సభ్యుడిలాగే విభజన కోరే హక్కు కూడా ఇచ్చింది.
48. గమనిక: హిందూ వారసత్వ చట్టం, 1956 సెక్షన్ 14(1) ప్రకారం, చట్టం ప్రారంభానికి ముందు లేదా తర్వాత పొందిన, ఒక స్త్రీ హిందువు వద్ద ఉన్న ఆస్తిని ఆమె పూర్తి యజమానిగా ఉంచుకుంటుంది, పరిమిత యజమానిగా కాదు.
49. నిర్ణయం: అప్పీలుదారు సూచించిన విధంగా fictionను పరిమితం చేయడం "retrograde step, putting back as it were the clock of social reform" అవుతుంది. ఆ సంస్కరణ హిందూ స్త్రీకి ఆస్తి విషయాల్లో పురుషులతో సమాన హోదాను ఇచ్చింది.
50. నిర్ణయం: వివరణ 1కు రెండు అర్థాలు సహేతుకంగా సాధ్యమైనా, "we must prefer that interpretation which will further the intention of the legislature". ఆ అర్థం హిందూ మహిళలు ఏళ్లుగా అనుభవించిన అన్యాయాన్ని కూడా సరిదిద్దుతుంది.

హైకోర్టులతో ఏకీభావం

51. గమనిక: Rangubai Lalji v. Laxman Lalji లో బాంబే హైకోర్టు ఇదే అభిప్రాయం తీసుకున్నందుకు కోర్టు సంతోషిస్తుంది. అందులో Patel J. తన ముందరి Shiramabai Bhimgonda v. Kalgonda తీర్పును న్యాయంగా తప్పు అని ప్రకటించారు.
52. గమనిక: బాంబే హైకోర్టు Full Bench Sushilabai Ramachandra Kulkarni v. Narayanrao Gopalrao Deshpande లో, గుజరాత్ హైకోర్టు Vidyaben v. Jagdishchandra N. Bhatt లో, ఒడిశా హైకోర్టు Ananda v. Haribandhu లో అదే అభిప్రాయం తీసుకున్నాయి.
53. నిర్ణయం: Sushilabaiలో Full Bench తరఫున Kantawala C.J. తీర్పులోని విశ్లేషణను కోర్టు సమర్థిస్తుంది. ఆ ధర్మాసనం ఈ అంశంపై ఉన్న తీర్పులను సమగ్రంగా పరిశీలించింది.
54. నిర్ణయం: ఈ కారణాలతో కోర్టు హైకోర్టు తీర్పును ధృవీకరించి, ఖర్చులతో సహా అప్పీలును కొట్టివేస్తుంది.

ఆధారిత కేసులు (Authorities)

