Kasturi Lal Ralia Ram Jain v. State of Uttar Pradesh (కస్తూరి లాల్ రాలియా రామ్ జైన్ v. ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం)

పోలీసులు ఒక బంగారం వ్యాపారి బంగారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. దాన్ని కాపలా కాస్తున్న హెడ్ కానిస్టేబుల్ దాన్ని దొంగిలించి పాకిస్తాన్‌కు పారిపోయాడు. పోలీసులు తీవ్రమైన నిర్లక్ష్యం చూపారని సుప్రీంకోర్టు తేల్చింది. అయినా టార్ట్ (సివిల్ తప్పిదం) విషయంలో రాష్ట్రం బాధ్యత వహించదని చెప్పింది. స్వాధీనం సార్వభౌమ అధికారం కింద జరిగిందని పేర్కొని, చట్టాన్ని మార్చాలని శాసనసభలను కోరింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పక్షకారులు

M/s. Kasturilal Ralia Ram Jain — అప్పీలుదారు, వాది. అమృత్‌సర్‌లోని బులియన్ వ్యాపార సంస్థ; Indian Partnership Act కింద నమోదైంది. రాలియా రామ్ దాని భాగస్వాములలో ఒకరు.

State of Uttar Pradesh — ప్రతివాది. నష్టానికి కారణమైన నిర్లక్ష్యం చేసిన పోలీసు అధికారులను నియమించిన యజమాని.

విచారణ చరిత్ర

తీర్పు ఈ చరిత్రను ఇస్తుంది. విచారణ కోర్టు పేరు, తేదీలను అది పేర్కొనలేదు.

1. దావా. సంస్థ స్వాధీనం చేసుకున్న బంగారాన్ని తిరిగి ఇవ్వాలని, లేదంటే దాని విలువ చెల్లించాలని రాష్ట్రంపై దావా వేసింది. ప్రత్యామ్నాయ దావా మొత్తం: బంగారం ధర Rs. 11,075-10-0, నష్టపరిహారంగా వడ్డీ Rs. 355, ఇంకా భవిష్యత్ వడ్డీ.
2. విచారణ కోర్టు. పోలీసు అధికారుల నిర్లక్ష్యం, రాష్ట్ర బాధ్యత అనే రెండు ప్రశ్నలపై సంస్థకు అనుకూలంగా తీర్పు చెప్పింది. బంగారాన్ని తిరిగి ఇప్పించలేకపోవడంతో Rs. 11,430-10-0కు డిక్రీ ఇచ్చింది.
3. Allahabad High Court. రాష్ట్రం అప్పీల్ చేసింది (First Appeal No. 67 of 1950). హైకోర్టు రెండు ప్రశ్నలపై రాష్ట్రం వాదనలను అంగీకరించింది. నిర్లక్ష్యం రుజువు కాలేదని తేల్చింది. అధికారులు నిర్లక్ష్యం చేసినా సంస్థకు రాష్ట్రంపై డబ్బు డిక్రీ రాదని కూడా చెప్పింది. దాని తీర్పు, డిక్రీ తేదీ 18 March 1960.
4. Supreme Court. సంస్థ హైకోర్టు నుండి సర్టిఫికెట్ పొంది అప్పీల్ చేసింది (Civil Appeal No. 105 of 1963). హైకోర్టు రెండు నిర్ధారణల్లోనూ పొరపాటు చేసిందని వాదించింది. మొదటిది వాస్తవ నిర్ధారణ, రెండవది చట్టపరమైనది.

వాస్తవాలు

1. 1947 సెప్టెంబర్ 20న, అర్ధరాత్రి సమయంలో, రాలియా రామ్ Frontier Mail ద్వారా మీరట్ చేరాడు. మీరట్ మార్కెట్‌లో బంగారం, వెండి, ఇతర వస్తువులు అమ్మడానికి వెళ్లాడు.
2. అతడు Chaupla Bazar గుండా వెళ్తుండగా ముగ్గురు పోలీసు కానిస్టేబుళ్లు అతడిని అదుపులోకి తీసుకుని అతని వస్తువులను సోదా చేశారు.
3. అతడిని Kotwali Police Stationకు తీసుకెళ్లి లాకప్‌లో ఉంచారు.
4. అతని బంగారం (103 tolas 6 mashas 1 ratti), వెండి (2 maunds 6 1/2 seers) స్వాధీనం చేసుకున్నారు. రెండింటినీ పోలీసు కస్టడీలో ఉంచారు.
5. 1947 సెప్టెంబర్ 21న అతడు బెయిల్‌పై విడుదలయ్యాడు.
6. కొంతకాలం తర్వాత వెండి అతనికి తిరిగి ఇచ్చారు. Meerut Kotwaliలో Class II Officer అయిన Ganga Prasad 1947 అక్టోబర్ 26న వెండి వస్తువులను తిరిగి ఇచ్చాడు.
7. రాలియా రామ్ బంగారం కోసం పదేపదే అడిగాడు. పోలీసు అధికారుల నుండి దాన్ని తిరిగి పొందలేకపోయాడు.
8. అప్పటి హెడ్ కానిస్టేబుల్ Mohammad Amir బంగారాన్ని కస్టడీలోకి తీసుకుని తన బాధ్యతలో ఉన్న పోలీసు మాల్‌ఖానా (స్వాధీన వస్తువుల గది)లో ఉంచాడని రాష్ట్రం చెప్పింది.
9. Mohammad Amir బంగారాన్ని స్వాహా చేసి 1947 అక్టోబర్ 17న పాకిస్తాన్‌కు పారిపోయాడు. మాల్‌ఖానాలో ఉంచిన ఇతర నగదు, వస్తువులను కూడా స్వాహా చేశాడు.
10. అతనిపై Indian Penal Code section 409, Police Act section 29 కింద కేసు నమోదైంది. పోలీసు శాఖ ఎంత ప్రయత్నించినా అతడు పట్టుబడకపోవడంతో ఆ కేసు నుండి ఫలితం రాలేదు.
11. Ganga Prasad సాక్ష్యం: Mohammad Amir తాళాలు అప్పగించకుండా, అనుమతి లేకుండా వెళ్లిపోయాడు. మాల్‌ఖానా తనిఖీలో గణనీయమైన ఆస్తి కనిపించలేదు.
12. ఆ తర్వాత సంస్థ విచారణ చరిత్రలో వివరించిన దావా వేసింది.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. రాలియా రామ్ నుండి స్వాధీనం చేసుకున్న బంగారం విషయంలో జాగ్రత్త తీసుకోవడంలో పోలీసు అధికారులు నిర్లక్ష్యం చేశారా?
2. రాష్ట్రం నియమించిన ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల నిర్లక్ష్యం వల్ల సంస్థకు కలిగిన నష్టానికి State of Uttar Pradesh పరిహారం ఇవ్వాల్సి ఉంటుందా?

మొదటి ప్రశ్నను కోర్టు వాస్తవ ప్రశ్న అంది. రెండవదాన్ని చిన్న చట్టపరమైన ప్రశ్న అంది.

వాదనలు

తీర్పు రాష్ట్రం తన pleadingsలో చెప్పినవి, సుప్రీంకోర్టులో అప్పీలుదారు వాదనను నమోదు చేసింది. రాష్ట్రం తరఫున ప్రత్యేక మౌఖిక వాదనలను అది నమోదు చేయలేదు.

