Lallu Yeshwant Singh v. Rao Jagdish Singh (లల్లు యశ్వంత్ సింగ్ v. రావు జగదీష్ సింగ్)

గ్వాలియర్ ప్రాంతంలోని భూస్వాములు, భూమి శిస్తు చెల్లించనందున తమ కౌలుదారులు హక్కులు కోల్పోయారని చెప్పారు. కోర్టుకు వెళ్లకుండానే ఆ కౌలుదారులను భూమి నుంచి తొలగించారు. కౌలుదారుల హక్కుల స్థితి ఎలా ఉన్నా ఇది అనుమతించబడదని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పక్షకారులు

• Lallu Yeshwant Singh — సుప్రీంకోర్టులో appellant. తీర్పు ఇతన్ని నహర్ సింగ్ కుమారుడిగా, ఇప్పుడు మరణించినవాడిగా, బాబు సింగ్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నట్లు పేర్కొంది. కింది కోర్టులో ఇతను వాదులలో ఒకడు.
• Yeshwant Singh మరియు Lallu Nahar Singh ఇతర కుమారులు — దావాలో వాదులు. తాము gairdakhilkar సాగుదారులమని వారు చెప్పారు.
• Rao Jagdish Singh — దావాలో 1వ ప్రతివాది, అప్పీలులో respondent. వాదులను బలవంతంగా సాగు చేయకుండా ఆపాడని ఆరోపణ.
• ఇతర నలుగురు ప్రతివాదులు — Rao Jagdish Singh తో పాటు మరో 4 మందిపై దావా వేశారు. వాదులను ఆపిన తర్వాత 2, 3 ప్రతివాదులు భూమిని సాగు చేశారు. అప్పీలులో 1 నుండి 3 respondents హాజరయ్యారు.
• Sikri J. — కోర్టు తీర్పును వెలువరించారు. J.C. Shah J. బెంచ్‌లోని రెండో సభ్యుడు.

విచారణ చరిత్ర

1. వాదులు గ్వాలియర్ జిల్లా, Pargana Pichhore లోని తహశీల్దార్ కోర్టులో Revenue Case No. 24 of 2000 S.Y. గా దావా వేశారు. Qanoon Mal సెక్షన్ 326 కింద వ్యవసాయ భూమి స్వాధీనం కోరారు.
2. తహశీల్దార్ దావాను డిక్రీ చేశాడు. డిక్రీ అంటే క్లెయిమ్‌పై కోర్టు ఇచ్చే అధికారిక ఉత్తర్వు.
3. అప్పీలులో కలెక్టర్ ఆ ఉత్తర్వును సమర్థించాడు.
4. తదుపరి అప్పీలులో కమిషనర్ దాన్ని సమర్థించాడు.
5. Board of Revenue కమిషనర్‌తో ఏకీభవించి రివిజన్‌ను కొట్టివేసింది. కౌలుదారుని హక్కు అంతరించినప్పుడు కూడా అతని స్వాధీనం ఆటోమేటిక్‌గా ముగియదని అది చెప్పింది. అతన్ని చట్టబద్ధంగా తొలగించాలి. Qanoon Ryotwari సెక్షన్ 137 కింద చర్య తీసుకోవాల్సిందని కూడా అది చెప్పింది.
6. Rao Jagdish Singh మరియు ఇతరులు Madhya Bharat హైకోర్టులో Constitution లోని Article 227 కింద Civil Miscellaneous Application No. 91 of 1955 (Civil Miscellaneous Application No. 92 of 1955 తో కలిపి) దాఖలు చేశారు.
7. హైకోర్టు ఆ దరఖాస్తులను అంగీకరించింది. Board of Revenue నిర్ణయాన్ని రద్దు చేసి, క్లెయిమ్‌ను కొట్టివేసింది. ఆ తీర్పు, ఉత్తర్వు తేదీ 24 September 1956.
8. భూస్వామి సెక్షన్ 137 కింద దావా వేయాల్సిన అవసరం లేదని హైకోర్టు చెప్పింది. కౌలుదారుని తొలగించే ముందు భూస్వామి కోర్టు ఉత్తర్వు పొందాలని lessor–lessee సాధారణ చట్టంలో ఏదీ చెప్పలేదని కూడా అది చెప్పింది. సెక్షన్ 163 ని, స్వాధీనం తప్పుదా కాదా అనే విచారణ అవసరమని చెప్పేదిగా అది చదివింది.
9. అప్పీలుదారు Civil Appeal No. 145 of 1965 లో special leave (అప్పీలుకు కోర్టు ఇచ్చే అనుమతి) ద్వారా సుప్రీంకోర్టుకు వచ్చాడు.

వాస్తవాలు

1. వివాదాస్పద భూమి వ్యవసాయ భూమి. దావా గ్వాలియర్ జిల్లా, Pargana Pichhore లోని తహశీల్దార్ కోర్టులో దాఖలైంది. ఆ గ్రామం Ryotwari గ్రామమని ప్రతివాదులు చెప్పారు.
2. తాము ఆ భూమి యొక్క gairdakhilkar సాగుదారులమని వాదులు చెప్పారు.
3. 1వ ప్రతివాది Rao Jagdish Singh తమను బలవంతంగా సాగు చేయకుండా ఆపాడని వాదులు చెప్పారు. 2, 3 ప్రతివాదులతో ఆ భూమిని సాగు చేయించాడని చెప్పారు. ఆ విధంగా అతడు తమ స్వాధీనంలో జోక్యం చేసుకున్నాడని వారు చెప్పారు.
4. వాదులు ప్రతివాదులందరిపై Qanoon Mal సెక్షన్ 326 కింద స్వాధీనం డిక్రీ కోసం దావా వేశారు.
5. ఆ గ్రామం Ryotwari గ్రామం కాబట్టి సెక్షన్ 326 కింద Jagirdars పై దావా వేయరాదని ప్రతివాదులు చెప్పారు.
6. వాదులు శిస్తు చెల్లించలేదని ప్రతివాదులు చెప్పారు. Qanoon Ryotwari సెక్షన్ 82 కింద వాదుల హక్కులు అంతరించాయని వారు చెప్పారు.
7. స్వాధీనం కోల్పోయిన తేదీని తీర్పు పేర్కొనలేదు.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

తీర్పు వివాదాంశాలను నేరుగా రూపొందించలేదు. కింది ప్రశ్నలు అప్పీలుదారు చేసిన రెండు వాదనలను, కోర్టు నిర్ణయించిన అంశాలను అనుసరిస్తాయి.

