Chairman, Railway Board v. Mrs. Chandrima Das (ఛైర్మన్, రైల్వే బోర్డు v. శ్రీమతి చంద్రిమా దాస్)

హౌరా స్టేషన్‌లోని Yatri Niwas లో రైల్వే ఉద్యోగులతో సహా కొందరు పురుషులు ఒక బంగ్లాదేశ్ మహిళపై సామూహిక అత్యాచారం చేశారు. ఒక న్యాయవాది కలకత్తా హైకోర్టులో రిట్ పిటిషన్ దాఖలు చేయగా, అది Rs 10 లక్షలు ఇచ్చింది. సుప్రీంకోర్టు ఆ పరిహారాన్ని సమర్థించి, ఆర్టికల్ 21 పౌరులు కాని వారిని కూడా కాపాడుతుందని, ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్ చెల్లుతుందని, Union కి vicarious liability ఉందని చెప్పింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Indian Kanoon (unofficial copy)

పక్షకారులు

The Chairman, Railway Board మరియు ఇతరులు — అప్పీలుదారులు; అప్పీలు శీర్షికలో పేర్కొన్న Union of India రైల్వే అధికారులు.

Mrs. Chandrima Das — ప్రతివాది; రిట్ పిటిషన్‌లో పిటిషనర్; ప్రజా ప్రయోజనంలో రిట్ పిటిషన్ దాఖలు చేసిన కలకత్తా హైకోర్టు ప్రాక్టీసింగ్ న్యాయవాది.

Smt. Hanuffa Khatoon — బాధితురాలు; బంగ్లాదేశ్ జాతీయురాలు, బంగ్లాదేశ్‌లోని Union Board కు ఎన్నికైన ప్రతినిధి, అజ్మీర్ షరీఫ్ వెళ్తున్నారు. తీర్పు ఆమె పేరును Hanufa Khatun, Hanuffa Khatoon, Hanufa అని రాస్తుంది.

State of West Bengal, దాని అధికారులు; Deputy High Commissioner, Republic of Bangladesh — రైల్వే, పోలీసు అధికారులతో పాటు రిట్ పిటిషన్‌లో ప్రతివాదులు.

విచారణ చరిత్ర

1. సంఘటనపై G.R.P.S. Case No. 19/98 27 ఫిబ్రవరి 1998న నమోదైంది (Saghir Ahmad, J.).
2. Mrs. Chandrima Das కలకత్తా హైకోర్టులో రాజ్యాంగ ఆర్టికల్ 226 కింద పిటిషన్ దాఖలు చేసింది. బాధితురాలికి పరిహారం, హౌరా రైల్వే స్టేషన్‌లో సంఘవ్యతిరేక, నేర కార్యకలాపాల నిర్మూలనకు ఆదేశంతో సహా ఇతర ఉపశమనాలను ఆమె కోరింది (Saghir Ahmad, J.).
3. రైల్వేల భవనంలో రైల్వే ఉద్యోగులు అత్యాచారం చేశారు కాబట్టి, హైకోర్టు పరిహారంగా Rs 10 లక్షలు ఇచ్చింది (Saghir Ahmad, J.).
4. రైల్వే అధికారులు ఈ కోర్టుకు అప్పీలు చేశారు. Leave ఇచ్చారు. కోర్టు 28 జనవరి 2000న అప్పీలును నిర్ణయించింది (Saghir Ahmad, J.).

వాస్తవాలు

1. బంగ్లాదేశ్‌లోని Union Board కు ఎన్నికైన ప్రతినిధి Hanufa Khatun 24 ఫిబ్రవరి 1998న కలకత్తా చేరి, 10, Sudder Street లోని ఒక హోటల్‌లో ఉంది. 26 ఫిబ్రవరి 1998న సుమారు 14.00 గంటలకు అజ్మీర్ షరీఫ్ సందర్శనకు 23.00 గంటలకు Jodhpur Express ఎక్కడానికి ఆమె హౌరా స్టేషన్‌కు వచ్చింది (Saghir Ahmad, J.).
2. ఆమె వద్ద wait-listed టికెట్ ఉంది. Ladies Waiting Room లో ఎదురుచూడమని Train Ticket Examiner ఆమెకు చెప్పాడు (Saghir Ahmad, J.).
3. సుమారు 17.00 గంటలకు ఇద్దరు వ్యక్తులు ఆమెను సమీపించారు: రైల్వేలో పలుకుబడి ఉన్నట్లు నటించిన దళారి Ashoke Singh, టికెట్ బ్రోకర్ Siya Ram Singh. వారు ఆమె టికెట్ తీసుకుని, Coach S-3 (Berth No. 17) లో ధృవీకరించిన బెర్త్‌తో తిరిగి ఇచ్చారు (Saghir Ahmad, J.).
4. సుమారు 20.00 గంటలకు Siya Ram Singh, Kashi అనే బాలుడితో తిరిగి వచ్చాడు. ఆమె అతనితో కలిసి సుమారు 21.00 గంటలకు ఒక భోజనశాలకు వెళ్లి, భోజనం తర్వాత వాంతి చేసుకుంది (Saghir Ahmad, J.).
5. సుమారు 21.00 గంటలకు Ashoke Singh, హౌరా స్టేషన్ Parcel Supervisor Rafi Ahmed తో వచ్చాడు. లేడీ అటెండెంట్లు వారి ఆధారాలను ధృవీకరించారు, ఆమె వారితో Yatri Niwas కు వెళ్లింది. విద్యుత్ శాఖ khalasi Sitaram Singh వారితో చేరాడు (Saghir Ahmad, J.).
6. ఆమెను మొదటి అంతస్తులోని గది No. 102 కు తీసుకెళ్లారు; అది 25 ఫిబ్రవరి 1998 నుంచి Railway Card pass No. 3638 పై Ashoke Singh పేరుతో బుక్ అయింది. Parcel Clerk Lalan Singh, Parcel Clearing Agent Awdesh Singh అక్కడ ఎదురుచూశారు (Saghir Ahmad, J.).
7. Awdesh Singh గదిని బయట నుంచి బోల్టు వేసి కాపలా ఉన్నాడు. Ashoke, Lalan, Rafi, Sitaram గదిలో మద్యం సేవించి, ఆమెను తాగమని బలవంతం చేశారు. నలుగురూ ఆమెపై అత్యాచారం చేశారు (Saghir Ahmad, J.).
8. ఆమె ప్లాట్‌ఫామ్‌కు తప్పించుకుని Siya Ram Singh ను కలిసింది; అతను ఆమె రక్షకుడిగా నటించి Ashoke Singh ను తిట్టి కొట్టాడు. Jodhpur Express వెళ్లిపోయింది (Saghir Ahmad, J.).
9. Siya Ram ఆమెను Ram Samiram Sharma తో కలిసి Jorabagan, 66 Pathuriaghata Street లోని అద్దె ఫ్లాట్‌కు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ Siya Ram ఆమెపై అత్యాచారం చేశాడు, వారు ఆమె నోరు, ముక్కు మూసివేశారు, చంపాలనే ఉద్దేశంతో. ఆమెకు విపరీతంగా రక్తస్రావమైంది (Saghir Ahmad, J.).
10. కేకలు గురించి యజమాని చెప్పడంతో Jorabagan పోలీసులు ఆమెను రక్షించారు (Saghir Ahmad, J.).
11. ప్రధాన నిందితులు రైల్వే ఉద్యోగులని, ప్రాసిక్యూషన్ కథనం రుజువైతే వారు సామూహిక అత్యాచార నేరస్థులని రైల్వేలు, Union of India అంగీకరించాయి (Saghir Ahmad, J.).