• Shiramabai Bhimgonda v. Kalgonda, (1963) 66 Bom. L.R. 351 — బాంబే హైకోర్టు డివిజన్ బెంచ్. వాటాను 1/24కు పరిమితం చేయడానికి ట్రయల్ కోర్టు అనుసరించింది. దాని రచయిత Patel J. తర్వాత దాన్ని తప్పుగా నిర్ణయించబడినదిగా భావించారు. బాంబే హైకోర్టులో overrule అయింది (వాస్తవాలు, తీర్పు ప్రారంభం; తీర్పు చివరి భాగం).
• Rangubai Lalji v. Laxman Lalji, 68 Bom. L.R. 74 (headnoteలో Rangubhai అని రాశారు) — బాంబే హైకోర్టు. Shiramabaiని మళ్లీ పరిశీలించి దానితో విభేదించింది. కోర్టు దీనిని ఆమోదించింది. అప్పీలులో ఉన్న తీర్పులో హైకోర్టు దీనిపై ఆధారపడింది.
• Sushilabai Ramachandra Kulkarni v. Narayanrao Gopalrao Deshpande, A.I.R. 1975 Bom. 257 — బాంబే హైకోర్టు Full Bench. తీర్పులను సమగ్రంగా పరిశీలించింది. కోర్టు దీనిని ఆమోదించి Kantawala C.J. విశ్లేషణను సమర్థించింది.
• Vidyaben v. Jagdishchandra N. Bhatt, A.I.R. 1974 Guj. 23 — గుజరాత్ హైకోర్టు. అదే అభిప్రాయం తీసుకుంది. ఆమోదించబడింది.
• Ananda v. Haribandhu, A.I.R. 1967 Orissa 194 — ఒడిశా హైకోర్టు. అదే అభిప్రాయం తీసుకుంది. ఆమోదించబడింది.
• Commissioner of Income-tax, Delhi v. S. Teja Singh, [1959] Supp. 1 S.C.R. 394 — సుప్రీంకోర్టు. లోపించిన దశలను సమకూరుస్తూ, చట్టబద్ధమైన fictionకు తగిన, పూర్తి ప్రభావం ఇవ్వాలని చూపడానికి వర్తింపజేయబడింది.
• East End Dwellings Co. Ltd. v. Finsbury Borough Council, 1952 A.C. 109, 132 — హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్. చట్టబద్ధంగా ఊహించిన పరిస్థితిని, దాని పరిణామాలను ఊహించుకోవడం గురించి Lord Asquith ప్రస్తావన. ఆమోదంతో ఉటంకించబడింది.
• Mulla's Hindu Law, పద్నాలుగో ఎడిషన్, పేజీ 403, paragraph 315 — పాఠ్యగ్రంథం. భర్త, కుమారుల మధ్య విభజనలో వితంతువుకు కుమారుడితో సమాన వాటా ఉంటుందని చెప్పడానికి ఉదహరించబడింది.

Also cited in footnotes: ఇప్పటికే ఇచ్చినవి తప్ప ఇంకేవీ లేవు.

ప్రస్తావించబడిన నిబంధనలు

• Hindu Succession Act, 1956 (Act 30 of 1956), Section 6 — మగ హిందువు Mitakshara coparcenary ఆస్తిలోని ఆసక్తి survivorship ద్వారా వెళ్తుంది. ఆయన class I స్త్రీ బంధువును, లేదా ఆమె ద్వారా క్లెయిమ్ చేసే పురుష బంధువును విడిచి ఉంటే proviso వర్తిస్తుంది. అప్పుడు ఆసక్తి testamentary లేదా intestate succession ద్వారా వెళ్తుంది.
• Section 6, వివరణ 1 — coparcener ఆసక్తి అంటే, మరణానికి ముందు వెంటనే విభజన జరిగి ఉంటే ఆయనకు కేటాయించబడే వాటా. విభజన కోరే హక్కు ఆయనకు ఉన్నా లేకపోయినా ఇది వర్తిస్తుంది.
• Section 6, వివరణ 2 — మరణానికి ముందే విడిపోయిన వ్యక్తి, లేదా అతడి వారసులెవరైనా, intestacy కింద వాటా క్లెయిమ్ చేయడానికి proviso అనుమతించదు.
• Section 8(a) — class I వారసులు ఏకకాలంలో వారసత్వం పొందుతారు, ఇతర వారసులు మినహాయించబడతారు.
• Section 9 (మొదటి క్లాజు) — class I వారసులు ఏకకాలంలో వారసత్వం పొంది, ఇతరులను మినహాయిస్తారు.
• Section 10 (Rules 1, 2) — class I వారసులు ఒక్కొక్కరికి ఒక వాటా తీసుకుంటారు.
• Section 14(1) — స్త్రీ హిందువు వద్ద ఉన్న ఆస్తిని ఆమె పూర్తి యజమానిగా ఉంచుకుంటుంది, పరిమిత యజమానిగా కాదు.
• Section 30 (వివరణ) — మగ హిందువు Mitakshara coparcenary ఆస్తిలోని ఆసక్తిని వీలునామాతో ఇవ్వవచ్చు.
• Indian Income-tax Act, 1922, Section 18A(9)(b), Section 18A(3) — పన్ను అంచనా పంపకపోవడం రిటర్న్ పంపకపోవడంగా భావించబడుతుంది. Section 22 — రిటర్న్ ఇవ్వడానికి నోటీసు.
• Hindu Law of Inheritance (Amendment) Act, 1929 — కొడుకు కుమార్తె, కుమార్తె కుమార్తె, సోదరికి వారసత్వ హక్కులు.
• Hindu Women's Rights to Property Act, 1937, Section 3 — వితంతువుకు వాటా హక్కు, విభజన కోరే హక్కు.