1. khatedar భూమి శిస్తు చెల్లించకపోతే, Qanoon Ryotwari సెక్షన్ 82(3) కింద అతని హక్కు ఆటోమేటిక్‌గా అంతరిస్తుందా?
2. కౌలు అంతరించిందని చెప్పబడే కౌలుదారుని భూస్వామి బలవంతంగా ప్రవేశించి తరిమివేయవచ్చా, లేక సెక్షన్ 137 కింద చర్య తీసుకోవాలా లేదా కోర్టుకు వెళ్లాలా?
3. Qanoon Mal సెక్షన్ 326 లోని disturbed unlawfully అనే పదాలకు disturbed not in due course of law అని అర్థమా?
4. సెక్షన్ 326 లోని trespass అనే పదంలో భూస్వామి చేసే బలవంతపు ప్రవేశం, స్వాధీనం నుంచి తొలగింపు కూడా ఉంటాయా?
5. Qanoon Ryotwari సెక్షన్ 163 తో కలిపి చదివిన సెక్షన్ 326 కింద దావాలో title ప్రశ్న సంబంధితమా?
6. Board of Revenue నిర్ణయాన్ని రద్దు చేయడంలో హైకోర్టు తప్పు చేసిందా?

వాదనలు

అప్పీలుదారు తరఫున (N.S. Bindra, P.W. Sahasrabudde మరియు A.G. Ratnaparkhi హాజరయ్యారు)

1. Qanoon Mal సెక్షన్ 326 కింద, Qanoon Ryotwari సెక్షన్ 163 తో కలిపి చదివి వేసిన దావాలో వాది స్వాధీనం పొందవచ్చు. దావాకు ఆరు నెలల లోపు అతడు ముందున్న juridical possession నుంచి తొలగించబడి ఉంటే ఇది వర్తిస్తుంది.
2. ఇలాంటి దావాలో title ప్రశ్న అసంగతం.
3. కౌలు అంతరించిందని చెప్పబడే కౌలుదారుని భూస్వామి బలవంతంగా ప్రవేశించి తరిమివేయకూడదు.

respondents తరఫున (1 నుండి 3 respondents తరఫున Rameshwar Nath మరియు Mahinder Narain హాజరయ్యారు)

1. విచారణలో respondents ఇలా చెప్పారు: గ్రామం Ryotwari, కాబట్టి సెక్షన్ 326 కింద Jagirdars పై దావా వేయరాదు.
2. వాదులు శిస్తు చెల్లించలేదని, అందువల్ల Qanoon Ryotwari సెక్షన్ 82 కింద వారి హక్కులు అంతరించాయని వారు చెప్పారు.
3. సెక్షన్ 326 లోని in case of proof of trespass అనే పదాలను న్యాయవాది నొక్కి చెప్పారు. కౌలు ముగిసిన కౌలుదారు ఆధీనంలోని భూమిలోకి భూస్వామి బలవంతంగా ప్రవేశిస్తే అది trespass కాదని ఆయన అన్నారు.
4. State of West Bengal v. Birendra Nath Basunia (A.I.R. 1955 Cal. 601) పై respondents కోర్టు దృష్టిని ఆకర్షించారు. చెల్లుబాటుగా స్వాధీనం చేసుకున్న భూమిని ప్రభుత్వం బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోకుండా Article 226 కింద ఉత్తర్వు ఇవ్వడానికి కలకత్తా హైకోర్టు అక్కడ నిరాకరించింది.
5. Hillaya Subbaya Hegde v. Narayanappa Timmaya ((1911) 13 B.L.R. 1200) పై respondents ఆధారపడ్డారు. ఆస్తిని trespasser నుంచి బలవంతంగా లేదా ఇతర చట్టవిరుద్ధ మార్గాల్లో పొందినా, నిజమైన యజమాని దాన్ని అట్టిపెట్టుకునే హక్కు ఉందని దానికి ఉటంకించారు.
6. అనేక ఇంగ్లీష్ authorities ను కూడా ప్రస్తావించారు. తీర్పు వాటి పేర్లు చెప్పదు, ఏ పక్షం ఉటంకించిందో కూడా చెప్పదు.

కోర్టు తార్కికం

ఈ రిపోర్టులో పేరా నంబర్లు లేవు, కాబట్టి పేరా నంబర్లు ఇవ్వలేదు. Sikri J. కోర్టు తరఫున ఒకే తీర్పు ఇచ్చారు (Sikri మరియు Shah JJ.). ఏకీభవించే లేదా విభేదించే అభిప్రాయం లేదు. దశలు తీర్పు క్రమాన్ని అనుసరిస్తాయి.

