M.C. Mehta v. Kamal Nath (ఎం.సి. మెహతా v. కమల్ నాథ్)

కేంద్ర మంత్రి కుటుంబం నడిపే ఒక మోటెల్ తన రిసార్ట్‌ను కాపాడుకోవడానికి హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని బియాస్ నదిని మళ్లిస్తోందని ఒక వార్తా కథనం చెప్పింది. కోర్టు ఆ కథనాన్ని గమనించింది. సహజ వనరులను రాజ్యం ప్రజల కోసం ట్రస్ట్‌గా ఉంచుతుందని, పర్యావరణపరంగా బలహీనమైన భూమిని వాణిజ్య వినియోగానికి లీజుకు ఇవ్వలేదని అది చెప్పింది. లీజును రద్దు చేసి, environment పునరుద్ధరణకు మోటెల్ చెల్లించాలని ఆదేశించింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Indian Kanoon (unofficial copy)

పక్షకారులు

M.C. Mehta — పిటిషనర్; స్వయంగా హాజరయ్యారు. వార్తా కథనాన్ని కోర్టు గమనించింది.

Kamal Nath — ప్రతివాది No. 1; రెండవ లీజుకు అనుమతి ఇచ్చినప్పుడు Department of Environment and Forests బాధ్యత వహించిన మంత్రి. Span Resorts లో తనకు ఏ హక్కు, హక్కుదారు స్థానం, ఆసక్తి లేవని ఆయన చెప్పారు.

Span Motels Private Limited (మోటెల్) — ప్రతివాది; బియాస్ ఒడ్డున Span Resorts మోటెల్, Span Club కలిగి ఉంది.

State of Himachal Pradesh, ఇతర ప్రతివాదులు — రాష్ట్రం అటవీ భూమిని మోటెల్‌కు లీజుకు ఇచ్చింది, దాని అధికారులు counter affidavits దాఖలు చేశారు. ప్రతివాదుల తరఫున సీనియర్ న్యాయవాది Mr. H.N. Salve హాజరయ్యారు.

విచారణ చరిత్ర

1. 25 ఫిబ్రవరి 1996 నాటి Indian Express వార్తా కథనాన్ని కోర్టు గమనించింది; దాని శీర్షిక Kamal Nath dares the mighty Beas to keep his dreams afloat (Kuldip Singh, J.).
2. ప్రతివాదులకు నోటీసు జారీ అయింది. Mr. Kamal Nath 8 జూన్ 1996 తేదీ ఒక పేజీ counter affidavit దాఖలు చేశారు. మోటెల్ తన Executive Director Mr. Banwari Lal Mathur counter affidavit, 30 జూలై 1996 అదనపు అఫిడవిట్ దాఖలు చేసింది (Kuldip Singh, J.).
3. హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వ అధికారులు counter affidavits దాఖలు చేశారు (Mr. G.D. Khachi, Under Secretary (Revenue), C.P. Sujaya, Financial Commissioner-cum-Secretary (Irrigation and Public Health)). ఒక Board (తీర్పులో పేరు లేదు) నివేదికను రికార్డులో ఉంచారు (Kuldip Singh, J.).
4. కోర్టు 13 డిసెంబర్ 1996న తీర్పు ఇచ్చింది. పరిమిత ప్రయోజనం మినహా రిట్ పిటిషన్‌ను పరిష్కరించి, విషయాన్ని 18 డిసెంబర్ 1996కు జాబితా చేసింది (Kuldip Singh, J.).

వాస్తవాలు

1. Mr. Kamal Nath కుటుంబానికి, కుల్లూ-మనాలి లోయలోని Span Resorts కలిగిన Span Motels Private Limited తో ప్రత్యక్ష సంబంధాలున్నాయని కథనం చెప్పింది. 1990లో గణనీయమైన అటవీ భూమితో సహా 27.12 bighas ఆక్రమించుకున్న తర్వాత Span Club ను నిర్మించారని అది చెప్పింది. 1988-89లో 22.2 bighas ఆక్రమించారన్నది కోర్టు సొంత నిర్ధారణ (Kuldip Singh, J.).
2. Mr. Kamal Nath పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు, 11 ఏప్రిల్ 1994న ఆ భూమిని తర్వాత క్రమబద్ధీకరించి కంపెనీకి లీజుకు ఇచ్చారని కథనం చెప్పింది (Kuldip Singh, J.).
3. పొంగిన బియాస్ మార్గం మార్చుకుని Span Club ను ముంచేసిందని కథనం చెప్పింది. దాదాపు ఐదు నెలలుగా యాజమాన్యం బుల్డోజర్లు, ఎర్త్ మూవర్లను ఉపయోగించి, కోటి రూపాయలకు పైగా ఖర్చుతో, సుమారు ఒక కిలోమీటరు దిగువన కొత్త కాలువను సృష్టించడానికి నది మార్గాన్ని మళ్లిస్తోందని అది చెప్పింది (Kuldip Singh, J.).
4. మూడు ప్రైవేటు కంపెనీలు ఎర్త్ మూవర్లు, బుల్డోజర్లు, 35 ట్రాక్టర్ ట్రాలీలను తెచ్చాయని, ఆ ప్రాంతం చుట్టూ భద్రతా వలయం ఉందని కథనం చెప్పింది. నది పర్వతాలను తినేయడం వల్ల కొండచరియలు విరిగిపడతాయని కూడా అది భయపడింది (Kuldip Singh, J.).
5. కంపెనీని నిపుణులు నిర్వహిస్తున్నారని, మోటెల్ నదిని అసలు మార్గానికి పునరుద్ధరిస్తోందని మోటెల్ అధ్యక్షుడు చెప్పారు. పత్రికా నివేదికలు అతిశయోక్తి, తప్పు, mala fide అని Mr. Kamal Nath counter affidavit చెప్పింది (Kuldip Singh, J.).
6. మోటెల్ షేర్‌హోల్డింగ్: Mrs. Leela Nath 32,560 షేర్లు (42%); EMC Projects Pvt. Ltd. 14,700 (19%); SHAKA Properties Pvt. Ltd. 15,000 (19%); SHAKA Estate & Finance Pvt. Ltd. 15,000 (19%); Capt. Alok Chandola 250 (1%); మొత్తం 77,510 (Kuldip Singh, J.).
7. 29 సెప్టెంబర్ 1972 తేదీ లీజు దస్తావేజుతో, 1 అక్టోబర్ 1972 నుంచి 1 అక్టోబర్ 2071 వరకు 99 ఏళ్లకు బియాస్ ఒడ్డున 40 bighas 3 biswas ప్రభుత్వ భూమిని మోటెల్‌కు లీజుకు ఇచ్చారు (Kuldip Singh, J.).
8. ప్రస్తుత యాజమాన్యం 1981లో స్వీకరించింది, అదే కాలానికి 29 సెప్టెంబర్ 1981న కొత్త లీజుపై సంతకం చేశారు. మోటెల్ 1975లో పనిచేయడం మొదలుపెట్టింది (Kuldip Singh, J.).
9. 1988 నుంచి, పక్కనే ఉన్న అటవీ భూమిని మార్పిడి లేదా లీజు కోరుతూ మోటెల్ ప్రభుత్వానికి రాసింది. 1989లో ఒడ్డు వెంట విస్తృతమైన రాయి, సిమెంట్, వైర్-మెష్ గట్లు నిర్మించామని, పక్కనే ఉన్న 22.2 bighas banjar అటవీ భూమిని అభివృద్ధి చేశామని అంగీకరించింది (Kuldip Singh, J.).
10. 24 నవంబర్ 1993న Forest (Conservation) Act, 1980 సెక్షన్ 2 కింద, పక్కనే ఉన్న 27 bighas 12 biswas అటవీ భూమిని మోటెల్‌కు లీజుకు ఇవ్వడానికి Ministry of Environment and Forests ముందస్తు అనుమతి ఇచ్చింది. 11 ఏప్రిల్ 1994 లీజు దస్తావేజు అనుసరించింది (Kuldip Singh, J.).
11. 4 సెప్టెంబర్ 1995న ఎడమ ఒడ్డు కొండపై ఒక జారుడు ప్రధాన కాలువను పాక్షికంగా అడ్డుకుంది. నది spill కాలువలోకి మార్గం మార్చుకుని, క్లబ్ భవనాన్ని, 1993 రక్షణ పనులను కొట్టుకుపోయేలా చేసింది (Kuldip Singh, J.).
12. 1995 వరదల తర్వాత మోటెల్ వైర్ crate revetments తో నదిని డ్రెజ్ చేసి కాలువగా మార్చి, సహజ ఉపశమన కాలువ ముఖద్వారాన్ని అడ్డుకుంది (Kuldip Singh, J.).

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

తీర్పు వివాదాంశాలను సంఖ్యలతో రూపొందించదు. ఇది కింది ప్రశ్నలను పరిష్కరిస్తుంది.