అప్పీలుదారు తరఫున (Mr. M.S.K. Sastri):

• హైకోర్టు రెండు నిర్ధారణల్లోనూ పొరపాటు చేసింది. మొదటిది వాస్తవ నిర్ధారణ (నిర్లక్ష్యం లేదు). రెండవది చట్టపరమైనది (రాష్ట్ర బాధ్యత లేదు).
• పోలీసు అధికారుల నిర్లక్ష్యం రుజువైతే, కోర్టు రాష్ట్రంపై దావాను డిక్రీ చేయాలి.
• అలా డిక్రీ చేస్తే State of Rajasthan v. Mst. Vidhyawatiలో గుర్తించిన సూత్రాన్ని విస్తరించినట్లే అవుతుంది. అక్కడ ప్రభుత్వ జీప్ డ్రైవర్ నిర్లక్ష్యానికి రాష్ట్రాన్ని బాధ్యుడిగా చేశారు.
• Vidhyawatiలోని వ్యాఖ్యలు దీనికి మద్దతిస్తాయి. సేవకుడి టార్ట్‌కు రాష్ట్ర బాధ్యత ఏ ఇతర యజమాని బాధ్యతతోనూ సమానమని అక్కడ కోర్టు చెప్పింది. Crown immunityని భూస్వామ్య భావనలపై ఆధారపడినదిగా, రిపబ్లికన్ ప్రభుత్వ రూపానికి విరుద్ధమైనదిగా తిరస్కరించింది.

ప్రతివాది తరఫున (State of Uttar Pradesh), pleadings ప్రకారం:

• బంగారాన్ని తిరిగి ఇవ్వడానికి లేదా దాని డబ్బు విలువ చెల్లించడానికి రాష్ట్రం బాధ్యత వహించదు.
• బంగారం హెడ్ కానిస్టేబుల్ Mohammad Amir బాధ్యతలోని మాల్‌ఖానాలో ఉంది. అతడు దాన్ని స్వాహా చేసి 1947 అక్టోబర్ 17న పాకిస్తాన్‌కు పారిపోయాడు.
• అతనిపై Indian Penal Code section 409, Police Act section 29 కింద కేసు నమోదైంది. అతడు పట్టుబడకపోవడంతో దాన్ని కొనసాగించలేకపోయారు.
• ఇది పోలీసు అధికారుల నిర్లక్ష్యం కేసు కాదు.
• నిర్లక్ష్యం రుజువైనా, దాని వల్ల కలిగిన నష్టానికి రాష్ట్రం బాధ్యత వహించదు.
• హైకోర్టు ముందు విచారణ కోర్టు రెండు నిర్ధారణల్లోనూ పొరపాటు చేసిందని రాష్ట్రం వాదించింది. హైకోర్టు ఆ వాదనలను అంగీకరించింది.

కోర్టు తార్కికం

తీర్పు Gajendragadkar, C.J. రాసిన కోర్టు ఏకైక అభిప్రాయం. తీర్పులో సంఖ్యాత పేరాలు లేవు. కింది దశలు దాని చర్చా క్రమాన్ని అనుసరిస్తాయి.

Gajendragadkar, C.J. (కోర్టు తరఫున)

భాగం 1: నిర్లక్ష్యం ఉందా?