Sikri J. — కోర్టు తీర్పు

1. Noted: Rao Jagdish Singh మరియు ఇతరులు Article 227 కింద దాఖలు చేసిన Civil Miscellaneous Application No. 91 of 1955 (No. 92 of 1955 తో కలిపి) లో Madhya Bharat హైకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పుపై special leave తో అప్పీలు వచ్చింది.
2. Noted: ఆ తీర్పు ద్వారా హైకోర్టు దరఖాస్తులను అంగీకరించింది. Board of Revenue నిర్ణయాన్ని రద్దు చేసింది. మరణించిన నహర్ సింగ్ కుమారుడు Lallu Yeshwant Singh (బాబు సింగ్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు) క్లెయిమ్‌ను కొట్టివేసింది.
3. Noted: వాదులు Yeshwant Singh మరియు Lallu Nahar Singh ఇతర కుమారులు. వారు Rao Jagdish Singh మరియు మరో 4 గురిపై తహశీల్దార్ కోర్టులో Qanoon Mal సెక్షన్ 326 కింద స్వాధీనం కోసం దావా వేశారు. ఇది Revenue Case No. 24 of 2000 S.Y.
4. Noted: తాము gairdakhilkar సాగుదారులమని వాదుల వాదన. Rao Jagdish Singh తమను బలవంతంగా సాగు చేయకుండా ఆపి, 2, 3 ప్రతివాదులతో భూమిని సాగు చేయించాడని వారు చెప్పారు.
5. Noted: గ్రామం Ryotwari గ్రామమని, సెక్షన్ 326 కింద Jagirdars పై దావా వేయరాదని ప్రతివాదులు చెప్పారు. శిస్తు చెల్లించనందున Qanoon Ryotwari సెక్షన్ 82 కింద వాదుల హక్కులు అంతరించాయని కూడా చెప్పారు.
6. Noted: తహశీల్దార్ దావాను డిక్రీ చేశాడు. కలెక్టర్, కమిషనర్ ఆ ఉత్తర్వును సమర్థించారు. Board of Revenue రివిజన్‌ను కొట్టివేసింది.
7. Noted: మొదటి వాదన: ఆరు నెలల లోపు ముందున్న juridical possession నుంచి తొలగించబడితే వాది స్వాధీనం పొందవచ్చు, title అసంగతం. రెండో వాదన: కౌలు అంతరించిందని చెప్పబడే కౌలుదారుని భూస్వామి బలవంతంగా ప్రవేశించి తరిమివేయకూడదు.
8. Noted: కోర్టు చట్ట నిబంధనలను పేర్కొంది. khatedar తన khata భూమి శిస్తును బకాయిగా ఉంచితే అతని హక్కు అంతరిస్తుందని Qanoon Ryotwari సెక్షన్ 82(3) చెప్పింది. శిస్తు వసూలు వాయిదా వేయాలని ఆదేశించిన సందర్భం దీనికి మినహాయింపు.
9. Noted: చివరి వాయిదాకు ఒక వారం ముందు ఆ ఏటి భూమి శిస్తు చెల్లించని khatedar పై తీసుకోగల ఆరు చర్యలను సెక్షన్ 137 పేర్కొంది. మంచి చెల్లింపుదారు (khush-dehanda) తన అదుపు మించిన కారణాల వల్ల చెల్లించకపోతే, మూడేళ్ల వరకు వాయిదాలను కలెక్టర్ స్వీకరించవచ్చని proviso చెప్పింది.
10. Noted: khatedars మధ్య, లేదా khatedars మరియు ఇతరుల మధ్య trespass, obstruction దావాలు Sega (Department) కోర్టుకు వెళ్తాయని సెక్షన్ 163 చెప్పింది. limitation సెక్షన్ 326 లో వివరించినదే. Qanoon Mal సెక్షన్లు 326, 327, 328, 330, 331, 332, 333, 334 మరియు 335 వర్తించేంత వరకు వర్తిస్తాయి.
11. Noted: స్వాధీనంలో లేని వ్యక్తి, స్వాధీనం కోల్పోయిన మూడేళ్లలోపు సాధారణ దావా వేయవచ్చని Qanoon Mal సెక్షన్ 325 చెప్పింది. disturbed unlawfully అయిన స్వాధీనం తిరిగి ఇప్పించడానికి, లేదా obstruction నివారణకు ఆరు నెలల్లో summary దావాలను సెక్షన్ 326 అనుమతిస్తుంది. ఆ కాలం దాటిన దావాలు సెక్షన్ 325 కింద విచారించబడతాయి.
12. Noted: భూమి శిస్తు బకాయిల వల్ల కౌలుదారుని హక్కు అంతరిస్తుందని Board of Revenue భావించింది. అతని స్వాధీనం ఆటోమేటిక్‌గా ముగియదని, అతన్ని చట్టబద్ధంగా తొలగించాలని అది చెప్పింది.
13. Noted: ఎవరూ తమ చేతి బలంతో ఏ పనీ చేయకూడదని Board చెప్పింది. చట్టం సాయం తీసుకోవాలి, నిర్దేశిత పద్ధతి పాటించాలి. సెక్షన్ 137 కింద చర్య తీసుకోవాల్సిందని కూడా Board అంది.
14. Noted: భూస్వామి సెక్షన్ 137 కింద దావా వేయాల్సిన అవసరం లేదని హైకోర్టు చెప్పింది. సెక్షన్ 137 proviso ఆ అభిప్రాయానికి అడ్డు రాదని కూడా చెప్పింది.
15. Noted: lessor–lessee సాధారణ చట్టం ప్రకారం కౌలుదారుని తొలగించే ముందు lessor కోర్టు ఉత్తర్వు పొందాల్సిన అవసరం లేదని హైకోర్టు చెప్పింది. స్వాధీనం తప్పుదా కాదా అనే విచారణ అవసరమని సెక్షన్ 163 చెబుతుందని అది చదివింది.
16. Held: నిబంధనల సరైన అన్వయం ప్రకారం Board of Revenue సరైన నిర్ధారణకు వచ్చింది.
17. Held: సెక్షన్ 82(3) ప్రకారం khatedar తన khata శిస్తును బకాయిగా ఉంచితే అతని హక్కు అంతరిస్తుంది. కానీ ఆటోమేటిక్ అంతరించడం లేదు.
18. Why: ప్రత్యేక కారణాలు తన అదుపు మించినవి ఉన్న మంచి చెల్లింపుదారు నుంచి బకాయిలను కలెక్టర్ స్వీకరించవచ్చని సెక్షన్ 137 చెప్పింది.
19. Held: proviso కౌలుదారుకు సహాయపడుతుంది, భూస్వామికి కాదు. హైకోర్టు తర్కం సరైనదైతే proviso అర్థం లేనిదిగా (dead letter) మారుతుంది.
20. Why: బకాయిలు ఉన్న ప్రతి కేసులోనూ భూస్వామి సెక్షన్ 137 కింద శిస్తు వసూలుకు ప్రయత్నించకుండానే బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోగలడు.
21. Held: సెక్షన్ 326 లో వివరించిన రకమైన దావాలను సెక్షన్ 163 స్పష్టంగా అందిస్తుంది.
22. Held: సెక్షన్ 326 అనేది Specific Relief Act, 1877 సెక్షన్ 9 ను చాలా పోలి ఉంది. సెక్షన్ 326 లోని disturbed unlawfully అనే పదాలకు "disturbed not in due course of law" అని అర్థం.
23. Why: లేకపోతే, స్వాధీనం దావాకు సెక్షన్ 325 మూడేళ్ల కాలం ఇస్తుండగా, సెక్షన్ 326 తక్కువ limitation కాలం, summary పద్ధతి ఎందుకు ఇస్తుందో కారణం కనిపించదు.