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. అత్యాచారానికి పరిహార క్లెయిమ్‌ను Public Law లో ఆర్టికల్ 226 కింద స్వీకరించవచ్చా, లేదా బాధితురాలు Private Law లో దావా వేయాలా?
2. బాధితురాలితో సంబంధం లేని న్యాయవాది Mrs. Chandrima Das కు locus standi ఉందా?
3. విదేశీ జాతీయురాలైన Hanuffa Khatoon కు ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘనకు ఉపశమనం పొందే హక్కు ఉందా?
4. రైల్వే ఉద్యోగులు చేసిన అత్యాచారానికి రైల్వేలు లేదా Union of India కు vicarious liability ఉందా?

వాదనలు

అప్పీలుదారులు (Railway Board మరియు ఇతరులు) తరఫున:

• భారత జాతీయురాలు కాని విదేశీయురాలు Smt. Hanuffa Khatoon రైల్వేల నుంచి పరిహారం క్లెయిమ్ చేయలేదు.
• వ్యక్తులు నేరం చేయడం రైల్వేలను లేదా Union ను బాధ్యుడిని చేయదు. వారినే ప్రాసిక్యూట్ చేసి, శిక్షించాలి, జరిమానా లేదా పరిహారం చెల్లించేలా చేయవచ్చు.
• రైల్వేలు లేదా Union కు vicarious liability ఉండదు. torts చట్టం కింద బాధ్యత అధికారిక విధి క్రమంలో చేసిన చర్యలకే వస్తుంది, అత్యాచారం అధికారిక చర్య కాదు.
• నష్టపరిహారానికి పరిష్కారం Private Law లో ఉంది, కాబట్టి ఆర్టికల్ 226 కింద ప్రొసీడింగ్‌లో పరిహారం ఇవ్వలేరు. వాస్తవాలను, tort అంశాలను సాక్ష్యంపై పరిశీలించడానికి బాధితురాలు దావా వేయాల్సింది.
• బాధితురాలితో సంబంధం లేని ప్రాక్టీసింగ్ న్యాయవాది Mrs. Chandrima Das కు locus standi లేదు.
• Part III కింద ప్రాథమిక హక్కులు పౌరులకే అందుబాటులో ఉంటాయి. బంగ్లాదేశ్ జాతీయురాలు వాటి ఉల్లంఘనపై ఫిర్యాదు చేయలేదు.
• Kasturi Lal Ralia Ram Jain v. State of U.P. (AIR 1965 SC 1039) పై ఆధారపడ్డారు.

ప్రతివాది (Mrs. Chandrima Das) తరఫున: ప్రతివాదుల తరఫున న్యాయవాది వాదనలను తీర్పు విడిగా చెప్పదు. రైల్వేల భవనంలో రైల్వే ఉద్యోగులు అత్యాచారం చేశారని హైకోర్టు గుర్తించి, పరిహారం ఇచ్చిందని అది నమోదు చేస్తుంది.

కోర్టు తార్కికం

R.P. Sethi, S. Saghir Ahmad, JJ. ధర్మాసనం తరఫున S. Saghir Ahmad, J. తీర్పు ఇచ్చారు. తీర్పుకు నంబర్ వేసిన పేరాలు లేవు, కాబట్టి ప్రతి దశ న్యాయమూర్తి పేరుతో ముగుస్తుంది.

Saghir Ahmad, J. (ధర్మాసనం తరఫున)

కేసు, వాదనలు

1. Noted: హైకోర్టు చెప్పినట్లు వాస్తవాలను కోర్టు చెబుతుంది. ప్రధాన నిందితులు రైల్వే ఉద్యోగులని రైల్వేలు, Union అంగీకరించాయి. (Saghir Ahmad, J.)
2. Noted: రైల్వే భవనంలో రైల్వే ఉద్యోగులు అత్యాచారం చేసినందున హైకోర్టు Rs 10 లక్షలు ఇచ్చింది. (Saghir Ahmad, J.)
3. Noted: ఈ అప్పీలులో హైకోర్టు అనేక ఇతర ఆదేశాలతో కోర్టుకు సంబంధం లేదు. విదేశీయురాలికి పరిహారం చెల్లించాల్సిన బాధ్యత రైల్వేలకు ఉందా అన్నదే వాదించిన ఏకైక ప్రశ్న. (Saghir Ahmad, J.)
4. Noted: రైల్వేలకు vicarious liability ఉండదని, పరిష్కారం Private Law లో ఉందని, న్యాయవాది పిటిషన్ దాఖలు చేయలేరని అప్పీలుదారులు వాదించారు. (Saghir Ahmad, J.)

