Dastane v. Dastane (దస్తానే v. దస్తానే)

ఒక భర్త తన భార్య cruelty (క్రౌర్యం) చేసిందని చెప్పి, judicial separation (వివాహాన్ని రద్దు చేయకుండా భార్యాభర్తలు వేర్వేరుగా జీవించడానికి కోర్టు ఇచ్చే ఉత్తర్వు) కోరాడు. క్రౌర్యం సాధారణ సివిల్ ప్రమాణంపై నిరూపితమైందని సుప్రీంకోర్టు తేల్చింది. అయినా అతని అప్పీలును కొట్టివేసింది, ఎందుకంటే అతడు ఆ క్రౌర్యాన్ని condone చేశాడు (క్షమించి భార్యను తిరిగి చేర్చుకున్నాడు), తర్వాత ఆమె దాన్ని మళ్ళీ బతికించలేదు.

త్వరిత పునశ్చరణ

పక్షకారులు

డా. నారాయణ్ గణేష్ దస్తానే (Dr. Narayan Ganesh Dastane) — అప్పీలుదారు, భర్త. నీటిపారుదల పరిశోధనలో డాక్టరేట్ ఉంది, ఢిల్లీలోని Pusa Institute లో Agronomy అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్. అతడు annulment, విడాకులు లేదా judicial separation కోరాడు.

సుచేత నారాయణ్ దస్తానే (Sucheta Narayan Dastane) — ప్రతివాది, భార్య. ఆమెకు B.Sc. ఉంది, తర్వాత సోషల్ వర్క్‌లో మాస్టర్స్ చేసింది. ఢిల్లీలో Commerce and Industry మంత్రిత్వ శాఖలో పనిచేసింది. పిటిషన్‌ను ఆమె వ్యతిరేకించింది.

విచారణ చరిత్ర

తీర్పు పాఠంలో పేరా నంబర్లు లేవు, కాబట్టి కింద ఎలాంటి పేరా నంబర్లూ ఇవ్వలేదు.

1. భర్త 19 ఫిబ్రవరి 1962న తన పిటిషన్ దాఖలు చేశాడు. విచారణ సెప్టెంబర్ 1964లో మొదలైంది.
2. మోసం (fraud) కారణంగా హిందూ వివాహ చట్టం, 1955 సెక్షన్ 12(1)(c) కింద annulment కోరాడు. ప్రత్యామ్నాయంగా, మానసిక అస్వస్థత కారణంగా సెక్షన్ 13(1)(iii) కింద విడాకులు కోరాడు. మరో ప్రత్యామ్నాయంగా, క్రౌర్యం కారణంగా సెక్షన్ 10(1)(b) కింద judicial separation కోరాడు.
3. ట్రయల్ కోర్టు మోసం వాదనను, మానసిక అస్వస్థత వాదనను తిరస్కరించింది. భార్య క్రూరంగా ప్రవర్తించిందని తేల్చి judicial separation డిక్రీ ఇచ్చింది.
4. ఇరు పక్షాలు జిల్లా కోర్టులో అప్పీలు చేశాయి. అది భర్త అప్పీలును కొట్టివేసి, భార్య అప్పీలును అనుమతించింది. అతని పిటిషన్ పూర్తిగా కొట్టివేయబడినట్లైంది.
5. భర్త బాంబే హైకోర్టులో Second Appeal (హైకోర్టులో న్యాయపరమైన ప్రశ్నలకే పరిమితమైన రెండో అప్పీలు) No. 480 of 1968 దాఖలు చేశాడు. ఒక సింగిల్ జడ్జి 24 ఫిబ్రవరి 1969 నాటి తీర్పుతో దాన్ని కొట్టివేశారు. హైకోర్టు తీర్పు, ఉత్తర్వు తేదీని రిపోర్ట్ హెడర్ 19 ఫిబ్రవరి 1969గా ఇస్తోంది.
6. భార్య ప్రవర్తన క్రౌర్యం కాదనే విషయంలో హైకోర్టు మొదటి అప్పీలు కోర్టుతో ఏకీభవించింది. ఏదేమైనా భర్త ఆ క్రౌర్యాన్ని condone చేశాడని కూడా చెప్పింది.
7. క్రౌర్యం ఆధారంగా judicial separation కే పరిమితం చేస్తూ సుప్రీంకోర్టు ప్రత్యేక అనుమతి (special leave) ఇచ్చింది. ఈ అప్పీలు Civil Appeal No. 2224 of 1970.
8. మోసం, మానసిక అస్వస్థతపై హైకోర్టు నిర్ణయాన్ని సుప్రీంకోర్టు తుదిదిగా పరిగణించింది. ఆ ప్రశ్నలను మళ్ళీ తెరవదని చెప్పింది.
9. సుప్రీంకోర్టు 19 మార్చి 1975న అప్పీలును నిర్ణయించింది. ఈ కేసు 13 ఏళ్లుగా పెండింగ్‌లో ఉంది.

వాస్తవాలు

ఇద్దరికీ ఉన్నత విద్యార్హతలు ఉన్నాయని, రికార్డు వారి ద్వేషాన్ని, తీవ్ర కటుత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తోందని కోర్టు గమనించింది.

1. భర్త పూనా యూనివర్సిటీ నుంచి వ్యవసాయంలో M.Sc. పాసయ్యాడు. భారత ప్రభుత్వం అతన్ని Colombo Plan కింద ఆస్ట్రేలియాకు పంపింది, అక్కడ అతడు Irrigation Research లో డాక్టరేట్ పొందాడు.
2. 1955 ఏప్రిల్‌లో భారత్ తిరిగివచ్చి సుమారు మూడేళ్లు Agricultural Research Officer గా పనిచేశాడు. 1958 అక్టోబర్‌లో ఢిల్లీలో Pusa Institute లో Agronomy అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్‌గా చేరాడు. అతని తండ్రి పూనాలో solicitor-cum-lawyer.
3. భార్య నాగపూర్ నుంచి వచ్చినా చిన్నతనంలో ఎక్కువ కాలం ఢిల్లీలో గడిపింది. 1949లో ఆమె తండ్రి Commerce మంత్రిత్వ శాఖలో Under Secretary అయ్యారు. ఆమె 1954లో ఢిల్లీ యూనివర్సిటీ నుంచి B.Sc. పాసై, తండ్రి భారత రాయబార కార్యాలయంలో పనిచేస్తున్న జపాన్‌లో ఒక సంవత్సరం గడిపింది.
4. వివాహంలో చీలిక వచ్చిన తర్వాత ఆమె సోషల్ వర్క్‌లో మాస్టర్స్ డిగ్రీ పొంది, marriage conciliation, juvenile delinquency రంగాల్లో ఫీల్డ్ వర్క్ చేసింది.
5. 1956 ఏప్రిల్‌లో ఆమె తల్లిదండ్రులు భర్తతో ఆమె వివాహం కుదిర్చారు. ప్రతిపాదన ఖరారు కాకముందు ఆమె తండ్రి బి. ఆర్. అభ్యంకర్ భర్త తండ్రికి రెండు ఉత్తరాలు రాశారు.
6. మొదటి ఉత్తరంలో, ఆమెకు తీవ్రమైన sunstroke వచ్చి కొంతకాలం మానసిక స్థితి దెబ్బతిందని ఉంది. రెండో ఉత్తరం అదనపు కారణంగా cerebral malaria ని పేర్కొంది.
7. ఆమెకు Yeravada Mental Hospital లో చికిత్స జరిగి నయమైందని ఉత్తరాలు చెప్పాయి. ఆసుపత్రి డాక్టర్లతో లేదా ఆమె తల్లికి బంధువైన డా. పి. ఎల్. దేశ్‌ముఖ్‌తో కనుక్కోవచ్చని ఆహ్వానించాయి. ఆమె జీవితంలోని ఒక ముఖ్య ఘట్టం గురించి భర్త కుటుంబం చీకట్లో ఉండకూడదన్నదే ఉద్దేశమని అన్నాయి.
8. డా. దేశ్‌ముఖ్ ఉత్తరాలను ధ్రువీకరించారు. భర్తా, అతని తండ్రీ సంతృప్తి చెంది ఆసుపత్రిలో ఎలాంటి విచారణ చేయలేదు.
9. పెళ్ళి 13 మే 1956న పూనాలో జరిగింది. భర్త వయసు 27, భార్య వయసు 21.
10. దంపతులు 1956 జూన్ నుంచి అక్టోబర్ వరకు బెల్గాం జిల్లా Arbhavi లో ఉన్నారు. 1 నవంబర్ 1956న భర్తకు పూనాకు బదిలీ అయ్యింది, 1958 వరకు అక్కడ కలిసి ఉన్నారు.
11. 11 మార్చి 1957న వారికి కుమార్తె శుభ పుట్టింది. తల్లిదండ్రులు ఉన్న ఢిల్లీలో ఆమె ప్రసవించి, సుమారు ఐదు నెలల తర్వాత 1957 జూన్‌లో పూనా తిరిగివచ్చింది.
12. 1958 అక్టోబర్‌లో భర్త ఢిల్లీ ఉద్యోగంలో చేరాడు. రెండో కుమార్తె విభ 21 మార్చి 1959న, భర్త తల్లిదండ్రులు ఉన్న పూనాలో పుట్టింది. భార్య 1959 ఆగస్టులో ఢిల్లీ తిరిగివచ్చింది. అప్పుడు ఆమె తల్లిదండ్రులు ఇండోనేషియాలోని Djakarta లో ఉన్నారు.
13. 1961 జనవరిలో, Lohokare కుటుంబంలోకి దత్తత వెళ్ళిన, వృత్తిరీత్యా డాక్టర్ అయిన భర్త సోదరుని పెళ్ళికి భార్య పూనా వెళ్ళింది.
14. ఆ పెళ్ళికి పక్షం రోజుల తర్వాత, 27 ఫిబ్రవరి 1961న, Yeravada Mental Hospital ఇన్‌చార్జ్ సైకియాట్రిస్ట్ డా. సేత్ చేత భర్త భార్యను పరీక్షింపజేశాడు. ఆమెతో ప్రత్యేకంగా కొన్ని సిట్టింగ్‌లు కావాలని డా. సేత్ కోరారు.
15. అలాంటి పరిశీలనకు భార్య ఇష్టపడలేదు. ఆమె, లేదా ఇద్దరూ కలిసి, ఆమె కొంతకాలం బంధువు శ్రీమతి గోఖలే ఇంట్లో ఉండాలని నిర్ణయించారు. 27 ఫిబ్రవరి సాయంత్రం భర్త ఆమెను శ్రీమతి గోఖలే ఇంటికి తీసుకెళ్ళాడు.
16. డా. సేత్‌తో ఆ తర్వాత సంప్రదింపులు జరగలేదు. ఆమె ఆయనను కలుస్తానని మాట ఇచ్చిందని భర్త చెప్పాడు. అలాంటి మాట ఇవ్వలేదని ఆమె ఖండించింది. తాను మానసిక అస్వస్థురాలినని నిరూపించడానికి భర్త కేసు తయారు చేస్తున్నాడని ఆమె నమ్మింది.
17. ఆ రోజే దంపతులు కలిసి జీవించిన చివరి రోజు. అప్పటికి ఆమె మూడు నెలల గర్భవతి. మూడో కుమార్తె ప్రతిభ 19 ఆగస్టు 1961న, వైవాహిక సంక్షోభం మధ్యలో పుట్టింది.
18. దగ్గరి బంధువులు విభేదాలను ఎగదోశారు. 2 మార్చి 1961న భార్య మేనమామ గాడ్రే భర్త తండ్రికి మారుపేరుతో ఒక ఉత్తరం రాశాడు. అది అతనిదేనని రుజువైంది, అది ద్వేషంతో, క్రూరత్వంతో నిండి ఉంది. ఇది కుటుంబ కలహాల పెద్ద మంటకు ఆరంభం మాత్రమేనని అతడు రాశాడు. భార్య తండ్రి భర్తను బహిరంగ ప్రదేశంలో చెప్పుతో కొడితే బాగుంటుందని కూడా రాశాడు.
19. 11 మార్చి 1961న భర్త ఒంటరిగా ఢిల్లీ తిరిగివచ్చాడు. రెండు రోజుల తర్వాత భార్య అనుసరించింది, కానీ నేరుగా తల్లిదండ్రుల ఇంటికి వెళ్ళింది.
20. 15 మార్చి 1961న భార్య తల్లిదండ్రులు, బంధువుల నుంచి తనకు ప్రాణహాని ఉందని భయపడి భర్త రక్షణ కోరుతూ పోలీసులకు రాశాడు.
21. 19 మార్చి 1961న భార్య భర్తను కలిసింది. ఆ భేటీ వారికి పరస్పర అయిష్టతను, అవిశ్వాసాన్ని వెళ్లగక్కే మరో అవకాశం ఇచ్చింది. క్లుప్తమైన భేటీ తర్వాత ఆమె విరిగిన ఇంటిని శాశ్వతంగా విడిచి వెళ్ళింది. 20 మార్చి భర్త రక్షణ కోరుతూ మళ్ళీ పోలీసులకు రాశాడు.
22. 23 మార్చి 1961న భార్య భర్త ప్రవర్తనపై ఫిర్యాదు చేస్తూ, తనకు, కుమార్తెలకు పోషణకు డబ్బు కోరుతూ రాసింది. 25 మార్చి న ఆమె desertion (జీవిత భాగస్వామిని విడిచిపెట్టడం), దుర్వ్యవహారం ఆరోపిస్తూ ఇచ్చిన వాంగ్మూలాన్ని ఒక Assistant Superintendent of Police నమోదు చేశారు. మరిన్ని వాంగ్మూలాలు నమోదయ్యాయి.
23. 19 మే 1961న ఆమె Ministry of Food and Agriculture కార్యదర్శికి రాసింది. భర్త తనను విడిచిపెట్టాడని, తీవ్రంగా క్రూరంగా ప్రవర్తించాడని చెప్పి, తన పోషణకు ప్రభుత్వం విడిగా ఏర్పాటు చేయాలని కోరింది. మంత్రిత్వ శాఖ దీనిపై చర్య తీసుకున్నా, ఈ ఫిర్యాదులు, ప్రతి ఫిర్యాదుల నుంచి ఏమీ రాలేదు.
24. 3 నవంబర్ 1961న భర్త ఆమె తండ్రికి ఆమె ప్రవర్తనపై ఫిర్యాదు చేస్తూ రాశాడు. మూడో బిడ్డ నామకరణోత్సవానికి తనను సరైన రీతిలో ఆహ్వానించలేదని విచారం వ్యక్తం చేశాడు. 15 డిసెంబర్ 1961న, విడిపోవడానికి కోర్టుకు వెళ్ళాలని నిర్ణయించుకున్నానని రాశాడు.
25. పెళ్ళికి ముందు భార్యకు Yeravada Mental Hospital లో schizophrenia కు చికిత్స జరిగిందని భర్త ఆరోపించాడు. ఆమె తండ్రి దాన్ని sunstroke, cerebral malaria గా మోసపూరితంగా వర్ణించాడని చెప్పాడు.

ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు, భార్య ఒప్పుకోళ్లు

1. దంపతులు తమ వైవాహిక జీవితాన్ని నమ్మశక్యం కాని స్థాయిలో రాతలో నమోదు చేశారు. కొన్ని ఉత్తరాలు ఉదయాన్నే రాశారు. మరికొన్ని కఠిన మాటలు సద్దుమణిగిన వెంటనే అర్ధరాత్రి రాశారు.
2. చాలా ఉత్తరాలు భార్య రాసింది, ఆమెకు ఉత్తరాలు రాసే ప్రతిభ ఉంది. Yeravada ఆసుపత్రిలో తన అనుభవాల ఆత్మకథాత్మక వృత్తాంతాన్ని కూడా ఆమె రాసింది, దాని పేరు Mee Antaralat Tarangat Asta.
3. భర్త తండ్రి Gauriharachai Goad Kahani అనే పుస్తకం రాశారు. భార్య బంధువులు కొందరు, ఆమె చెల్లెలు, మేనమామతో సహా, ఆమె వైవాహిక జీవితం గురించి రాశారు.
4. 1959 ఆగస్టు వరకు తీవ్రమైనది ఏదీ జరగలేదు. Exs. 556, 238, 243, 244 ఉత్తరాల ప్రకారం ఆమె తరచూ కోపంతో విరుచుకుపడి, తర్వాత పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేసేది.
   • 23 నవంబర్ 1956 నాటి Ex. 556 లో తాను చాలా చెడుగా ప్రవర్తించానని ఒప్పుకుంది.
   • 26 మార్చి 1959 నాటి Ex. 238 లో తాను అపశకునంలా ప్రవర్తించి భర్తను వేధించానని ఒప్పుకుంది.
   • 5 మే 1959 నాటి Ex. 243 లో తన వివేకరాహిత్యాన్ని ఒప్పుకుని, భర్తను, అతని తల్లిదండ్రులను, సోదరిని, ఆమె భర్తను అవమానించినందుకు క్షమ కోరింది.
   • 22 మే 1959 నాటి Ex. 244 లో తాను అతని తల్లిదండ్రులను అవమానించినందుకు భర్త అపరాధభావం పడవద్దని వేడుకుంది.
5. 1959 ఆగస్టు నుంచి 1960 మార్చి వరకు కాలం కీలకమైనది. 16 ఫిబ్రవరి 1960న భర్త అప్పుడు ఇండోనేషియాలో ఉన్న ఆమె తండ్రికి Ex. 256 రాశాడు. ఆమె తనను, తన తల్లిదండ్రులను, సోదరిని దూషిస్తూనే ఉందని, తాను చాలా దుఃఖంలో ఉన్నానని అందులో చెప్పాడు.
6. Ex. 256 లో, ఆమె తన తండ్రి పుస్తకాన్ని కాల్చి బూడిదను నుదుటిన పూసుకోవాలంది అని చెప్పాడు. దస్తానే కుటుంబమంతా నీచమైనదని ఆమె అందని, అది నాశనమవ్వాలని కోరిందని, తన తండ్రి Sanad ఒకప్పుడు జప్తు అయిందని ఆరోపించిందని చెప్పాడు. ఉత్తరం పోస్ట్ చేసే ముందు భర్త దాన్ని తనకు చూపించాడని భార్య ఒప్పుకుంది.
7. 21 మార్చి 1960న భార్య భర్త తల్లిదండ్రులకు Ex. 519 రాసి, Ex. 256 లోని ఆరోపణల నిజాన్ని ఒప్పుకుంది.
8. 23 జూన్ 1960న ఆమె తన చేతిరాతతో ఒక నోట్ రాసింది. అతన్ని దురదృష్టవంతుడు (beggarly luck) అని పిలిచానని అందులో ఉంది. అతని ఇంట్లో తిన్న ఆహారం అరగక కడుపులో పురుగులు పుడతాయని అన్నానని, murder shall be avenged with murder అని బెదిరించానని కూడా రాసింది.
9. 1960 జూన్ 1 నుంచి డిసెంబర్ 15 వరకు ఒత్తిడి వివాహాన్ని ధ్వంసం చేసింది. 1960 సెప్టెంబర్ ప్రాంతంలో భర్త తండ్రి మధ్యవర్తిత్వం చేయడానికి ముందుకొచ్చి, ఇద్దరినీ తమ ఫిర్యాదులను రాతపూర్వకంగా ఇమ్మన్నారు.
10. భర్త ఫిర్యాదు 23 అక్టోబర్ 1960 నాటి Ex. 426. 1960 జూన్‌కు ముందు కాలం గురించి, ఆమె తన తల్లిని మొరటు మనిషి అని పిలిచేదని, 'Paksha' రోజున పితృదేవతలను దూషించేదని చెప్పాడు. ఆమె Mangal-Sutra తెంచేసిందని, 104 జ్వరంతో ఉన్న శుభను కొట్టిందని చెప్పాడు.
11. ఒక రాత్రి ఆమె పూనకం పట్టినట్లు ప్రవర్తించి, Mangal-Sutra ను మళ్ళీ తెంచేసి, ఇక ధరించనని చెప్పిందని కూడా అన్నాడు. అర్ధరాత్రి లైటు వేసి అతని మంచం పక్కన కూర్చుని రాత్రంతా వేధించేదని, దాంతో అతడు పలుమార్లు ఆమె ముందు సాష్టాంగపడ్డాడని చెప్పాడు.
12. తాను అత్యంత దుర్భరమైన కాలంగా పిలిచిన 1960 మే నుంచి అక్టోబర్ వరకు కాలంలో, ఈ చర్యలను ఆరోపించాడు:
    • ఆమె అతన్ని వేధించింది, నోటికొచ్చినట్లు మాట్లాడింది.
    • బయటి గదిలో గోడ్సే అనే విద్యార్థి కూర్చుని ఉండగా ఆమె నువ్వు అసలు మగాడివే కాదు అని అరిచింది.
    • కోపంలో తనపై, ఇంటిపై కిరోసిన్ పోసి నిప్పంటించుకుంటానని అనేది.
    • ఆఫీసు నుంచి వచ్చే వేళ అతన్ని ఇంటి బయట గెంటేసేది. నాలుగైదు సార్లు అతడు భోజనం లేకుండానే ఆఫీసుకు తిరిగి వెళ్ళాల్సి వచ్చింది.
    • అతన్ని వేధించడానికే అతని చెప్పులు, గడియారం, తాళాలు దాచేసేది.
13. Ex. 426 ఆమెను మొండిది, అహంకారి, కనికరం లేనిది, అస్థిరమైనది అని వర్ణిస్తూ ముగిసింది. ఆమె అతన్ని గుమ్మం దగ్గర కట్టేసిన కుక్కలా చూసిందని, అతని బంధువులను సేవకుల్లా చూసిందని అందులో ఉంది. ఆమె ఎప్పుడైనా తనను చంపేస్తుందేమోనని భయపడ్డానని, కుమార్తెలను కొట్టడం, ప్రతి రాత్రి తనను దూషించడం వల్ల విసిగిపోయానని కూడా ఉంది.
14. ఈ సంఘటనల్లో చాలావాటికి భార్య సొంత ఒప్పుకోళ్ల మద్దతు ఉంది, కాబట్టి భర్త ఉత్త మాటను కోర్టు నమ్మాల్సిన అవసరం లేకపోయింది.
15. 18 జూలై 1960న ఆమె Ex. 274 రాసి, ఒక సందర్శకుడి ఎదుటే శుభను తీవ్రంగా కొట్టానని ఒప్పుకుంది. భర్త అభ్యంతరం చెప్పినప్పుడు, అది అతని ప్రతిష్ఠకు సంబంధించిన విషయమైతే పిల్లల్ని కనకూడదు అని ఆమె ఎదురుసమాధానం చెప్పింది. ఆ ghosts పుట్టడం వల్ల ప్రపంచ ప్రళయం వస్తుందని అన్నానని కూడా ఒప్పుకుంది.
16. 1960 జూలై 20 ప్రాంతంలో ఆమె Ex. 275 రాసింది. అతన్ని మనిషి రూపంలో ఉన్న రాక్షసుడు (monster in a human body) అని పిలిచానని, పిల్లల్ని ఊరగాయ పెట్టి జాడీలో దాచుకోమని (Pickle them and preserve them in a jar) అన్నానని ఒప్పుకుంది. అతని ఉద్యోగం పోయేలా చేస్తానని, ఆ వార్తను పూనా వార్తాపత్రికల్లో ప్రచురిస్తానని బెదిరించానని కూడా ఒప్పుకుంది.
17. 15 డిసెంబర్ 1960న భర్త ఆమె తండ్రికి Ex. 285 రాశాడు. భార్య గురించి, ఆమె తల్లి గురించి ఫిర్యాదు చేశాడు. Under Secretary భార్యగా తనకు ముఖ్యమైన వ్యక్తులు తెలుసని, అతన్ని ఉద్యోగం నుంచి తీసేయించగలనని ఆ తల్లి బెదిరించిందని చెప్పాడు. అతను లేనప్పుడు అతని ఉత్తరాలను తనిఖీ చేసేదని, కూతురికి మరో భర్త సులభంగా దొరుకుతాడు కానీ మరో తల్లిదండ్రులు దొరకరని అనేదని చెప్పాడు.
18. ఆ తర్వాత భార్య భర్త సోదరుని పెళ్ళికి పూనా వెళ్ళింది, డా. సేత్ చేత పరీక్షింపబడింది, 27 ఫిబ్రవరి 1961న దంపతులు విడిపోయారు.
19. 1961 ఫిబ్రవరి 27 తర్వాతి ఉత్తరాలపై న్యాయ సలహా ముద్ర కనిపిస్తుంది. పక్షాలు న్యాయ పోరాటానికి సిద్ధపడుతున్నారు.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. హిందూ వివాహ చట్టం కింద పిటిషనర్‌పై ఉండే burden of proof (ఒక వాస్తవాన్ని నిరూపించాల్సిన బాధ్యత) స్వభావం ఏమిటి? క్రౌర్యానికి ఏ నిరూపణ ప్రమాణం వర్తిస్తుంది: సందేహానికి తావులేని రుజువా (beyond reasonable doubt), లేక preponderance of probabilities ఆ?
2. చట్టంలోని సెక్షన్ 10(1)(b) ప్రకారం క్రౌర్యం అంటే ఏమిటి, ప్రాణం, అవయవం లేదా ఆరోగ్యానికి ప్రమాదం అనే ఇంగ్లీష్ పరీక్ష ఇక్కడ వర్తిస్తుందా?
3. భార్యాభర్తల ప్రవర్తనను అంచనా వేయడంలో negligence చట్టంలోని reasonable man పరీక్షను వర్తింపజేయాలా?
4. భార్య ప్రవర్తన సెక్షన్ 10(1)(b) కింద క్రౌర్యం అవుతుందా, ఆమె చెప్పిన బలవంతం (coercion), ఆత్మరక్షణ వాదనలు నిలుస్తాయా?
5. సెక్షన్ 23(1)(b) కింద భర్త ఆ క్రౌర్యాన్ని condone చేశాడా, సాధారణ లైంగిక జీవితం కొనసాగడం condonation అవుతుందా?
6. condone చేసిన క్రౌర్యం తర్వాతి ప్రవర్తనతో మళ్ళీ బతుకుతుందా, భార్య తర్వాతి ప్రవర్తన దాన్ని బతికించిందా?
7. సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్లు 100, 103 కింద రెండో అప్పీలులో హైకోర్టు అధికార పరిమితులు ఏమిటి, సాక్ష్యం పట్ల హైకోర్టు విధానం సరైనదేనా?