1. తన నిర్మాణాలతో మోటెల్ బియాస్ నది సహజ ప్రవాహంలో జోక్యం చేసుకుని, పర్యావరణాన్ని క్షీణింపజేసిందా?
2. public trust doctrine భారతదేశంలో వర్తిస్తుందా, నదీతీర అటవీ భూమిని వాణిజ్య వినియోగానికి లీజుకు ఇవ్వడం ద్వారా రాజ్యం దానిని ఉల్లంఘించిందా?
3. precautionary action, polluter pays సూత్రాల కింద, పర్యావరణ పునరుద్ధరణ ఖర్చును ఎవరు భరించాలి?

వాదనలు

ప్రతివాది మోటెల్, Mr. Kamal Nath తరఫున:

• Mr. Kamal Nath: Span Resorts లో తనకు ఏ హక్కు, హక్కుదారు స్థానం, ఆసక్తి లేవు, పత్రికా ఆరోపణలు అతిశయోక్తి, తప్పు, mala fide, ఆకతాయితనం (Kuldip Singh, J.).
• మోటెల్: పనులు వరద రక్షణ, పునరుద్ధరణ, ఆక్రమణ కాదు. నదిని అసలు మార్గానికి మాత్రమే పునరుద్ధరిస్తున్నామని, రెండు ఒడ్డులపై డ్రెజింగ్, వైర్ crates ఒడ్డులను, కొండ గ్రామాలను రక్షిస్తాయని అది చెప్పింది (Kuldip Singh, J.).
• ప్రభావితమైన Rangri, Chakki, Naggar గ్రామాలకు ప్రమాదం లేదని, వరదల వల్ల ప్రభావితమైనవారు Baragran Bihal గ్రామస్థులని మోటెల్ చెప్పింది (Kuldip Singh, J.).
• లీజు భూమిని వరదల నుంచి రక్షించడానికి పనులు చేశారని ప్రతివాదుల తరఫున Mr. Harish Salve వాదించారు. శాఖ ఏమీ చెల్లించకూడదనే షరతుపై 12 జనవరి 1993 Divisional Forest Officer లేఖ పనులకు అనుమతించిందని ఆయన చెప్పారు (Kuldip Singh, J.).
• మంత్రి ఫైల్‌ను చూడలేదని మోటెల్ అదనపు అఫిడవిట్ చెప్పింది. ప్రతిపాదనను Secretary, Forest Advisory Committee, ప్రధానమంత్రి స్థాయిలో క్లియర్ చేశారని అది చెప్పింది (Kuldip Singh, J.).

State of Himachal Pradesh తరఫున (counter affidavits లో నమోదైనట్లు):

• 21-09 bighas భాగాన్ని మోటెల్ ఆక్రమించింది. తెలిశాక ప్రభుత్వం దానిని ఖాళీ చేయించి, Forest Department స్వాధీనం చేసుకుంది, కానీ Chief Secretary తర్వాత మోటెల్ ఇంకా దానిని వాడుతున్నట్లు గుర్తించారు (Kuldip Singh, J.).
• భారత ప్రభుత్వ అనుమతి తర్వాత, ముందు లీజుకు ఇచ్చిన భూమిని రక్షించే ప్రయోజనం కోసం, ఆక్రమిత భూమితో సహా 27-12 bighas లీజుకు ఇవ్వాలని రాష్ట్రం నిర్ణయించింది (Kuldip Singh, J.).
• సుమారు 1000 మీటర్ల కాలువపై, నదిని 1995కు ముందు మార్గానికి మళ్లించి కాలువగా మార్చడానికి మోటెల్ భారీ యంత్రాలను ఉపయోగించిందని Financial Commissioner అంగీకరించారు (Kuldip Singh, J.).

కోర్టు తార్కికం

Kuldip Singh, S. Saghir Ahmad, JJ. ధర్మాసనం తరఫున Kuldip Singh, J. తీర్పు ఇచ్చారు. దానికి నంబర్ వేసిన పేరాలు లేవు, కాబట్టి దశలు అభిప్రాయాన్ని ఉదహరిస్తాయి.

Kuldip Singh, J. (ధర్మాసనం తరఫున)