1. గమనిక: స్వాధీనానికి దారితీసిన ప్రధాన వాస్తవాలపై వివాదం లేదు. ఈ భాగంలో ప్రశ్న ఒక్కటే: బంగారం నష్టాన్ని పోలీస్ స్టేషన్ బాధ్యత వహించిన పోలీసు అధికారుల నిర్లక్ష్యానికి ఆపాదించవచ్చా.
2. గమనిక: Ganga Prasad (Class II Officer, Meerut Kotwali) చెప్పినది: Mohammad Amir తాళాలు అప్పగించకుండా, అనుమతి లేకుండా పాకిస్తాన్‌కు పారిపోయాడు. మాల్‌ఖానా తనిఖీలో గణనీయమైన ఆస్తి కనిపించలేదు. అతడు 1947 అక్టోబర్ 26న వెండిని తిరిగి ఇచ్చాడు. బంగారం కనిపించలేదు.
3. గమనిక: పోలీసులు Mohammad Amirను పాకిస్తాన్ నుండి పట్టుకోలేకపోవడంతో అతనిపై దర్యాప్తు నిష్ఫలమైందని Ganga Prasad చెప్పాడు.
4. గమనిక: బంగారం, వెండి తన సమక్షంలో అటాచ్ కాలేదని, అవి Kotwali మాల్‌ఖానాలోనే ఉన్నాయని Ganga Prasad చెప్పాడు. వస్తువుల జాబితా ఏ అధికారికీ పంపలేదు. వాటిని Treasuryలో ఎందుకు ఉంచలేదో అతడు వివరించలేకపోయాడు.
5. గమనిక: విలువైన వస్తువులను సాధారణంగా చెక్క పెట్టెలో ఉంచుతారని, దాని తాళం మాల్‌ఖానా ఇన్‌చార్జ్ అధికారి వద్ద ఉంటుందని అతడు చెప్పాడు. స్వాధీనం చేసుకున్న వస్తువులను తన సమక్షంలో ఆ పెట్టెలో ఉంచలేదు.
6. గమనిక: Mohd. Umar (Sub-Inspector II, Kotwali) స్వాధీనాన్ని ధ్రువీకరించాడు. వస్తువులను తన సమక్షంలో మాల్‌ఖానాలో ఉంచలేదు.
7. గమనిక: అరెస్టయిన వ్యక్తిని, స్వాధీనం చేసుకున్న వస్తువులను హెడ్ కానిస్టేబుల్‌కు అప్పగించామని, వాటిని మాల్‌ఖానాలో ఉంచమని అతనికి సూచించానని చెప్పాడు. జాబితా తయారు చేయలేదు. మాల్‌ఖానాలో సరైన జాగ్రత్తలు తీసుకున్నారో లేదో చెప్పలేనన్నాడు.
8. గమనిక: Agha Badarul Hasan (1947 సెప్టెంబర్‌లో స్టేషన్ ఆఫీసర్) తన ఆదేశం ప్రకారం ఒక Sub-Inspector ప్రతి ఉదయం మాల్‌ఖానా తనిఖీ చేసేవాడని చెప్పాడు. వస్తువులను తన సమక్షంలో తూకం వేయలేదు, మాల్‌ఖానాలో ఉంచలేదు.
9. గమనిక: తాను మాల్‌ఖానాను తనిఖీ చేశానని, బంగారం, వెండి అక్కడ ఉన్నాయని చెప్పాడు. తనిఖీ గురించి Diaryలో ఏమీ రాయలేదని అంగీకరించాడు.
10. గమనిక: అదనపు సూచనలు లేకుండానే విలువైన వస్తువులను మాల్‌ఖానాలో ఉంచాడు. పెట్టెలో ఉంచినప్పుడు తాను లేడు. పోలీసులకు ఆదేశాలు వస్తే తప్ప విలువైన వస్తువులను Treasuryకి పంపరని చెప్పాడు.
11. గమనిక: నిర్లక్ష్యంపై ఉన్న ప్రధాన సాక్ష్యం ఇదంతా.
12. గమనిక: సంబంధిత Code of Criminal Procedure నిబంధనలు ఇవి. Section 54(1)(iv) ప్రకారం దొంగ సొత్తు అని సహేతుకంగా అనుమానించదగిన వస్తువు ఎవరి వద్ద దొరికితే, ఆర్డర్ లేదా వారెంట్ లేకుండా పోలీసు అధికారి ఆ వ్యక్తిని అరెస్టు చేయవచ్చు. రాలియా రామ్‌ను అర్ధరాత్రి దీని కింద అరెస్టు చేశారు.
13. గమనిక: Section 550 ప్రకారం దొంగతనం జరిగిందని అనుమానించే ఆస్తిని పోలీసు అధికారి స్వాధీనం చేసుకోవచ్చు. బంగారం, వెండిని దీని కింద స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
14. గమనిక: అరెస్టు తర్వాత, స్వాధీనానికి ముందు రాలియా రామ్‌ను సోదా చేయడాన్ని Section 51 సమర్థించింది.
15. గమనిక: Section 523 సురక్షిత కస్టడీ విధానాన్ని ఇస్తుంది. section 51 కింద తీసుకున్న ఆస్తి స్వాధీనాన్ని పోలీసు వెంటనే Magistrateకు నివేదించాలి. Magistrate దాని పారవేత లేదా హక్కుదారుకు అప్పగింతపై ఆదేశిస్తాడు. హక్కుదారు దొరకకపోతే దాని కస్టడీ, సమర్పణపై ఆదేశిస్తాడు.
16. గమనిక: U.P. Police Regulations లోని Chapter XIV ఆస్తి కస్టడీ, పారవేతను చూస్తుంది. Regulation 165 వివరణాత్మక విధానం ఇస్తుంది. ఆస్తి స్వాధీనం చేసినప్పుడు దాన్ని జాబితా చేయడం, వివరించడం, తూకం వేయడం, భద్రత కల్పించడంలో అత్యంత జాగ్రత్త అవసరం. Clause (5) ప్రకారం బంగారం, వెండి, నగలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను తూకం వేసిన తర్వాత సీల్డ్ ప్యాకెట్‌లో పంపాలి. బరువును general diaryలో, జాబితాపై నమోదు చేయాలి. ప్రతి పోలీస్ స్టేషన్‌లో తూకాలు, త్రాసు ఉంచాలి.
17. గమనిక: Regulation 166 ప్రకారం, Magistrate వేరే విధంగా ఆదేశిస్తే తప్ప, అన్ని రకాల ఆస్తి చివరిగా పారవేసే వరకు Prosecuting Inspector సాధారణ నియంత్రణలో malkhana moharrir కస్టడీలో ఉంటుంది. Rs. 100 మించిన నగదు, అంతే విలువైన ఆస్తి, ముఖ్యమైన కేసుల ఆస్తి దీనికి మినహాయింపు. వాటిని Prosecuting Inspector treasuryలో తాళం వేసిన వేరే పెట్టెలో ఉంచుతాడు. పదాలు సంక్లిష్టంగా, గందరగోళంగా ఉన్నాయని, కానీ అర్థం స్పష్టమని కోర్టు చెప్పింది.
18. నిర్ణయం: Regulation 166 ప్రకారం Magistrate వేరే విధంగా ఆదేశిస్తే తప్ప ఆస్తి malkhana moharrir కస్టడీలోనే ఉంటుంది. Rs. 100 మించిన నగదు, అంతే విలువైన ఆస్తి, ముఖ్యమైన కేసుల ఆస్తిని treasuryలో తాళం వేసిన పెట్టెలో ఉంచాలి. ఆ వర్గంలో లేని ఆస్తిని Magistrate ఆదేశిస్తే treasuryకి పంపాలి.
19. నిర్ణయం: రాలియా రామ్ నుండి స్వాధీనం చేసుకున్న బంగారం, వెండిని Treasuryలో తాళం వేసిన వేరే పెట్టెలో ఉంచాలి. ఇది జరగలేదని అంగీకరించారు.
20. నిర్ణయం: ఆస్తిని Treasuryలో జమ చేయాల్సిన బాధ్యత లేదని హైకోర్టు తప్పుగా భావించింది. Regulation 166 పదాలు ఉండాల్సినంత స్పష్టంగా లేవు, హైకోర్టు వాటి ప్రభావాన్ని తప్పుగా అర్థం చేసుకుంది.
21. నిర్ణయం: స్వాధీనం తర్వాత ఆస్తిని చూసుకోవడంలో పోలీసు అధికారులు నిర్లక్ష్యం చేశారు. ఆస్తిని treasuryలో సురక్షిత కస్టడీలో ఉంచలేదు. మాల్‌ఖానాలో దాన్ని నిర్వహించిన తీరు తీవ్రమైన నిర్లక్ష్యాన్ని చూపింది. జాబితా తయారు చేయలేదు, తూకం వేసినట్లు సాక్ష్యం లేదు.
22. నిర్ణయం: హెడ్ కానిస్టేబుల్ Mohd. Amir వస్తువులను స్వాహా చేయడం రాష్ట్రానికి సహాయపడదు. ఆస్తి నిర్వహణలో తీవ్ర నిర్లక్ష్యం లేదని దీని వల్ల చెప్పలేము.
23. నిర్ణయం: విచారణ కోర్టు చెప్పింది సరైనది. నష్టం రాష్ట్రం నియమించిన పోలీసు అధికారుల నిర్లక్ష్యం వల్ల జరిగింది. దీంతో చట్టపరమైన ప్రశ్న తలెత్తింది.

భాగం 2: అప్పీలుదారు వాదన, Vidhyawati

22. గమనిక: దావాను డిక్రీ చేస్తే Vidhyawati సూత్రాన్ని విస్తరించినట్లే అవుతుందని Mr. Sastri వాదించాడు.
23. గమనిక: Vidhyawatiలో respondent No. 1 భర్త, minor respondent No. 2 తండ్రిని ప్రభుత్వ జీప్ ఢీకొట్టింది. Rajasthan రాష్ట్ర ఉద్యోగి దాన్ని నిర్లక్ష్యంగా, వేగంగా నడిపాడు. ఆ జీప్‌ను repair shop నుండి Collector నివాసానికి, Collector వాడకానికి తీసుకెళ్తున్నారు.
24. గమనిక: ఈ కోర్టు అక్కడ నష్టపరిహారం దావాను అనుమతించింది. ఉద్యోగ పరిధిలో సేవకుడు చేసిన టార్ట్‌కు రాష్ట్ర బాధ్యత ఏ ఇతర యజమాని బాధ్యతతోనూ సమానమని పేర్కొంది.
25. గమనిక: యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో Crown immunity పాత భూస్వామ్య న్యాయ భావనలపై ఆధారపడిందని, రాజు తప్పు చేయలేడని, తన సొంత కోర్టుల్లో దావా వేయలేమని ఈ కోర్టు అక్కడ చెప్పింది. ఇది రిపబ్లికన్ ప్రభుత్వ రూపానికి విరుద్ధమంది. భారత రాష్ట్రాలు పారిశ్రామిక, ఇతర కార్యకలాపాలు చేపట్టి పెద్ద సంఖ్యలో సేవకులను నియమిస్తాయి. కాబట్టి సూత్రం లేదా ప్రజాహితం రీత్యా రాష్ట్రం vicariously liable కాకపోవడానికి సమర్థన లేదు.
26. గమనిక: Vidhyawatiలోని కొన్ని వ్యాఖ్యలు Mr. Sastriకి మద్దతిస్తాయని, అతని వాదనను prima facie (మొదటి చూపులో) ఆకర్షణీయంగా చేస్తాయని కోర్టు అంగీకరించింది. కానీ అక్కడి వాస్తవాలు ఈ కేసుకు భిన్నమైన వర్గానికి చెందినవి.
27. గమనిక: అందువల్ల నిజమైన చట్టపరమైన స్థితిని పరిశీలించాలి. ఇది రాజ్యాంగంలోని Article 300(1) కిందకు వస్తుంది.