వాదనలు

అప్పీలుదారు (భర్త) తరఫున

• భార్య ప్రవర్తన క్రౌర్యమే. Mangal-Sutra తెంచడం, ఇంటి బయట గెంటేయడం, ఆత్మహత్య, నిప్పంటించే బెదిరింపులు, ఉద్యోగంపై బెదిరింపులు, అతన్ని, అతని తల్లిదండ్రులను నిరంతరం దూషించడం వంటివాటిపై అతడు ఆధారపడ్డాడని కోర్టు నమోదు చేసింది.
• సుప్రీంకోర్టు ముందు condonation కు సాక్ష్యమే లేదని వాదించాడు.
• అతడు క్రౌర్యాన్ని condone చేసినా, భార్య తర్వాతి ప్రవర్తనతో ఆ షరతు క్షమను కోల్పోయి, అసలు చర్యాకారణాన్ని మళ్ళీ బతికించిందని వాదించాడు. నాలుగు తర్వాతి వాస్తవాలపై ఆధారపడ్డాడు. మొదటిది 19 మార్చి 1961 నాటి క్లుప్త భేటీ. రెండోది పిల్లలను కలవనివ్వకపోవడం. మూడోది మంత్రిత్వ శాఖకు ఆమె రాసిన 19 మే 1961 ఉత్తరం (Ex. 318), అందులో తనపై, తన తల్లిదండ్రులపై తప్పుడు, దురుద్దేశపూరిత ఆరోపణలు ఉన్నాయని అతని వాదన. నాలుగోది ఆమె విడిచిపెట్టడం, విడిగా పోషణ కోరడం.
• Ex. 318 లోని తొమ్మిది ఆరోపణలపై న్యాయవాది గట్టిగా అభ్యంతరం చెప్పారు.
• అతడు ఆధారపడిన కేసుల పేర్లు తీర్పులో లేవు.

ప్రతివాది (భార్య) తరఫున

• ఆమె ఒప్పుకోళ్లు ఉన్న ఉత్తరాలు బలవంతంతో రాయించారు. తన వ్రాతపూర్వక వాంగ్మూలంలో ఆమె భర్త తల్లిదండ్రులను నిందించింది. విచారణలో భర్తనే నిందించింది.
• భర్త మూర్ఖుడు, అహంకారి. అతడు అసాధ్యమైన కఠిన ప్రవర్తనా ప్రమాణాన్ని కోరాడు, కాబట్టి ఆమె ప్రవర్తన ఆత్మరక్షణ లేదా ప్రతీకారం. అతడే రెచ్చగొట్టాడు, సెక్షన్ 23(1)(a) ప్రకారం తన తప్పునే అనుకూలంగా వాడుకోలేడు.
• న్యాయవాది 22 మే 1959 నాటి Ex. 244 ఉత్తరంపై ఆధారపడ్డారు. అందులో ఒక చెప్పలేని ప్రశ్న (unutterable question) ప్రస్తావన ఉంది. అది విడాకుల డిమాండ్ అని, దానితో అతడు తనను వేధించాడని ఆమె వాదించింది.
• క్రౌర్యపు తలుపును మరీ వెడల్పుగా తెరిస్తే స్వభావ అసంగతికి కూడా విడాకులు ఇవ్వాల్సి వస్తుందన్న Kaslefsky v. Kaslefsky లో Denning L.J. హెచ్చరికను న్యాయవాది నొక్కి చెప్పారు.
• కలిసి జీవించడంలోనే condonation ఉంది. 27 ఫిబ్రవరి 1961న దంపతులు విడిపోయినప్పుడు ఆమె సుమారు మూడు నెలల గర్భవతి అనే వాస్తవమే దాన్ని రుజువు చేస్తుంది.
• సెక్షన్ 23(1)(b) condonation గురించి చెబుతుంది కానీ దాని పునరుద్ధరణ (revival) గురించి చెప్పదు. కాబట్టి ఇంగ్లీష్ revival సిద్ధాంతాన్ని చట్టంలోకి దిగుమతి చేయకూడదు. ఇది వాదించదగిన వాదన (may be urged) అని తీర్పు నమోదు చేసింది.

కోర్టు తార్కికం

Chandrachud, J. అభిప్రాయం (కోర్టు తరఫున, Goswami, Untwalia, JJ. తో)

అప్పీలు పరిధి, హైకోర్టు విధానం

1. Noted: ఇది annulment, విడాకులు లేదా judicial separation పై వైవాహిక వివాదం. రికార్డు దంపతుల ద్వేషాన్ని, తీవ్ర కటుత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తోందని కోర్టు చెప్పింది.
2. Noted: పక్షకారులు హిందువులే, కానీ భార్యను హిందూ భార్య అనీ, భర్తను హిందూ భర్త అనీ కోర్టు పిలవదు. ఒక మతానికి చెందిన స్త్రీలకు మాత్రమే మంచి వివేకం, విధేయత ప్రత్యేకంగా ఉండవని చెప్పింది. భార్యే పీడితురాలనే ఊహ లేకుండా, సాక్ష్యాన్ని లౌకిక దృష్టితో పరిశీలించాలని చెప్పింది.
3. Noted: Special leave క్రౌర్యం ఆధారంగా judicial separation కే పరిమితం. మోసం, మానసిక అస్వస్థతపై హైకోర్టు నిర్ణయం తుదిదే, దాన్ని మళ్ళీ తెరవకూడదు.
4. Noted: ఆర్టికల్ 136 కింద అప్పీలులో కోర్టు సాధారణంగా సాక్ష్యంలోకి వెళ్ళదు. రెండో అప్పీలులో కూర్చున్న హైకోర్టు స్వయంగా సాక్ష్యాన్ని మళ్ళీ మదింపు చేయకూడదు. సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 100 రెండో అప్పీలును న్యాయపరమైన ప్రశ్నలకు, లేదా విధానంలో ముఖ్యమైన లోపాలకు పరిమితం చేస్తుంది.
5. Noted: క్రౌర్యంపై సరైన న్యాయసూత్రాలను కింది రెండు కోర్టులూ వర్తింపజేయలేదని హైకోర్టు చెప్పింది. అందువల్ల అది స్వయంగా సాక్ష్యాన్ని పరిశీలించింది.
6. Held: భార్య దూషణలు, అవమానాల విషయంలో హైకోర్టు విధానం తప్పు. ఆ మాటలు భర్త మాటలకు ప్రతిగా అన్నవనే అనుకుంది, కానీ భర్త ప్రవర్తనకు సాక్ష్యమే కనుగొనలేదు. సాక్ష్యం సరిపోతే వాస్తవ ప్రశ్నలను నిర్ణయించే అధికారం కోడ్ సెక్షన్ 103 హైకోర్టుకు ఇస్తుంది. ఆ అధికారానికి ఏ వాస్తవ న్యాయస్థానానికి ఉండే పరిమితులే ఉంటాయి. అనుమానానికి, ఊహాగానానికి మధ్య ఉన్న గీతను కోర్టులు గుర్తుంచుకోవాలి.
7. Held: ఆమె దూషణలు చేసిందని హైకోర్టు తేల్చితే, ప్రత్యక్ష లేదా పరోక్ష సాక్ష్యం ఉన్నప్పుడే ప్రతీకారాన్ని ఊహించగలదు. భర్త రెచ్చగొట్టాడనడానికి సాక్ష్యం లేనప్పుడు, అతనికి వ్యతిరేకంగా ఏ అనుమానమూ తీయకూడదు. ఆమెకు వ్యతిరేకంగా కూడా అనుమానం తలెత్తదు, ఎందుకంటే దూషణలు రుజువయ్యాయని హైకోర్టే తేల్చింది. ఆ విధానం తప్పు, దాని నిర్ధారణలు దెబ్బతిన్నాయి.
8. Held: కోర్టు సాధారణంగా కేసును remand (తిరిగి కింది కోర్టుకు పంపడం) చేస్తుంది. కానీ ప్రొసీడింగ్స్ 13 ఏళ్లుగా పెండింగ్‌లో ఉన్నందున సాక్ష్యాన్ని స్వయంగా పరిశీలించింది.