వార్తా కథనం, అఫిడవిట్లు

1. Noted: 25 ఫిబ్రవరి 1996 Indian Express కథనాన్ని కోర్టు గమనించింది. దాని సంబంధిత భాగాన్ని పునరుత్పత్తి చేశారు. (Kuldip Singh, J.)
2. Noted: తనను తప్పుగా ప్రతివాదిగా చేర్చారని, Span Motels ఆస్తిపై తనకు ఏ హక్కు, హక్కుదారు స్థానం, ఆసక్తి లేవని Mr. Kamal Nath counter affidavit చెబుతుంది. పత్రికా ఆరోపణలు అతిశయోక్తి, తప్పు, mala fide, ఆకతాయితనమని అది అంటుంది. (Kuldip Singh, J.)
3. Noted: Span Resorts లో లేదా లీజు భూముల్లో Mr. Kamal Nath కు ఆసక్తి లేదని మోటెల్ కోసం Mr. Banwari Lal Mathur counter affidavit చెబుతుంది. అది షేర్‌హోల్డింగ్ వివరిస్తుంది. (Kuldip Singh, J.)
4. Noted: Mr. Kamal Nath తరఫున Mr. Harish Balve (మూలం న్యాయవాది పేరును ఇక్కడ Balve అని, ఇతర చోట్ల Salve అని రాస్తుంది), దాదాపు అన్ని షేర్లు Mr. Kamal Nath కుటుంబానికి చెందినవన్న దానిని వివాదం చేయలేదు. తనకు ఏ హక్కు, హక్కుదారు స్థానం, ఆసక్తి లేవన్న ఆయన వాదనపై కోర్టు వ్యాఖ్యానించదు. (Kuldip Singh, J.)
5. Noted: 99 ఏళ్లకు 40 bighas 3 biswas లీజుకు ఇచ్చారని 30 జూలై 1996 అదనపు అఫిడవిట్ చెబుతుంది. కోతకు దారితీసే లోతైన గుంటలు లేదా కందకాలను లీజు దస్తావేజులోని క్లాజులు 6, 7 నిషేధిస్తాయి. ఆరు నెలల నోటీసుతో, పరిహారం లేకుండా లీజును ముగించడానికి అవి లీజుదారుకు అనుమతిస్తాయి. (Kuldip Singh, J.)
6. Noted: మోటెల్ 1975లో మొదలైందని, 800కు పైగా చెట్లు, నది అంచు నుంచి సుమారు 40 మీటర్ల దూరంలో రెండు గదుల సమూహాలతో ఉందని అది చెబుతుంది. గరిష్ఠ వరదల్లో కూడా నది గదులకు 10 మీటర్ల కంటే దగ్గరకు రాలేదు. (Kuldip Singh, J.)
7. Noted: వరద నష్టంపై ముఖ్యమంత్రికి 19 అక్టోబర్ 1988 లేఖతో ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు మొదలవుతాయి. కోతను ఆపడానికి retaining walls కోసం మోటెల్ ప్రభుత్వాన్ని కోరింది. (Kuldip Singh, J.)
8. Noted: సుమారు 22.2 bighas వ్యర్థ, banjar (Class III) అటవీ భూమిని అభివృద్ధి చేశామని, విస్తృతమైన రాయి, సిమెంట్, వైర్-మెష్ గట్లు నిర్మించామని కుల్లూ Divisional Forest Officer కు మోటెల్ 30 ఆగస్టు 1989 లేఖ చెబుతుంది. దానికి బదులుగా మనాలిలోని Majhach లో 28 bighas 13 biswas ప్రైవేటు భూమిని ఇస్తామని అది ప్రతిపాదించింది. (Kuldip Singh, J.)
9. Noted: ఆ లేఖలో, ప్రైవేటు సంస్థ అటవీ భూమిని వాడితే దానికి సమానమైన compensatory భూమి కావాలని Forest Conservation Act, 1980 కోరుతుందని మోటెల్ గుర్తించింది. (Kuldip Singh, J.)
10. Held: తన లీజు భూమికి పక్కనే మరో 22.2 bighas ను మోటెల్ ఆక్రమించిందని, నది ఒడ్డుల వెంట గట్లు నిర్మించిందని ఆ లేఖ నుంచి స్పష్టం. మార్పిడి లేదా లీజు ద్వారా ఆ భూమిని అది కోరింది. (Kuldip Singh, J.)
11. Noted: 12 సెప్టెంబర్ 1989, 9 జూలై 1991 లేఖలు అదే అభ్యర్థనను పునరావృతం చేశాయి. banjar భూమి ప్రతి సంవత్సరం కోతకు గురవుతుందని, భారీ ఖర్చుతో లోతైన రక్షణ గట్లు నిర్మించామని మోటెల్ చెప్పింది. (Kuldip Singh, J.)
12. Noted: శాఖ వద్ద నిధులు లేవని Divisional Forest Officer 12 జనవరి 1993న బదులిచ్చారు. మోటెల్ తన స్థాయిలో పనులు చేయవచ్చు, కానీ భూమి Forest Department కు చెందుతుంది, మోటెల్ ఏ హక్కునూ క్లెయిమ్ చేయలేదు. (Kuldip Singh, J.)
13. Held: ఆ లేఖకు ప్రాముఖ్యత లేదు, ఎందుకంటే 30 ఆగస్టు 1989 లేఖ చూపినట్లు మోటెల్ దానికి ముందే విస్తృత గట్లు నిర్మించింది. (Kuldip Singh, J.)
14. Noted: పక్కనే ఉన్న Class III banjar అటవీ భూమి భాగాన్ని పునరుద్ధరించి, గట్టుతో రక్షించారని మోటెల్ 21 జూన్ 1993 లేఖ Chief Secretary కి చెబుతుంది. విస్తీర్ణం పెరుగుదల ఆక్రమణ కాదు, పునరుద్ధరణ అని అది చెప్పింది. (Kuldip Singh, J.)
15. Noted: 7 ఆగస్టు 1993న అసలు లీజుతో సరిహద్దు పంచుకునే అటవీ భూమిని దీర్ఘకాలం లీజుకు ఇవ్వాలని మోటెల్ మళ్లీ కోరింది; ఆక్రమణ ఆరోపణలపై పని పూర్తి చేయకుండా తనను ఆపారని అది చెప్పింది. (Kuldip Singh, J.)
16. Noted: 24 నవంబర్ 1993 లేఖతో Ministry of Environment and Forests, Forest (Conservation) Act, 1980 సెక్షన్ 2 కింద 27 bighas 12 biswas ను మోటెల్‌కు లీజుకు ఇవ్వడానికి ముందస్తు అనుమతి ఇచ్చింది. 11 ఏప్రిల్ 1994 లీజు దస్తావేజు అనుసరించింది. (Kuldip Singh, J.)
17. Noted: ప్రతిపాదనను Secretary క్లియర్ చేసి, మంత్రిని దాటవేసి Forest Advisory Committee కి పంపారని, కఠిన పరిమితులతో క్లియర్ అయిందని, తర్వాత ప్రధానమంత్రి స్థాయిలో క్లియర్ అయిందని అదనపు అఫిడవిట్ చెబుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
18. Noted: అప్పుడు Mr. Kamal Nath బాధ్యత వహించే మంత్రి. ఆయన ఫైల్‌ను చూడలేదని తెలియజేయడమే ఆ పేరా ఉద్దేశం. (Kuldip Singh, J.)
19. Noted: అదనపు అటవీ భూమి మార్పిడి లేదా లీజు కోసం మోటెల్ 1988 నుంచి రాసినట్లు ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు చూపుతాయి. Mr. Kamal Nath బాధ్యత వహించే మంత్రిగా ఉన్న నవంబర్ 1993లో మాత్రమే భారత ప్రభుత్వం అనుమతి ఇచ్చి, లీజు మంజూరు చేసింది. "Surely it cannot be a coincidence", అంటే ఇది కచ్చితంగా యాదృచ్ఛికం కాదు. (Kuldip Singh, J.)
20. Noted: వాస్తవాలు నిజమైతే అవి మోటెల్ చేసిన తీవ్రమైన environmental degradation చర్య అవుతాయి కాబట్టి కోర్టు వార్తా కథనాన్ని గమనించింది. సెప్టెంబర్ 1995లో పొంగిన బియాస్ మోటెల్ భూమిలో కొంత భాగాన్ని ముంచేసింది. (Kuldip Singh, J.)
21. Noted: కొత్త కాలువను సృష్టించడానికి నదిని మళ్లించడానికి ఎర్త్ మూవర్లు, బుల్డోజర్లను ఉపయోగించారని, మూడు ప్రైవేటు కంపెనీలను నియమించారని కథనం చెప్పింది. మోటెల్‌ను కాపాడటానికి నదిని మళ్లిస్తున్నారన్నదే ప్రధాన ఆరోపణ. (Kuldip Singh, J.)
22. Noted: పనులు నదికి లోతు ఇవ్వడానికి డ్రెజింగ్ అని మోటెల్ counter affidavit చెబుతుంది. రెండు ఒడ్డులపై వైర్ crates కోతకు వ్యతిరేకంగా ఒడ్డులను బలోపేతం చేస్తాయని అది చెబుతుంది. ఎడమ ఒడ్డుపై సుమారు 200 మీటర్ల crates, Rangri, Chakki, Naggar కొండ గ్రామాలను రక్షిస్తాయని అది చెబుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
23. Noted: వరదల తర్వాత బండరాళ్లు, శిథిలాలు ప్రవాహాన్ని అడ్డుకున్నాయని, డ్రెజింగ్ Baragran Bihal Panchayat తో పంచుకున్న ఆందోళన అని మోటెల్ చెబుతుంది. కుడి ఒడ్డున ఉన్న Baragran Bihal గ్రామస్థులు వరదల వల్ల ప్రభావితమయ్యారని అది చెబుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
24. Noted: తన లీజు భూమిని రక్షించడానికి పునరుద్ధరణ అవసరమని, అటవీ భూమి రక్షణ స్థానిక సముదాయానికి ప్రయోజనం చేకూరుస్తుందని మోటెల్ అదనపు అఫిడవిట్ చెబుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
25. Noted: 21-09 bighas ఆక్రమణకు గురైందని, ప్రభుత్వం దానిని ఖాళీ చేయించిందని Under Secretary (Revenue) Mr. G.D. Khachi చెబుతారు. Chief Secretary 21-22 జూలై 1992న సందర్శించి, మోటెల్ ఇంకా దానిని వాడుతోందని అనుమానించారు. (Kuldip Singh, J.)
26. Noted: అప్పుడు రాష్ట్రం, భారత ప్రభుత్వం 24 నవంబర్ 1993 ఆమోదంతో, 5 ఏప్రిల్ 1994 లేఖ కింద, ముందు లీజుకు ఇచ్చిన భూమిని రక్షించడానికి, ఆక్రమిత భూమితో సహా 27-12 bighas లీజుకు ఇచ్చింది. ఈ పరిణామం ప్రభుత్వానికి పత్రికల ద్వారా తెలిసింది. (Kuldip Singh, J.)
27. Noted: భూమిని పునరుద్ధరించడానికి, నది మార్గాన్ని 1995కు ముందు మార్గానికి మళ్లించడానికి లేదా కాలువగా మార్చడానికి మోటెల్ భారీ యంత్రాలను ఉపయోగించిందని C.P. Sujaya counter affidavit అంగీకరిస్తుంది. సుమారు 1000 మీటర్లపై డ్రెజింగ్, వైర్-crated గట్ల ద్వారా ప్రవాహం మార్చారని అది చెబుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
28. Noted: Rangri, Chakki వద్ద కొండ బలహీనమని అఫిడవిట్ చెబుతుంది. కొండల అడుగున నది ప్రవాహం కొండచరియలను వేగవంతం చేయవచ్చని అది భయపడుతుంది. ఎడమ ఒడ్డుపై సుమారు 90 మీటర్లు, కుడి ఒడ్డుపై 270 మీటర్ల వైర్-crated గట్లను మోటెల్ ఏర్పాటు చేసిందని అది చెబుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
29. Noted: 1995 వరదలకు ముందు మోటెల్ పనులను నివేదికలోని అంశం 4.2 జాబితా చేస్తుంది. అవి కాంక్రీట్ బ్లాక్‌లతో 8 studs, మెట్ల గోడ (నివేదికలో 180 మీటర్లు, కోర్టు నిర్ధారణల్లో 150 మీటర్లు), spill కాలువ ప్రవేశం వద్ద ఎత్తైన bar, రిసార్ట్ ముందు 8 studs. (Kuldip Singh, J.)
30. Noted: 1993 పనులు ఒడ్డు రక్షణ పనులని, నది మార్గాన్ని మార్చడానికి ఉద్దేశించినవి కావని నివేదిక చెబుతుంది. 1994లో మధ్యస్థ వరద ప్రస్ఫుటమైన నష్టం కలిగించలేదు. (Kuldip Singh, J.)
31. Noted: 1995 వరద సమయంలో మోటెల్ దగ్గర సంఘటనలను, తర్వాత తీసుకున్న చర్యలను నివేదిక వివరిస్తుంది. 4 సెప్టెంబర్ 1995న సుమారు 200 మీటర్ల ఎగువన ఎడమ ఒడ్డుపై పెద్ద జారుడు ప్రధాన కాలువను పాక్షికంగా అడ్డుకుంది. అది బహుశా spill కాలువలోకి ప్రధాన మార్గ మార్పును ప్రేరేపించి, క్లబ్ భవనం, plantation, 1993 పనులను కొట్టుకుపోయేలా చేసింది. (Kuldip Singh, J.)
32. Noted: కుడి ఒడ్డున కూడా నష్టం జరిగింది, కానీ ప్రధాన రిసార్ట్ భవనాలు దాదాపు చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి. మోటెల్ పక్కనే కుడి ఒడ్డున ఉన్న ఒక పెద్ద హోటల్, ఇతర భవనాలు కూడా కొట్టుకుపోయాయి. భారీ శిథిలాలు పేరుకున్నాయి, spill కాలువ ఎగువ చివర studs, bar కొట్టుకుపోయాయి. (Kuldip Singh, J.)
33. Noted: వరద తర్వాత మోటెల్ ఎడమ వైపు కాలువను డ్రెజ్ చేసి, ప్రవాహాన్ని దాని ద్వారా మళ్లించడానికి వైర్ crate revetments చేసింది. ఒడ్డు రక్షణగా 190 మీటర్ల వైర్ crates కూడా వేసింది. (Kuldip Singh, J.)
34. Noted: ఎడమ ఒడ్డులో నిటారు, అస్థిర వాలులు జారి మళ్లీ కాలువను అడ్డుకోవచ్చని నివేదిక చెబుతుంది. మోటెల్‌ను రక్షించే లక్ష్యంతో చేసే డ్రెజింగ్, మధ్యస్థ వరదల్లో ఎక్కువ ప్రవాహాన్ని రెండు ఒడ్డుల నుంచి దూరంగా ఉంచాలి. (Kuldip Singh, J.)
35. Noted: నది అత్యంత అస్థిర స్థితిలో ఉందని, మరో గరిష్ఠ వరదలో దాని ప్రవర్తనను అంచనా వేయడం కష్టమని నివేదిక చెబుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
36. Noted: తనిఖీ బృందం ముగింపులు ఇవి (నివేదిక అంశాలు 6.8 నుంచి 6.14). (Kuldip Singh, J.)
    • ఉపశమన కాలువ ప్రభుత్వ భూమి. సహజ ప్రవాహాన్ని అడ్డుకునే నిర్మాణం చట్టవిరుద్ధం, ఏ అనుమతీ తీసుకోలేదు.
    • భూమి రక్షణ కోసం 1994 లీజు క్లాజును spill కాలువను అడ్డుకోవడానికి ఉపయోగించకూడదు.
    • ఉపశమన కాలువ రెండు మలుపుల మధ్య అతి చిన్న మార్గం. ఎడమ ఒడ్డుపై భవిష్యత్ జారుడు, 1994 లీజు భూమి ఉన్న కుడి ఒడ్డుపై వరదలకు కారణం కావచ్చు.
    • వరద రక్షణ తప్ప, ఈ వరద పీడిత భాగంలో ఏ కొత్త నిర్మాణం లేదా ఆర్థిక కార్యకలాపానికి అనుమతించకూడదు.
    • 1994 భూమి ప్రధాన, ఉపశమన కాలువల మధ్య వరద మైదానంలో ఉంది, దాని లీజును రద్దు చేయవచ్చు. వరద నియంత్రణ చర్యల తర్వాత plantation ను Forest Department చూసుకోవాలి.
    • భూమి జారుడు జరిగినా, ప్రభావం స్థానికం. నిపుణుల సలహాతో కుల్లూ లోయకు దీర్ఘకాల వరద నియంత్రణ ప్రణాళిక అవసరం.