భాగం 3: Article 300(1), Government of India Acts

28. గమనిక: Article 300(1) ప్రకారం Government of India, Union of India పేరుతో దావా వేయవచ్చు లేదా దావాకు గురికావచ్చు. రాష్ట్రం తన పేరుతో అలాగే చేయవచ్చు. Parliament లేదా State Legislature చేసే చట్టానికి లోబడి, ఈ రాజ్యాంగం లేకుంటే Dominion of India, సంబంధిత Provinces లేదా Indian States ఏ సందర్భాల్లో దావా వేయగలవో లేదా దావాకు గురవుతాయో ఆ సందర్భాల్లోనే వారు దావా వేయవచ్చు.
29. నిర్ణయం: ఈ ఆర్టికల్‌కు మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. మొదటిది దావా రూపం, cause-title గురించి. రెండవది సంబంధిత Province దావాకు గురయ్యే సందర్భాల్లో రాష్ట్రంపై దావా వేయవచ్చని చెబుతుంది. మూడవది Parliament లేదా State Legislatureకి ఏర్పాటు చేసే అధికారం ఇస్తుంది.
30. నిర్ణయం: ఈ కేసులో రాష్ట్రం అటువంటి చట్టం చేయలేదు. కాబట్టి అటువంటి దావా సంబంధిత Provinceపై సాధ్యమయ్యేదా అన్నదే ప్రశ్న.
31. గమనిక: ఇది Government of India Act, 1858 section 65, Government of India Act, 1915 section 32, Government of India Act, 1935 section 176 వైపు నడిపిస్తుంది. 1858 Act లోని section 65 దాటి వెళ్లనవసరం లేదు. సంబంధిత తీర్పులన్నీ దాని ప్రభావంపైనే ఆధారపడ్డాయి.
32. గమనిక: Section 65 ప్రకారం Secretary of State in Council భారతదేశంలోనూ ఇంగ్లాండ్‌లోనూ body corporateగా దావా వేయవచ్చు, దావాకు గురికావచ్చు. East India Companyపై ఉన్న అవే దావాలు, పరిష్కారాలు అందరికీ అతనిపై ఉంటాయి. భారత ప్రభుత్వం కోసం Her Majestyకి దఖలైన ఆస్తి, అది Company వద్ద ఉన్నప్పుడు ఏ తీర్పులకు లోబడి ఉండేదో అవే తీర్పులకు లోబడి ఉంటుంది.

భాగం 4: Peninsular and Oriental కేసు (1861)

33. గమనిక: మొదటి ప్రముఖ తీర్పు Calcutta Supreme Court 1861లో Chief Justice Peacock ద్వారా ఇచ్చిన Peninsular and Oriental Steam Navigation Company v. Secretary of State for India. దాని సూత్రాలను ఒక మినహాయింపుతో స్థిరంగా అనుసరించారు. ఆ తీర్పు Calcuttaలో నివేదించబడకుండా 5 Bom. H.C.R. (1868-69)లో కనిపించడం విడ్డూరమని కోర్టు చెప్పింది.
34. గమనిక: వాస్తవాలు: వాది కంపెనీ సేవకుడు Calcuttaలో ఒక హైవేపై కంపెనీ జత గుర్రాలు లాగే క్యారేజీని నడుపుతున్నాడు. Kidderpore dockyardలో నియమించిన ప్రభుత్వ సేవకులు ఒక ఇనుప funnel ముక్కను మోస్తున్నారు. దాన్ని మోసిన తీరు వల్ల ఒక గుర్రం గాయపడింది. కంపెనీ Secretary of Stateపై నష్టపరిహారం కోరింది.
35. గమనిక: funnelను రోడ్డు మధ్యలో మోసినందున సేవకులు తప్పు చేశారని Small Cause Court Judge తేల్చాడు. Secretary of State బాధ్యుడా అనేది అతనికి స్పష్టం కాక ఆ ప్రశ్నను Calcutta Supreme Courtకు పంపాడు.
36. గమనిక: ప్రభుత్వ సేవకుల నిర్లక్ష్యం సాధారణ యజమానిని బాధ్యుడిగా చేసేంతటిదైతే, ఆ నిర్లక్ష్యం వల్ల కలిగిన నష్టానికి Secretary of State in Council బాధ్యుడని ఆ కోర్టు తీర్పు చెప్పింది.
37. గమనిక: Section 65 ప్రధానంగా బ్రిటిష్ భూభాగాల పాలనను East India Company నుండి Her Majestyకి బదిలీ చేసిందని Peacock, C.J. అన్నాడు. భారత ఆదాయంపై ఉన్న బాధ్యతల స్వభావాన్ని లేదా పరిధిని మార్చడం దాని ఉద్దేశం కాదని అనిపిస్తుంది. 21st and 22nd Vict., c. 106 చట్టం కాకపోయి ఉంటే Company బాధ్యురాలయ్యేదా అని అతడు ప్రశ్నించాడు.
38. గమనిక: 3rd and 4th Wm. IV., c. 85 తర్వాత Company పాలనా అధికారాలు వినియోగించడమే కాక వర్తకులుగా కూడా వ్యాపారం చేసిందని అతడు చెప్పాడు. కాబట్టి సార్వభౌములు, రాష్ట్రాలకు వర్తించే సూత్రాలకు, రాజు తప్పు చేయలేడనే సూత్రానికి బలం లేదు. Bank of Bengal v. East India Companyలో Chief Justice Grey అభిప్రాయంతో అతడు ఏకీభవించాడు. సార్వభౌమ అధికారాలు ఉండడం Companyని సార్వభౌమంగా చేయదని ఆ కేసు చెప్పింది.
39. గమనిక: bullock train, వస్తువులు, ప్రయాణికులను అద్దెకు చేరవేయడం వంటి వ్యాపారాల్లో Company నిమగ్నమైతే, వ్యక్తులకు ఉండే బాధ్యతలకు లోబడే అది చేయడం సముచితం. ఇలాంటి ప్రమాదాలకు 3rd and 4th Wm. IV., c. 85 కంటే ముందు, తర్వాత కూడా Company బాధ్యురాలే. భారత ఆదాయం నుండి పరిహారం పొందేలా దావా వేయదగిన Secretary of State in Councilకు అదే బాధ్యత ఉంటుంది. లేకుంటే అది "inconsistent with commonsense and justice to hold otherwise" అని అతడు చెప్పాడు.
40. గమనిక: Secretary of State in Councilను రాష్ట్రంగా లేదా రాష్ట్ర ఉద్యోగి అయిన public officerగా పరిగణించాలని వాదించారు. చట్టంలోని పదాలు దాన్ని సమర్థించవని, Company సార్వభౌమం కాదని కోర్టు దాన్ని తిరస్కరించింది. అప్పగించిన సార్వభౌమ అధికారాలు ఉండి తన సొంత లాభం కోసం వ్యాపారం చేసే కంపెనీ సార్వభౌమ మినహాయింపును కోరలేదు.
41. గమనిక: సార్వభౌమ అధికారాలు అని పిలిచే వాటి వినియోగంలో చేసే చర్యలకు, ప్రైవేట్ వ్యక్తులు నిర్వహించగల కార్యకలాపాల్లో చేసే చర్యలకు మధ్య Peacock, C.J. సుప్రసిద్ధ భేదం చూపాడు. సార్వభౌముడు లేదా సార్వభౌముడు అప్పగించిన ప్రైవేట్ వ్యక్తి మాత్రమే చట్టబద్ధంగా వినియోగించగల అధికారాల్లో చర్య జరిగితే దావా నిలవదు. అధికారాలు సార్వభౌమమైనవి కాకపోతే దావా నిలుస్తుంది.
42. నిర్ణయం: రాష్ట్ర సేవకుల చర్యలు రెండు రకాలని ఈ కేసు గుర్తిస్తుంది. ఒకటి అప్పగించిన సార్వభౌమ అధికారాల వినియోగానికి సంబంధించినది. రెండవది కాదు.
43. నిర్ణయం: కొలమానం: ప్రభుత్వోద్యోగి చేసిన టార్ట్, రాష్ట్ర సార్వభౌమ అధికారాల అప్పగింతకు సంబంధించిన, చివరికి దానిపై ఆధారపడిన చట్టబద్ధ విధుల నిర్వహణలో జరిగిందా? అవునైతే ఆ నష్టానికి నష్టపరిహారం దావా నిలవదు. అప్పగించిన సార్వభౌమ అధికారం వల్ల కాకుండా ఇతర విధుల్లో ఉన్నట్లయితే దావా నిలుస్తుంది. ఆ సందర్భంలో అతడు అదే పనికి ప్రైవేట్ వ్యక్తి నియమించగల సేవకుడిగా వ్యవహరించాడు.
44. గమనిక: ఈ భేదం చట్టంలో స్పష్టమైనది, ఖచ్చితమైనది కాని రాష్ట్ర బాధ్యతను చర్చించేటప్పుడు కొన్నిసార్లు మరచిపోతారని కోర్టు చెప్పింది. అందుకే 1861 ప్రకటనను ఒక ప్రమాణ ప్రకటనగా గుర్తిస్తారు.