నిరూపణ బాధ్యత, నిరూపణ ప్రమాణం

9. Held: burden of proof పిటిషనర్‌పైనే ఉంటుంది. సాధారణంగా వాస్తవాన్ని ధ్రువీకరించే పక్షంపై బాధ్యత ఉంటుంది, తిరస్కరించే పక్షంపై కాదు. Why: ప్రతికూలాన్ని నిరూపించడం కంటే అనుకూలాన్ని నిరూపించడం చాలా సులభం. సెక్షన్ 10(1)(b) కింద పిటిషనర్ క్రౌర్యాన్ని నిరూపించాలి.
10. Noted: పిటిషనర్ క్రౌర్యాన్ని beyond reasonable doubt నిరూపించాలని హైకోర్టు చెప్పింది. బాధ్యత నెరవేరిందో లేదో నిర్ణయించడానికి ఏ ప్రమాణం వర్తిస్తుందని కోర్టు ప్రశ్నించింది.
11. Held: సాధారణ సివిల్ నియమం preponderance of probabilities పై నిరూపణ. Why: సాక్ష్య చట్టం సెక్షన్ 3 ప్రకారం, ఒక వాస్తవం ఉందని కోర్టు నమ్మినప్పుడు అది నిరూపితమైనట్టు. అది ఉండే అవకాశం ఎంత ఎక్కువ అంటే వివేకవంతుడు అది ఉందని భావించి ప్రవర్తిస్తాడని కోర్టు తేల్చినప్పుడు కూడా నిరూపితమైనట్టే.
12. Noted: మొదటి దశ సంభావ్యతలను నిర్ణయించడం, రెండో దశ వాటిని తూచడం. అసాధ్యమైనది మొదటి దశలో, అసంభవమైనది రెండో దశలో తొలగిపోతుంది.
13. Noted: పక్షకారుల హోదాను ప్రభావితం చేసే ముఖ్యమైన వివాదాలకు, ప్రామిసరీ నోటుపై అప్పు వంటి వాటికంటే గట్టి పరిశీలన కావాలి. నేరం ఎంత తీవ్రమైతే రుజువు అంత స్పష్టంగా ఉండాలనే విషయానికి Wright v. Wright లో Dixon J., Blyth v. Blyth లో Lord Denning ను కోర్టు ఉటంకించింది.
14. Held: వివాదం క్రౌర్యమైనా అప్పయినా, వాస్తవం preponderance of probabilities పై రుజువైందా అన్నదే పరీక్ష.
15. Noted: సందేహానికి తావులేని రుజువు ఉన్నత ప్రమాణం. స్వేచ్ఛ ప్రమాదంలో ఉండే క్రిమినల్ విచారణలకు, క్వాసీ-క్రిమినల్ విచారణలకు అది వర్తిస్తుంది. సహేతుకమైన మనసు preponderance ఎటువైపో చెప్పలేనప్పుడు సందేహం ఏర్పడి, దాని ప్రయోజనం నిందితునికి దక్కుతుంది. దీన్ని పూర్తిగా సివిల్ విచారణలోకి తేవడం తప్పు.
16. Held: judicial separation కు కారణాలను జాబితా చేసే సెక్షన్ 10, డిక్రీ ఇచ్చే కోర్టు అధికారాన్ని నియంత్రించే సెక్షన్ 23 సందేహానికి తావులేని రుజువును కోరవు. కోర్టు సంతృప్తి (satisfied) చెందితే డిక్రీ ఇవ్వడానికి సెక్షన్ 23 అనుమతిస్తుంది. చట్టం కింద ప్రొసీడింగ్స్ ప్రధానంగా సివిల్ స్వభావం కలవి కాబట్టి, satisfied అంటే preponderance of probabilities పై సంతృప్తి, beyond reasonable doubt కాదు. సెక్షన్ 23 సివిల్ ప్రమాణాన్ని మార్చదు.
17. Noted: ప్రతివాది ప్రవర్తనను matrimonial offence అని పిలవడం వల్లే ఈ అపోహ రావచ్చు. వివాహంలో సమాజానికి వాటా ఉంది, కాబట్టి తప్పు చేసిన జీవిత భాగస్వామిని నేరస్థునిగా చూస్తారు. వివాహాన్ని రద్దు చేసే ముందు ఆరోపణకు అత్యంత స్పష్టమైన రుజువు అవసరమని ఇది సూచించవచ్చు. కానీ నిరూపణ ప్రమాణంపై దీని ప్రభావం లేదు.
18. Noted: Blyth v. Blyth లో House of Lords మెజారిటీతో, విడాకుల కారణాలను, connivance లేదా condonation వంటి అడ్డంకులను preponderance of probability పై నిరూపించవచ్చని చెప్పింది. Wright v. Wright లో ఆస్ట్రేలియా హైకోర్టు, adultery తో సహా వైవాహిక కేసులకు అదే అభిప్రాయం తీసుకుంది.
19. Held: క్రౌర్యాన్ని beyond reasonable doubt నిరూపించాలని కోరడంలో హైకోర్టు పొరపాటు చేసింది. నిరూపణ law of evidence కు అనుగుణంగా ఉండాలని హైకోర్టు జోడించడంలో అర్థమేమిటో కోర్టుకు స్పష్టత లేదు.

సెక్షన్ 10(1)(b) కింద క్రౌర్యం అర్థం

18. Noted: హైకోర్టు Moonshee Bazloor Rubeem v. Shamsoonnissa Begum తో ప్రారంభించింది. చట్టపరమైన క్రౌర్యానికి వ్యక్తిగత ఆరోగ్యం లేదా భద్రతకు ముప్పు కలిగించే నిజమైన హింస, లేదా దాని గురించి సహేతుక భయం కావాలని Privy Council అక్కడ చెప్పింది.
19. Noted: భారతీయ కోర్టులు ఇంగ్లీష్ కోర్టులతో కలిసి నడిచిన తీరును కూడా హైకోర్టు వివరించి, Tolstoy నిర్వచనాన్ని ఉటంకించింది. Tolstoy క్రౌర్యాన్ని, ప్రాణం, అవయవం లేదా ఆరోగ్యానికి (శారీరక లేదా మానసిక) ప్రమాదం కలిగించే, లేదా అలాంటి ప్రమాదంపై సహేతుక భయం కలిగించే ఉద్దేశపూర్వక, అన్యాయమైన ప్రవర్తనగా నిర్వచిస్తారు. ఆ చర్యలేవీ క్రౌర్యమనేంత తీవ్రమైనవి కావని హైకోర్టు తేల్చింది.
20. Held: విదేశీ తీర్పులు ఉపయోగకరమైన మార్గదర్శకం. కానీ కోర్టు ఒక నిర్దిష్ట చట్టంలోని నిర్దిష్ట నిబంధన, అంటే సెక్షన్ 10(1)(b), ను అన్వయించాలి. ఇతర పక్షం తనతో కలిసి జీవించడం హానికరంగా లేదా నష్టకరంగా ఉంటుందనే సహేతుక భయం కలిగేంత క్రౌర్యంతో వ్యవహరిస్తే judicial separation కోరవచ్చని ఆ నిబంధన చెబుతుంది.
21. Held: చట్టం ప్రకారం ప్రశ్న ఏమిటంటే, ప్రతివాదితో కలిసి జీవించడం హానికరం లేదా నష్టకరం అవుతుందనే సహేతుక భయాన్ని పిటిషనర్ మనసులో ఆ ప్రవర్తన కలిగించిందా అనేది. ప్రాణం, అవయవం లేదా ఆరోగ్యానికి "danger" అనే ఇంగ్లీష్ నిబంధన అవసరం లేదు. ప్రమాదం (danger) అనేది హాని లేదా నష్టం కంటే ఉన్నత అవసరం.
22. Noted: ఇంగ్లీష్ తీర్పులపై ఆధారపడే ప్రమాదాన్ని కోర్టు Horton v. Horton ను ఉటంకించిన Tolstoy భాగం ద్వారా చూపింది. జీవిత భాగస్వాములు మంచికైనా చెడుకైనా ఒకరినొకరు స్వీకరిస్తారని, కలిసి జీవించడం అసాధ్యమని తేలితే సరిపోదని, ఆరోగ్యం దెబ్బతిన్నా కూడా అలాగే అని అది చెబుతుంది.
23. Noted: కలిసి జీవించలేకపోవడం వల్లే, ఉదాహరణకు ఉదాసీనత వల్ల, ఆరోగ్యానికి ప్రమాదం వస్తే క్రౌర్యం ఆరోపణ బహుశా (perhaps) విఫలమవుతుంది. కానీ సెక్షన్ 10(1)(b) కింద ఆరోగ్యం, పరువు, పని జీవితం వంటి వాటికి హాని లేదా నష్టం ఒక ముఖ్యమైన పరిశీలన. ఈ ప్రతివాది ఈ పిటిషనర్‌పై సహేతుక భయం కలిగించేంత క్రౌర్యంతో ప్రవర్తించిందా అని కోర్టు చూడాలి. ఇంగ్లీష్ సూత్రాలు తీరాయా అని చూడడం కాదు.
24. Held: భయం సహేతుకంగా ఉండాలి. అంతకు మించి, negligence చట్టంలోని reasonable man ను వైవాహిక సంబంధాలకు తేవడం తప్పు. ఆలస్యంగా పనిచేయడం, ఉదయాన్నే గోల్ఫ్ ఆడటం వంటి వైవాహిక జీవిత పద్ధతులపై కోర్టు తాత్వికత చేయకూడదు.
25. Noted: కోర్టు American Jurisprudence ను ఉటంకించింది. క్రౌర్యాన్ని ప్రధానంగా ఫిర్యాదు చేసే వ్యక్తిపై దాని ప్రభావాన్ని బట్టి నిర్ణయిస్తారు. సగటు సున్నితత్వం ఉన్న వ్యక్తికి ఆ ప్రవర్తన క్రూరంగా ఉంటుందా అని కాదు, బాధిత జీవిత భాగస్వామిపై ఆ ప్రభావం ఉంటుందా అన్నదే ప్రశ్న. ఒకరు నవ్వి వదిలేసేది మరో పరిస్థితిలో అత్యంత క్రౌర్యం కావచ్చు.
26. Noted: కోర్టు ఎదుట ఉన్న ప్రత్యేక పురుషుడు, ప్రత్యేక స్త్రీతోనే వ్యవహరిస్తుంది. ఆదర్శ దంపతులకు వైవాహిక కోర్టు అవసరం అరుదుగా వస్తుంది. Gollins v. Gollins లో Lord Reid ను అది ఉటంకించింది: "We are dealing with this man and this woman". పక్షకారులు సహేతుకమైన మనుషులనే ఊహతో ప్రారంభించడం దాదాపు అసాధ్యమని ఆయన అన్నారు.
27. Held: ప్రకృతి తయారు చేసిన విధంగా, వారు తమ జీవితాలను మలచుకున్న విధంగా ఈ భార్యాభర్తలను కోర్టు అర్థం చేసుకోవాలి.
28. Held: ఒకే అడ్డంకి సెక్షన్ 23(1)(a). పిటిషనర్ తన తప్పునే అనుకూలంగా వాడుకోవడం లేదని కోర్టు సంతృప్తి చెందినప్పుడే ఉపశమనం ఇవ్వవచ్చు. లేకపోతే కాదు.
29. Held: చిన్నాచితకా విషయాలను, వైవాహిక జీవితంలోని సహజమైన అరుగుదల, తరుగుదలను విస్మరించాలి. స్వభావ అసంగతి లేదా అననుకూలత నుంచి వచ్చే ఫిర్యాదులు క్రౌర్యం కావు, వివాహ రద్దుకు కారణం కావు. కోర్టు తీవ్రమైన, బరువైన సంఘటనలనే పరిగణిస్తుంది.
30. Noted: దంపతులు 27 ఫిబ్రవరి 1961న విడిపోయారు. భర్త 19 ఫిబ్రవరి 1962న పిటిషన్ వేశాడు, విచారణ 1964 సెప్టెంబర్‌లో మొదలైంది. 3½ ఏళ్ల వేర్పాటు మరింత అపార్థాలను, కటుత్వాన్ని సృష్టించి ఉంటుంది. అలాంటి వాతావరణంలో నిజం సాధారణంగా బలి అవుతుంది, కాబట్టి భార్య ఏమన్నది, ఏం చేసింది అనే విషయంలో భర్త ఉత్త మాటను కోర్టు అంగీకరించలేదు. భార్య సాక్ష్యంపైనా అదే విమర్శ ఉంటుంది, కాబట్టి ఆమె వివరణలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి.