వాస్తవాలపై నిర్ధారణలు

1. Held: counter affidavits, Board నివేదిక, ఇతర సామగ్రి ఆధారంగా ఈ వాస్తవాలు నిరూపితమయ్యాయి. (Kuldip Singh, J.)
   • మోటెల్ లీజు విస్తీర్ణం రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన protected forest భూమిలో భాగం.
   • 11 ఏప్రిల్ 1994న లీజుకు ఇచ్చిన 27 bighas 12 biswas కుడి ఒడ్డున ఉంది, సహజ ఉపశమన లేదా spill కాలువ మోటెల్ నుంచి దానిని వేరు చేస్తుంది.
   • spill కాలువపై ఒక చెక్క వంతెన రెండు ప్రాంతాలను కలుపుతుంది.
   • 1994 భూమిలో 22.2 bighas ను మోటెల్ 1988-89లో ఆక్రమించింది.
   • 1995 వరదలకు ముందు, కాంక్రీట్ బ్లాక్‌లతో 8 studs, 150 మీటర్ల మెట్ల గోడ, spill కాలువ ప్రవేశం వద్ద 2 మీటర్ల ఎత్తైన bar, కుడి ఒడ్డున మరో 8 studs మోటెల్ నిర్మించింది.
   • 1995 వరదల తర్వాత, spill కాలువలోకి నీరు రావడాన్ని తగ్గించడానికి, మోటెల్ ఎడమ కాలువను డ్రెజ్ చేసి, వైర్ crate revetments చేసి, ఎగువన 190 మీటర్ల వైర్ crates నిర్మించింది.
   • పెద్ద బండరాళ్లను పేల్చి డ్రెజింగ్ చేశారు, డ్రెజ్ చేసిన సామగ్రిని ఒడ్డులపై కుప్పలుగా పోశారు.
   • సహజ ఉపశమన కాలువ ముఖద్వారాన్ని వైర్ crates, బండరాళ్లు అడ్డుకున్నాయి.
   • పనిని నిపుణుల సలహాతో చేయలేదు.
   • ఆ పని ప్రధాన ప్రవాహాన్ని రెండుగా చీల్చింది, ఒకటి ఎడమ ఒడ్డుకు చాలా దగ్గరగా వెళ్తుంది, కాబట్టి కొత్త భూమి జారుడును కొట్టిపారేయలేము.
2. Noted: ఉపశమన కాలువ నది సహజ ప్రవాహంలో భాగమని, కాబట్టి దానిని అడ్డుకునే ఏ నిర్మాణమూ చేయకూడదని నివేదిక చెబుతుంది. ఏ అనుమతీ కోరలేదు. spill కాలువను అడ్డుకోవడానికి రక్షణపై లీజు క్లాజు మోటెల్‌కు అనుమతించలేదు. (Kuldip Singh, J.)
3. Noted: పర్యావరణపరంగా బలహీనమైన ప్రాంతాన్ని అటవీ శాఖ కాపాడటానికి, వరద మైదానంలో ఉన్న 1994 భూమిని విడుదల చేయాలని నివేదిక సిఫారసు చేస్తుంది. (Kuldip Singh, J.)
4. Noted: పనులు లీజు భూమిని రక్షించాయని, 12 జనవరి 1993 Divisional Forest Officer లేఖ వాటికి అనుమతించిందని Mr. Harish Salve వాదించారు. (Kuldip Singh, J.)
5. Held: కోర్టు అంగీకరించదు. ఆ లేఖకు చాలా ముందే మోటెల్ చుట్టుపక్కల ప్రాంతంలో, నది ఒడ్డులపై నిర్మాణాలు చేసింది. దాని సొంత 30 ఆగస్టు 1989 లేఖ దానిని అంగీకరిస్తుంది. banjar ప్రాంతం అప్పుడు లీజులో లేని పక్కనే ఉన్న 22.2 bighas. (Kuldip Singh, J.)
6. Held: మోటెల్ అంగీకారాలు, అధికారుల అఫిడవిట్లు, నివేదిక చూపినట్లు, అక్రమ నిర్మాణాలు, బియాస్ సహజ ప్రవాహంలో నిర్లక్ష్య జోక్యం ద్వారా అది పర్యావరణాన్ని క్షీణింపజేసింది. సహజ ఉపశమన లేదా spill కాలువను అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నించి, సహజ ప్రవాహంలో జోక్యం చేసుకుంది. (Kuldip Singh, J.)

నది, దాని పరిసరాలు

1. Noted: లీజుకు ఇచ్చిన అటవీ భూములు బియాస్ ఒడ్డున ఉన్నాయి; ఇది యువ, చైతన్యవంతమైన నది. అది వేగంగా ప్రవహిస్తూ వరదల్లో పెద్ద బండరాళ్లను మోస్తుంది. కాలువలో జమ అయిన బండరాళ్లు ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుంటాయి, నది ఒక ఒడ్డు నుంచి మరో ఒడ్డుకు ఊగుతూ మార్గం మార్చుకుంటుంది. (Kuldip Singh, J.)
2. Noted: మోటెల్ ఉన్న కుడి ఒడ్డు ఎక్కువగా అడవి. ఎడమ ఒడ్డులో నిటారు గట్లు ఉన్న పీఠభూములు, పండ్ల తోటలు, ధాన్యాలున్నాయి. (Kuldip Singh, J.)
3. Held: ఆ ప్రాంతం పర్యావరణపరంగా బలహీనం, సుందర దృశ్యాలతో నిండి ఉంది. దానిని ప్రైవేటు యాజమాన్యంగా, వాణిజ్య లాభాలకు మార్చడానికి అనుమతించకూడదు. (Kuldip Singh, J.)
4. Noted: కొన్ని భూములు, సహజ ప్రాంతాలు తమ సహజ లక్షణాలను నిలుపుకోవాలని ప్రజలు ఆశించే హక్కు ఉందన్న భావన దేశ చట్టంలోకి వస్తోంది. (Kuldip Singh, J.)
5. Noted: ప్రపంచం పరిమితమని Harvard Environmental Law Review, Vol. 12, 1988, పేజీ 311 లో David B. Hunter చెబుతారు. మానవ కార్యకలాపం సహజ ప్రపంచంలో తన బాహ్య పరిమితులను కనుగొంటుంది. సాంకేతికత ఆ నిబంధనలను వాయిదా వేయగలదు లేదా దాచగలదు మాత్రమే. (Kuldip Singh, J.)
6. Noted: DNA లేదా కిరణజన్య సంయోగక్రియను మనం మోసం చేయలేమని, పట్టించుకోమనడం అంటే మరణాన్ని ఎంచుకోవడమని Professor Barbara Ward రాశారు. (Kuldip Singh, J.)
7. Noted: ప్రకృతి నియమాలు మన చట్టాల లాగే మన స్వేచ్ఛను పరిమితం చేస్తాయని పర్యావరణ శాస్త్రవేత్తలు చూస్తారని, కానీ ప్రకృతి నియమాలను శాసన ఆజ్ఞతో మార్చలేమని Hunter జోడిస్తారు. wetlands, నదీతీర అడవుల వంటి వనరులను ఇక అపారమైన దీర్ఘకాల ప్రభావాలు లేకుండా నాశనం చేయలేము. (Kuldip Singh, J.)