భాగం 5: ఈ భేదాన్ని వర్తింపజేసిన తర్వాతి తీర్పులు

44. గమనిక: Secretary of State for India in Council v. Moment (Privy Council, (1912-13) 40 I.A. 48): Act IV of 1898 (Burma) section 41(b) 1858 Act section 65ను పోలి ఉంది. వాది భూమిలో అక్రమ జోక్యంపై దావా East India Companyపై నిలిచేదని Privy Council తీర్పు చెప్పింది. Peacock, C.J. చెప్పిన సూత్రాలను అది స్పష్టంగా ఆమోదించింది.
45. గమనిక: Shivabhajan Durgaprasad v. Secretary of State for India ((1904) I.L.R. 28 Bom. 314): స్వాధీనం చేసుకున్న వస్తువుల విషయంలో chief constable నిర్లక్ష్యంపై వాది Secretary of Stateపై దావా వేశాడు. దావా నిలవదనే వాదనను Bombay High Court సమర్థించింది. Chief constable వస్తువులను కార్యనిర్వాహక ప్రభుత్వ ఆదేశానికి లోబడి కాక, Legislature అతనికి ఇచ్చిన చట్టబద్ధ అధికారం నిర్వహణలో స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
46. గమనిక: సూత్రం: విధిని యజమాని ఇష్టం వల్ల కాక చట్టం విధించినప్పుడు, ఏజెంట్ చేసిన తప్పుకు యజమాని బాధ్యుడు కాడు. Jenkins, C.J. Peninsular and Oriental తీర్పు సరైనదా అని సందేహించాడు. అది చాలాకాలం సవాలు చేయబడకుండా ఉన్నందున బంధనంగా అంగీకరించాడు. ఇదే ఏకైక whisper of dissent.
47. గమనిక: Secretary of State for India in Council v. Cockcraft ((1914) I.L.R. 39 Mad. 351): Public Works Department నిర్వహిస్తున్న military roadపై కంకర నిర్లక్ష్యంగా పేర్చడం వల్ల క్యారేజీ ప్రమాదంలో గాయపడ్డానని వాది చెప్పాడు. చర్యకు కారణం లేదని Madras High Court తీర్పు చెప్పింది. రోడ్లను, ముఖ్యంగా military roadను అందించడం, నిర్వహించడం సార్వభౌమ అధికారాల వినియోగంలో ప్రభుత్వ విధి. ప్రైవేట్ వ్యక్తులు చేపట్టగల కార్యకలాపం కాదు.
48. గమనిక: Secretary of State for India in Council v. Shreegobinda Chaudhuri ((1932) I.L.R. 59 Cal. 1289): Court of Wards నియమించిన మేనేజర్ల తప్పులపై Secretary of Stateపై దావా నిలవదని Calcutta High Court తీర్పు చెప్పింది. Secretary of Stateపై respondeat superior సూత్రం ఆధారంగా టార్ట్ దావా నిలవదని Rankin, C.J. అన్నాడు. కానీ ప్రైవేట్ కార్యకలాపం లేదా సార్వభౌమ అధికార వినియోగం కాని కార్యకలాపంతో సంబంధమున్న టార్ట్‌లకు దావా నిలవచ్చని అతడు గుర్తించాడు.
49. గమనిక: Mohammad Murad Ibrahim Khan v. Government of United Provinces (I.L.R. [1957] 1 All. 94)లో Allahabad High Court అదే అభిప్రాయం తీసుకుంది.
50. గమనిక: Uma Parshad v. The Secretary of State ((1936) I.L.R. 18 Lah. 380): దొంగతనం జరిగిన ఆస్తిని పోలీసులు స్వాధీనం చేసుకుని, దొంగల విచారణ సమయంలో Magistrate ఆదేశాల మేరకు మాల్‌ఖానాలో ఉంచారు. మాల్‌ఖానా బాధ్యుడు దాంతో పారిపోయాడు. వాది ఆ ఆస్తి కోసం లేదా దాని ధర కోసం దావా వేశాడు.
51. గమనిక: బాధ్యత Criminal Procedure Code కింద తలెత్తినందున act of State (న్యాయస్థానంలో సవాలు చేయలేని సార్వభౌమ అధికార చర్య) వాదన నిలవదని Lahore High Court తీర్పు చెప్పింది. ప్రైవేట్ యజమాని బాధ్యుడయ్యే సందర్భంలో మాత్రమే Secretary of State బాధ్యుడవుతాడని అంది. అతని నేరపూరిత చర్య felonious అని, యజమాని అధికారం ఇవ్వనిదని చెప్పి, అక్కడ ప్రైవేట్ యజమాని బాధ్యుడు కాడని తేల్చింది.
52. గమనిక: Uma Parshadలోని కొన్ని కారణాలు సందేహాస్పదమని కోర్టు చెప్పింది. అయినా చట్టం అధికారం ఇచ్చిన ప్రభుత్వోద్యోగి ఆ చర్య చేసినందున ఆ నిర్ణయాన్ని సమర్థించవచ్చు. ఆ విధి నిర్వహణ రాష్ట్ర సార్వభౌమ అధికార అప్పగింతకు సంబంధించినదిగా చెప్పవచ్చు. కాబట్టి ఆ నేరపూరిత చర్య రాష్ట్రంపై నష్టపరిహారం దావాను నిలబెట్టలేదు.
53. నిర్ణయం: ప్రభుత్వోద్యోగుల టార్ట్ లేదా నిర్లక్ష్య చర్యలకు రాష్ట్ర బాధ్యత విషయంలో Peacock, C.J. 1861లో చెప్పిన సూత్రాన్ని స్థిరంగా అనుసరించారు.