క్రౌర్యానికి సాక్ష్యం

29. Noted: వైవాహిక జీవితం బాగా నమోదైంది. ఇంట్లో కలిసి ఉండే భార్యాభర్తలు సంభాషణకు రాతను వాడడం అరుదని కోర్టు గమనించింది. భార్య ఉత్తరాలు ఒప్పుకోళ్లు, నిందాత్మక ఆరోపణల విచిత్ర మిశ్రమం. ఈ దంపతులతో సంబంధం ఉన్న ప్రతి ఒక్కరికీ రాయడం అంటే మక్కువ ఉన్నట్లు కనిపించింది.
30. Noted: భార్య తరచూ కోపం తెచ్చుకుని తర్వాత పశ్చాత్తాపపడిందని ఉత్తరాలు చూపుతాయి (Exs. 556, 238, 243, 244). 1959 ఆగస్టు నుంచి 1960 మార్చి వరకు కీలక కాలం, ఆమెను కఠినమైన ప్రవర్తనకు నెట్టిన సహజమైన ఆత్మనియంత్రణ లోపాన్ని చూపుతుంది. Ex. 256 లో భర్త ఆమె నిరంతర ఆరోపణల గురించి ఫిర్యాదు చేశాడు. Ex. 519 లో, 23 జూన్ 1960 నాటి తన నోట్‌లో ఆమె దాని నిజాన్ని ఒప్పుకుంది.
31. Noted: భర్త ఫిర్యాదుల జాబితా (Ex. 426) 1960 జూన్‌కు ముందు, 1960 మే నుంచి అక్టోబర్ వరకు జరిగిన సంఘటనలను, వాస్తవాల్లో నమోదైనట్లు, చెబుతుంది. వాటిలో చాలావాటికి భార్య సొంత ఒప్పుకోళ్ల మద్దతు ఉంది. ఇందులో Exs. 274, 275 ఉన్నాయి, వాటిలో శుభను కొట్టడం, అతన్ని మనిషి రూపంలో ఉన్న రాక్షసుడు (monster in a human body) అనడం, ఉద్యోగంపై బెదిరించడం ఆమె ఒప్పుకుంది.
32. Noted: భార్య తల్లి గురించిన ఫిర్యాదులను Ex. 285 నమోదు చేస్తుంది. తన పరిచయాల ద్వారా భర్తను ఉద్యోగం నుంచి తీసేయించగలనన్న ఆమె బెదిరింపు అందులో ఉంది. 27 ఫిబ్రవరి 1961 తర్వాతి ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు న్యాయ సలహాను, న్యాయ పోరాటానికి సిద్ధపడడాన్ని చూపుతాయి, వాటిని కోర్టు తర్వాత వేరే సందర్భంలో పరిశీలిస్తానని చెప్పింది.
33. Held: తన ఒప్పుకోళ్లు ఉన్న ఉత్తరాలు బలవంతంతో రాశానన్నది భార్య మొదటి వాదన. అందులో పసలేదని కోర్టు తేల్చింది. ఆమె వ్రాతపూర్వక వాంగ్మూలం భర్త తల్లిదండ్రులను నిందించింది, కానీ విచారణలో ఆమె భర్తనే నిందించింది.
34. Why: వివాహం విచ్ఛిన్నమైన తర్వాత ఆమె లాయర్ నోటీసుల్లాంటి అధికారిక ఉత్తరాలు, కొన్ని రిజిస్టర్డ్ పోస్టులో, పంపింది, వాటిలో ఏదీ తన నుంచి ఒప్పుకోళ్లు రాయించుకున్నారని ఆరోపించలేదు. 23 మార్చి, 6 మే 1961 నాటి Exs. 299, 314, 19 మే 1961 నాటి Ex. 318 చూడండి. 23 సెప్టెంబర్ 1960 నాటి ఆమె ఫిర్యాదుల జాబితా Ex. 424 దాన్ని ప్రస్తావించదు. 23 జూన్, 10 జూలై 1960 నాటి Exs. 271, 272 లో భర్తపై ఆరోపణలు కూడా ఉన్నాయి, కాబట్టి అవి బలవంతంతో రాయించి ఉండలేరు. ఆమె ఎప్పుడూ వివాహ సలహాదారుల పాత్ర పోషించిన బంధువుల మధ్యే ఉండేది, బలవంతం చేసి ఉంటే అది నమోదు కాకుండా పోయేది కాదు.
35. Held: ఆమె రెండో వాదన సెక్షన్ 23(1)(a) పై ఆధారపడింది. భర్త మూర్ఖుడు, అహంకారి అని, తాను ఆత్మరక్షణ కోసం ప్రవర్తించానని ఆమె చెప్పింది. సెక్షన్ 23(1) షరతుల నెరవేర్పు తప్పనిసరి. then, and in such a case, but not otherwise కోర్టు ఉపశమనం ఇవ్వాలని శాసనసభ నిర్దేశించింది.
36. Noted: భర్త ఇంటి క్రమశిక్షణ విషయంలో పట్టుదల గలవాడిలా కనిపిస్తాడు. 22 సెప్టెంబర్ 1957 నాటి భార్య మెమొరాండం Ex. 379 అతని 14 ప్రత్యేక సూచనలను జాబితా చేస్తుంది. వాటిలో ఇవి ఉన్నాయి:
    • ఉదయం లేవగానే అద్దంలో చూసుకోవడం;
    • పాల పాత్ర లేదా టీ కప్పును అంచు వరకు నింపకపోవడం;
    • భోజనాన్ని ఇత్తడి పళ్ళాల్లో వడ్డించకపోవడం;
    • ఉత్తరాలను భద్రపరచడం, పాత్రల్లో వేళ్లు ముంచకపోవడం;
    • ఒక చేత్తో పని చేయకపోవడం;
    • శుభను primus స్టవ్ నుంచి ఆరు అడుగుల దూరంలో ఉంచడం;
    • ఎక్కువ మాట్లాడకపోవడం, ఉత్తరాలను మంచి చేతిరాతలో అతిశయోక్తి లేకుండా రాయడం.
37. Held: ఆ సూచనలు పూర్తిగా అవివేకమైనవి, కానీ ఆత్మరక్షణ దాడికి కారణమయ్యేవి కావు. అప్పుడు భర్త వయసు 28, భార్య వయసు 22. యువ దంపతులకు ఆకాశమంత ఆశలు ఉంటాయి, తర్వాత వాటికి పశ్చాత్తాపపడతారు. ఆత్మరక్షణ వాదన ఒక తర్వాతి ఆలోచన, నమ్మకం, అవగాహనలో మౌలిక వైఫల్యం ఏర్పడినప్పుడు పుట్టింది.
38. Why: వ్రాతపూర్వక వాంగ్మూలం ఆరోపిత ప్రవర్తనను ఖండించింది, రెచ్చగొట్టడాన్ని వాదించలేదు. అలాగే, భార్య, ఆమె బంధువులు భర్తను, అతని తల్లిదండ్రులను వారి ఆప్యాయత, సహనం, అవగాహన కోసం ప్రశంసించినట్లు రికార్డులోని ఉత్తరాలు చూపుతాయి.
39. Held: భర్త విడాకులు డిమాండ్ చేశాడని వాదించడానికి 22 మే 1959 నాటి Ex. 244 లోని చెప్పలేని ప్రశ్న (unutterable question) పై న్యాయవాది ఆధారపడ్డారు. అలాంటి అనుమానం తీయలేమని కోర్టు చెప్పింది. Ex. 244 దేనికి సమాధానమో ఆ ఉత్తరాన్ని భార్య సమర్పించలేదు. భర్త విడాకులు అడిగాడని ఆమె వ్రాతపూర్వక వాంగ్మూలం దాదాపు సూచించలేదు. ఆ పదబంధాన్ని వివరించమని సాక్ష్యంలో అతన్ని అడగలేదు.
40. Held: క్రౌర్యం ఆరోపణపై ఆ రక్షణలను తిరస్కరించారు. క్రౌర్యపు తలుపును మరీ వెడల్పుగా తెరిస్తే స్వభావ అసంగతికి విడాకులు ఇవ్వాల్సి వస్తుందని, వివాహం ప్రమాదంలో పడుతుందని Kaslefsky v. Kaslefsky లో Denning L.J. హెచ్చరికను కోర్టు అంగీకరించింది. కానీ ఈ భార్య ప్రవర్తన క్రౌర్యం కాదని చెబితే తలుపును శాశ్వతంగా మూసేసినట్లవుతుంది.
41. Held: ఇది కేవలం కఠిన స్వభావం, మర్యాదలేని తీరు, కటువైన భాష లేదా పట్టించుకోని ధోరణి కేసు కాదు. భార్య తన వంగని కోపానికి లోబడి ఉంది, బాధ కలిగించడంలో ఆనందిస్తుంది. భర్తను, అతని తల్లిదండ్రులను ఆమె బంధువులు చేసిన పథకం ప్రకారం అవమానాలను ఆమె ఇష్టపూర్వకంగా భరించింది. కోర్టు ఆమె విరుచుకుపడిన మాటలను జాబితా చేసింది:
    • అతని తండ్రి Sanad జప్తు అయిందనే తప్పుడు ఆరోపణ;
    • దస్తానే వంశమంతా నాశనం కావాలని కోరడం;
    • అతని తండ్రి పుస్తకాన్ని కాల్చి బూడిదను నుదుటిన పూసుకోవడం;
    • నువ్వు మగాడివే కాదు (పిల్లలు అతనివి కారని సూచిస్తూ);
    • నువ్వు మనిషి రూపంలో ఉన్న రాక్షసుడివి;
    • "I will make you lose your job and publish it in the Poona newspapers".
    ఇవి తరచుగా జరగడం వల్ల ఇంటి శాంతికి, శ్రేయస్సుకు ముప్పుగా మారాయి.
42. Held: Mangal-Sutra తెంచడం, భర్త వచ్చే వేళ ఇంటి బయట గెంటేయడం, పసిబిడ్డ నాలుక మీద కారం రుద్దడం, తీవ్ర జ్వరంలో ఉన్న బిడ్డను కనికరం లేకుండా కొట్టడం, రాత్రి లైటు వేసి వేధించడం వివాహపు న్యాయమైన లక్ష్యాలను, ఉద్దేశాలను నాశనం చేసేవి. అప్పుడప్పుడు కోపం చూపడానికి కొంత సమర్థన ఉన్నా, ఆమె సాధారణ ప్రవర్తనా తీరు మితిమీరింది. ఆమె ప్రవర్తన స్పష్టంగా సెక్షన్ 10(1)(b) పరిధిలో క్రౌర్యం.
43. Held: ఆమె బెదిరింపులు, దూషణలు భర్త వ్యక్తిగత భద్రత, మానసిక ఆనందం, ఉద్యోగ సంతృప్తి, పరువుకు ముప్పు కలిగించేంత తీవ్రమైనవి. తన ప్రాణం తీసుకుంటానని, ఇంటికి నిప్పంటిస్తానని, అతని ఉద్యోగం పోయేలా చేసి వార్తాపత్రికల్లో ప్రచురిస్తానని ఆమె బెదిరించింది. అతన్ని, అతని తల్లిదండ్రులను దూషించడం నిరంతరంగా సాగింది. ఆమె తరచూ చెప్పిన క్షమాపణలు సంక్షోభాన్ని తాత్కాలికంగా దాటడానికి చేసిన తక్షణ ఉపాయాలే, నిజమైన పశ్చాత్తాపం కాదు.