తీర్పు

1. 19 మార్చి 1975 నాటి బాంబే హైకోర్టు తీర్పును కోర్టు ధృవీకరించింది.
2. Gurupad Khandappa Magdum అప్పీలును కొట్టివేశారు.
3. అప్పీలును ఖర్చులతో సహా కొట్టివేశారు.
4. ఫలితంగా, హైకోర్టు చెప్పినట్లుగా, ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తులలో హీరాబాయికి 7/24 వాటా ఉంది.

న్యాయసూత్రం / Ratio

ఒక coparcener class I స్త్రీ బంధువును విడిచి మరణిస్తే, ఆయన మరణానికి ముందు వెంటనే విభజన జరిగిందని ఊహించాలని సెక్షన్ 6 వివరణ 1 చెబుతుంది. ఆ ఊహ తిరిగి తీసుకోలేనిది, వారసుల వాటాలను కనుగొనే ప్రతి దశలోనూ కొనసాగుతుంది. కాబట్టి వితంతువు ఆ విభజనలో తనకు వచ్చే వాటాను, ఆయన మరణంతో వచ్చే ఆయన ఆసక్తిలో తన వాటాను కలిపి పొందుతుంది.

ముఖ్య నిర్ణయం: వారసుడు/వారసురాలు వాటాను "in addition to the share which he or she received or must be deemed to have received in the notional partition" పొందుతారు.

Obiter, పరిశీలనలు

• వివరణ 1కు రెండు అర్థాలు సహేతుకంగా సాధ్యమైనా, శాసనకర్త ఉద్దేశాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లి, హిందూ మహిళలు అనుభవించిన అన్యాయాన్ని సరిదిద్దే అర్థాన్నే కోర్టు ఎంచుకోవాలి.
• సెక్షన్ 30 వివరణ కింద testamentary succession సాధ్యమయ్యేది. ఇక్కడ వీలునామా లేనందున ఆ ప్రశ్నే రాలేదు.

తదుపరి పరిణామాలు

Prakash v. Phulavati

• AIR 2016 SC 769 (సుప్రీంకోర్టు, Adarsh Kumar Goel, Anil R. Dave JJ., తీర్పు 16 అక్టోబర్ 2015). Paragraph 26.1 ఈ కేసును Shyama Devi v. Manju Shukla, Anar Devi v. Parmeshwari Devi లతో కలిపి ప్రస్తావిస్తుంది. ఆ కేసుల్లో కోర్టు (2005 సవరణకు ముందున్న) సెక్షన్ 6 వివరణ 1ను అర్థం చేసుకుందని అది చెబుతుంది. మరణానికి ముందు వెంటనే విభజన అనే deeming నిబంధనకు, deeming fictionలపై స్థిరమైన నియమం ప్రకారం తగిన, పూర్తి ప్రభావం ఇచ్చారు. footnote ఈ కేసును paragraphs 6, 11, 13 వద్ద ఉదహరిస్తుంది.