24. Noted: సెక్షన్ 326 లోని "in case of proof of trespass" పదాలను respondent న్యాయవాది నొక్కి చెప్పారు. కౌలు ముగిసిన కౌలుదారు ఆధీనంలోని భూమిలోకి భూస్వామి బలవంతంగా ప్రవేశిస్తే అతడు trespass చేసినట్లు కాదని ఆయన అన్నారు.
25. Held: సందర్భాన్ని బట్టి, సెక్షన్ 326 లోని trespass అనే పదంలో భూస్వామి చేసే బలవంతపు ప్రవేశం, స్వాధీనం నుంచి తొలగింపు కూడా ఉంటాయి.
26. Noted: అనేక ఇంగ్లీష్ authorities ను ప్రస్తావించారు. కోర్టు వాటిని పరిశీలించలేదు.
27. Why: ఈ విషయంలో భారతదేశంలో చట్టం భిన్నంగా ఉంది.
28. Noted: Specific Relief Act సెక్షన్ 9 కింద దావాలో title ప్రశ్న అసంగతమని బాగా స్థిరపడింది.
29. Held: Qanoon Ryotwari సెక్షన్ 163 తో కలిపి చదివిన Qanoon Mal సెక్షన్ 326 నిర్మాణం సెక్షన్ 9 ను పోలి ఉంది. కాబట్టి సెక్షన్ 326 ను వేరుగా అన్వయించాల్సిన కారణం లేదు.
30. Noted: Midnapur Zamindary Company Limited v. Naresh Narayan Roy లో Privy Council ఇలా అభిప్రాయపడింది: "In India persons are not permitted to take forcible possession; they must obtain such possession as they are entitled to through a Court."
31. Noted: K.K. Verma v. Naraindas C. Malkani లో, భారతదేశ చట్టం ఇంగ్లండ్ చట్టం కంటే ప్రాథమికంగా భిన్నమని Chagla C.J. చెప్పారు.
32. Noted: కౌలుదారు కాకుండా పోయిన కౌలుదారు స్వాధీనం భారత చట్టం కింద రక్షించబడుతుందని Chagla C.J. చెప్పారు. కౌలు ముగిసిన తర్వాత కొనసాగే హక్కు అతనికి లేకపోవచ్చు, కానీ "his possession is juridical and that possession is protected by statute".
33. Noted: భూస్వామి సెక్షన్ 9 కింద చట్టబద్ధమైన పద్ధతిలో కాకుండా కౌలుదారుని స్వాధీనం నుంచి తొలగిస్తే, కౌలుదారు కాకుండా పోయిన వ్యక్తి భూస్వామిపై స్వాధీనం కోసం దావా వేయవచ్చని Chagla C.J. జోడించారు. బయటకు నెట్టివేయబడిన trespasser సెక్షన్ 9 కింద నిజమైన యజమానిపై దావా వేయలేడు.
34. Noted: Yar Mohammad v. Lakshmi Das లో, సెక్షన్ 9 దావాలో ఏ పక్షం title ప్రశ్ననూ లేవనెత్తకూడదని Allahabad హైకోర్టు Full Bench చెప్పింది. వాది title నిరూపించకుండానే గెలుస్తాడు, ప్రతివాది అత్యుత్తమ title నిరూపించగలిగినా ఓడిపోతాడు.
35. Noted: అలాంటి దావాలో స్వాధీనం పునరుద్ధరణ, సాధారణ title దావాకు లోబడి ఉంటుందని Full Bench చెప్పింది. నిజమైన లేదా మెరుగైన title ఉన్న వ్యక్తికి హాని జరగదు; అతడు సాధారణ దావాలో title నిరూపించి స్వాధీనం తిరిగి పొందవచ్చు.
36. Noted: "Law respects possession even if there is no title to support it" అని కూడా Full Bench చెప్పింది. ఎవరూ చట్టాన్ని తమ చేతుల్లోకి తీసుకోకూడదని, వాస్తవ స్వాధీనంలో ఉన్న వ్యక్తిని కోర్టుకు వెళ్లకుండా తొలగించకూడదని అది చెప్పింది.
37. Noted: ఎవరూ తన స్వంత కేసులో న్యాయమూర్తి కాకూడదని Full Bench చెప్పింది. Wali Ahmad Khan v. Ayodhya Kundu లో Edge C.J. అభిప్రాయాన్ని అది ఉటంకించింది. ఒకరిని తొలగించాలనుకునే వ్యక్తిని సరైన కోర్టుకు పంపడమే ఆ సెక్షన్ లక్ష్యమని ఆయన అన్నారు. అలాంటి వ్యక్తులను అహంకారంతో తొలగించకుండా ఆపడం కూడా దాని లక్ష్యం.
38. Noted: State of West Bengal v. Birendra Nath Basunia పై respondent దృష్టిని ఆకర్షించాడు. చెల్లుబాటుగా తిరిగి తీసుకున్న భూమిని ప్రభుత్వం బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోకుండా Article 226 కింద ఉత్తర్వు ఇవ్వడానికి కలకత్తా హైకోర్టు అక్కడ నిరాకరించింది.
39. Held: కోర్టుకు ఆ ప్రశ్నతో సంబంధం లేదు. కానీ భారతదేశంలో lessor తన lessee ని బలప్రయోగంతో తరిమివేయవచ్చనే కలకత్తా హైకోర్టు నిర్ధారణతో కోర్టు ఏకీభవించలేదు.
40. Noted: ఆస్తిని trespasser నుంచి బలవంతంగా లేదా ఇతర చట్టవిరుద్ధ మార్గాల్లో పొందినా నిజమైన యజమాని దాన్ని అట్టిపెట్టుకోవచ్చని Hillaya Subbaya Hegde v. Narayanappa Timmaya లో అభిప్రాయపడ్డారు. ఆ భాగం Lillu bin Raghushet v. Annaji Parashram మరియు Bandu v. Naba ను ఉటంకించింది.
41. Held: ఆ నిర్ణయం respondent కు ఎలా ఉపయోగపడుతుందో కోర్టుకు అర్థం కాలేదు.
42. Why: అది Specific Relief Act సెక్షన్ 9 కింద దావా కాదు.
43. Noted: స్వాధీనం చేసుకునే ప్రయత్నంలో శాంతిభంగం జరిగితే అది క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్‌కు కారణమవుతుందని Lillu bin Raghushet v. Annaji Parashram గుర్తించింది. ప్రయత్నం విజయవంతమైతే, Specific Relief Act, 1877 సెక్షన్ 9 కింద స్వాధీనం పునరుద్ధరణ కోసం summary దావాకు కూడా అది కారణమవుతుంది. ఆ కేసు Dadabhai Narsidas v. The Sub-Collector of Broach ను ఉటంకించింది.
44. Noted: Bandu v. Naba లో, ఇతరుడిని శాంతియుతంగా లేదా చట్టబద్ధమైన పద్ధతిలో కాకుండా స్వాధీనం నుంచి తొలగించే ఎవరినైనా summary పద్ధతిలో తొలగించే ఏర్పాటును భారత శాసనసభ చేసిందని Sargent C.J. చెప్పారు. ఆ ఏర్పాటుకు లోబడి, ఇతరుడిని స్వాధీనం నుంచి తొలగించే నిజమైన యజమానిని trespasser గా భావించాల్సిన కారణం లేదని ఆయన చెప్పారు. ఇంగ్లీష్ చట్టం కింద వలె, తన స్వాధీనానికి మద్దతుగా తనకున్న title పై అతడు ఆధారపడవచ్చు. Lillu v. Annaji లో West J. కూడా ఇదే అభిప్రాయం తీసుకున్నట్లు కనిపిస్తోందని ఆయన జోడించారు.
45. Held: ఈ విషయంలో చట్టాన్ని Privy Council, Chagla C.J., Allahabad హైకోర్టు Full Bench సరిగా చెప్పాయి.
46. Held: Board of Revenue ఉత్తర్వును రద్దు చేయడంలో హైకోర్టు తప్పు చేసింది.