Public Law, Private Law

1. Noted: ఆర్టికల్ 226 కింద ప్రాథమిక హక్కుల కోసం, ప్రభుత్వ బాధ్యతల అమలుతో సహా ఏ ఇతర ప్రయోజనం కోసమైనా హైకోర్టు రిట్లు జారీ చేయవచ్చని ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం Common Cause v. Union of India ((1999) 6 SCC 667) చెప్పింది. public law పౌరులకు, రాజ్యానికి లేదా ప్రజా సంస్థలకు మధ్య వివాదాలను పరిష్కరిస్తుందని అది చెప్పింది. rule of law ను నిలబెట్టడానికి అది అలా చేస్తుంది. (Saghir Ahmad, J.)
2. Noted: ఆర్టికల్ 12 కింద రాజ్యం లేదా సంస్థ చేసే ఏకపక్ష, అసమంజస లేదా చట్టవిరుద్ధ కార్యనిర్వాహక చర్య ప్రతిదీ రిట్ అధికార పరిధికి లోబడి ఉంటుంది. (Saghir Ahmad, J.)
3. Noted: Mandamus, Certiorari, Prohibition, Quo-Warranto, Habeas Corpus స్వభావం గల రిట్లను జారీ చేయడానికి హైకోర్టుకు ఆర్టికల్ 226 అనుమతిస్తుందని కూడా Common Cause చెప్పింది. ప్రాథమిక హక్కుల కోసం prerogative రిట్లను జారీ చేయడానికి ఈ కోర్టుకు ఆర్టికల్ 32 అనుమతిస్తుంది. ఆర్టికల్ 14 విస్తరిస్తున్న పరిధితో, ప్రభుత్వ లేదా దాని సాధనాల ప్రతి కార్యనిర్వాహక చర్య న్యాయ పరిశీలనకు తెరిచి ఉంది. (Saghir Ahmad, J.)
4. Noted: public law, private law మధ్య సరిహద్దును ఖచ్చితంగా గీయలేమని LIC v. Escorts Ltd. ((1986) 1 SCC 264) చెప్పింది. దానిని ప్రతి కేసులో చర్య, కార్యకలాపం, చర్య స్వభావం, ఇతర పరిస్థితుల ద్వారా నిర్ణయించాలి. (Saghir Ahmad, J.)
5. Noted: కాంట్రాక్టు విషయంపై ఆర్టికల్ 226 కింద పిటిషన్ చెల్లదని మొదట భావించారు. తర్వాతి నిర్ణయాలతో చట్టం మారింది, ముఖ్యంగా కాంట్రాక్టుకు సంబంధించిన పిటిషన్ కూడా ఇప్పుడు హైకోర్టు రిట్ అధికార పరిధికి లోబడి ఉంటుంది. (Saghir Ahmad, J.)
6. Noted: Public Law ఉపశమనాలు tort రంగానికి విస్తరించాయి. Rudul Sah v. State of Bihar ((1983) 4 SCC 141) తో మొదలుపెట్టి, ప్రభుత్వ అధికారులు కలిగించిన శారీరక గాయాలకు ఈ కోర్టు ఆర్టికల్ 32 కింద పరిహారం ఇచ్చింది. (Saghir Ahmad, J.)
7. Noted: Public Law లో పరిహారం ఇచ్చిన కేసులను కోర్టు జాబితా చేస్తుంది: Bhim Singh, People's Union for Democratic Rights (రెండు కేసులు), Saheli, Arvinder Singh Bagga, P. Rathinam, Sawinder Singh Grover, Inder Singh, D.K. Basu. (Saghir Ahmad, J.)
8. Noted: కస్టడీ మరణాలకు, వైద్య negligence కు Nilabati Behera, Shyam Sunder Trivedi, People's Union for Civil Liberties, Kaushalya, Supreme Court Legal Aid Committee, Dr. Jacob George, Paschim Banga Khet Mazdoor Samity, Manju Bhatia లలో పరిహారం ఇచ్చారు. (Saghir Ahmad, J.)
9. Held: బాధితురాలు సివిల్ కోర్టులో దావా వేయాల్సిందన్న వాదనను అంగీకరించలేము. "the remedy would still be available under the Public Law notwithstanding that a suit could be filed for damages under Private Law". అంటే Private Law కింద నష్టపరిహార దావా వేయగలిగినా, Public Law కింద ఉపశమనం ఇంకా అందుబాటులో ఉంటుంది. (Saghir Ahmad, J.)
10. Noted: అత్యాచారం మొత్తం సమాజానికి, ప్రాథమిక మానవ హక్కులకు వ్యతిరేకంగా నేరమని Bodhisatwa v. Ms. Subdhra Chakroborty ((1996) 1 SCC 490) నిర్ణయించింది. అది ఆర్టికల్ 21 కింద మానవ గౌరవంతో జీవించే హక్కుతో సహా జీవించే హక్కును ఉల్లంఘిస్తుంది. (Saghir Ahmad, J.)
11. Held: ఇక్కడ బాధితురాలిపై అత్యాచారం జరిగినందున, కేసు కేవలం సాధారణ హక్కు ఉల్లంఘన కాక ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘనకు సంబంధించింది. (Saghir Ahmad, J.)
12. Held: Public Law లో పిటిషన్ చెల్లదన్న వాదన తిరస్కరించబడింది. (Saghir Ahmad, J.)

Locus standi

1. Held: Mrs. Chandrima Das కు locus standi లేదన్న వాదన అపోహపై ఆధారపడింది. ఆమె పిటిషన్ పరిహారానికి మించి హౌరా స్టేషన్‌లో సంఘవ్యతిరేక, నేర కార్యకలాపాల నిర్మూలనతో సహా అనేక ఉపశమనాలను కోరింది. దాని నిజ స్వభావం ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్. (Saghir Ahmad, J.)
2. Noted: ఆర్టికల్ 226 కింద పిటిషన్‌కు చట్టపరమైన హక్కు పునాది, కేవలం ఆసక్తి కూడా locus standi ఇవ్వవచ్చు. పిటిషనర్ సొంత హక్కే సాధారణంగా పునాది అని Dr. Satyanarayana Sinha v. S. Lal and Co. Pvt. Ltd. (AIR 1973 SC 2720) నిర్ణయించింది. habeas corpus, quo warranto లో నియమం సడలిస్తారు. (Saghir Ahmad, J.)
3. Noted: S.P. Gupta v. Union of India (AIR 1982 SC 149) locus standi కు విస్తృత అర్థం ఇచ్చింది. న్యాయ వ్యవస్థ స్వాతంత్ర్యంపై ప్రాక్టీసింగ్ న్యాయవాదులకు కీలక ఆసక్తి ఉందని అది నిర్ణయించింది. ఆ స్వాతంత్ర్యాన్ని దెబ్బతీసే రాజ్యం లేదా ప్రజా అధికారి చర్య చెల్లుబాటును లేదా రాజ్యాంగబద్ధతను సవాలు చేయడంలో వారికి ఆసక్తి ఉంది. (Saghir Ahmad, J.)
4. Noted: న్యాయవాదుల వృత్తి న్యాయ వ్యవస్థలో అవసరమైన, సమగ్ర భాగమని కూడా అది చెప్పింది. న్యాయవాదులు అలంకారికంగా న్యాయ దేవాలయంలో పూజారులు, న్యాయ నిర్వహణలో న్యాయమూర్తులతో సమాన భాగస్వాములు. వ్యవస్థ సమగ్రత, స్వాతంత్ర్యంపై వారికి ప్రత్యేక ఆసక్తి ఉంది. (Saghir Ahmad, J.)
5. Noted: గవర్నర్లు, ముఖ్యమంత్రులకు Union Law Minister రాసిన circular లేఖను సవాలు చేయడానికి న్యాయవాదులకు, వ్యక్తిగతంగా లేదా న్యాయవాదుల సంఘాల ద్వారా, locus standi ఉందని అది నిర్ణయించింది. ఒక హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల్లో మూడో వంతు వీలైనంతవరకు రాష్ట్రం వెలుపలివారై ఉండాలని ఆ లేఖ ఆదేశించింది. (Saghir Ahmad, J.)
6. Noted: Public Interest Litigation లో కోర్టు locus standi కు విశాలమైన పరిధిని ఇచ్చింది. లేఖలు, టెలిగ్రామ్‌ల ద్వారా PIL ప్రారంభించవచ్చని People's Union for Democratic Rights v. Union of India ((1982) 3 SCC 235) నిర్ణయించింది. (Saghir Ahmad, J.)
7. Noted: కోర్టు Bandhua Mukti Morcha, State of Himachal Pradesh v. Student's Parent Medical College, Bangalore Medical Trust v. B.S. Muddappa ((1991) 4 SCC 54) ను ఉదహరిస్తుంది. బాధిత వ్యక్తి అనే ఇరుకైన అభిప్రాయం విస్తృత వ్యాఖ్యానానికి దారి ఇచ్చిందని, ప్రజాసేవా స్ఫూర్తి కలిగిన పౌరులను సాంకేతిక కారణాలతో విస్మరించలేమని చివరిది నిర్ణయించింది. (Saghir Ahmad, J.)
8. Held: locus standi అద్భుతంగా విస్తరించింది. కేవలం జోక్యం చేసుకునేవాడు కాని ఎవరినైనా అది తీసుకుంటుంది. (Saghir Ahmad, J.)
9. Held: పిటిషన్ స్వభావం దృష్ట్యా, అది ప్రజా ప్రయోజనంలో దాఖలైంది; Mrs. Chandrima Das కు వ్యక్తిగతంగా ఏదీ లేదన్న వాదన తిరస్కరించబడింది. (Saghir Ahmad, J.)