public trust doctrine

1. Noted: ప్రాచీన రోమన్ సామ్రాజ్యం Doctrine of the Public Trust ను అభివృద్ధి చేసింది. నదులు, సముద్రతీరం, అడవులు, గాలి వంటి ఉమ్మడి ఆస్తులను ప్రజల స్వేచ్ఛా, అడ్డంకి లేని వినియోగం కోసం ప్రభుత్వం ట్రస్టీగా ఉంచుతుందన్న ఆలోచనపై అది ఆధారపడింది. (Kuldip Singh, J.)
2. Noted: నేటి పర్యావరణ ఆందోళనలకు ఈ సిద్ధాంతంతో సన్నిహిత భావనాత్మక సంబంధం ఉంది. రోమన్ చట్టం కింద ఈ వనరులు ఎవరికీ చెందవు (res nullius), లేదా అందరికీ ఉమ్మడి (res communis). (Kuldip Singh, J.)
3. Noted: ఇంగ్లీష్ common law కింద Sovereign ఈ వనరులను కలిగి ఉండవచ్చు, కానీ యాజమాన్యం పరిమితం. నావిగేషన్ లేదా చేపల వేటలో ప్రజా ప్రయోజనాలతో జోక్యం చేసుకుంటే, Crown వాటిని ప్రైవేటు యజమానులకు ఇవ్వలేదు. అలాంటి వనరులు ప్రజల కోసం ట్రస్ట్‌గా ఉంచబడ్డాయి. (Kuldip Singh, J.)
4. Noted: Michigan Law Review (Vol. 68, Part 1) లో Joseph L. Sax చరిత్రను ఇస్తారు. కొన్ని ప్రయోజనాలు ప్రజల కోసం కాపాడబడ్డాయి, మొండి ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలు వాటిని అమలు చేయగలరా అన్నది ఎప్పుడూ స్పష్టం కాలేదు. (Kuldip Singh, J.)
5. Held: గాలి, సముద్రం, నీరు, అడవులు వంటి వనరులు ప్రజలందరికీ ఎంత ముఖ్యమంటే, వాటిని ప్రైవేటు యాజమాన్యానికి లోబడి చేయడం పూర్తిగా అసమర్థనీయమన్న సూత్రంపై ఈ సిద్ధాంతం ఆధారపడింది. (Kuldip Singh, J.)
6. Held: ఈ వనరులు ప్రకృతి కానుక, హోదాతో సంబంధం లేకుండా అందరికీ ఉచితంగా అందుబాటులో ఉండాలి. సాధారణ ప్రజల కోసం వాటిని కాపాడాలని, ప్రైవేటు యాజమాన్యం లేదా వాణిజ్య ప్రయోజనాలకు వాటి వినియోగాన్ని అనుమతించకూడదని ఈ సిద్ధాంతం ప్రభుత్వాన్ని కోరుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
7. Noted: ప్రభుత్వ అధికారంపై ఈ సిద్ధాంతం మూడు పరిమితులు పెడుతుందని Professor Sax చెబుతారు. ఆస్తి సాధారణ ప్రజల వినియోగానికి అందుబాటులో ఉంచాలి. న్యాయమైన నగదు సమానంతో కూడా దానిని అమ్మకూడదు. దానిని నిర్దిష్ట రకాల వినియోగాల్లో నిర్వహించాలి. (Kuldip Singh, J.)
8. Noted: అమెరికన్ చట్టం Illinois Central R.R. Company v. Illinois (146 US 687) పై ఆధారపడింది. 1869లో Illinois, Lake Michigan వెంట ఒక మైలు మునిగిన భూమి పట్టీని రైల్‌రోడ్‌కు ఇచ్చి, 1873లో ఆ మంజూరును రద్దు చేసింది. title ను నిర్ధారించడానికి రాష్ట్రం దావా వేసింది. (Kuldip Singh, J.)
9. Noted: రాష్ట్ర title ను ప్రజల కోసం ట్రస్ట్‌గా ఉంచారని, ప్రైవేటు జోక్యం లేకుండా నావిగేషన్, వాణిజ్యం, చేపల వేటను ఆనందించడానికి అని US Supreme Court నిర్ణయించింది. రాష్ట్రం ఆ ట్రస్ట్‌ను వదులుకోలేదు. మూలం సంవత్సరాన్ని 1982 అని ముద్రించింది. (Kuldip Singh, J.)
10. Noted: public trust వ్యాజ్యం కేంద్ర ఆలోచనను ఆ కేసు చెబుతుందని Professor Sax అంటారు. ప్రజల ఉచిత వినియోగానికి రాష్ట్రం ఒక వనరును ఉంచినప్పుడు, దానిని పరిమిత వినియోగాలకు మార్చే లేదా ప్రజా వినియోగాలను ప్రైవేటు ప్రయోజనాలకు లోబడి చేసే ప్రవర్తనను కోర్టు సందేహంతో చూస్తుంది. (Kuldip Singh, J.)
11. Noted: Gould v. Greylock Reservation Commission (350 Mass 410, 1966) లో, పౌరులు 1888లో Mount Greylock ను ప్రజా ఉద్యానవనంగా ప్రోత్సహించారు. రాష్ట్రం సుమారు 9000 ఎకరాలను సంపాదించింది. 1953లో, ఒక aerial tramway నిర్మించడానికి, Reservation లో కొంత భాగాన్ని లీజుకు ఇవ్వడానికి ఒక శాసనం Authority ను సృష్టించింది. (Kuldip Singh, J.)
12. Noted: ఐదుగురు పౌరులు ప్రజా ట్రస్ట్ లబ్ధిదారులుగా దావా వేశారు. లాభ పంపకం, ప్రాజెక్ట్ వాణిజ్య స్వభావం దృష్ట్యా, లీజు, నిర్వహణ ఒప్పందం శాసన మంజూరుకు మించినవని, చెల్లవని Massachusetts కోర్టు నిర్ణయించింది. (Kuldip Singh, J.)
13. Noted: వాణిజ్య ప్రయోజనాలు ప్రజా వినియోగాలను నేరుగా ఉల్లంఘించే ప్రయోజనాలు పొందాయని Sax వ్యాఖ్యానిస్తారు. పార్క్‌ల్యాండ్‌ను హైవే తీసుకోవడం లేదా wetland ను నింపడం వంటి కొంత ప్రజా సమర్థన ఉన్న ప్రాజెక్టులను కూడా కోర్టు ఎదుర్కొంది. (Kuldip Singh, J.)
14. Noted: రాష్ట్ర హైవేను మార్చడానికి ఒక great pond ను నింపకుండా Department ను Sacco v. Department of Public Works (352 Mass 670) నిరోధించింది, ఎందుకంటే శాసన అధికారం సరిపోలేదు. ప్రజా భూముల అభివృద్ధి అంటే వినోదం కోసం వాటిని కాపాడటమని అది చెప్పింది. (Kuldip Singh, J.)
15. Noted: హైవే వినియోగం కోసం సహజ సౌందర్యం గల wetlands, Fowl Meadows ను సంపాదించకుండా Department ను Robbins v. Department of Public Works (244 N.E. 2d 577) నిరోధించింది. (Kuldip Singh, J.)
16. Noted: Wisconsin కేసులను Professor Sax ప్రస్తావిస్తారు: Priewe v. Wisconsin State Land and Improvement Company (93 Wis 534, 1896), Crawford County Levee and Drainage District No. 1 (182 Wis 404), City of Milwaukee v. State (193 Wis 423), State v. Public Service Commission (275 Wis 112). సహేతుక అర్థాన్ని రూపొందించడానికి Wisconsin చిత్తశుద్ధితో ప్రయత్నించిందని ఆయన చెబుతారు. (Kuldip Singh, J.)
17. Noted: public trust పద్ధతులు సంప్రదాయ ప్రయోజనాలకు, లేదా ప్రజా ఆస్తి పారవేతకు పరిమితం కావని Sax చెబుతారు. ప్రభుత్వ నియంత్రణ ప్రశ్నార్థకమైన చోటల్లా అవి వర్తిస్తాయి, వాయు pollution, పురుగుమందులు, utility rights of way, అనుమతుల కింద ప్రైవేటు భూములపై strip mining లేదా wetland నింపడంపై వివాదాలకు కూడా. (Kuldip Singh, J.)
18. Noted: Mono Lake కేసు National Audubon Society v. Superior Court of Alpine County (33 Cal 3d 419) లో, Mono Lake ఉప్పు సరస్సు, brine shrimp, గూడు కట్టే పక్షులు, gull కాలనీ ఉన్నాయి. 1940లో Division of Water Resources, అందులోకి ప్రవహించే 5 ప్రవాహాల్లో 4 ప్రవాహాన్ని Los Angeles నగరం స్వాధీనం చేసుకోవడానికి అనుమతించింది. (Kuldip Singh, J.)
19. Noted: సరస్సు మట్టం పడిపోయింది, gulls దానిని వదిలిపోతున్నాయి, దాని సుందర దృశ్యం, పర్యావరణ విలువలు ప్రమాదంలో పడ్డాయి. పర్యావరణవేత్తలు public trust doctrine పై దావా వేశారు, ఫెడరల్ ట్రయల్ జడ్జి అభ్యర్థనపై కేసు California Supreme Court కు చేరింది. (Kuldip Singh, J.)