నిబంధనలు

• Qanoon Ryotwari, సెక్షన్ 82(3) — khatedar తన khata భూమి శిస్తును బకాయిగా ఉంచితే pukhta maurusi, sakitul milkiyat లేదా mamuli maurusi హక్కు అంతరిస్తుంది. వసూలు వాయిదా వేయాలని ఆదేశించినప్పుడు మినహాయింపు.
• Qanoon Ryotwari, సెక్షన్ 137 — చివరి వాయిదా తేదీకి ఒక వారం ముందు ఆ ఏటి మొత్తం శిస్తు చెల్లించకపోతే khatedar పై ఆరు చర్యలు తీసుకోవచ్చు. అవి: process జారీ, అరెస్టు, చరాస్తుల జప్తు–అమ్మకం, స్థిరాస్తుల జప్తు–అమ్మకం, khata జప్తుతో పాటు defaulter ejectment, khata వేలం. తన అదుపు మించిన కారణాల వల్ల చెల్లించని మంచి చెల్లింపుదారు నుంచి మూడేళ్ల వరకు వాయిదాలను కలెక్టర్ స్వీకరించవచ్చని proviso చెప్పింది.
• Qanoon Ryotwari, సెక్షన్ 163 — trespass, obstruction దావాలు Sega (Department) కోర్టుకు వెళ్తాయి; limitation సెక్షన్ 326 లో వివరించినదే. ఈ దావాలు khatedars మధ్య, లేదా khatedars మరియు ఇతరుల మధ్య ఉంటాయి. Qanoon Mal సెక్షన్లు 326, 327, 328, 330, 331, 332, 333, 334 మరియు 335 వర్తించేంత వరకు వర్తిస్తాయి.
• Qanoon Mal, సెక్షన్ 325 — స్వాధీనంలో లేని సాగుదారు, స్వాధీనం కోల్పోయిన మూడేళ్లలోపు Tehsil కోర్టులో stamp paper పై సాధారణ దావా వేయవచ్చు. వాస్తవ భౌతిక స్వాధీనంలో ఉన్న వ్యక్తి పేరును Patwari రెవెన్యూ రికార్డులలో నమోదు చేస్తాడు.
• Qanoon Mal, సెక్షన్ 326(1) — Malguzars మరియు సాగుదారుల మధ్య, లేదా సాగుదారుల మధ్య, disturbed unlawfully (Beja Tot Par) అయిన స్వాధీనం తిరిగి ఇప్పించడానికి లేదా obstruction నివారణకు వేసే దావాలు Pargana revenue కోర్టు లేదా Tappa కోర్టుల summary అధికార పరిధికి వెళ్తాయి. ఈ దావాలు వ్యవసాయ భూములు, కళ్లాలు, రోడ్లు, అడవులు, పచ్చిక బయళ్లు, తోటలు, చెట్లు, బావులు, నీటిపారుదల, చెరువులకు సంబంధించినవి. కాల పరిమితి ఆరు నెలలు. trespass లేదా obstruction రుజువైతే స్వాధీనం, నష్టపరిహారం ఇవ్వబడతాయి, bonds కూడా తీసుకోవచ్చు.
• Qanoon Mal, సెక్షన్ 326(3) — ఆ కాలం దాటిన దావాలు సాధారణ అధికార పరిధిలో సెక్షన్ 325 కింద విచారించబడతాయి.
• Specific Relief Act, 1877, సెక్షన్ 9 — సెక్షన్ 326 దీనిని చాలా పోలి ఉందని కోర్టు చెప్పింది. సెక్షన్ 9 పాఠాన్ని తీర్పు ఇవ్వలేదు. సెక్షన్ 9 కింద title ప్రశ్న అసంగతమని కోర్టు చెప్పింది. చట్టబద్ధమైన పద్ధతిలో కాకుండా స్వాధీనం కోల్పోయిన వ్యక్తి summary దావా వేయవచ్చని ఉటంకించిన భాగాలు చెబుతున్నాయి.
• Constitution, Article 227 — Rao Jagdish Singh మరియు ఇతరులు హైకోర్టును ఆశ్రయించిన నిబంధన.
• Constitution, Article 226 — Birendra Nath Basunia లో మాత్రమే ప్రస్తావించబడింది; అక్కడ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఉత్తర్వు ఇవ్వడానికి కలకత్తా హైకోర్టు నిరాకరించింది.