విదేశీ జాతీయుడి ప్రాథమిక హక్కులు

1. Noted: Part III హక్కులు పౌరులకే అందుబాటులో ఉంటాయని, బంగ్లాదేశ్ జాతీయురాలు ఫిర్యాదు చేయలేదని అప్పీలుదారులు వాదించారు. (Saghir Ahmad, J.)
2. Held: ఈ వాదన రెండు కారణాలతో విఫలమవుతుంది: రాజ్యాంగంపై ఆధారపడిన దేశీయ న్యాయశాస్త్రం, General Assembly ఆమోదించిన Universal Declaration of Human Rights, 1948 ఆధారంగా మానవ హక్కుల న్యాయశాస్త్రం. (Saghir Ahmad, J.)
3. Noted: UN General Assembly ఆమోదించిన నైతిక ప్రవర్తనా నియమావళిగా Declaration కు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు ఉంది. కోర్టు మొదట దానిని పరిశీలించి, దేశీయ న్యాయశాస్త్రాన్ని తర్వాత తీసుకుంటుంది. (Saghir Ahmad, J.)
4. Noted: అంతర్లీన గౌరవం, సమాన, విడదీయలేని హక్కులను గుర్తించే Declaration Preamble ను కోర్టు ఉదహరిస్తుంది. ఆర్టికల్స్ 1, 2, 3, 5, 7, 9 ను కూడా ఉదహరిస్తుంది. అవి సమానత్వం, గౌరవం, జాతీయ లేదా సామాజిక మూలాన్ని బట్టి వ్యత్యాసం లేకపోవడం, జీవితం, స్వేచ్ఛ, హింస లేకపోవడం, సమాన రక్షణ, ఏకపక్ష అరెస్టు లేకపోవడాన్ని కవర్ చేస్తాయి. (Saghir Ahmad, J.)
5. Noted: మానవ హక్కుల పట్ల నిర్లక్ష్యం అనాగరిక చర్యలకు దారితీసిందని, భయం, కొరత నుంచి స్వేచ్ఛ అత్యున్నత ఆకాంక్ష అని Preamble కూడా చెబుతుంది. అది దేశాల మధ్య స్నేహ సంబంధాలను, మానవ వ్యక్తి గౌరవం, విలువ, స్త్రీ పురుషుల సమాన హక్కులపై Charter విశ్వాసాన్ని, సభ్య దేశాల ప్రతిజ్ఞను గమనిస్తుంది. (Saghir Ahmad, J.)
6. Noted: Declaration on the Elimination of Violence against Women (20 డిసెంబర్ 1993) ఆర్టికల్ 1, స్త్రీలపై హింసను నిర్వచిస్తుంది. ఆర్టికల్ 2, కుటుంబంలో, అత్యాచారం, sexual harassment తో సహా సాధారణ సమాజంలో, రాజ్యం చేసిన లేదా క్షమించిన శారీరక, లైంగిక, మానసిక హింసను చేర్చుతుంది. ఆర్టికల్ 3 జీవితం, సమానత్వం, స్వేచ్ఛ, భద్రతతో సహా మానవ హక్కుల సమాన అనుభవాన్ని స్త్రీలకు ఇస్తుంది. (Saghir Ahmad, J.)
7. Noted: ఆ Declaration ఆర్టికల్ 1, బెదిరింపులు, బలవంతం లేదా ఏకపక్షంగా స్వేచ్ఛ హరించడంతో సహా, ప్రజా లేదా ప్రైవేటు జీవితంలో శారీరక, లైంగిక లేదా మానసిక హాని కలిగించే లింగ ఆధారిత హింసను కవర్ చేస్తుంది. ఆర్టికల్ 2 మూడు సమూహాలను జాబితా చేస్తుంది. కుటుంబంలో: కొట్టడం, ఆడపిల్లలపై లైంగిక దుర్వినియోగం, వరకట్న సంబంధిత హింస, వైవాహిక అత్యాచారం, స్త్రీ జననాంగ వికృతీకరణ, ఇతర హానికర సంప్రదాయ పద్ధతులు, జీవిత భాగస్వామి కాని వారి హింస, దోపిడీ సంబంధిత హింస. సాధారణ సమాజంలో: అత్యాచారం, లైంగిక దుర్వినియోగం, పనిలో, విద్యా సంస్థల్లో sexual harassment, బెదిరింపు, స్త్రీల అక్రమ రవాణా, బలవంతపు వ్యభిచారం. మూడవది, రాజ్యం చేసిన లేదా క్షమించిన హింస, ఎక్కడ జరిగినా. (Saghir Ahmad, J.)
8. Noted: ఐక్యరాజ్యసమితి ఆమోదించిన అంతర్జాతీయ ఒడంబడికలను సంతకం చేసిన రాజ్యాలు గౌరవించాలి. అవసరమైతే Declaration ను దేశీయ న్యాయశాస్త్రంలోకి చదవాల్సి రావచ్చు. అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని ఉల్లంఘించాలని పార్లమెంటు ఉద్దేశించదన్న presumption ఉందని Salomon v. Commissioners of Customs and Excise ([1996] 3 All ER 871, ముద్రించినట్లు) లో Lord Diplock, Brind v. Secretary of State for the Home Department ([1991] 1 All ER 720) లో Lord Bridge చెప్పారు. (Saghir Ahmad, J.)
9. Noted: నిర్దిష్ట ఒప్పంద బాధ్యతలతో సహా అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని ఉల్లంఘించాలని పార్లమెంటు ఉద్దేశించదన్న prima facie presumption ఉందని Lord Diplock చెప్పారు. అంతర్జాతీయ సదస్సుకు అనుగుణంగా లేదా విరుద్ధంగా ఉండగల అస్పష్ట దేశీయ నిబంధన ఉన్న చోట, పార్లమెంటు అనుగుణంగా ఉండాలని ఉద్దేశించిందని కోర్టులు presume చేస్తాయని Lord Bridge చెప్పారు. (Saghir Ahmad, J.)
10. Noted: బెంగళూరు (1988), జింబాబ్వే (1994), హాంకాంగ్ (1996), గయానా (1997) లో జరిగిన Judicial Colloquia, ముఖ్యంగా స్త్రీల కోసం, మానవ హక్కుల నియమాల దేశీయ వర్తింపును పరిశీలించాయి. అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల న్యాయశాస్త్రంతో పరిచయం పెంచుకోవాల్సిన బాధ్యత న్యాయమూర్తులకు ఉందని Zimbabwe Declaration 1994 చెబుతుంది. (Saghir Ahmad, J.)
11. Noted: ఆ సూత్రాల వెలుగులో జాతీయ రాజ్యాంగాలను అర్థం చేసుకుని అమలు చేయడం స్వతంత్ర న్యాయ వ్యవస్థ కీలక బాధ్యత అని Colloquia తర్వాత ధృవీకరించాయి. స్త్రీల మానవ హక్కులను రక్షించడం, ప్రోత్సహించడంపై విస్తరిస్తున్న సామగ్రిని కూడా Zimbabwe Declaration ప్రస్తావిస్తుంది. (Saghir Ahmad, J.)
12. Noted: భారతదేశంలో ఈ పరిస్థితి నిజంగా రాకపోవచ్చు. Universal Declaration ప్రాథమిక మానవ హక్కులను రాజ్యాంగం పౌరులకు, ఇతర వ్యక్తులకు హామీ ఇస్తుంది. Part III హక్కులను రాజకీయ పార్టీల పరిధికి అతీతంగా ఉంచడానికి ఉద్దేశించినది. (Saghir Ahmad, J.)
13. Noted: కొన్ని ప్రాథమిక హక్కులు పౌరులకు, కొన్ని వ్యక్తులకు. ఆర్టికల్ 14 పౌరులు కాని వారితో సహా వ్యక్తులకు వర్తిస్తుంది. ఆర్టికల్స్ 15, 16 పౌరుల గురించి మాత్రమే చెబుతాయి, ఆర్టికల్ 19 ప్రాథమిక స్వేచ్ఛలు పౌరులకే అందుబాటులో ఉంటాయి. (Saghir Ahmad, J.)