20. Noted: California కోర్టు Institutes of Justinian (2.1.1) ను ఉదహరించింది: ప్రకృతి చట్టం ప్రకారం గాలి, ప్రవహించే నీరు, సముద్రం, తీరాలు మానవాళికి ఉమ్మడి. రోమన్ చట్టం నుంచి ఇంగ్లీష్ common law public trust ను అభివృద్ధి చేసింది. (Kuldip Singh, J.)
21. Noted: మారుతున్న ప్రజా విలువలతో ట్రస్ట్ లక్ష్యం అభివృద్ధి చెందిందని అది చెప్పింది. నావిగేషన్, వాణిజ్యం, చేపల వేట అనే సంప్రదాయ వినియోగాలు ప్రజా ప్రయోజనాన్ని పరిమితం చేయవని Marks v. Whitney (6 Cal 3d 251) నిర్ణయించింది. tidelands ను పర్యావరణ యూనిట్లుగా వాటి సహజ స్థితిలో కాపాడటం ప్రజా వినియోగాల్లో ఒకటి. (Kuldip Singh, J.)
22. Noted: Mono Lake నావిగేబుల్ జలమార్గం, అది brine shrimp పరిశ్రమను నిలబెడుతుంది. వాదులు రక్షించాలనుకున్న ప్రధాన విలువలు వినోద, పర్యావరణ విలువలు. ఈ విలువల రక్షణ public trust లక్ష్యాల్లో ఒకటి. (Kuldip Singh, J.)
23. Noted: public trust అంటే ప్రజా ప్రయోజనాలకు ఆస్తిని ఉపయోగించే రాష్ట్ర అధికార ధృవీకరణ కంటే ఎక్కువ. ప్రవాహాలు, సరస్సులు, మార్ష్‌ల్యాండ్‌లు, tidelands అనే ప్రజల ఉమ్మడి వారసత్వాన్ని కాపాడే రాష్ట్ర బాధ్యత ధృవీకరణ. (Kuldip Singh, J.)
24. Noted: నీటి వనరుల ప్రణాళిక, కేటాయింపులో public trust ను పరిగణనలోకి తీసుకునే, వీలైనప్పుడల్లా ట్రస్ట్ వినియోగాలను కాపాడే నిశ్చయాత్మక బాధ్యత రాష్ట్రంపై ఉందని California కోర్టు ముగించింది. అది United Plainsmen v. N.D. State Water Cons. Comm'n (247 N.W. 2d 457) ను ఉదహరించింది. (Kuldip Singh, J.)
25. Noted: ఊహించదగిన హాని ఉన్నా కేటాయింపులను రాష్ట్రం ఆమోదించాల్సి రావచ్చు. కానీ ట్రస్టీగా అది public trust పై ప్రభావాన్ని పరిగణించాలి, ప్రజా ప్రయోజనానికి అనుగుణంగా ఉన్నంతవరకు ట్రస్ట్ రక్షించే వినియోగాలను కాపాడాలి. (Kuldip Singh, J.)
26. Noted: Mono బేసిన్ జలాల కేటాయింపు పునఃపరిశీలన కోరడంలో వాదులు public trust doctrine పై ఆధారపడవచ్చని California కోర్టు నిర్ణయించింది. (Kuldip Singh, J.)
27. Noted: పర్యావరణ విలువల రక్షణ public trust లక్ష్యాల్లో ఒకటన్న Mono Lake పరిశీలన, ఈ సిద్ధాంతం ఏ భూములు, నీళ్లు లేదా గాలిని కాపాడుతుందో నిర్ణయించడంలో ecology, పర్యావరణ రక్షణ సంబంధిత అంశమనే వాదనకు మద్దతివ్వవచ్చని కోర్టు చెప్పింది. అమెరికన్ కోర్టులు చివరికి ఈ తార్కికాన్ని స్వీకరించి, ట్రస్ట్‌ను కొత్త రకాల భూములు, నీటికి విస్తరించడం మొదలుపెట్టాయి. (Kuldip Singh, J.)
28. Held: ఇంగ్లీష్ common law కింద ఈ సిద్ధాంతం నావిగేషన్, వాణిజ్యం, చేపల వేట వంటి సంప్రదాయ వినియోగాలకే విస్తరించింది. కానీ అమెరికన్ కోర్టులు ఇటీవలి కేసుల్లో దానిని విస్తరించాయి. మంచినీరు, wetlands, నదీతీర అడవుల వంటి పర్యావరణపరంగా ముఖ్యమైన భూములను కాపాడాలన్న ఆందోళనను Mono Lake చూపుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
29. Noted: నావిగేబుల్ కాని tidal ప్రాంతాల కింద భూములకు ఈ సిద్ధాంత విస్తరణను Phillips Petroleum Co. v. Mississippi (108 S.Ct. 791, 1988) సమర్థించింది. అలాంటి భూములను గుర్తించడానికి మెజారిటీ వాణిజ్య భావనలను కాక పర్యావరణ భావనలను ఉపయోగించింది. tide lands ను వాణిజ్య పరిగణనలపై కాక పర్యావరణ భావనలపై గుర్తించడానికి Phillips Petroleum సిద్ధాంతాన్ని విస్తరించిందని కోర్టు చెబుతుంది. (Kuldip Singh, J.)
30. Held: "We see no reason why the public trust doctrine should not be expanded to include all eco-systems operating in our natural resources". అంటే మన సహజ వనరుల్లో పనిచేసే అన్ని పర్యావరణ వ్యవస్థలను చేర్చేలా public trust doctrine ను విస్తరించకపోవడానికి కారణం మాకు కనిపించడం లేదు. (Kuldip Singh, J.)
31. Held: ఇంగ్లీష్ common law పై ఆధారపడిన మన న్యాయ వ్యవస్థ public trust doctrine ను తన న్యాయశాస్త్రంలో భాగంగా కలిగి ఉంది. "The State is the trustee of all natural resources which are by nature meant for public use and enjoyment". అంటే స్వభావరీత్యా ప్రజా వినియోగం, ఆనందం కోసం ఉన్న అన్ని సహజ వనరులకు రాజ్యం ట్రస్టీ. (Kuldip Singh, J.)
32. Held: సముద్రతీరం, ప్రవహించే నీరు, గాలి, అడవులు, పర్యావరణపరంగా బలహీనమైన భూముల లబ్ధిదారు ప్రజలు. సహజ వనరులను కాపాడే చట్టబద్ధ బాధ్యత ట్రస్టీగా రాజ్యంపై ఉంది. ప్రజా వినియోగం కోసం ఉన్న వనరులను ప్రైవేటు యాజమాన్యంగా మార్చలేరు. (Kuldip Singh, J.)
33. Noted: నదులు, అడవులు, పార్కులు, ఖాళీ భూమిని వాటి స్వచ్ఛ స్థితిలో కాపాడాలనుకునేవారికి, మారుతున్న అవసరాల కింద ఖాళీ భూమిని ఆక్రమించాల్సిన పరిపాలకులకు మధ్య సంప్రదాయ పోరాటాన్ని ఈ కేసు వివరిస్తుంది. (Kuldip Singh, J.)
34. Held: ఏ కేసులోనైనా ఆ సంఘర్షణ పరిష్కారం శాసనసభ పని, కోర్టులది కాదు. పార్లమెంటు లేదా రాష్ట్ర శాసనసభ చట్టం చేసిన చోట, కోర్టులు తమ న్యాయ సమీక్ష అధికారాల్లో శాసన ఉద్దేశాన్ని నిర్ణయించగలవు. (Kuldip Singh, J.)
35. Held: కానీ శాసనం లేనప్పుడు, public trust సిద్ధాంతం కింద వ్యవహరించే కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ సహజ వనరులను వదులుకుని, ప్రైవేటు యాజమాన్యంగా లేదా వాణిజ్య వినియోగానికి మార్చలేదు. వాటి సౌందర్య వినియోగం, స్వచ్ఛ వైభవాన్ని ప్రైవేటు లేదా వాణిజ్య వినియోగం కోసం క్షీణింపజేయలేరు. ప్రజా మేలు కోసం వాటిని ఆక్రమించడం చిత్తశుద్ధితో అవసరమని కోర్టులు భావించిన చోట మినహాయింపు. (Kuldip Singh, J.)
36. Held: రక్షిత అడవిలో భాగమైన బియాస్ ఒడ్డులోని పెద్ద భాగాన్ని కేవలం వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం మోటెల్‌కు లీజుకు ఇచ్చారు. పర్యావరణపరంగా బలహీనమైన భూమిని లీజుకు ఇవ్వడం ద్వారా హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం "patent breach of public trust" చేసింది, అంటే public trust ను స్పష్టంగా ఉల్లంఘించింది. (Kuldip Singh, J.)
37. Held: రెండు లీజు లావాదేవీలు ట్రస్ట్ స్పష్ట ఉల్లంఘన. 1994 లీజు వాస్తవంగా నది గర్భంలో భాగమైన భూమిది, దాని లీజును రద్దు చేయాలని Board స్వయంగా సిఫారసు చేసింది. (Kuldip Singh, J.)