Authorities

• Midnapur Zamindary Company Limited v. Naresh Narayan Roy (51 I.A. 293 at 299) — Privy Council. భారతదేశంలో బలవంతపు స్వాధీనం అనుమతించబడదనే నియమానికి ఉటంకించబడింది. అక్కడ చట్టం సరిగా చెప్పబడిందని కోర్టు చెప్పింది.
• K.K. Verma v. Naraindas C. Malkani (I.L.R. [1954] Bom. 950 at 957) — Chagla C.J. మాజీ కౌలుదారు juridical possession రక్షణకు ఉటంకించబడింది. అక్కడ చట్టం సరిగా చెప్పబడిందని కోర్టు చెప్పింది.
• Yar Mohammad v. Lakshmi Das (I.L.R. [1958] 2 All. 394) — Allahabad హైకోర్టు Full Bench. title అసంగతం, స్వాధీనం పట్ల గౌరవంపై ఉటంకించబడింది. అక్కడ చట్టం సరిగా చెప్పబడిందని కోర్టు చెప్పింది.
• Wali Ahmad Khan v. Ayodhya Kundu ([1891] I.L.R. 13 All. 537 at 556) — Edge C.J. ఆ సెక్షన్ లక్ష్యంపై Yar Mohammad లో ఉటంకించబడింది.
• State of West Bengal v. Birendra Nath Basunia (A.I.R. 1955 Cal. 601) — respondent ఉటంకించాడు. భారతదేశంలో lessor తన lessee పై బలప్రయోగం చేయవచ్చనే దానితో కోర్టు ఏకీభవించలేదు.
• Hillaya Subbaya Hegde v. Narayanappa Timmaya ((1911) 13 B.L.R. 1200) — respondent ఉటంకించాడు. అది సెక్షన్ 9 దావా కాదని, respondent కు సహాయపడదని కోర్టు చెప్పింది.
• Lillu bin Raghushet v. Annaji Parashram ([1881] I.L.R. 5 Bom. 387) — Hillaya లో ఉటంకించబడింది. బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోవడం విజయవంతమైన తర్వాత సెక్షన్ 9 కింద summary దావాను అది గుర్తించిందని కోర్టు గమనించింది.
• Bandu v. Naba ([1890] I.L.R. 15 Bom. 238) — Hillaya లో ఉటంకించబడింది. summary తొలగింపుపై శాసనసభ ఏర్పాటు గురించి Sargent C.J. మాటలను కోర్టు ఉటంకించింది.
• Dadabhai Narsidas v. The Sub-Collector of Broach (7 Bom. H.C. Rep. 82 A.C.J.) — సెక్షన్ 9 కింద summary దావా విషయంలో Lillu లో ఉటంకించబడింది.
• Lillu v. Annaji — అదే బొంబాయి నిర్ణయానికి వాడిన చిన్న పేరు; అక్కడ West J. కూడా Sargent C.J. వలె అదే అభిప్రాయం తీసుకున్నారని చెప్పబడింది.
• ఇంగ్లీష్ authorities — సాధారణంగా ప్రస్తావించబడ్డాయి. కోర్టు వాటిని పరిశీలించలేదు.
• Also cited in footnotes: పైన పేర్కొన్న రిపోర్టులకు మించి ఏవీ లేవు.

తీర్పు

1. Board of Revenue ఉత్తర్వును రద్దు చేయడంలో హైకోర్టు తప్పు చేసింది.
2. అప్పీలు ఖర్చులతో సహా అనుమతించబడింది.
3. హైకోర్టు తీర్పు రద్దు చేయబడింది.
4. Board of Revenue ఉత్తర్వు పునరుద్ధరించబడింది.