14. Noted: భారతదేశంలో చట్టం ముందు సమానత్వం లేదా చట్టాల సమాన రక్షణను ఆర్టికల్ 14 హామీ ఇస్తుంది, పౌరుడు, పౌరుడు కాని వ్యక్తి ఇద్దరికీ ఏ వ్యక్తికైనా వర్తిస్తుంది. మతం, జాతి, కులం, లింగం లేదా జన్మస్థలం అనే కారణాలపై మాత్రమే పౌరుడిపై వివక్షను, దుకాణాలు, రెస్టారెంట్లు, హోటళ్లు, వినోద ప్రదేశాలు, బావులు, చెరువులు, ఘాట్లు, రోడ్లు, ప్రజా విహార ప్రదేశాలకు ప్రవేశంతో సహా, ఆర్టికల్ 15 నిషేధిస్తుంది. ప్రభుత్వ ఉపాధిలో అవకాశాల సమానత్వాన్ని ఆర్టికల్ 16 పౌరులకు మాత్రమే ఇస్తుంది. (Saghir Ahmad, J.)
15. Noted: కోర్టు State Trading Corporation of India v. Commercial Tax Officer (AIR 1963 SC 1811), Hans Muller of Nurenburg v. Superintendent Presidency Jail (AIR 1955 SC 367), Anwar v. State of J&K ((1971) 3 SCC 104) ను ఉదహరిస్తుంది. Naziranbai v. State (AIR 1957 M.B. 1), Lakshmi Prasad v. Shiv Pal (AIR 1974 All 313), Sk. Md. Soleman v. State of West Bengal (AIR 1965 Cal 312) ను కూడా ఉదహరిస్తుంది. Naziranbai, Lakshmi Prasad విదేశీయుడికి ఆర్టికల్ 19 వర్తించదని చెబుతాయి. Soleman కామన్వెల్త్ పౌరుడికి వర్తించదని చెబుతుంది. (Saghir Ahmad, J.)
16. Noted: ఆర్టికల్ 19 లోని citizen అనే పదాన్ని పౌరసత్వంపై Part II కు భిన్నమైన అర్థంలో వాడలేదు. విదేశీయులతో సహా పౌరులు కానివారిని దూరంగా ఉంచడానికి all citizens ను ఉద్దేశపూర్వకంగా వాడారని State Trading Corporation నిర్ణయించింది. ఆర్టికల్ 19 పౌరులకే వర్తిస్తుందని Hans Muller, పౌరుడు కాని వ్యక్తి ఆర్టికల్ 19 హక్కులను క్లెయిమ్ చేయలేడని Anwar నిర్ణయించాయి. ఆర్టికల్ 19, వాక్, భావ ప్రకటన, శాంతియుత సమావేశం, సంఘాలు, స్వేచ్ఛా సంచారం, భారతదేశంలో ఎక్కడైనా నివాసం, ఏ వృత్తి, ఉపాధి, వ్యాపారాన్ని కవర్ చేస్తుంది. (Saghir Ahmad, J.)
17. Noted: ఆర్టికల్స్ 20, 21, 22 పౌరులకే కాక, వ్యక్తులకు అందుబాటులో ఉంటాయని Anwar నిర్ణయించింది. ఆర్టికల్ 20 శిక్ష నుంచి, ఆర్టికల్ 21 జీవితం, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను, ఆర్టికల్ 22 ఏకపక్ష అరెస్టు నుంచి రక్షిస్తాయి. అవి Declaration ఆర్టికల్స్ 3, 7, 9 కు సరిపోతాయి. (Saghir Ahmad, J.)
18. Noted: Kubic Darusz v. Union of India ((1990) 1 SCC 568) చెప్పినట్లు, ప్రాథమిక హక్కులు దాదాపు Declaration, భారతదేశం ఆమోదించిన Covenants కు అనుగుణంగా ఉన్నాయి. (Saghir Ahmad, J.)
19. Held: Declaration లో కూడా జీవితం ప్రాథమిక మానవ హక్కు కాబట్టి, దానికి ఆర్టికల్ 21 లో ఉన్న అర్థమే ఉంది. ఆర్టికల్ 21 ప్రతి పౌరుడికి, పౌరుడు కాని వ్యక్తికి అందుబాటులో ఉంది. (Saghir Ahmad, J.)
20. Noted: Kharak Singh v. State of U.P. (AIR 1963 SC 1295) నిర్ణయించినట్లు, జీవితం అంటే జంతు ఉనికి కంటే ఎక్కువ. కోర్టు State of Maharashtra v. Chandrabhan Tale, Bandhua Mukti Morcha (దోపిడీ లేని గౌరవంతో జీవించే హక్కు), Maneka Gandhi, Port of Bombay Trustees కేసు (Dilip Kumar Raghavendranath Nadkarni) ను కూడా ఉదహరిస్తుంది. (Saghir Ahmad, J.)
21. Noted: జీవితం అర్థాన్ని కుదించలేము. హరించడంపై ఆర్టికల్ 21 నిషేధం జీవితాన్ని అనుభవించే సామర్థ్యాలకు కూడా విస్తరిస్తుంది. ఆర్టికల్ 21 ధోరణి ప్రకారం అది ప్రతి పౌరుడికి, పౌరుడు కాని వ్యక్తికి అందుబాటులో ఉంది. (Saghir Ahmad, J.)
22. Held: కేవలం పర్యాటకులుగా భారతదేశం వచ్చినవారు కూడా "entitled to the protection of their lives in accordance with the Constitutional provisions", అంటే రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం తమ ప్రాణాల రక్షణకు అర్హులు. వారికి మానవ గౌరవంతో జీవించే హక్కు ఉంది, రాజ్యం పౌరులను కాపాడినట్లే వారి ప్రాణాలను కాపాడాలి. (Saghir Ahmad, J.)
23. Held: Part III హక్కులు సంపూర్ణం కావు. రాజ్య భద్రత ప్రయోజనంలో, పౌరులు కాని వారికి కూడా, అవి సహేతుక పరిమితులకు లోబడి ఉంటాయి. దేశ ప్రయోజనం, రాజ్య భద్రత సర్వోన్నతమైనవి. (Saghir Ahmad, J.)
24. Held: 1948 నుంచి రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థిక మార్పులు అనేకం వచ్చాయి, ఉగ్రవాదం ప్రపంచ పరిస్థితిని కదిలించింది. దేశ ప్రయోజనం, రాజ్య భద్రతకు ప్రాధాన్యాన్ని Declaration లోకి, ఆర్టికల్ 21 తో సహా ప్రాథమిక హక్కులపై ప్రతి ఆర్టికల్‌లోకి చదవాలి. (Saghir Ahmad, J.)
25. Held: బంగ్లాదేశీయురాలైనా, Smt. Hanuffa Khatoon కు జీవించే రాజ్యాంగ హక్కు ఉంది. ఆమెను గౌరవానికి తక్కువ వ్యవహారానికి, లేదా ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల శారీరక హింసకు గురిచేయకూడదు. ఆర్టికల్ 21 ఉల్లంఘించబడింది. (Saghir Ahmad, J.)
26. Noted: జీవించే హక్కు విషయంలో పౌరుడి రాజ్యాంగ హక్కులన్నింటికీ ఆమెకు అర్హత ఉంది. ఆమె గౌరవాన్ని భంగపరిచిన ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల శారీరక హింసకు ఆమెను గురిచేయకూడదు. (Saghir Ahmad, J.)
27. Held: ఆమెకు పరిహారం చెల్లించే రాజ్యాంగ బాధ్యత రాజ్యంపై ఉంది. పరిహారాన్ని అనుమతించే హైకోర్టు తీర్పులో లోపం లేదు. (Saghir Ahmad, J.)