భాగం 6: Vidhyawati కు భేదం; వర్తింపు

53. గమనిక: Vidhyawatiలో Rajasthan ఉద్యోగి workshop నుండి Collector నివాసానికి, Collector వాడకం కోసం జీప్ నడుపుతూ నిర్లక్ష్య చర్య చేశాడు. అది చెల్లుబాటయ్యే నష్టపరిహారం దావాకు ఆధారమా అన్నది ప్రశ్న. ఆ అంశాన్ని ఆ కేసులో స్పష్టంగా, నొక్కి చెప్పలేదని కోర్టు చెప్పింది.
54. నిర్ణయం: ప్రధాన వాస్తవాల ప్రకారం డ్రైవర్ సార్వభౌమ లేదా ప్రభుత్వ అధికారాల అప్పగింతకు సంబంధించిన, చివరికి దానిపై ఆధారపడిన పనిలో లేడు. civil servant కోసం జీప్ నడపడానికి డ్రైవర్‌ను నియమించడం రాష్ట్ర సార్వభౌమ అధికారంతో ఏ విధంగానూ సంబంధం లేనిది. Vidhyawati తీర్పు ఈ ఆధారంపైనే నిలుస్తుంది. ఇక్కడ అది లేదు.
55. నిర్ణయం: సేవకుల నిర్లక్ష్యం వల్ల కలిగిన గాయాలకు రాష్ట్రం immunity కోరినప్పుడు "the area of employment referable to sovereign powers must be strictly determined". వాదనను సమర్థించే ముందు ఆ చర్య సార్వభౌమ లేదా అప్పగించిన సార్వభౌమ అధికార వినియోగానికి సంబంధించిన కార్యకలాపంలో లేదా ఉద్యోగంలో జరిగిందని కోర్టు తేల్చాలి.
56. కారణం: సంక్షేమ ఆదర్శం కోసం ప్రభుత్వాలు సంప్రదాయ ప్రభుత్వ కార్యకలాపంతో సంబంధం లేని అనేక వాణిజ్య, ఇతర కార్యకలాపాల్లోకి ప్రవేశిస్తాయి. సార్వభౌమ అధికారంతో ముడిపడిన రాష్ట్ర వ్యవహారాల పరిధిని పరిమితం చేయాలి. అప్పుడు ప్రభుత్వేతర లేదా సార్వభౌమేతర కార్యకలాపాల్లో చర్యకు కారణం ఉన్న పౌరులు రాష్ట్రంపై దావా వేయకుండా అడ్డంకి ఉండదు. అందుకే రాష్ట్ర immunityని పరిమితం చేయాలి, Vidhyawati అదే చేసింది.
57. నిర్ణయం: ఇక్కడ పోలీసు అధికారులు చట్టబద్ధ అధికారాలతో స్వాధీనం చేసుకున్న ఆస్తిని నిర్వహించేటప్పుడు నిర్లక్ష్యం చేశారు. అరెస్టు చేయడం, సోదా చేయడం, ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకోవడం అనే అధికారాలను చట్టం నిర్దిష్ట అధికారులకు ఇచ్చింది. చివరికి అవి సార్వభౌమ అధికారాలుగా సరిగ్గా వర్ణించదగినవి.
58. నిర్ణయం: దావాకు కారణమైన చర్యను రాష్ట్ర ఉద్యోగి ఉద్యోగ క్రమంలో (పని చేస్తున్నప్పుడు) చేశాడు. కానీ ఆ ఉద్యోగం సార్వభౌమ అధికారం ప్రత్యేక లక్షణాన్ని కోరగల వర్గానికి చెందినది. కోర్టు 1861లో Peacock, C.J. నిర్ణయించిన దానికి తిరిగి వెళ్లి, దావా నిలవదని తీర్పు చెప్పింది.

భాగం 7: శాసనంపై వ్యాఖ్యలు

59. గమనిక: ఇంగ్లాండ్‌లోని Crown Proceedings Act, 1947 తరహాలో తమ immunity వాదనను నియంత్రించడానికి "it is time that the Legislatures in India seriously consider whether they should not pass legislative enactments" అని కోర్టు జోడించింది.
60. గమనిక: immunity సిద్ధాంతం రాజు తప్పు చేయడనే Common Law సూత్రంపై ఆధారపడింది. అతడు వ్యక్తిగత నిర్లక్ష్యానికి, దుష్ప్రవర్తనకు దోషి కాలేడు, కాబట్టి తన సేవకుల వాటికి బాధ్యుడు కాడు. రెండవ అంశం: రాష్ట్రంపై దాని సమ్మతి లేకుండా దాని సొంత కోర్టుల్లో దావా వేయలేము.
61. గమనిక: Crown Proceedings Act, 1947 (10 & 11 Geo. 6, c. 44) ఈ స్థితిని గణనీయంగా మార్చింది. Halsbury's Laws of England, 3rd ed., Vol. II, p. 8 ప్రకారం, ఇంతకుముందు royal fiatకు లోబడి petition of right ద్వారా మాత్రమే అమలు చేయగల Crownపై దావాలను ఇప్పుడు fiat లేకుండా హక్కుగా అమలు చేయవచ్చు.
62. గమనిక: ఆ Act section 1 దీనికి ప్రభావం ఇస్తుంది. Section 2 ఆరు తరగతుల కేసుల్లో (clauses (1) నుండి (6)) Crownను టార్ట్‌లో బాధ్యుడిగా చేస్తుంది. Clause (3) common law లేదా చట్టం ద్వారా Crown officerకు అతని హోదాలో ఇచ్చిన లేదా విధించిన విధులకు సంబంధించింది. ఆ విధులను నిర్వహిస్తూ లేదా నిర్వహిస్తున్నట్లు నటిస్తూ అతడు టార్ట్ చేస్తే, ఆ విధులు Crown చట్టబద్ధంగా ఇచ్చిన సూచనల వల్లే ఇచ్చినట్లయితే ఎంత బాధ్యత ఉండేదో Crown బాధ్యత అంతే ఉంటుంది. Section 11 prerogative, చట్టబద్ధ అధికారాల కింద చేసిన చర్యలకు రక్షణ ఇస్తుంది. ఆ Act లోని ఇతర నిబంధనలను కోర్టు ప్రస్తావించలేదు.
63. గమనిక: ఆ Actను ప్రస్తావించడంలో కోర్టు ఉద్దేశం ఒక్కటే: భారతదేశంలో స్వీకరించిన immunity సిద్ధాంతం ఇంగ్లీష్ Common Law సూత్రంపై ఆధారపడింది, దాన్ని Crown Proceedings Act ఇప్పుడు గణనీయంగా మార్చింది.
64. గమనిక: చట్ట ప్రక్రియ ద్వారా తన ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకున్న పౌరుడు, అది ఎందుకు తిరిగి ఇవ్వలేదని కోర్టును అడిగినప్పుడు రాష్ట్రంపై ఎలాంటి దావా వేయలేడని చెప్పడం తమను కలవరపెట్టిందని కోర్టు చెప్పింది. "That, we think, is not a very satisfactory position in law."
65. నిర్ణయం: పరిష్కారం శాసనసభ చేతుల్లో ఉంది. అప్పీల్ విఫలమైంది.

Authorities

ఇక్కడ జాబితా చేసినవి కాకుండా తీర్పులో footnotes లో మాత్రమే ఉన్న ఉదహరణలు లేవు. ఉదహరణలు తీర్పులో ముద్రించినట్లే ఇవ్వబడ్డాయి.