న్యాయసూత్రం / Ratio

భూమి శిస్తు చెల్లించకపోవడం వల్ల khatedar హక్కు ఆటోమేటిక్‌గా అంతరించదు. Qanoon Mal సెక్షన్ 326 లోని disturbed unlawfully అనే పదాలకు చట్టబద్ధమైన పద్ధతిలో కాకుండా భంగపరచడం అని అర్థం. ఇలాంటి దావాలో title అసంగతం, భూస్వామి కౌలుదారుని బలవంతంగా స్వాధీనం నుంచి తొలగించకూడదు.

కోర్టు ఆమోదించిన Privy Council భాగం నుంచి ముఖ్య తీర్పు: "In India persons are not permitted to take forcible possession; they must obtain such possession as they are entitled to through a Court."

తదుపరి పరిణామాలు

Krishna Ram Mahale v. Shobha Venkat Rao

• Krishna Ram Mahale (Dead), By His Lrs. v. Mrs. Shobha Venkat Rao ((1989) 4 SCC 131; AIR 1989 SC 2097).
• కోర్టు, తేదీ: Supreme Court of India, 9 August 1989. బెంచ్: K.N. Singh మరియు M.H. Kania. Kania J. తీర్పు రాశారు.
• లైసెన్స్ ముగిసింది కాబట్టి, వ్యాపారంలో, ప్రాంగణంలో ఉండే హక్కు వాదికి లేదని 3వ ప్రతివాది వాదించాడు (ఆ తీర్పులో పేరా 8).
• కోర్టు ఆ వాదనను తిరస్కరించింది. చట్టం స్థిరపడిందని అది చెప్పింది. settled possession లో ఉన్న వ్యక్తిని యజమాని చట్టం ద్వారా తప్ప తొలగించలేడు. ఉండే హక్కు అతనికి లేకపోయినా ఇది వర్తిస్తుంది (ఆ తీర్పులో పేరా 8).
• దీనికి Lallu Yeshwant Singh లోని Division Bench నిర్ణయాన్ని అది ప్రస్తావించింది. Midnapur Zamindary Company Limited v. Naresh Narayan Roy లోని Privy Council భాగాన్ని ఆ కేసు ఆమోదంతో ఉటంకించిందని అది చెప్పింది (ఆ తీర్పులో పేరా 8).
• ఆ అభిప్రాయాలలో కొన్ని Specific Relief Act, 1963 సెక్షన్ 6 కింద, లేదా 1877 చట్టంలోని అటువంటి నిబంధనల కింద వేసిన దావాలలో వచ్చాయని న్యాయవాది చెప్పారు. స్వాధీనం కోల్పోయిన కొన్ని వారాల్లోనే, ఆరు నెలలకు చాలా ముందే దావా వేసినందున ఇది తేడా చూపదని కోర్టు చెప్పింది (ఆ తీర్పులో పేరా 9).

Ravinder Kaur Grewal v. Manjit Kaur

• Ravinder Kaur Grewal v. Manjit Kaur ((2019) 8 SCC 729; AIR 2019 SC 3827).
• కోర్టు, తేదీ: Supreme Court of India, 7 August 2019. బెంచ్: M.R. Shah, S. Abdul Nazeer మరియు Arun Mishra. Arun Mishra J. తీర్పు రాశారు.
• adverse possession ద్వారా title పొందానని చెప్పే వ్యక్తి, Limitation Act, 1963 లోని Article 65 కింద దావా వేయవచ్చా అనేది కోర్టు ముందున్న ప్రశ్న. ఆ దావా title declaration, శాశ్వత injunction లేదా స్వాధీనం పునరుద్ధరణ కోరుతుంది (ఆ తీర్పులో పేరా 1).
• బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోవడం చట్టవిరుద్ధమని Lallu Yeshwant Singh చెప్పినట్లు కోర్టు ఉటంకించింది. బలప్రయోగం లేదా బెదిరింపుతో తిరిగి ప్రవేశించే హక్కు భూస్వామికి లేదని అది చెప్పింది. అతడు చట్టం ప్రకారం ముందుకు వెళ్లాలి (ఆ తీర్పులో పేరా 12).
• Midnapur Zamindary Company Ltd. v. Naresh Narayan Roy లోని Privy Council నిర్ణయాన్ని, ఇతర నిర్ణయాలను సుప్రీంకోర్టు ధృవీకరించిందని అది చెప్పింది. తర్వాత Lallu Yeshwant Singh లోని భాగాలను అది పేర్కొంది (ఆ తీర్పులో పేరా 12).
• Yar Mohammad v. Laxmi Das లో Privy Council నిర్ణయాన్ని, Allahabad హైకోర్టు Full Bench నిర్ణయాన్ని సుప్రీంకోర్టు ఆమోదించిందని కూడా అది జోడించింది (ఆ తీర్పులో పేరా 12).
• ఆ తీర్పులో తర్వాత కోర్టు ఈ నియమాన్ని మళ్లీ చెప్పింది. భారతదేశంలో చట్టం స్వాధీనాన్ని గౌరవిస్తుంది. Lallu Yeshwant Singh లో గమనించినట్లు, చట్టాన్ని తమ చేతుల్లోకి తీసుకుని, స్వాధీనంలో ఉన్న వ్యక్తిని బలవంతంగా తొలగించడానికి ప్రజలకు అనుమతి లేదు. Specific Relief Act కింద తగిన ఉపశమనం కోసం, స్వాధీనంలో ఉన్న వ్యక్తి possessory title ఆధారంగా మాత్రమే దావా వేయవచ్చు (ఆ తీర్పులో పేరా 51).

