1. కాంట్రాక్ట్ చేసుకునే సామర్థ్యం — చట్టం ఎవరిని అనుమతిస్తుంది

యూనిట్ I లో ఒక ప్రతిపాదన ఒప్పందంగా ఎలా మారుతుందో చూశాం — కమ్యూనికేషన్, అంగీకారం, రద్దు, కన్సిడరేషన్. కానీ ఒప్పందం అనేది దాన్ని చేసుకున్న వ్యక్తుల బలం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఏమి ఒప్పందం కుదిరిందో చట్టం అడగడానికి ముందు, అంతకంటే పదునైన ప్రశ్న అడుగుతుంది: ఈ వ్యక్తికి ఏదైనా ఒప్పందం చేసుకునే అనుమతి ఉందా? యూనిట్ II ఈ ప్రశ్నతోనే మొదలవుతుంది.

ఈ టాపిక్ పరిష్కరించే సమస్య

ఒక దుకాణదారుడు 15 ఏళ్ల కుర్రాడికి సైకిల్‌ను అప్పుపై అమ్ముతాడు, కుర్రాడే రసీదుపై సంతకం చేస్తాడు. మానసిక అనారోగ్యం నుండి కోలుకుంటున్న ఒక మహిళ, కొంతకాలం స్థిమితంగా ఉన్నప్పుడు తన ఒకే ఒక ఇంటిని రాసిస్తుంది, ఆ తర్వాత నెలలో మళ్లీ అనారోగ్యానికి గురవుతుంది. కాగితం మీద ఈ రెండు లావాదేవీలూ మామూలుగానే కనిపిస్తాయి — ఒక ఆఫర్, ఒక అంగీకారం, డబ్బు చేతులు మారడం. కానీ భారత కాంట్రాక్ట్ చట్టం వీటిని పూర్తిగా వేర్వేరుగా చూస్తుంది, మరియు మూడో కేసు — దివాళా తీసిన వ్యక్తి కొత్త రుణ ఒప్పందంపై సంతకం చేయడం — దీన్ని ఇంకో రకంగా చూస్తుంది. ఇండియన్ కాంట్రాక్ట్ యాక్ట్, 1872లోని సెక్షన్ 11 ఈ గీతలను గీసే నిబంధన. పార్టీలు దేనికైనా ఒప్పుకున్నారా అని ఇది అడగదు — అది యూనిట్ I లోనే చూశాం. వారికి ఒప్పందం చేసుకునే చట్టపరమైన అనుమతి ఉందా అని ఇది అడుగుతుంది.

కాంపిటెన్స్ యొక్క మూడు పరీక్షలు — సెక్షన్ 11

సెక్షన్ 11 పూర్తి పరీక్షను ఒకే వాక్యంలో పెడుతుంది: "తనకు వర్తించే చట్టం ప్రకారం వయోజన వయస్సు కలిగి, మనోస్థిమితం కలిగి, మరియు తనకు వర్తించే ఏ చట్టం ద్వారానూ అనర్హత పొందని ప్రతి వ్యక్తి ఒప్పందం చేసుకోడానికి అర్హుడు." న్యాయపరమైన భాషను తీసేస్తే, మూడు వేర్వేరు షరతులు మిగులుతాయి — వీటన్నింటినీ దాటితేనే చట్టం ఒక వ్యక్తిని తనను తాను బంధించుకోగలిగే సమర్థుడిగా చూస్తుంది.

వయోజన వయస్సు — ఇండియన్ మెజారిటీ యాక్ట్, 1875

సెక్షన్ 11 సూచించే అసలు నియమాన్ని ఇండియన్ మెజారిటీ యాక్ట్, 1875లోని సెక్షన్ 3 ఇస్తుంది. సాధారణ నియమం సూటిగా ఉంటుంది: భారతదేశంలో నివాసం (domicile) ఉన్న వ్యక్తి 18 సంవత్సరాలు పూర్తయినప్పుడు వయోజనుడవుతాడు, అంతకుముందు కాదు. అదే సెక్షన్ ఒక మినహాయింపును పెడుతుంది — మైనర్ వ్యక్తి లేదా అతని ఆస్తికి కోర్టు గార్డియన్‌ను నియమించినప్పుడు, లేదా కోర్ట్ ఆఫ్ వార్డ్స్ 18 ఏళ్ల లోపే ఆ ఆస్తిని తన అధీనంలోకి తీసుకున్నప్పుడు, వయోజన వయస్సు 21కి మారుతుంది. దీని వెనుక ఉన్న కారణం రక్షణాత్మకమైనది — ఇప్పటికే కోర్టు పర్యవేక్షణలో ఉన్న మైనర్‌కు, సాధారణ మైనర్ కంటే మూడేళ్లు ఎక్కువగా ఆ పర్యవేక్షణ అవసరమని చట్టం భావిస్తుంది.