Vineeta Sharma v. Rakesh Sharma

• [2020] 10 S.C.R. (సుప్రీంకోర్టు, Arun Mishra, S. Abdul Nazeer, M.R. Shah JJ., తీర్పు 11 ఆగస్టు 2020). Paragraph 96 ఈ కేసును వివరణ 1 కింద వితంతువు ఆసక్తికి సంబంధించినదిగా వర్ణిస్తుంది. వితంతువు వాటాను, ఆమె notional-partition వాటాకు భర్త మరణంతో ఆయన ఆసక్తిలో ఆమెకు వచ్చే వాటాను కలిపి కనుగొంటారని అది చెబుతుంది. తర్వాత తిరిగి తీసుకోలేని ఊహపై ఈ కేసులోని భాగాన్ని ఉటంకిస్తుంది.
• Vineeta Sharma paragraph 96 ఒక పరిమితిని జోడిస్తుంది. ఈ కేసులో coparcenary సభ్యులలో ఎలాంటి మార్పూ లేదు. అంతా స్థిరంగా ఉంది. మరణించిన వ్యక్తి వాటాను చట్టబద్ధమైన fiction ప్రకారం లెక్కిస్తారు. చట్టం ద్వారా లేదా మరో విధంగా coparcenary మారితే, final decree సమయంలో ఉన్నట్లు హక్కులను గుర్తిస్తారు. వివరణ కింద మరణించిన coparcener వాటా, ఆయన వారసుల వాటాలు మాత్రమే కనుగొంటారు, ఇతర coparceners వాటాలు కాదు.
• Vineeta Sharma paragraph 97, Anar Devi v. Parmeshwari Devi ఈ కేసును పరిశీలించిందని గమనిస్తుంది. coparcener class I స్త్రీ బంధువును విడిచి మరణిస్తే ఆయన అవిభక్త ఆసక్తి intestate succession ద్వారా వారసులకు వెళ్తుందని, survivorship ద్వారా కాదని Anar Devi చెప్పింది. Anar Deviలో హక్కుల పెంపు, లేదా coparcener వాటాలో మార్పు లేదని paragraph 97 చెబుతుంది. చట్టబద్ధమైన fiction ద్వారా coparcenary విచ్ఛిన్నమవుతుందనే వాదనకు ఆ తీర్పు మద్దతివ్వదని అది అంటుంది.
• Vineeta Sharma paragraph 74, Prakash v. Phulavati paragraph 27.2ను ఉటంకిస్తుంది. అది ఈ కేసు గురించిన paragraph 26.1 సారాంశాన్నే పునరావృతం చేస్తుంది.

ఇతర తదుపరి కేసులు (not summarized)

• Shyama Devi v. Manju Shukla, (1994) 6 SCC 342 — ఈ కేసును అనుసరించినదిగా Prakash paragraph 26.1, Vineeta Sharma paragraph 74 లో పేర్కొనబడింది.
• Anar Devi v. Parmeshwari Devi, (2006) 8 SCC 656 — ఈ కేసును పరిశీలించింది; పాఠాన్ని పొందలేకపోయాము.

తులనాత్మక విశ్లేషణ

• ఈ కేసు: వారసుల వాటాల లెక్కింపు అంతటా విభజన ఊహ కొనసాగాలి. మరణించిన వ్యక్తి వాటాను చట్టబద్ధమైన fiction ప్రకారం లెక్కించాలని Vineeta Sharma paragraph 96 అంగీకరిస్తుంది. అది fictionను మరణించిన వ్యక్తి వాటాకు, ఆయన వారసుల వాటాలకు పరిమితం చేస్తుంది.
• ఈ కేసు స్థిరమైన coparcenary గురించి. చట్టం ద్వారా లేదా మరో విధంగా coparceners సంఖ్య మారితే, final decree సమయంలో ఉన్నట్లు హక్కులను గుర్తిస్తారని Vineeta Sharma చెబుతుంది.
• Prakash paragraph 26.1 ఈ కేసు సారాంశాన్ని సాధారణంగా మాత్రమే చెబుతుంది: deeming నిబంధనకు తగిన, పూర్తి ప్రభావం ఇవ్వాలి. Vineeta Sharma paragraph 96 వితంతువు రెండు భాగాల వాటాను చెప్పి, ముఖ్య భాగాన్ని ఉటంకిస్తుంది.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

Analysis based on the judgment text.