• State of Rajasthan v. Mst. Vidhyawati and Anr., [1962] Supp. 2 S.C.R. 989 — భేదం చూపారు. ప్రభుత్వ జీప్ డ్రైవర్ సార్వభౌమ అధికారంతో ముడిపడని పనిలో ఉన్నాడు. రాష్ట్ర బాధ్యతపై ఆ తీర్పులోని వ్యాఖ్యలు అప్పీలుదారుకు మద్దతిస్తాయని, కానీ అవి ఆ ఆధారంపైనే నిలుస్తాయని కోర్టు చెప్పింది.
• Peninsular and Oriental Steam Navigation Company v. The Secretary of State for India, 5 Bom. H.C.R. App. A. 1 (Calcutta, 1861; reported 1868-69) — సార్వభౌమ / సార్వభౌమేతర భేదంపై ప్రామాణిక ప్రకటనగా ఆమోదించి అనుసరించారు.
• The Bank of Bengal v. The East India Company, Bignell, Rep. p. 120 — సార్వభౌమ అధికారాలు ఉండడం Companyని సార్వభౌమంగా చేయదని Chief Justice Grey చెప్పాడు. Peacock, C.J. దీనితో ఏకీభవించాడు.
• The Secretary of State for India in Council v. Moment, (1912-13) 40 I.A. 48 (Privy Council) — Peacock, C.J. సూత్రాలను స్పష్టంగా ఆమోదించింది.
• Shivabhajan Durgaprasad v. Secretary of State for India, (1904) I.L.R. 28 Bom. 314 — స్వాధీనం చేసుకున్న వస్తువులపై chief constable నిర్లక్ష్యానికి దావా నిలవదు. Jenkins, C.J. Peninsular and Oriental కేసును సందేహించినా అనుసరించాడు.
• The Secretary of State for India in Council v. A. Cockcraft and Anr., (1914) I.L.R. 39 Mad. 351 — military road విషయంలో దావాకు కారణం లేదు; అది సార్వభౌమ విధి.
• The Secretary of State for India in Council v. Shreegobinda Chaudhuri, (1932) I.L.R. 59 Cal. 1289 — సార్వభౌమ చర్యలకు respondeat superior ఆధారంగా టార్ట్ దావా నిలవదు; ప్రైవేట్ కార్యకలాపాలకు దావా నిలవచ్చు.
• Mohammad Murad Ibrahim Khan and Anr. v. Government of United Provinces, I.L.R. [1957] 1 All. 94 — Allahabad High Court అదే అభిప్రాయం తీసుకుంది.
• Uma Parshad v. The Secretary of State, (1936) I.L.R. 18 Lah. 380 — మాల్‌ఖానా ఇన్‌చార్జ్ తీసుకుపోయిన ఆస్తి; బాధ్యత లేదు. కొన్ని కారణాలు సందేహాస్పదమైనా ఫలితం సమర్థనీయమని కోర్టు చెప్పింది.
• Halsbury's Laws of England, 3rd ed., Vol. II, p. 8 — Crown Proceedings Act, 1947 section 1 ప్రభావం కోసం ఉదహరించారు.

Footnotes లో ఉదహరించినవి: పై ప్రస్తావనలు తప్ప ఇంకేమీ లేవు.

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• Article 300(1), Constitution of India — Parliament లేదా State Legislature చేసే చట్టానికి లోబడి, Dominion లేదా సంబంధిత Province లేదా Indian State ఏ సందర్భాల్లో దావా వేయగలవో ఆ సందర్భాల్లోనే ప్రభుత్వాలు దావా వేయవచ్చు లేదా దావాకు గురికావచ్చు.
• Section 65, Government of India Act, 1858 — Secretary of State in Council, Company లాగే దావా వేయవచ్చు, దావాకు గురికావచ్చు. Sections 32 (1915 Act), 176 (1935 Act) దాని తర్వాతి రూపాలు.
• Section 41(b), Act IV of 1898 (Burma) — 1858 Act section 65ను పోలినది.
• 3rd and 4th Wm. IV., c. 85, section 9 మరియు 21st and 22nd Vict., c. 106, section 65 — Peninsular and Oriental కేసులో చర్చించిన Charter చట్టాలు.
• Sections 54(1)(iv), 51, 550 and 523, Code of Criminal Procedure — అరెస్టు, సోదా, అనుమానిత దొంగ సొత్తు స్వాధీనం, Magistrateకు నివేదన.
• Section 409, Indian Penal Code మరియు section 29, Police Act — Mohammad Amirపై నమోదైన కేసు.
• Indian Partnership Act — సంస్థ దీని కింద నమోదైంది.
• U.P. Police Regulations 165 and 166 — స్వాధీనం చేసుకున్న ఆస్తి కస్టడీ, పారవేత.
• Crown Proceedings Act, 1947, sections 1, 2 and 11 — కోర్టు సూచించిన ఇంగ్లీష్ సంస్కరణ.

తీర్పు

1. అప్పీల్ విఫలమైంది, కొట్టివేయబడింది.
2. పోలీసు అధికారులు నిర్లక్ష్యం చేసినా, బంగారం నష్టానికి State of Uttar Pradesh బాధ్యత వహించదు.
3. నిర్లక్ష్యం విషయంలో హైకోర్టు తప్పని, కానీ రాష్ట్రం బాధ్యత వహించదనడంలో అది సరైనదని కోర్టు తీర్పు చెప్పింది.
4. ప్రస్తుత స్థితికి పరిష్కారం శాసనసభ చేతుల్లో ఉంది.
5. ఖర్చులు: పక్షాలు అన్ని దశల్లో తమ తమ ఖర్చులు భరించాలి.

న్యాయసూత్రం / Ratio

ప్రభుత్వోద్యోగి చేసిన టార్ట్ చర్య, సార్వభౌమ అధికార అప్పగింతకు సంబంధించిన చట్టబద్ధ విధుల నిర్వహణలో జరిగితే, రాష్ట్రం టార్ట్‌లో బాధ్యత వహించదు. అరెస్టు, సోదా, స్వాధీనం అటువంటి అధికారాలు. ప్రైవేట్ యజమాని సేవకుడు చేయగలిగిన పనిని ఉద్యోగి చేస్తుంటే రాష్ట్రం బాధ్యత వహిస్తుంది.

ముఖ్య తీర్పు: "the employment in question being of the category which can claim the special characteristic of sovereign power, the claim cannot be sustained".

• Obiter: రాష్ట్ర immunityని నియంత్రించే చట్టాలను, Crown Proceedings Act, 1947 తరహాలో, పరిశీలించాలని కోర్టు శాసనసభలను కోరింది (తీర్పు చివరి భాగాల్లో కోర్టు సూచన).
• Ratio షరతు: సార్వభౌమ అధికారాలకు సంబంధించిన ఉద్యోగ పరిధిని కఠినంగా నిర్ణయించాలని, వాదనను సమర్థించే ముందు ఆ చర్య ఆ పరిధిలో ఉందని కోర్టు తేల్చాలని కోర్టు చెప్పింది.

తదుపరి పరిణామాలు

ఈ విభాగం మూడు తర్వాతి తీర్పులపై ఆధారపడింది. ఈ కేసు గురించి ప్రతి ఒక్కటి చెప్పినది మాత్రమే ఇక్కడ ఉంది. తర్వాతి తీర్పులు Verma, J. అభిప్రాయంలో, Chandrima Das తీర్పులో సంబంధిత భాగాలకు సంఖ్యలు ఇవ్వలేదు.

Nilabati Behera v. State of Orissa

• 1993 AIR 1960, 1993 SCR (2) 581, 1993 SCC (2) 746 (Supreme Court; Verma, Anand and Venkatachala, JJ.; decided 24 March 1993). ఈ కేసు సమర్థించిన sovereign immunity (సార్వభౌమ చర్యలకు టార్ట్ దావాల నుండి రాష్ట్రానికి రక్షణ) టార్ట్ బాధ్యత పరిధికే పరిమితమని Verma, J. తీర్పు చెప్పాడు. ఇది ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘనకు రాష్ట్ర బాధ్యతకు భిన్నమైనది. ఆ సిద్ధాంతం రాజ్యాంగ పథకంలో వర్తించదు, Articles 32, 226 కింద పరిష్కారానికి అది రక్షణ కాదు.
• ఈ కేసు స్వాధీనం చేసుకుని తిరిగి ఇవ్వని వస్తువుల విలువకు సంబంధించిందని, అది సాధారణ ప్రక్రియలో conversion (ఇతరుల వస్తువులతో అక్రమంగా వ్యవహరించడం) టార్ట్ దావా అని Verma, J. అన్నాడు. అది ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘనకు పరిహారం కోసం చేసిన దావా కాదు. కాబట్టి ఇది ఇక్కడ వర్తించదు, భిన్నమైనది. Saheli ఈ కేసును ప్రస్తావించలేదని అతడు గమనించాడు. ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘనకు strict liability (తప్పు రుజువు లేని బాధ్యత) ఆధారంగా public law లో ద్రవ్య పరిహారం పరిష్కారమని Anand, J. తన concurring అభిప్రాయంలో కూడా చెప్పాడు.