Vicarious liability, sovereign immunity

1. Noted: అత్యాచారం అధికారిక చర్య కాదు కాబట్టి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి vicarious liability ఉండదని అప్పీలుదారులు వాదించారు. (Saghir Ahmad, J.)
2. Held: "The argument is wholly bad and is contrary to the law settled by this Court". అంటే ఈ వాదన పూర్తిగా తప్పు, ఈ కోర్టు స్థిరపరిచిన చట్టానికి విరుద్ధం. (Saghir Ahmad, J.)
3. Noted: తన ఉద్యోగి tortious చర్యకు ప్రభుత్వానికి vicarious liability ఉందని State of Rajasthan v. Mst. Vidhyawati (AIR 1962 SC 933) నిర్ణయించింది. ప్రభుత్వ వాహన డ్రైవర్ నిర్లక్ష్యం వల్ల జరిగిన ప్రమాదంలో మరణించిన వ్యక్తి వారసుల క్లెయిమ్ అది. State of Gujarat v. Memon Mahomed Haji Hasan (AIR 1967 SC 1885), Smt. Basava Kom Dyamogouda Patil v. State of Mysore (AIR 1977 SC 1749) ను ప్రస్తావించారు. (Saghir Ahmad, J.)
4. Noted: ఈ సూత్రాలను N. Nagendra Rao and Co. v. State of A.P. ((1994) 6 SCC 205), State of Maharashtra v. Kanchanmala Vijaysing Shirke ((1995) 5 SCC 659) లో పునరుద్ఘాటించారు. (Saghir Ahmad, J.)
5. Held: Kasturi Lal Ralia Ram Jain v. State of U.P. (AIR 1965 SC 1039) అప్పీలుదారులకు సహాయపడదు. తర్వాతి నిర్ణయాలు దానిని అనుసరించలేదు. Mr. Seervai తన Constitutional Law of India లో దానిని తీవ్రంగా విమర్శించారు. Common Cause దానిని అనుసరించలేదు, ఆ నిర్ణయం binding precedent గా సామర్థ్యం క్షీణించిందని చెప్పింది. (Saghir Ahmad, J.)
6. Held: Kasturi Lal లో చెప్పిన సార్వభౌమాధికార సిద్ధాంతం కొత్త సిద్ధాంతాలకు దారి ఇచ్చింది, అది "no longer available in a welfare State", అంటే సంక్షేమ రాజ్యంలో ఇక అందుబాటులో లేదు. ప్రభుత్వ విధులు విద్య, వాణిజ్య, సామాజిక, ఆర్థిక రంగాలకు విస్తరిస్తాయి, అవి సార్వభౌమాధికార విధులు కావు. (Saghir Ahmad, J.)
7. Held: "Running of Railways is a commercial activity", అంటే రైల్వేలను నడపడం వాణిజ్య కార్యకలాపం. రుసుము చెల్లింపుపై బస కోసం Yatri Niwas ఏర్పాటు చేయడం కూడా వాణిజ్యం, సార్వభౌమాధికార అధికార వినియోగం కాదు. (Saghir Ahmad, J.)
8. Held: రైల్వేలు, Yatri Niwas నడపడానికి నియమించిన ఉద్యోగులు, వాణిజ్య కార్యకలాపాన్ని నిర్వహించే ప్రభుత్వ యంత్రాంగంలోని అవసరమైన భాగాలు. వారిలో ఒకరు tort చేస్తే, ఇతర చట్టపరమైన అవసరాలకు లోబడి, Union ను నష్టపరిహారంలో vicariously బాధ్యుడిగా భావించవచ్చు. (Saghir Ahmad, J.)
9. Held: Kasturi Lal ను సహాయంగా తీసుకోలేము. అలాగే, కేసు Public Law పరిధిలో ఉంది, తమ అధికార స్థానాన్ని ఉపయోగించి, చర్య జరిగిన గదిని తమ సొంత పేరుపై బుక్ చేసిన వ్యక్తులపై Private Law దావా కాదు. (Saghir Ahmad, J.)
10. Noted: మరే అంశమూ లేవనెత్తలేదు. (Saghir Ahmad, J.)
11. Held: అప్పీలుకు అర్హత లేదు, అది కొట్టివేయబడింది. ఖర్చులపై ఉత్తర్వు లేకుండా, బాధితురాలికి చెల్లించడానికి, మూడు నెలల్లో భారతదేశంలోని బంగ్లాదేశ్ High Commissioner కు పరిహారాన్ని చెల్లించాలి. (Saghir Ahmad, J.)