Condonation

42. Noted: సెక్షన్ 23(1)(b) ప్రతి ప్రొసీడింగ్‌కు, వాదించినా వాదించకపోయినా, వర్తిస్తుంది. కారణం క్రౌర్యమైనప్పుడు, పిటిషనర్ ఆ క్రౌర్యాన్ని ఏ విధంగానూ condone చేయకపోతేనే ఉపశమనం ఇవ్వవచ్చు.
43. Noted: భార్య తన వ్రాతపూర్వక వాంగ్మూలంలో condonation ను వాదించలేదు, కాబట్టి ట్రయల్ కోర్టు దానిపై ఏ issue నూ రూపొందించలేదు. ట్రయల్ కోర్టు condonation ను పరిశీలించకుండానే separation మంజూరు చేసింది. మొదటి అప్పీలు కోర్టు క్రౌర్యమే లేదని తేల్చింది, కాబట్టి condonation ప్రశ్న రాలేదు.
44. Noted: ఏదేమైనా భర్త ఆ క్రౌర్యాన్ని condone చేశాడని హైకోర్టు తేల్చింది. 27 ఫిబ్రవరి 1961 వరకు కలిసి జీవించడం, 1961 ఆగస్టులో బిడ్డ పుట్టడంపై దాన్ని ఆధారపరచింది.
45. Noted: సుప్రీంకోర్టు ముందు condonation కు సాక్ష్యమే లేదని భర్త వాదించాడు. కలిసి జీవించడంలోనే condonation ఉందని, విడిపోయినప్పుడు ఆమె గర్భవతిగా ఉండటమే దాన్ని రుజువు చేస్తుందని భార్య వాదించింది.
46. Held: condonation ను వాదించకపోయినా కోర్టు దానిని నిర్ణయించాలి. సెక్షన్ 23(1)(b) కోర్టుపై ఒక బాధ్యతను ఉంచుతుంది, దాన్ని వాదించని కేసుల్లో కూడా నెరవేర్చాలి. భర్త క్రౌర్యాన్ని condone చేశాడని చూపే సాక్ష్యం రికార్డులో ఉండాలి.
47. Held: Condonation అంటే వైవాహిక నేరాన్ని క్షమించడం, నేరం చేసిన జీవిత భాగస్వామిని నేరానికి ముందున్న స్థానానికి తిరిగి చేర్చుకోవడం. దానికి రెండు విషయాలు కావాలి: క్షమ, తిరిగి చేర్చుకోవడం. ఈ కేసులో condonation కు సాక్ష్యం క్రౌర్యానికి ఉన్న సాక్ష్యమంత బలంగా, సంతృప్తికరంగా ఉంది.
48. Held: క్రౌర్యం సమయంలో లేదా తర్వాత దంపతులు ఒకే ఇంట్లో కలిసి ఉన్నారన్న మాత్రమే condonation ను రుజువు చేయదు. క్రౌర్యం సాధారణంగా ఒక్క చర్య కాదు, కాలక్రమంలో జరిగే చర్యల వరుస. మొదటి క్రూర చర్యకే ఇల్లు విడిచిపోవాలని చట్టం కోరదు, లేకపోతే కలిసి జీవించడాన్ని condonation గా పరిగణిస్తారు. అది రాజీని అడ్డుకుని, వివాహ చట్టాల సద్భావ లక్ష్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.
49. Held: ఇక్కడ సాక్ష్యం ఏమిటంటే, భార్య క్రౌర్య చర్యలు ఉన్నా దంపతులు సాధారణ లైంగిక జీవితం గడిపారు. ఇది విడిపోయిన తర్వాత అప్పుడప్పుడు శారీరక సంబంధం జరిగిన కేసు కాదు, అలాంటి చోట క్షమించి తిరిగి చేర్చుకునే ఉద్దేశం లేదని అనవచ్చు. కలిసి జీవిస్తున్నప్పుడు, తప్పు చేసిన జీవిత భాగస్వామి ప్రవర్తన ప్రభావం లేకుండా, దంపతులు సాధారణ వివాహ స్వభావమైన సాన్నిహిత్యంతో జీవిస్తే, క్షమించి పూర్వ స్థితికి తిరిగి చేర్చుకునే ఉద్దేశాన్ని సహేతుకంగా ఊహించవచ్చు.
50. Held: బిడ్డ కలగడాన్ని, వైవాహిక జీవితపు ఉన్నత గుణాలు లేని కేవలం జంతు చర్యగా భావించలేం. విసుగును పోగొట్టుకోవడానికి లేదా ప్రతీకార భావంతో ఆ చర్య జరిగిందని ఊహించలేం. అలాంటి ఊహాగానాలు అనుమతించలేం. వైవాహిక జీవితంలో లైంగికత ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తుంది. వరుస క్రూర చర్యల తర్వాత సాధారణ లైంగిక జీవితం ఉన్నట్లు సాక్ష్యం ఉంటే, ఇతర జీవిత భాగస్వామి వాటిని condone చేసినట్లు రుజువు.
51. Held: శారీరక సంబంధం condonation కు తప్పనిసరి అంశం కాదు, ఎందుకంటే క్షమ, తిరిగి చేర్చుకోవడం చూపే ఇతర సాక్ష్యం ఉండవచ్చు. కానీ ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో శారీరక సంబంధం condonation పై బలమైన అనుమానాన్ని కలిగిస్తుంది, ఆ అనుమానం ఖండించబడకుండా నిలిచింది. భార్య వరుస క్రూర చర్యల తర్వాత కూడా ఆమెతో సాధారణ లైంగిక జీవితం ఎలా గడిపాడో భర్త వివరించలేదు.