Chairman Railway Board v. Chandrima Das

• AIR 2000 SC 988, 2000 (2) SCC 465 (Supreme Court; Sethi and Saghir Ahmad, JJ.; decided 28 January 2000). ఈ కేసుపై ఆధారపడటం అప్పీలుదారులకు సహాయపడదని Saghir Ahmad, J. తీర్పు చెప్పాడు. State of Gujarat v. Memon Mahomed Haji Hasan (AIR 1967 SC 1885), Basava Kom Dyamogouda Patil v. State of Mysore (AIR 1977 SC 1749) సహా తర్వాతి తీర్పులు దీన్ని అనుసరించలేదు. Seervai తన పుస్తకంలో దీన్ని విమర్శించాడు. Common Cause (1999) 6 SCC 667లో ముగ్గురు జడ్జీల Bench దీన్ని అనుసరించకుండా, binding precedent (తర్వాతి కోర్టులు పాటించాల్సిన తీర్పు)గా దీని సామర్థ్యం క్షీణించిందని చెప్పింది.
• అదే తీర్పులో ఈ కేసులోని సిద్ధాంతం సంక్షేమ రాజ్యంలో ఇక అందుబాటులో లేదని కోర్టు చెప్పింది. రైల్వేలు, Yatri Niwas నడపడం వాణిజ్య కార్యకలాపం. ఉద్యోగుల టార్ట్‌లకు Union vicariously liable కావచ్చు. కోర్టు ఈ అంశాన్ని Public Law రంగంలో పరిశీలిస్తోంది.

Kaushal Kishor v. State of UP

• Writ Petition (Criminal) No. 113 of 2016 (Supreme Court Constitution Bench; Nazeer, Gavai, Bopanna, Ramasubramanian and Nagarathna, JJ.; decided 3 January 2023). Vidhyawati తర్వాత ఈ కేసులో కోర్టు జారుడు మెట్లపైకి వెళ్లిందని Ramasubramanian, J. చెప్పాడు (పేరా 148). ఈ తీర్పు దాదాపు 30 ఏళ్ల తర్వాత కొంత పలుచబడిందని అన్నాడు (పేరా 149).
• ఈ కోర్టు 1965లో చట్టాన్ని సిఫార్సు చేసిందని, 1967లో Government (Liability in Torts) Bill ప్రవేశపెట్టారని అతడు నమోదు చేశాడు. గత 55 ఏళ్లలో ఏమీ జరగలేదు (పేరా 153). టార్ట్ బాధ్యతకు, ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘన బాధ్యతకు మధ్య Nilabati భేదాన్ని పేరా 76 సంక్షిప్తంగా చెబుతుంది.

ఇతర తర్వాతి కేసులు (సారాంశం ఇవ్వలేదు): N. Nagendra Rao & Co. v. State of A.P., (1994) 6 SCC 205. ఈ కేసులో చెప్పిన immunityని పరిమితం చేసినదిగా Chandrima Das, Kaushal Kishor పట్టిక దీన్ని పేర్కొన్నాయి.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా విశ్లేషణ.

• ఫలితం సంతృప్తికరం కాదని కోర్టు స్వయంగా భావించింది. చట్ట ప్రక్రియ ద్వారా ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకున్న పౌరునికి ఎలాంటి దావా లేకుండా వదిలేయడం చట్టంలో అంత సంతృప్తికరమైన స్థితి కాదని చెప్పింది (కోర్టు తార్కికం, భాగం 7 చూడండి).
• పరీక్ష ఆ చర్యను ఎలా వర్గీకరిస్తారన్నదానిపై ఆధారపడుతుంది. అరెస్టు, సోదా, స్వాధీనం, ముందటి కేసుల్లోని military road తప్ప సార్వభౌమ విధుల జాబితాను తీర్పు ఇవ్వదు.
• సార్వభౌమ / సార్వభౌమేతర భేదం చట్టంలో స్పష్టమైనది, ఖచ్చితమైనది అని కోర్టు చెప్పింది. అయినా Vidhyawati ఈ అంశాన్ని స్పష్టంగా తీసుకురాలేదని అంది. ఈ రెండు కేసుల మధ్య రేఖ సన్నగా ఉందని ఇది చూపిస్తుంది.
• ఈ immunity ఇంగ్లీష్ చట్టం నుండి తీసుకున్నది. ఇంగ్లీష్ చట్టం శాసనం ద్వారా మారిందని కోర్టు స్వయంగా గమనించింది.

ప్రాముఖ్యత

• రాజ్యాంగం తర్వాత టార్ట్‌లో రాష్ట్ర బాధ్యతకు సార్వభౌమ / సార్వభౌమేతర కొలమానాన్ని చెప్పిన ప్రముఖ కేసు ఇది.
• ఇది Vidhyawatiని సార్వభౌమేతర కార్యకలాపానికి పరిమితం చేసి, సార్వభౌమ ఉద్యోగాన్ని కఠినంగా నిర్వచించమని కోర్టులకు చెబుతుంది.
• ఇది శాసన సంస్కరణ కోరింది. దశాబ్దాలుగా దాని వల్ల ఏమీ జరగలేదు (తదుపరి పరిణామాల్లో Kaushal Kishor చెప్పినట్లు).
• తర్వాతి కేసులు దీన్ని ప్రైవేట్ చట్టపు టార్ట్ దావాలకు పరిమితం చేసి, రాజ్యాంగ పరిహారాన్ని అభివృద్ధి చేశాయి (తదుపరి పరిణామాలు చూడండి).

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• నియమం: అప్పగించిన సార్వభౌమ అధికారానికి (చట్టబద్ధ అరెస్టు, సోదా, స్వాధీనం) సంబంధించిన చర్యకు టార్ట్ బాధ్యత లేదు. ఉచ్చు: Vidhyawatiలో జీప్ నడపడం సార్వభౌమ చర్య కానందువల్లే రాష్ట్రాన్ని బాధ్యుడిగా చేశారు.
• కొలమానం: టార్ట్ అప్పగించిన సార్వభౌమ అధికారంపై ఆధారపడిన చట్టబద్ధ విధుల నిర్వహణలో జరిగిందా? అవునైతే దావా నిలవదు.
• మూలం: 1858 Government of India Act section 65, Article 300(1) కింద Peninsular and Oriental కేసు (1861)లో Peacock, C.J.
• నిర్లక్ష్యం కనుగొన్నారు: జాబితా లేదు, తూకం లేదు, Regulation 166 కోరినట్లు treasuryలో జమ లేదు.
• ఖర్చులు: ప్రతి పక్షం తన ఖర్చులు భరిస్తుంది.
• తర్వాత: Nilabati Behera దీన్ని టార్ట్‌కే పరిమితం చేసింది. Articles 32, 226 కింద రాజ్యాంగ పరిహారంపై ఇది ప్రభావం చూపదు.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.