ఆధారాలు (Authorities)

• Common Cause v. Union of India ((1999) 6 SCC 667): ఆర్టికల్స్ 226, 32 లోని public law పరిధి; Kasturi Lal ను అనుసరించలేదు. అనుసరించారు.
• Life Insurance Corporation of India v. Escorts Ltd. ((1986) 1 SCC 264): public, private law మధ్య ఖచ్చితమైన గీత లేదు. గమనించారు.
• Rudul Sah v. State of Bihar ((1983) 4 SCC 141): ఆర్టికల్ 32 కింద పరిహారం. వరుసకు ప్రారంభంగా గమనించారు.
• Public Law కింద పరిహార కేసులు: Bhim Singh v. State of J&K ((1985) 4 SCC 577); People's Union for Democratic Rights v. State of Bihar ((1987) 1 SCC 265); People's Union for Democratic Rights v. Police Commissioner, Delhi ((1989) 4 SCC 730); Saheli v. Commissioner of Police, Delhi ((1990) 1 SCC 422); Arvinder Singh Bagga v. State of U.P. ((1994) 6 SCC 565); P. Rathinam v. Union of India ((1989) Supp. 2 SCC 716); In Re: Death of Sawinder Singh Grover ((1995) Supp. (4) SCC 450); Inder Singh v. State of Punjab ((1995) 3 SCC 702); D.K. Basu v. State of West Bengal ((1997) 1 SCC 416).
• కస్టడీ మరణం, వైద్య negligence కేసులు: Nilabati Behera v. State of Orissa ((1993) 2 SCC 746); State of M.P. v. Shyam Sunder Trivedi ((1995) 4 SCC 262); People's Union for Civil Liberties v. Union of India ((1997) 3 SCC 433); Kaushalya v. State of Punjab ((1996) 7 SCALE (SP) 13); Supreme Court Legal Aid Committee v. State of Bihar ((1991) 3 SCC 482); Dr. Jacob George v. State of Kerala ((1994) 3 SCC 430); Paschim Banga Khet Mazdoor Samity v. State of West Bengal ((1996) 4 SCC 37); Mrs. Manju Bhatia v. N.D.M.C. ((1997) 6 SCC 370).
• Bodhisatwa v. Ms. Subdhra Chakroborty ((1996) 1 SCC 490): అత్యాచారం ఆర్టికల్ 21 ను ఉల్లంఘిస్తుంది. అనుసరించారు.
• Locus standi కేసులు: Dr. Satyanarayana Sinha v. S. Lal and Co. ((1973) 2 SCC 696); S.P. Gupta v. Union of India ((1981) Supp. SCC 87); People's Union for Democratic Rights v. Union of India ((1982) 3 SCC 235); Bandhua Mukti Morcha v. Union of India ((1984) 3 SCC 161); State of Himachal Pradesh v. Student's Parent Medical College ((1985) 3 SCC 169); Bangalore Medical Trust v. B.S. Muddappa ((1991) 4 SCC 54).
• అంతర్జాతీయ చట్ట కేసులు: Salomon v. Commissioners of Customs and Excise ([1996] 3 All ER 871, ముద్రించినట్లు); Brind v. Secretary of State for the Home Department ([1991] 1 All ER 720).
• Part III కింద పౌరులు, వ్యక్తులు: State Trading Corporation of India v. Commercial Tax Officer (AIR 1963 SC 1811); Hans Muller of Nurenburg v. Superintendent Presidency Jail (AIR 1955 SC 367); Anwar v. State of J&K ((1971) 3 SCC 104); Naziranbai v. State (AIR 1957 M.B. 1); Lakshmi Prasad v. Shiv Pal (AIR 1974 All 313); Sk. Md. Soleman v. State of West Bengal (AIR 1965 Cal 312); Kubic Darusz v. Union of India ((1990) 1 SCC 568).
• జీవితం అర్థం: Kharak Singh v. State of U.P. (AIR 1963 SC 1295); State of Maharashtra v. Chandrabhan Tale ((1983) 3 SCC 387); Maneka Gandhi v. Union of India ((1978) 1 SCC 248); Board of Trustees of the Port of Bombay v. Dilip Kumar Raghavendranath Nadkarni ((1983) 1 SCC 124).
• రాజ్యం vicarious liability: State of Rajasthan v. Mst. Vidhyawati (AIR 1962 SC 933); State of Gujarat v. Memon Mahomed Haji Hasan (AIR 1967 SC 1885); Smt. Basava Kom Dyamogouda Patil v. State of Mysore (AIR 1977 SC 1749); N. Nagendra Rao and Co. v. State of A.P. ((1994) 6 SCC 205); State of Maharashtra v. Kanchanmala Vijaysing Shirke ((1995) 5 SCC 659).
• Kasturi Lal Ralia Ram Jain v. State of U.P. (AIR 1965 SC 1039): సార్వభౌమాధికార సిద్ధాంతం. తర్వాతి నిర్ణయాల్లో అనుసరించలేదు, precedent గా దాని సామర్థ్యం క్షీణించింది. అప్పీలుదారులు ఉదహరించారు.
• ఇతర మూలాలు: Universal Declaration of Human Rights, 1948; Declaration on the Elimination of Violence against Women, 1993; Zimbabwe Declaration, 1994; బెంగళూరు Judicial Colloquia; Mr. Seervai, Constitutional Law of India.
• మూలంలో v. రూపంలో పూర్తి పేర్లు: Railway Board & Ors v. Mrs. Chandrima Das & Ors; Bhim Singh v. State of Jammu & Kashmir; People's Union for Democratic Rights Thru. Its Secy. v. Police Commissioner, Delhi Police Headquarters; SAHELI, A Woman's Resources Centre v. Commissioner of Police, Delhi; State Trading Corporation of India Ltd. v. The Commercial Tax Officer and Others; Lakshmi Prasad & Anr. v. Shiv Pal & Others.
• మూల పాఠంలో ఉన్న పేర్ల రూపాలు: The Chairman, Railway Board & Ors vs Mrs. Chandrima Das & Ors (కేసు శీర్షిక); Common Cause, A Regd. Society vs. Union of India & Ors.; Life Insurance Corporation of India vs. Escorts Limited & Ors.; Rudul Sah vs. State of Bihar; Bhim Singh vs. State of Jammu & Kashmir; People's Union for Democratic Rights vs. State of Bihar; Arvinder Singh Bagga vs. State of U.P.; In Re: Death of Sawinder Singh Grower; Inder Singh vs. State of Punjab; D.K. Basu vs. State of West Bengal; Nilabati Behera vs. State of Orissa; Paschim Bangal Khet Mazdoor Samity vs. State of West Bengal & Ors.; Mrs. Manju Bhatia vs. N.D.M.C.; Bodhisatwa vs. Ms. Subdhra Chakroborty; Dr. Satyanarayana Sinha vs. S. Lal & Co. Pvt. Ltd.; S.P. Gupta & Ors. vs. Union of India & Ors.; Bandhua Mukti Morcha vs. Union of India & Ors.; State of Himachal Pradesh vs. Student's Parent Medical College, Shimla & Ors.; Bangalore Medical Trust vs. B.S. Muddappa and Ors.; Salomon v. Commissioners of Customs and Excise; Brind v. Secretary of State for the Home Department; State Trading Corporation of India Ltd. vs. The Commercial Tax Officer and Others; Hans Muller of Nurenburg vs. Superintendent Presidency Jail Calcutta; Anwar vs. State of J & K; Kubic Darusz vs. Union of India & Ors.; Kharak Singh vs. State of U.P.; State of Maharashtra vs. Chandrabhan Tale; Maneka Gandhi vs. U.O.I.; State of Rajasthan vs. Mst. Vidhyawati; State of Gujarat vs. Memon Mahomed Haji Hasan; State of Maharashtra vs. Kanchanmala Vijaysing Shirke; Kasturi Lal Ralia Ram Jain vs. State of U.P.