precautionary principle, polluter pays

1. Noted: Vellore Citizens Welfare Forum v. Union of India (JT 1996 (7) SC 375) లో, ఈ కోర్టు precautionary principle, polluter pays principle ను వివరించింది. అది Brundtland Report, ఇతర పత్రాల నుంచి sustainable development ముఖ్య సూత్రాలను తీసుకుంది. (Kuldip Singh, J.)
2. Noted: precautionary principle, polluter pays principle sustainable development కు ముఖ్య లక్షణాలని తన అభిప్రాయంలో Vellore చెప్పింది. (Kuldip Singh, J.)
3. Noted: ఆ సూత్రాల్లో తరాల మధ్య సమానత్వం, సహజ వనరుల వినియోగం, సంరక్షణ, పర్యావరణ రక్షణ, precautionary principle, polluter pays, సహాయం, సహకార బాధ్యత, పేదరిక నిర్మూలన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఆర్థిక సహాయం ఉన్నాయి. (Kuldip Singh, J.)
4. Noted: precautionary principle అంటే మూడు అని Vellore చెప్పింది. రాజ్య చర్యలు environmental degradation కారణాలను ముందే ఊహించి, నివారించి, ఎదుర్కోవాలి. తీవ్ర, తిరిగి సరిచేయలేని నష్టం ముప్పు ఉన్న చోట, శాస్త్రీయ నిర్ధారణ లేకపోవడం చర్యలను వాయిదా వేయడానికి కారణం కాదు. చర్య పర్యావరణానికి హానికరం కాదని చూపే onus of proof నటుడు లేదా డెవలపర్‌పై ఉంది. (Kuldip Singh, J.)
5. Noted: polluter pays principle సరైనదని Indian Council for Enviro-Legal Action v. Union of India (JT 1996 (2) 196) లో నిర్ణయించారని Vellore చెబుతుంది. ఈ సూత్రం సరళంగా, ఆచరణాత్మకంగా, ఈ దేశ పరిస్థితులకు తగినదిగా ఉండాలి. (Kuldip Singh, J.)
6. Noted: అక్కడ, ప్రమాదకర లేదా స్వాభావికంగా ప్రమాదకర కార్యకలాపం చేసే వ్యక్తి, సహేతుక జాగ్రత్త తీసుకున్నా తీసుకోకపోయినా, నష్టాన్ని భర్తీ చేయాల్సిన బాధ్యత వహిస్తాడని కోర్టు తీర్పు చెప్పింది. కాలుష్య పరిశ్రమలు గ్రామస్థులకు, నేలకు, భూగర్భ జలానికి పరిహారం చెల్లించడానికి సంపూర్ణ బాధ్యత వహిస్తాయి, బురద, ఇతర కాలుష్యకారకాలను తొలగించాలి. (Kuldip Singh, J.)
7. Noted: వ్యాఖ్యానించినట్లు, polluter pays అంటే పర్యావరణ హానికి సంపూర్ణ బాధ్యత, బాధితులకు పరిహారం చెల్లించడానికి, sustainable development లో భాగంగా దెబ్బతిన్న పర్యావరణ పునరుద్ధరణ ఖర్చుకు విస్తరిస్తుంది. precautionary principle, polluter pays దేశ చట్టంలో భాగంగా అంగీకరించబడ్డాయి. (Kuldip Singh, J.)
8. Held: "It is thus settled by this Court that one who pollutes the environmental must pay to reverse the damage caused by his acts". అంటే పర్యావరణాన్ని కలుషితం చేసేవాడు తన చర్యల వల్ల కలిగిన నష్టాన్ని తిప్పికొట్టడానికి చెల్లించాలని ఈ కోర్టు స్థిరపరిచింది. (Kuldip Singh, J.)

ఆధారాలు (Authorities)

• మూల పాఠంలో ఉన్న పేర్ల రూపాలు: Sacco v. Development of Public Works (Sacco v. Department of Public Works కు); Prieweys. WisconSin State Land and Improvement Company (Priewe v. Wisconsin State Land and Improvement Company కు); Crawford County Lever and Drainage district (Crawford County Levee and Drainage District కు).
• Illinois Central R.R. Company v. Illinois (146 US 687): మునిగిన భూములపై title ను రాష్ట్రం ప్రజల కోసం ట్రస్ట్‌గా ఉంచుతుంది, దానిని వదులుకోలేదు; ఆధారపడ్డారు (Kuldip Singh, J.).
• Gould v. Greylock Reservation Commission (350 Mass 410 (1966)), Sacco v. Department of Public Works (352 Mass 670), Robbins v. Department of Public Works (244 N.E. 2d 577): ప్రజా భూమి వాణిజ్య లేదా హైవే వినియోగాన్ని నిరోధించిన Massachusetts కేసులు; ఆధారపడ్డారు (Kuldip Singh, J.).
• Priewe v. Wisconsin State Land and Improvement Company (93 Wis 534 (1896)), Crawford County Levee and Drainage District No. 1 (182 Wis 404), City of Milwaukee v. State (193 Wis 423), State v. Public Service Commission (275 Wis 112): Professor Sax ఉదహరించిన Wisconsin కేసులు (Kuldip Singh, J.).
• National Audubon Society v. Superior Court of Alpine County (33 Cal 3d 419): Mono Lake కేసు; public trust లో పర్యావరణ విలువలు ఉంటాయి; ఆధారపడ్డారు (Kuldip Singh, J.). ఇది Marks v. Whitney (6 Cal 3d 251), United Plainsmen v. N.D. State Water Cons. Comm'n (247 N.W. 2d 457) ను ఉదహరిస్తుంది.
• Phillips Petroleum Co. v. Mississippi (108 S.Ct. 791 (1988)): పర్యావరణ భావనలపై సిద్ధాంత విస్తరణ (Kuldip Singh, J.).
• Vellore Citizens Welfare Forum v. Union of India (JT 1996 (7) SC 375): precautionary principle, polluter pays; అనుసరించారు (Kuldip Singh, J.).
• Indian Council for Enviro-Legal Action v. Union of India (JT 1996 (2) 196): polluter pays; ప్రమాదకర కార్యకలాపానికి సంపూర్ణ బాధ్యత; అనుసరించారు (Kuldip Singh, J.).
• ప్రస్తావించిన ద్వితీయ మూలాలు: David B. Hunter, An ecological perspective on property (Harvard Environmental Law Review, Vol. 12, 1988, p. 311); Professor Barbara Ward; Joseph L. Sax, Public Trust Doctrine in natural resource law: effective judicial intervention (Michigan Law Review, Vol. 68, Part 1); Institutes of Justinian (2.1.1); Brundtland Report (Kuldip Singh, J.).

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• Section 2, Forest (Conservation) Act, 1980: అటవీ భూమిని అటవీయేతర ప్రయోజనాలకు వాడటానికి కేంద్ర ప్రభుత్వ ముందస్తు అనుమతి అవసరం; Ministry 24 నవంబర్ 1993న ఇచ్చింది. ప్రైవేటు సంస్థ అటవీ భూమిని వాడితే దానికి సమానమైన compensatory భూమి కావాలని మోటెల్ లేఖ చెబుతుంది.
• 29 సెప్టెంబర్ 1972 లీజు దస్తావేజు (క్లాజులు 6, 7), 29 సెప్టెంబర్ 1981 లీజు దస్తావేజు, 11 ఏప్రిల్ 1994 లీజు దస్తావేజు: మోటెల్ భూమి, 27 bighas 12 biswas అటవీ భూమి లీజులు.
• Public trust doctrine: సహజ వనరులను రాజ్యం ప్రజల కోసం ట్రస్ట్‌గా ఉంచుతుంది, ఇది ఆదేశం 1 కింద దేశ చట్టంలో భాగం.
• Precautionary principle, polluter pays principle: Vellore Citizens Welfare Forum లో చెప్పినట్లు దేశ చట్టంలో భాగం.