condone చేసిన క్రౌర్యం పునరుద్ధరణ

51. Held: Condonation అనేది రాజ్యాంగ ఆర్టికల్ 72 కింద పూర్తి రాష్ట్రపతి క్షమాభిక్ష లాంటిది కాదు, ఆ క్షమాభిక్ష నేరాన్ని పునరుద్ధరణ సాధ్యం కాని విధంగా తుడిచేస్తుంది. Condonation కు ఒక పరోక్ష షరతు ఉంటుంది: నేరం చేసిన జీవిత భాగస్వామి కొత్త వైవాహిక నేరం చేయకూడదు. ఆ కొత్త నేరం అదే రకానిది కావచ్చు, లేదా మరే రకానిదైనా కావచ్చు.
52. Noted: కోర్టు ఈ సూత్రాన్ని ఉటంకించింది: "No matrimonial offence is erased by condonation. It is obscured but not obliterated". ఇక ఏ కొత్త నేరం జరగకూడదనేదే షరతు కాబట్టి, కొత్త నేరం అసలు నేరానికి ejusdem generis (అదే రకానిది) కావాల్సిన అవసరం లేదు. కాబట్టి condone చేసిన క్రౌర్యం, ఉదాహరణకు desertion లేదా adultery తో, పునరుద్ధరణ కావచ్చు.
53. Noted: సెక్షన్ 23(1)(b) condonation గురించి చెబుతుంది కానీ revival గురించి చెప్పదు, కాబట్టి ఇంగ్లీష్ revival సిద్ధాంతాన్ని దిగుమతి చేయకూడదన్న వాదనకు ఇంగ్లీష్ చట్టం నుంచి మద్దతు ఉన్నట్లు కనిపించవచ్చు. Divorce Reform Act, 1969 వరకు, ఇంగ్లండ్‌లో ఒక నేరం, adultery, condone అయితే పునరుద్ధరణ చేయలేరు.
54. Held: ఆ వాదన బలహీనం. Condonation ను ecclesiastical కోర్టులు ఏర్పరిచాయి, canon law నుంచి తీసుకున్నారు. అది సాధారణంగా అర్థం చేసుకునే క్షమ కాదు, బాధిత జీవిత భాగస్వామి వైవాహిక ప్రొసీడింగ్స్ తీసుకునే హక్కును షరతుతో వదులుకోవడాన్ని సూచించే సాంకేతిక పదం. ఇంగ్లండ్‌లో condone చేసిన adultery ను పునరుద్ధరించలేకపోవడానికి కారణం Matrimonial Causes Act, 1963 సెక్షన్ 3, తర్వాత Matrimonial Causes Act, 1965 సెక్షన్ 42(3). క్రౌర్యంపై అలాంటి నిబంధన చట్టంలో లేదు.
55. Held: కాబట్టి సెక్షన్ 23(1)(b) లో condonation అంటే షరతు క్షమ, ఇక ఏ వైవాహిక నేరం జరగకూడదనే పరోక్ష షరతుతో.
56. Noted: తర్వాతి ప్రవర్తనతో భార్య క్షమను కోల్పోయి చర్యాకారణాన్ని బతికించిందని భర్త వాదించాడు. 19 మార్చి 1961 భేటీ, పిల్లలను కలవనివ్వకపోవడం, 19 మే 1961 నాటి ఆమె ఉత్తరం (Ex. 318), విడిచిపెట్టడం, పోషణ డిమాండ్ పై ఆధారపడ్డాడు.
57. Held: తర్వాతి ప్రవర్తనను ముందటి క్రౌర్యం కంటే భిన్నంగా అంచనా వేయాలి. ముందటి సంఘటనలు తీవ్రమైనవి, బరువైనవి కావాల్సి ఉంది. Condonation తర్వాత ప్రవర్తన judicial separation డిక్రీకి స్వయంగా సరిపోకపోయినా, condone చేసిన నేరాన్ని పునరుద్ధరించడానికి సరిపోవచ్చు. ఉదాహరణకు adultery కి చేరని తీవ్ర చనువు, లేదా చట్టబద్ధ కాలం కంటే తక్కువ కాలం desertion సరిపోవచ్చు. కోర్టు Halsbury ని, Beard v. Beard ను ఉటంకించింది.
58. Held: 19 మార్చి 1961 సంఘటన పట్టించుకోవాల్సినంత విలువైనది కాదు. భర్త సొంత పోలీస్ ఫిర్యాదు (20 మార్చి 1961 నాటి Ex. 295) ప్రకారం, భార్య బంధువులతో వచ్చింది, వద్దని అన్నా వారు అతని ఇంట్లోకి ప్రవేశించారు, ఆమె కొన్ని ఇంటి వస్తువులు తీసుకెళ్ళింది. 19వ తేదీ నాటి ఆమె ఉత్తరం Ex. 294 ప్రకారం అవి చిన్నచిన్న వస్తువులు: ఒక బొమ్మ, ఒక స్లేట్, ఒక baby hold-all, రెండు దిండ్లు, బట్టల మూట, ఒక baby-cart. ఆ పోలీస్ ఫిర్యాదు అతి సున్నితత్వాన్ని చూపింది.
59. Held: పిల్లలను కలిసే విషయంలో, 20 ఏప్రిల్, 21 ఏప్రిల్, 23 నవంబర్ 1961 నాటి Exs. 307, 309, 342 లో భర్త ఫిర్యాదు నిజమై ఉండవచ్చు. కానీ తల్లిదండ్రులు విడిపోయినప్పుడు శుభ, విభ వయసులు 4, 2 ఏళ్లు మాత్రమే. వారు ఒంటరిగా ప్రయాణించలేరు. వారిని తీసుకెళ్ళగల ఏకైక వ్యక్తి తల్లి, ఆమె ఇల్లు శాశ్వతంగా విడిచి వెళ్ళింది లేదా వెళ్ళాల్సి వచ్చింది. భర్త ఆమె తల్లిదండ్రుల ఇంటికి వెళ్ళడం ఆచరణాత్మకం కాదు. తల్లిదండ్రుల మధ్య గోడ అతనికి పిల్లలను కలిసే వీలును లేకుండా చేసింది.
60. Noted: 19 మే 1961 నాటి Ex. 318 విడిగా పోషణ ఏర్పాటు చేయమని ప్రభుత్వాన్ని కోరింది. కోర్టు తొమ్మిది ఆరోపణలను జాబితా చేసింది:
    • వివాహ కాలంలో వేధింపు, హింస;
    • 27 ఫిబ్రవరి 1961న ఇంటి నుంచి గెంటివేయబడటం;
    • విడిచిపెట్టడం, ముదిరిన గర్భావస్థలో పోషణ లేదా వైద్య సాయం నిరాకరణ;
    • ఆహారం, బట్టలు నిరాకరించబడటం;
    • దుర్మార్గులైన అత్తమామలు;
    • విడాకులు, గెంటివేత లేదా చంపేస్తామనే బెదిరింపులు;
    • మానసిక పరీక్ష పథకం నిజాయితీ లేని, చెడు ఎత్తుగడ అని;
    • తదుపరి పరీక్షకు నిరాకరించాక గెంటివేయబడటం;
    • హాని జరుగుతుందనే సహేతుక భయం కలిగించిన క్రౌర్యం.
61. Held: విడిగా చూస్తే ఈ ఆరోపణలు వక్రీకరించిన చిత్రాన్ని ఇస్తాయి. సందర్భం ముఖ్యం.
62. Noted: 7 మార్చి 1961 నాటి శ్రీమతి గోఖలే ఉత్తరం Ex. 644, భార్య తల్లి మేనత్త ఆమె తల్లికి రాసింది. భార్య పక్షం సైకియాట్రిస్ట్‌ను సంప్రదించడాన్ని కాక, ముందస్తు సమాచారం లేకుండా అలా చేయడాన్ని అభ్యంతరపెట్టిందని అది చూపిస్తుంది. భర్త సోదరుడు డా. Lohokare, అతని బావమరిది Deolalkar విచారం వ్యక్తం చేశారు. ఆ ఉత్తరం ఒక రాజీని ప్రతిపాదించింది: భార్య ప్రసవం వరకు తల్లిదండ్రుల ఇంట్లో ఉండి అప్పుడప్పుడు భర్తను కలవాలి; పిల్లలు అతన్ని కలవడానికి స్వేచ్ఛ ఉండాలి; ఆమె తనతో ఉండాలని అతడు కోరితే, డా. Lohokare తల్లి కొన్ని రోజులు ఢిల్లీలో వారితో ఉండాలి. గతాన్ని తవ్వకుండా శాంతిగా జీవించాలనే విన్నపంతో అది ముగుస్తుంది.
63. Held: ఆ ఉత్తరం ఎక్కువగా భార్య చేతిరాతలో ఉంది, కాబట్టి అది ఆమె తెలిసీ, సమ్మతితో రాసింది. ఆమె భర్తను విడిచిపెట్టాలని, పిల్లలను అతని నుంచి దూరం చేయాలని అనుకోలేదని అది చూపుతుంది. సాక్ష్యం సృష్టించడానికి కాక, మామూలుగా రాసింది, నిజమైన వైఖరిని ప్రతిబింబిస్తుంది. 18 ఏప్రిల్ 1961 నాటి ఆమె ఉత్తరం Ex. 304 తో కలిపి కోర్టు దాన్ని చదివింది, అందులో ఢిల్లీ East Patel Nagar లోని ఆమె తల్లిదండ్రుల చిరునామాలో అతనికి సేవ చేస్తానని ఆమె ప్రతిపాదించింది.
64. Held: భర్తను విడిచిపెట్టే ఉద్దేశం భార్యకు లేదనడంలో సందేహం లేదు. ఆమె పలుమార్లు చెప్పినట్లు, 27 ఫిబ్రవరి 1961న ఆమె డా. సేత్ మానసిక పరిశీలనకు సహకరిస్తుందనే ఆశతో, భర్త ఆమెను పూనాలో శ్రీమతి గోఖలే ఇంటికి తీసుకెళ్ళాడు. ఆమె తన ఇష్టంతో ఇల్లు విడిచి వెళ్ళలేదు.
65. Noted: ఆమె మతి తప్పిందని భర్త తనకు తానే నమ్మేశాడు. 15 మార్చి 1961న అతని పోలీస్ ఫిర్యాదు Ex. 292, ఆమె పెళ్ళికి ముందు Mental Hospital లో ఉందని, చికిత్స అవసరమని చెప్పింది. ఆమె ప్రేమగల, ఆప్యాయత గల వ్యక్తి అయినా, ఉద్రేకంలో a very dangerous woman, with confused thinking లా కనిపిస్తుందని అన్నాడు. 20 ఏప్రిల్ 1961న Ex. 305 రాసి, ఆమెను unsound state of mind (మానసిక అస్వస్థ స్థితి) గలదిగా ఆరోపించి, ఆమె ఖర్చులకు బాధ్యత వహించనన్నాడు. ఆమె తండ్రికి Ex. 307, 21 ఏప్రిల్ 1961న ఢిల్లీ Director of Social Welfare కి Ex. 309 కూడా రాసి, పెళ్ళికి ముందు ఆమె పిచ్చిదని పేర్కొన్నాడు.
66. Held: ఈ పునరావృత్తులు విడాకులు లేదా annulment కోసం భూమిక సిద్ధం చేసేందుకే అనిపిస్తాయి. ఆమె మానసిక అస్వస్థురాలనే సమాచారాన్ని విస్తృతంగా వ్యాపింపజేయడానికి భర్త ఆతృతపడ్డాడు.
67. Noted: 6 మే 1961న భార్య Ex. 314 తో సమాధానమిచ్చింది. భర్త సంతృప్తికరమైన ఏర్పాట్లు చేస్తే పూనా తిరిగి వెళ్ళడానికి సిద్ధమని చెప్పింది, కానీ భార్యగా అతనితో ఉండే హక్కు తనకు ఉందని అంది. అతడు పంపే ప్రతి పైసాకు లెక్క చెబుతానని వాగ్దానం చేసింది. ఈ నేపథ్యంలోనే ఆమె ప్రభుత్వానికి Ex. 318 రాసింది.
68. Noted: ప్రభుత్వం వివరణ కోరినప్పుడు, భర్త 19 జూలై 1961 నాటి Ex. 323 తో సమాధానమిచ్చాడు. ఆమెకు మానసిక చికిత్స అవసరమని, Ex. 318 ని ఉన్మాద ఆవేశంలో రాసి ఉండవచ్చని, ఆమె తండ్రి ఆమెను "demoralised" చేశాడని అన్నాడు. 23 నవంబర్ 1961 నాటి Ex. 342 లో ఆమెను your schizophrenic daughter అని పిలిచాడు.
69. Held: ఈ సందర్భంలో Ex. 318 లోని ఆరోపణలు అసలు చర్యాకారణాన్ని బతికించలేవు. ఆమె మానసిక అస్వస్థురాలనే అతని నిరంతర, ఉద్దేశపూర్వక ఆరోపణే వాటిని రెచ్చగొట్టింది. ఈ అప్పీలు కోసం ఆ ఆరోపణ తప్పు, ఆధారరహితం అని కోర్టు భావించాలి, ఎందుకంటే అది ఆధారరహితమన్న నిర్ధారణపై అప్పీలు అనుమతి నిరాకరించారు. ఆమెను పోషించడానికి తాను బాధ్యుడిని కాదని కూడా అతడు నిరసించాడు. condonation తర్వాత ఆమె అతన్ని విడిచిపెట్టిందని, లేదా క్రూరంగా ప్రవర్తించిందని అంగీకరించడం కష్టం.
70. Noted: అసలు నేరం ఎంత తీవ్రమైతే, పునరుద్ధరణకు తర్వాతి చర్యలు అంత తక్కువ తీవ్రంగా ఉన్నా సరిపోతాయి. క్రౌర్యం కేసుల్లో క్రౌర్యం మళ్ళీ మొదలైందని చూపడానికి "very slight fresh evidence is needed", ఎందుకంటే స్వభావ క్రౌర్యం రోజంతా, రాత్రంతా ప్రవర్తనలో బయటపడుతుంది. కోర్టు Cooper v. Cooper, Batram v. Batram (Scott L.J.) లను ఉటంకించింది.
71. Held: condonation తర్వాత భార్య ప్రవర్తనను, భర్త ప్రవర్తన నుంచి వేరు చేసి చూడలేం. Condonation అంటే షరతు క్షమ, కానీ క్షమించిన జీవిత భాగస్వామికి ఇతర జీవిత భాగస్వామిని దూషించే హక్కు దాని వల్ల రాదు. అలా అయితే condone అయిన జీవిత భాగస్వామి ఎలాంటి పరిష్కారం లేకుండా క్రౌర్యానికి మౌనంగా లొంగిపోవాల్సి వస్తుంది.
72. Held: భార్య భర్త తల్లిదండ్రులను దుర్మార్గులు (wicked) అని పిలవకూడదు. Ex. 318 లో అభ్యంతరం చెప్పదగిన ఏకైక ఆరోపణ బహుశా అదే. ఆ ఒక్క అంశంపై ఆధారపడి condone చేసిన క్రౌర్యాన్ని పునరుద్ధరించలేమని కోర్టు చెప్పింది.
73. Held: భార్య క్రూరంగా ప్రవర్తించింది, కానీ భర్త దాన్ని condone చేశాడు. ఆమె తర్వాతి ప్రవర్తన అసలు చర్యాకారణాన్ని పునరుద్ధరించేంతది కాదు.

అధికారాలు (Authorities)

• Blyth v. Blyth, [1966] 1 A.E.R. 524 at 536 (House of Lords): ఆధారపడింది. విడాకుల కారణాలను, connivance లేదా condonation వంటి అడ్డంకులను preponderance of probability పై నిరూపించవచ్చని మెజారిటీ తీర్పు. నేరం ఎంత తీవ్రమైతే రుజువు అంత స్పష్టంగా ఉండాలన్న Lord Denning వ్యాఖ్యను కూడా ఉటంకించారు.
• Wright v. Wright, (1948) 77 C.L.R. 191 at 210 (ఆస్ట్రేలియా హైకోర్టు): ఆధారపడింది. adultery తో సహా వైవాహిక కేసులకు క్రిమినల్ కాదు, సివిల్ ప్రమాణం వర్తిస్తుంది. వివాదం స్వభావం, తీవ్రతపై Dixon J. వ్యాఖ్యను కూడా ఉటంకించారు.
• Moonshee Bazloor Rubeem v. Shamsoonnissa Begum, 11 Moore's Indian Appeals 551 (Privy Council): చట్టపరమైన క్రౌర్యంపై తన అభిప్రాయానికి హైకోర్టు ఆధారపడింది. సెక్షన్ 10(1)(b) కింద పరీక్ష భిన్నమని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది.
• Tolstoy, The Law and Practice of Divorce and Matrimonial Causes (6th Ed.), pp. 61, 63, 75: p. 61 లోని క్రౌర్య నిర్వచనాన్ని హైకోర్టు ఉటంకించింది. సుప్రీంకోర్టు దాన్ని అనుసరించలేదు. Horton v. Horton భాగం కోసం p. 63 ని, condonation అర్థం కోసం p. 75 ని ఉటంకించింది.
• Horton v. Horton, [1940] P. 187: Tolstoy ద్వారా ఉటంకించారు, ఇంగ్లీష్ తీర్పులపై ఆధారపడే ప్రమాదానికి ఉదాహరణగా. జీవిత భాగస్వాములు మంచికైనా చెడుకైనా ఒకరినొకరు స్వీకరిస్తారు.
• Gollins v. Gollins, [1963] 2 A.E.R. 966, 970 (Lord Reid): అనుసరించింది. కోర్టు ఈ పురుషుడు, ఈ స్త్రీతో వ్యవహరిస్తుంది, negligence చట్టంలోని reasonable man తో కాదు.
• American Jurisprudence, 2nd Ed., Vol. 24, p. 206: ఉటంకించారు. క్రౌర్యాన్ని ప్రధానంగా ఫిర్యాదు చేసే వ్యక్తిపై దాని ప్రభావాన్ని బట్టి నిర్ణయిస్తారు.
• Kaslefsky v. Kaslefsky, [1950] 2 A.E.R. 398, 403 (Denning L.J.): హెచ్చరికగా అంగీకరించింది. క్రౌర్యపు తలుపును మరీ వెడల్పుగా తెరిస్తే స్వభావ అసంగతికి విడాకులు వస్తాయి. ఇక్కడ క్రౌర్యం లేదని చెబితే తలుపును శాశ్వతంగా మూసేసినట్లవుతుందని కోర్టు చెప్పింది.
• Ferrers v. Ferrers, (1791) 1 Hag. Con 130: condonation కు ఉన్న దీర్ఘకాల చట్టపరమైన అర్థానికి ఉటంకించారు.
• Beard v. Beard, [1945] 2 A.E.R. 306: చట్టబద్ధ కాలం కంటే తక్కువ కాలం desertion condone చేసిన నేరాన్ని పునరుద్ధరించవచ్చనే విషయానికి ఉటంకించారు.
• Cooper v. Cooper, (1950) W.N. 200 (H.L.): అసలు నేరం ఎంత తీవ్రమైతే తర్వాతి చర్యలు అంత తక్కువ తీవ్రంగా ఉన్నా సరిపోతాయనే విషయానికి ఉటంకించారు.
• Batram v. Batram, (1944) P. 59 at 60 (Scott L.J.): క్రౌర్యం మళ్ళీ మొదలైందని చూపడానికి చాలా స్వల్పమైన కొత్త సాక్ష్యం చాలుననే విషయానికి ఉటంకించారు.
• Also cited in footnotes: Words and Phrases Legally Defined (Butterworths, 1969 Ed.), Vol. I, pp. 305, 306; Halsbury's Laws of England, 3rd Ed., Vol. 12, p. 3061 and p. 306 (section 609); Rayden on Divorce, 11th Ed. (1971), pp. 11, 12, 23, 68, 2403.