• న్యాయవాదుల వాదనలను తీర్పు విడిగా వివరించలేదు. వివరణ 1పై అప్పీలుదారు వాదన, అతడు సూచించిన పరిమితి గురించి కోర్టు ప్రస్తావన నుంచి మాత్రమే తెలుస్తుంది.
• దావా వివరాల్లో headnote, తీర్పు భాగం విభేదిస్తాయి. headnote 6 నవంబర్ 1952, suit No. 26/53 అని ఇస్తుంది. తీర్పు భాగం 6 నవంబర్ 1962, suit No. 26 of 1963 అని ఇస్తుంది. ఈ పేజీ తీర్పు భాగాన్ని అనుసరిస్తుంది.
• coparcenary సభ్యులు స్థిరంగా ఉన్న చోట కోర్టు వితంతువు వాటాను నిర్ణయిస్తుంది. ఈ కేసులో coparcenary సభ్యులలో ఎలాంటి మార్పూ లేదని Vineeta Sharma paragraph 96 చెబుతుంది. ఆ పరిస్థితిని తీర్పు స్వయంగా చర్చించలేదు.

ప్రాముఖ్యత

• సెక్షన్ 6 వివరణ 1 కింద notional partitionను పూర్తి తార్కిక ముగింపు వరకు కొనసాగించాలని ఇది నిర్ణయించింది. వితంతువు తన notional-partition వాటాను, మరణించిన వ్యక్తి ఆసక్తిలో తన వాటాను రెండింటినీ పొందుతుంది.
• ఇది బాంబే, గుజరాత్, ఒడిశా హైకోర్టుల అభిప్రాయాన్ని ఆమోదించింది.
• ఫలితాన్ని హిందూ మహిళల ఆస్తి హక్కులను మెరుగుపరచిన సంస్కరణల వరుసలో భాగంగా కోర్టు చూపింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• లెక్క: 1/4 (notional partitionలో ఆమె వాటా) + 1/24 (మరణించిన వ్యక్తి 1/4లో ఆమె 1/6 వాటా) = 7/24.
• నియమం: మరణానికి ముందు వెంటనే విభజన జరిగిందనే ఊహ తిరిగి తీసుకోలేనిది, ప్రతి దశలో వర్తిస్తుంది.
• రెండు దశలు: proviso, సెక్షన్లు 8, 9, 10 క్లెయిమ్ చేసే వ్యక్తి వాటాను (1/6) నిర్ణయిస్తాయి. వివరణ 1 మరణించిన వ్యక్తి వాటాను (1/4) నిర్ణయిస్తుంది.
• proviso ఎందుకు వర్తిస్తుంది: మరణించిన వ్యక్తి భార్యను, కుమార్తెలను విడిచారు, వీరు class I స్త్రీ బంధువులు. కాబట్టి ఆసక్తి intestate succession ద్వారా వెళ్తుంది, survivorship ద్వారా కాదు.
• ఉచ్చు: వితంతువు coparcener కాదు. అయినా భర్తకూ ఆయన కుమారులకూ మధ్య notional partitionలో ఆమెకు కుమారుడితో సమాన వాటా వస్తుంది.
• ఉచ్చు: భర్తకూ కుమారులకూ మధ్య నిజమైన విభజన జరిగిందా లేదా అన్నది వివరణ 1కు అప్రస్తుతం.
• సంబంధం: Shiramabai (కేవలం 1/24) తప్పు అని కోర్టు చెప్పింది. Rangubai Lalji, Sushilabaiలోని Full Bench ఆమోదించబడ్డాయి.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.