తీర్పు

1. "The public trust doctrine, as discussed by us in this judgment is a part of the law of the land". అంటే ఈ తీర్పులో మేము చర్చించిన public trust doctrine దేశ చట్టంలో భాగం (Kuldip Singh, J.).
2. Government of India, Ministry of Environment and Forests 24 నవంబర్ 1993 ముందస్తు అనుమతి, మోటెల్‌కు అనుకూలంగా 11 ఏప్రిల్ 1994 లీజు దస్తావేజు రద్దు చేయబడ్డాయి. 27 bighas 12 biswas లీజు రద్దై, పక్కన పెట్టబడింది. హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఆ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని, దాని అసలు సహజ స్థితికి పునరుద్ధరించాలి (Kuldip Singh, J.).
3. పర్యావరణం, ecology పునరుద్ధరణకు ఖర్చుగా మోటెల్ పరిహారం చెల్లించాలి. నది గర్భం, ఒడ్డులలో దాని నిర్మాణాలు కలిగించిన కాలుష్యాన్ని తొలగించి, తిప్పికొట్టాలి (Kuldip Singh, J.).
4. అవసరమైతే ఆ ప్రాంతాన్ని తనిఖీ చేసి, నష్టాన్ని తిప్పికొట్టే ఖర్చును అంచనా వేయమని NEERI ని, దాని Director ద్వారా, ఆదేశించారు. అది Board నివేదికను పరిగణించవచ్చు (Kuldip Singh, J.).
5. అదనంగా pollution fine ఎందుకు విధించకూడదో మోటెల్, తన యాజమాన్యం ద్వారా, కారణం చూపాలి (Kuldip Singh, J.).
6. గదుల సమూహం నుంచి నది బేసిన్ వైపు 4 మీటర్లకు మించని దూరంలో మోటెల్ ప్రహరీ గోడ నిర్మించాలి. గోడ 29 సెప్టెంబర్ 1981 లీజు పరిధిలోని ప్రాంతంపై ఉండాలి. నది బేసిన్‌లో ఏ భాగాన్నీ మోటెల్ ఆక్రమించకూడదు, కప్పకూడదు లేదా ఉపయోగించకూడదు. నది ఒడ్డు, బేసిన్‌ను ప్రజా వినియోగానికి తెరిచి ఉంచాలి (Kuldip Singh, J.).
7. శుద్ధి చేయని effluent ను మోటెల్ నదిలోకి వదలకూడదు. మోటెల్ కాలుష్య నియంత్రణ పరికరాలను Himachal Pradesh Pollution Control Board తనిఖీ చేసి, effluent నిర్దేశిత ప్రమాణాలను తీర్చకపోతే చట్ట ప్రకారం చర్య తీసుకోవాలి (Kuldip Singh, J.).
8. శుద్ధి చేయని effluent ను బియాస్‌లోకి వదలడానికి Himachal Pradesh Pollution Control Board అనుమతించకూడదు. కుల్లూ-మనాలి ప్రాంతంలోని అన్ని హోటళ్లు, సంస్థలు, ఫ్యాక్టరీలను అది తనిఖీ చేసి, అవి శుద్ధి చేయని effluent లేదా వ్యర్థాలను నదిలోకి వదిలితే చట్ట ప్రకారం చర్య తీసుకోవాలి (Kuldip Singh, J.).
9. pollution fine, నష్టపరిహారం ఎందుకు విధించకూడదో 18 డిసెంబర్ 1996న మోటెల్ కారణం చూపాలి. NEERI తన నివేదికను 17 డిసెంబర్ 1996 నాటికి పంపాలి. విషయాన్ని 18 డిసెంబర్ 1996కు జాబితా చేయాలి (Kuldip Singh, J.).
10. పైన సూచించిన పరిమిత ప్రయోజనం మినహా రిట్ పిటిషన్ పరిష్కరించబడింది (Kuldip Singh, J.).

న్యాయసూత్రం / Ratio

public trust doctrine భారత చట్టంలో భాగం. ప్రవహించే నీరు, అడవులు, పర్యావరణపరంగా బలహీనమైన భూములు వంటి ప్రజా వినియోగానికి ఉద్దేశించిన సహజ వనరులను రాజ్యం ప్రజల కోసం ట్రస్టీగా ఉంచుతుంది. వాటిని ప్రైవేటు యాజమాన్యం లేదా వాణిజ్య వినియోగంగా మార్చలేదు. సహజ వనరుల్లో పనిచేసే అన్ని ecosystems ను చేర్చేలా ఈ సిద్ధాంతాన్ని విస్తరించకపోవడానికి కారణం కోర్టుకు కనిపించలేదు. ప్రజా ప్రయోజనంలో ఆక్రమణను అనుమతించడం చిత్తశుద్ధితో అవసరమని కోర్టులు భావించిన చోట మినహాయింపు. కలుషితం చేసేవాడు నష్టాన్ని తిప్పికొట్టడానికి చెల్లించాలి.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

మంత్రి పాత్రను కోర్టు అనుమితిగా వదిలేస్తుంది. Mr. Kamal Nath బాధ్యత వహించే మంత్రిగా ఉన్న నవంబర్ 1993లో అనుమతి వచ్చిందని, అది యాదృచ్ఛికం కాదని చెబుతుంది. ఆయన ఫైల్‌ను చూడలేదన్న అఫిడవిట్‌ను కూడా అది నమోదు చేస్తుంది, వ్యక్తిగత బాధ్యతను నిర్ణయించదు.

భూ వినియోగంపై సంఘర్షణలు శాసనసభ పనని కోర్టు చెబుతుంది. శాసనం లేనప్పుడు కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ ట్రస్ట్ వనరులను వదులుకోలేదని కూడా చెబుతుంది. ప్రజా ప్రయోజనంలో ఆక్రమణను అనుమతించడం చిత్తశుద్ధితో అవసరమని కోర్టులు భావించే ఇరుకైన మినహాయింపును అది వదిలేస్తుంది. ఆ మినహాయింపు ఎలా వర్తిస్తుందో తీర్పు వివరించదు.

తుది ఉపశమనంలో కొంత తర్వాతి విచారణకు వదిలేశారు. కోర్టు కొన్ని ఆదేశాలు నిర్ణయిస్తుంది, కానీ పరిహారం మొత్తాన్ని, ఏ pollution fine నైనా NEERI అంచనాకు, 18 డిసెంబర్ 1996 show cause విచారణకు వదిలేస్తుంది.

ప్రాముఖ్యత

• public trust doctrine ను దేశ చట్టంలో భాగంగా కోర్టు స్వీకరించింది.
• నావిగేషన్, వాణిజ్యం, చేపల వేటను దాటి, సహజ వనరుల్లో పనిచేసే అన్ని ecosystems కు సిద్ధాంతాన్ని విస్తరించింది.
• వాణిజ్య వినియోగానికి ఇచ్చిన పర్యావరణపరంగా బలహీనమైన నదీతీర అటవీ భూమి లీజును రద్దు చేసింది.
• పర్యావరణ పునరుద్ధరణకు మోటెల్ చెల్లించాలని కోరడానికి polluter pays, precautionary సూత్రాలను వర్తింపజేసింది.
• ప్రైవేటు పక్షం మాత్రమే కాక, రాజ్యం కూడా ట్రస్ట్ ఉల్లంఘనలో ఉండవచ్చని నమోదు చేసింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• ఒక వాక్యంలో వాస్తవాలు: ఒక మంత్రి కుటుంబం యాజమాన్యంలోని కంపెనీకి రెండవ అటవీ లీజు వచ్చాక, Span Motels తన రిసార్ట్‌ను కాపాడుకోవడానికి బియాస్‌ను మళ్లించి అడ్డుకుంది. కోర్టు వార్తా కథనాన్ని గమనించింది.
• నియమం: ప్రజా వినియోగానికి ఉద్దేశించిన సహజ వనరులకు రాజ్యం ట్రస్టీ, వాటిని ప్రైవేటు యాజమాన్యంగా లేదా వాణిజ్య వినియోగంగా మార్చలేదు.
• ఉచ్చు: సిద్ధాంతం రోమన్, ఇంగ్లీష్ చట్టంలో నావిగేషన్, చేపల వేటకు మొదలైంది. కోర్టు దానిని అన్ని ecosystems కు విస్తరించింది.
• ఉచ్చు: లీజులు మంజూరు చేయడం ద్వారా మోటెల్ మాత్రమే కాక, రాజ్యం public trust ను స్పష్టంగా ఉల్లంఘించిందని నిర్ణయించారు.
• Polluter pays: కలుషితం చేసేవాడు నష్టాన్ని తిప్పికొట్టడానికి చెల్లించాలి. ఖర్చును NEERI అంచనా వేయాలి.
• ఆదేశాలు: లీజు రద్దు; ప్రాంతం పునరుద్ధరణ; పరిహారం; గదులకు 4 మీటర్ల లోపు ప్రహరీ గోడ; శుద్ధి చేయని effluent లేదు; 18 డిసెంబర్ 1996న show cause.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.