తులనాత్మక విశ్లేషణ

• కోర్టుకు వెళ్లకుండా స్వాధీనం నుంచి తొలగించబడిన వ్యక్తిని ఈ కేసు, Krishna Ram Mahale రెండూ రక్షిస్తాయి. ఇక్కడ వివాదం గ్వాలియర్ రెవెన్యూ చట్టం కింద భూస్వాములు, కౌలుదారు-సాగుదారుల మధ్య. Krishna Ram Mahale లో, ప్రతివాది ముగిసిందని చెప్పిన ఒప్పందం కింద ఉన్న రెస్టారెంట్ వ్యాపారం, దాని ప్రాంగణాలకు సంబంధించినది (ఆ తీర్పులో పేరాలు 4, 8).
• ఈ కేసులో కోర్టు Qanoon Mal సెక్షన్ 326 నిర్మాణంపై ఆధారపడి దాన్ని Specific Relief Act, 1877 సెక్షన్ 9 తో పోల్చింది. Krishna Ram Mahale లో, కొన్ని అభిప్రాయాలు సెక్షన్ 6 దావాలలో వచ్చాయనేది తేడా చూపదని కోర్టు చెప్పింది. అక్కడ దావా ఆరు నెలల లోపే వేయబడింది (ఆ తీర్పులో పేరా 9).
• Ravinder Kaur Grewal ఈ కేసును ఆ తీర్పులోని పేరాలు 12, 51 లో ఉటంకించింది. అది Nair Service Society Ltd. v. K.C. Alexander మరియు Somnath Berman v. Dr. S.P. Raju లను possessory దావాలు, adverse possession పై చర్చిస్తుంది (ఆ తీర్పులో పేరాలు 11, 13).

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా విశ్లేషణ.

• వాదులు khatedars అని, బకాయిలు ఉన్నాయని, లేదా ఎవరికి మెరుగైన title ఉందని తీర్పు ఎలాంటి నిర్ధారణా నమోదు చేయలేదు. బలప్రయోగం చేయకూడదని మాత్రమే అది నిర్ణయించింది.
• సెక్షన్ 326 కింద Jagirdars పై దావా వేయరాదనే ప్రతివాదుల వాదనను తీర్పు నమోదు చేసింది. ఆ వాదనకు కోర్టు ఏమి సమాధానం ఇచ్చిందో అది చెప్పదు.
• స్వాధీనం కోల్పోయిన తేదీని తీర్పు పేర్కొనదు. సెక్షన్ 326 లోని ఆరు నెలల కాలాన్ని ఎలా పరిశీలించారో అది చూపదు.
• కోర్టు ఇంగ్లీష్ authorities ను పరిశీలించలేదు. ఇండియాలో చట్టం భిన్నమని అది చెప్పింది.
• Birendra Nath Basunia లో లేవనెత్తిన Article 226 ప్రశ్నను కోర్టు నిర్ణయించలేదు. lessor బలప్రయోగం చేయవచ్చనే అభిప్రాయంతో మాత్రమే అది విభేదించింది.
• ఖర్చుల మొత్తాన్ని రిపోర్టు పేర్కొనదు.

ప్రాముఖ్యత

• బకాయి పడిన కౌలుదారుని భూస్వామి బలవంతంగా తొలగించకూడదని ఈ కేసు చెప్పింది. అతడు చట్ట ప్రక్రియను అనుసరించాలి.
• కౌలుదారు శిస్తు చెల్లించకపోతే అతని హక్కు ఆటోమేటిక్‌గా ముగియదని ఇది పరిగణిస్తుంది. బకాయిలను స్వీకరించే కలెక్టర్ అధికారం ఈ పథకంలో భాగం.
• గ్వాలియర్ రెవెన్యూ చట్టంలోని summary స్వాధీనం పరిహారాన్ని, Specific Relief Act, 1877 సెక్షన్ 9 వలె ఇది చదువుతుంది.
• settled possession నియమానికి Krishna Ram Mahale (1989) దీన్ని ఆధారంగా వాడింది. బలవంతపు స్వాధీనం చట్టవిరుద్ధమనే నియమానికి Ravinder Kaur Grewal (2019) దీన్ని ఉటంకించింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• నియమం: కౌలు అంతరించిందని భూస్వామి చెప్పినా, అతడు కౌలుదారుని బలవంతంగా స్వాధీనం నుంచి తొలగించకూడదు. ఉచ్చు: ఎవరికి మెరుగైన title ఉందో కోర్టు నిర్ణయించలేదు.
• నియమం: సెక్షన్ 82(3) కింద భూమి శిస్తు చెల్లించకపోవడం వల్ల హక్కు ఆటోమేటిక్‌గా అంతరించదు (not). ఉచ్చు: సెక్షన్ 137 proviso, బకాయిలను స్వీకరించే కలెక్టర్ అధికారం కీలకం.
• నియమం: సెక్షన్ 326 లోని disturbed unlawfully అనే పదాలకు disturbed not in due course of law అని అర్థం.
• నియమం: సెక్షన్ 326 లోని trespass అనే పదంలో భూస్వామి చేసే బలవంతపు ప్రవేశం, స్వాధీనం నుంచి తొలగింపు కూడా ఉంటాయి.
• నియమం: ఇలాంటి దావాలో title అసంగతం, Specific Relief Act, 1877 సెక్షన్ 9 కింద వలె. మెరుగైన title ఉన్న వ్యక్తికి సాధారణ title దావా తెరిచే ఉంటుంది.
• నియమం: ఇంగ్లీష్ authorities అవసరం లేదు, ఎందుకంటే భారతదేశంలో చట్టం భిన్నంగా ఉంది.
• వాస్తవం: హైకోర్టు Article 227 కింద వ్యవహరించింది. సుప్రీంకోర్టు Board of Revenue ఉత్తర్వును పునరుద్ధరించి, ఖర్చులు ఇచ్చింది.
• లింక్ చేయాల్సిన కేసులు: Midnapur Zamindary Company (Privy Council), K.K. Verma, Yar Mohammad, తర్వాత Krishna Ram Mahale మరియు Ravinder Kaur Grewal.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది. రిపోర్టులో పేరా నంబర్లు లేవు, కాబట్టి ఈ తీర్పుకు పేరా నంబర్లు ఇవ్వలేదు. తదుపరి పరిణామాలలోని పేరా నంబర్లు తర్వాతి తీర్పులవి.