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• Article 226, Constitution: పిటిషన్ కోసం ఉపయోగించిన హైకోర్టు రిట్ అధికారం.
• Article 32, Constitution: పరిహారం ఇచ్చిన సుప్రీంకోర్టు రిట్ అధికారం.
• Article 12, Constitution: న్యాయ సమీక్ష కోసం రాజ్యం (అధికారి) నిర్వచనం.
• Article 14, Article 15, Article 16, Constitution: చట్టం ముందు సమానత్వం (వ్యక్తులు); వివక్ష లేకపోవడం, సమాన అవకాశం (పౌరులకు మాత్రమే).
• Article 19, Constitution: ప్రాథమిక స్వేచ్ఛలు, పౌరులకు మాత్రమే అందుబాటులో.
• Article 20, Article 21, Article 22, Constitution: శిక్ష నుంచి రక్షణ; జీవితం, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ; ఏకపక్ష అరెస్టు నుంచి రక్షణ. వ్యక్తులకు అందుబాటులో.
• Part II, Part III, Constitution: పౌరసత్వం, ప్రాథమిక హక్కులు.
• Articles 1, 2, 3, 5, 7, 9, Universal Declaration of Human Rights, 1948: గౌరవం, సమానత్వం; మూలం ఆధారంగా వ్యత్యాసం లేకపోవడం; జీవితం, స్వేచ్ఛ, భద్రత; హింస లేకపోవడం; సమాన రక్షణ; ఏకపక్ష అరెస్టు లేకపోవడం.
• Articles 1, 2, 3, Declaration on the Elimination of Violence against Women, 1993: స్త్రీలపై హింస నిర్వచనం; దాని రూపాలు; మానవ హక్కుల సమాన అనుభవం.

తీర్పు

1. అప్పీలుకు అర్హత లేదు, అది కొట్టివేయబడింది.
2. హైకోర్టు ఇచ్చిన పరిహారం మొత్తం (Rs 10 లక్షలు), బాధితురాలు Smt. Hanuffa Khatoon కు చెల్లించడానికి, భారతదేశంలోని బంగ్లాదేశ్ High Commissioner కు అప్పగించాలి.
3. High Commissioner కు చెల్లింపు మూడు నెలల్లో చేయాలి.
4. ఖర్చులపై ఉత్తర్వు లేదు.

న్యాయసూత్రం / Ratio

ప్రభుత్వ అధికారులు ప్రాథమిక హక్కులను ఉల్లంఘించినప్పుడు, private law దావా సాధ్యమైనా, ఆర్టికల్ 226 కింద పరిహారానికి public law ఉపశమనం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఆర్టికల్ 21 పౌరులు కాని వారి ప్రాణం, గౌరవాన్ని కూడా కాపాడుతుంది, వాణిజ్య కార్యకలాపంలో రైల్వే ఉద్యోగుల torts కు Union కు vicarious liability ఉంది. కోర్టు మాటల్లో, "the State was under the Constitutional liability to pay compensation to her". అంటే ఆమెకు పరిహారం చెల్లించే రాజ్యాంగ బాధ్యత రాజ్యంపై ఉంది.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

Kasturi Lal ను కోర్టు అధికారికంగా రద్దు చేయలేదు. ఆ నిర్ణయాన్ని తర్వాతి కేసుల్లో అనుసరించలేదని, precedent గా దాని సామర్థ్యం క్షీణించిందని Common Cause గమనించిందని అది చెప్పింది. సంక్షేమ రాజ్యంలో సార్వభౌమాధికార సిద్ధాంతం ఇక అందుబాటులో లేదని చెప్పింది. Kasturi Lal ను సహాయంగా తీసుకోలేమని చెప్పి తీర్పు ఆగుతుంది.

పరిహారం అంగీకరించిన వాస్తవాలపై ఆధారపడింది. ప్రధాన నిందితులు రైల్వే ఉద్యోగులని రైల్వేలు, Union అంగీకరించాయి. కోర్టు నేరాన్ని నిర్ణయించలేదు. ఈ కేసు Public Law పరిధిలో ఉందని, వ్యక్తులపై Private Law దావా కాదని అది చెప్పింది.

తీర్పు బాధ్యతకు రెండు కారణాలను కలుపుతుంది. ఆర్టికల్ 21 కింద రాజ్యం రాజ్యాంగ బాధ్యత గురించి, tort లో vicarious liability గురించి కూడా అది మాట్లాడుతుంది. పరిహారం నిర్ణయించడంలో ఈ రెండింటినీ అది వేరు చేయదు.

ప్రాముఖ్యత

• ఆర్టికల్ 21 కింద జీవించే హక్కు, మానవ గౌరవానికి విదేశీ జాతీయుడికి అర్హత ఉందని కోర్టు చెప్పింది.
• ఒక అపరిచితుడి కోసం న్యాయవాది వేసే ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్ చెల్లుతుందని, public law compensation అందుబాటులో ఉందని చెప్పింది.
• రైల్వేలను, Yatri Niwas ను నడపడం వాణిజ్యమని, ఉద్యోగుల torts కు Union కు vicarious liability ఉందని చెప్పింది.
• అవసరమైతే Universal Declaration of Human Rights ను దేశీయ న్యాయశాస్త్రంలోకి చదవాల్సి రావచ్చని, ఆర్టికల్ 21 లోని జీవితానికి Declaration లో ఉన్న అర్థమే ఉందని చెప్పింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• ఒక వాక్యంలో వాస్తవాలు: హౌరా Yatri Niwas లో రైల్వే ఉద్యోగులు ఒక బంగ్లాదేశ్ మహిళపై సామూహిక అత్యాచారం చేశారు. కోర్టు Rs 10 లక్షల పరిహారాన్ని సమర్థించింది.
• నియమం: ఆర్టికల్ 21 పౌరులు కాని వారిని కాపాడుతుంది. ఆర్టికల్స్ 20, 21, 22 వ్యక్తులకు. ఆర్టికల్స్ 15, 16, 19 పౌరులకు మాత్రమే.
• నియమం: private law దావా సాధ్యమైనా ఆర్టికల్ 226 కింద public law compensation అందుబాటులో ఉంది.
• నియమం: వాణిజ్య కార్యకలాపంలో ఉద్యోగుల torts కు Union కు vicarious liability ఉంది, sovereign immunity వర్తించదు.
• ఉచ్చు: Kasturi Lal ను అనుసరించలేదు, దాని సామర్థ్యం క్షీణించింది. దానిని అధికారికంగా రద్దు చేయలేదు.
• ఉచ్చు: పరిహారాన్ని మూడు నెలల్లో బంగ్లాదేశ్ High Commissioner ద్వారా చెల్లిస్తారు.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.