చర్చించిన నిబంధనలు

• హిందూ వివాహ చట్టం, 1955, సెక్షన్ 12(1)(c): వివాహానికి సమ్మతి మోసంతో పొందినప్పుడు annulment కోరడానికి అనుమతిస్తుంది.
• సెక్షన్ 13(1)(iii): పిటిషన్‌కు ముందు కనీసం మూడేళ్లు నిరంతరం, ఇతర పక్షం నయం కాని మానసిక అస్వస్థతతో ఉన్నప్పుడు విడాకులు కోరడానికి అనుమతిస్తుంది.
• సెక్షన్ 10(1)(b): ఇతర పక్షం కలిసి జీవించడం హానికరం లేదా నష్టకరం అవుతుందనే సహేతుక భయం కలిగించే క్రౌర్యంతో వ్యవహరించినప్పుడు judicial separation కోరడానికి అనుమతిస్తుంది.
• సెక్షన్ 23(1): (a) నుంచి (e) క్లాజుల్లోని అంశాలపై కోర్టు సంతృప్తి చెందితేనే ఉపశమనం ఇవ్వవచ్చు, లేకపోతే కాదు. కోర్టు సంతృప్తి చెందితే (satisfied) చర్య తీసుకుంటుంది.
• సెక్షన్ 23(1)(a): పిటిషనర్ తన తప్పునే అనుకూలంగా వాడుకోకపోతేనే ఉపశమనం.
• సెక్షన్ 23(1)(b): కారణం క్రౌర్యమైనప్పుడు, పిటిషనర్ ఆ క్రౌర్యాన్ని ఏ విధంగానూ condone చేయకపోతేనే ఉపశమనం. ఇది వాదించిన, వాదించని కేసులకు వర్తిస్తుంది.
• సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 100: రెండో అప్పీలును న్యాయపరమైన ప్రశ్నలకు లేదా విధానంలో ముఖ్యమైన లోపాలకు పరిమితం చేస్తుంది. సెక్షన్ 103: సాక్ష్యం సరిపోతే వాస్తవ ప్రశ్నలను నిర్ణయించే అధికారం హైకోర్టుకు ఇస్తుంది.
• సాక్ష్య చట్టం సెక్షన్ 3 (Section 3 of the Evidence Act): ఒక వాస్తవం ఉందని కోర్టు నమ్మినప్పుడు, లేదా అది ఉండే అవకాశం ఎంత ఎక్కువ అంటే వివేకవంతుడు అది ఉందని భావించి ప్రవర్తిస్తాడని కోర్టు తేల్చినప్పుడు అది నిరూపితమైనట్టు.
• భారత రాజ్యాంగం, ఆర్టికల్ 136: సుప్రీంకోర్టు special leave అధికార పరిధి; అలాంటి అప్పీళ్లలో కోర్టు సాధారణంగా సాక్ష్యాన్ని తూచదు. ఆర్టికల్ 72: రాష్ట్రపతి క్షమాభిక్ష అధికారం, condonation తో పోలికగా వాడారు.
• ప్రస్తావించిన ఇంగ్లీష్ చట్టం: Matrimonial Causes Act, 1963, సెక్షన్ 3, Matrimonial Causes Act, 1965, సెక్షన్ 42(3), condone చేసిన adultery ని పునరుద్ధరించలేకపోవడంపై; అలాగే Divorce Reform Act, 1969.

తీర్పు

1. భార్య క్రూరంగా ప్రవర్తించిందని, కానీ భర్త దాన్ని condone చేశాడని కోర్టు తేల్చింది. ఆమె తర్వాతి ప్రవర్తన అసలు చర్యాకారణాన్ని పునరుద్ధరించలేదు.
2. అప్పీలును కొట్టివేశారు.
3. ప్రతివాది ఖర్చులను అప్పీలుదారు చెల్లించాలని ఆదేశించారు.

న్యాయసూత్రం / Ratio

• పిటిషనర్ క్రౌర్యాన్ని నిరూపించాలి, కానీ preponderance of probabilities పై మాత్రమే. సెక్షన్ 23 లోని satisfied అంటే satisfied on a preponderance of probabilities, సందేహానికి తావులేని రుజువు కాదు.
• సెక్షన్ 10(1)(b) కింద క్రౌర్యం అంటే, ప్రతివాదితో కలిసి జీవించడం హానికరం లేదా నష్టకరం అవుతుందనే సహేతుక భయం కలిగించే ప్రవర్తన. దీన్ని ఆ భార్యాభర్తలను బట్టి నిర్ణయిస్తారు, reasonable man లేదా ఇంగ్లీష్ danger పరీక్షను బట్టి కాదు.
• Condonation అంటే క్షమ + తిరిగి చేర్చుకోవడం. వరుస క్రూర చర్యల తర్వాత సాధారణ లైంగిక జీవితం condonation కు రుజువు. Condonation షరతుతో కూడినది, కాబట్టి కొత్త వైవాహిక నేరం condone చేసిన క్రౌర్యాన్ని పునరుద్ధరించగలదు. కోర్టు తీర్పు: "the respondent was guilty of cruelty but the appellant condoned it".

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ (Analysis based on the judgment text).

• revival పై తన నిర్ధారణ భర్త సొంత ప్రవర్తనపై, అంటే ఆమె మానసిక అస్వస్థురాలనే అతని పునరావృత ఆరోపణలపై, ఆధారపడినట్లు కోర్టు చూసింది. ఇతర revival కేసుల్లో రెచ్చగొట్టడాన్ని కోర్టు ఎలా తూచాలో తీర్పు చెప్పదు.
• condonation నిర్ధారణ సాధారణ లైంగిక జీవితం నుంచి చేసిన అనుమానంపై ఆధారపడింది. శారీరక సంబంధం condonation కు తప్పనిసరి కాదని, విడిపోయిన తర్వాత జరిగిన అప్పుడప్పుడు సంబంధాల్లో క్షమించి తిరిగి చేర్చుకునే ఉద్దేశం లేకపోవచ్చని తీర్పే చెబుతుంది.
• కేసు 13 ఏళ్లు పెండింగ్‌లో ఉన్నందునే remand బదులు సాక్ష్య పరిశీలనను కోర్టు అంగీకరించింది. సెక్షన్ 103 వర్తింపజేయడంలో హైకోర్టు పొరపాటును తీర్పు చూపుతుంది, సుప్రీంకోర్టు స్వయంగా ఆ నిబంధన కింద వాస్తవాలను మళ్ళీ మదింపు చేసింది.
• చిన్నాచితకా విషయాలుగా (trivialities) పిలిచినవాటిని కోర్టు విస్మరించి, తీవ్రమైన, బరువైన సంఘటనలపైనే ఆధారపడింది. స్వభావ అసంగతికి, క్రౌర్యానికి మధ్య ఖచ్చితమైన గీతను తీర్పు గీయదు.

ప్రాముఖ్యత

• ఈ తీర్పు హిందూ వివాహ చట్టం కింద వైవాహిక కేసులకు సివిల్ నిరూపణ ప్రమాణాన్ని నిర్ణయించి, కోర్టు సంభావ్యతలను ఎలా తూచుతుందో వివరిస్తుంది.
• సెక్షన్ 10(1)(b) కింద క్రౌర్యానికి, ప్రాణం, అవయవం లేదా ఆరోగ్యానికి danger అనే ఇంగ్లీష్ చట్టం పరీక్షకు భిన్నమైన భారతీయ పరీక్షను ఇది నిర్దేశిస్తుంది.
• Condonation ను క్షమ + తిరిగి చేర్చుకోవడంగా వివరించి, కొనసాగిన వైవాహిక జీవితం దాన్ని ఎలా రుజువు చేస్తుందో చూపి, condonation ను షరతుతో కూడినదిగా, పునరుద్ధరణ సాధ్యమైనదిగా పరిగణిస్తుంది.
• ప్రతివాది వాదించకపోయినా condonation ను పరిశీలించాల్సిన సెక్షన్ 23(1)(b) బాధ్యత వర్తిస్తుందని ఇది నిర్ధారిస్తుంది.
• పిటిషనర్ క్రౌర్యాన్ని నిరూపించినా condonation వల్ల ఎలా ఓడిపోవచ్చో ఇది చూపుతుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• నియమం: burden పిటిషనర్‌పై ఉంటుంది, కానీ ప్రమాణం preponderance of probabilities, beyond reasonable doubt కాదు. ఉచ్చు: హైకోర్టు క్రిమినల్ ప్రమాణాన్ని వర్తింపజేసి తప్పు చేసింది.
• నియమం: సెక్షన్ 10(1)(b) కింద క్రౌర్యానికి హాని లేదా నష్టంపై సహేతుక భయం కావాలి. ప్రాణం, అవయవం లేదా ఆరోగ్యానికి danger అవసరం లేదు.
• నియమం: negligence చట్టంలోని reasonable man ను వర్తింపజేయవద్దు. కోర్టు this man and this woman తో వ్యవహరిస్తుంది.
• నియమం: చిన్నాచితకా విషయాలు, వైవాహిక జీవితపు సహజ అరుగుదల క్రౌర్యం కావు. తీవ్రమైన, బరువైన సంఘటనలే లెక్కలోకి వస్తాయి. స్వభావ అసంగతి లేదా అననుకూలత క్రౌర్యం కాదు.
• నియమం: condonation = క్షమ + తిరిగి చేర్చుకోవడం. కేవలం కలిసి జీవించడం condonation కాదు. వరుస క్రూర చర్యల తర్వాత సాధారణ లైంగిక జీవితం దాన్ని రుజువు చేస్తుంది. విడిపోయిన తర్వాత అప్పుడప్పుడు జరిగే సంబంధాలు చేయకపోవచ్చు.
• నియమం: ప్రతివాది వాదించకపోయినా, వాదించని కేసుల్లో కూడా, కోర్టు సెక్షన్ 23(1)(b) కింద condonation ను పరిశీలించాలి.
• నియమం: condonation షరతుతో కూడినది. ఏ రకానికి చెందిన కొత్త నేరమైనా, అదే రకం కానవసరం లేదు, దాన్ని పునరుద్ధరించగలదు. ఉచ్చు: condonation రాష్ట్రపతి క్షమాభిక్ష లాంటిది కాదు.
• ఉచ్చు: భర్త క్రౌర్యాన్ని నిరూపించినా ఓడిపోయాడు. ఆమె మానసిక అస్వస్థురాలనే అతని సొంత ఆరోపణలే ఆమె తర్వాతి ఉత్తరాన్ని రెచ్చగొట్టాయి, కాబట్టి అది క్రౌర్యాన్ని పునరుద్ధరించలేదు.
• నియమం: రెండో అప్పీలులో సెక్షన్ 100 CPC హైకోర్టును న్యాయపరమైన ప్రశ్నలకు పరిమితం చేస్తుంది, సెక్షన్ 103 అధికారాలకు ఏ వాస్తవ న్యాయస్థానానికి ఉండే పరిమితులే ఉంటాయి.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.