• సెక్షన్ 11: కాంపిటెన్స్‌కు మూడు పరీక్షలు — వయోజన వయస్సు, మనోస్థిమితం, చట్టపరమైన అనర్హత లేకపోవడం
• వయోజన వయస్సు: సాధారణంగా 18 సంవత్సరాలు (ఇండియన్ మెజారిటీ యాక్ట్, 1875, సెక్షన్ 3)
• మినహాయింపు: వ్యక్తికి 18 ఏళ్లు నిండకముందే కోర్టు గార్డియన్ లేదా కోర్ట్ ఆఫ్ వార్డ్స్ ప్రమేయం ఉంటే 21 సంవత్సరాలు

• వయస్సును "తనకు వర్తించే చట్టం" ప్రకారం కొలుస్తారు — సాధారణంగా వ్యక్తి నివాసం (domicile) ఉన్న చోటి చట్టం, చాలామంది భారతీయులకు ఇది భారత చట్టమే, కానీ సెక్షన్ 11లోని ఈ పదబంధం అలా కాని సందర్భాలను కవర్ చేయడానికే ఉంది
• సెక్షన్ 11 కింద సామర్థ్యం అంటే తనను తాను బంధించుకునే చట్టపరమైన అనుమతి మాత్రమే, తెలివితేటలు లేదా బేరసారాల నైపుణ్యం కాదు — తెలివైన 17 ఏళ్ల కుర్రాడికి ఇప్పటికీ సామర్థ్యం ఉండదు, సాధారణ కానీ మనోస్థిమితం ఉన్న పెద్దవాడికి అది ఉంటుంది

మనోస్థిమితం — సెక్షన్ 12

సెక్షన్ 12, కాంట్రాక్ట్ చట్టం కోసం "మనోస్థిమితం" అంటే ఏమిటో నిర్వచిస్తుంది, మరియు ఇది మొదట వినిపించే దానికంటే ఇరుకైన, ఆచరణాత్మక పరీక్ష: "ఒక వ్యక్తి ఒప్పందం చేసుకునే సమయంలో దాన్ని అర్థం చేసుకోగలిగి, తన ప్రయోజనాలపై దాని ప్రభావం గురించి హేతుబద్ధమైన నిర్ణయం తీసుకోగలిగితే, ఆ వ్యక్తి ఆ ఒప్పందం కోసం మనోస్థిమితం కలిగినవాడిగా పరిగణించబడతాడు." ఈ పదాల నుండి రెండు విషయాలు నేరుగా తెలుస్తాయి. మొదటిది, మనోస్థిమితం ఒప్పందం కుదుర్చుకునే ఖచ్చితమైన క్షణంలో అంచనా వేయబడుతుంది — వ్యక్తికి శాశ్వతంగా అంటించే లేబుల్ కాదు. రెండోది, ఈ పరీక్ష ఆ నిర్దిష్ట ఒప్పందం గురించే అడుగుతుంది, సాధారణ తెలివితేటల గురించి కాదు.

సెక్షన్ 12 ఈ విషయాన్ని రెండు దిశలలోనూ స్పష్టం చేస్తుంది. సాధారణంగా మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తికి అప్పుడప్పుడు స్థిమితమైన కాలాలు (lucid intervals) ఉంటే, ఆ కాలాల్లో అతను చెల్లుబాటు అయ్యే ఒప్పందం చేసుకోవచ్చు. అలాగే, సాధారణంగా మనోస్థిమితం ఉన్న వ్యక్తి — అనారోగ్యం, మత్తు వంటి కారణాల వల్ల — తాత్కాలికంగా దాన్ని కోల్పోతే, మిగతా సమయంలో పూర్తి సామర్థ్యం ఉన్నా, ఆ తాత్కాలిక కాలంలో అతను చెల్లుబాటు అయ్యే ఒప్పందం చేసుకోలేడు.

• సెక్షన్ 12 పరీక్ష: ఒప్పందాన్ని అర్థం చేసుకోగలగడం, తన ప్రయోజనాలపై దాని ప్రభావం గురించి హేతుబద్ధమైన నిర్ణయం తీసుకోగలగడం — ఒప్పందం కుదుర్చుకునే క్షణంలోనే అంచనా వేయబడుతుంది
• స్థిమితమైన కాలాలు (lucid intervals): సాధారణంగా మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తి అలాంటి కాలంలో చెల్లుబాటు అయ్యే ఒప్పందం చేసుకోవచ్చు
• తాత్కాలిక అస్థిమితత్వం (అనారోగ్యం, మత్తు): సాధారణంగా మనోస్థిమితం ఉన్న వ్యక్తి ఆ కాలంలో చెల్లుబాటు అయ్యే ఒప్పందం చేసుకోలేడు

• ఇక్కడ "మనోస్థిమితం లేకపోవడం" అనేది ఒక ఆచరణాత్మక, ఒప్పంద-నిర్దిష్ట పరీక్ష, వైద్యపరమైన లేదా మానసిక వ్యాధి నిర్ధారణ కాదు — ఒక వ్యక్తి వైద్య చికిత్సలో ఉన్నా, సంతకం చేసినప్పుడు లావాదేవీని అర్థం చేసుకున్నట్లయితే ఈ పరీక్షను దాటవచ్చు
• ఈ పరీక్ష ఒక నిర్దిష్ట క్షణానికి ముడిపడి ఉన్నందున, సామర్థ్యం గురించిన వివాదాలు సాధారణంగా వ్యక్తి సాధారణ స్థితి కంటే ఆధారాల మీదే ఆధారపడతాయి — వైద్య రికార్డులు, ఆ రోజు వ్యక్తి ప్రవర్తనను చూసిన సాక్షుల వాంగ్మూలాలు

చట్టం ద్వారా అనర్హులైన వ్యక్తులు — ఒక సంక్షిప్త పరిచయం

సెక్షన్ 11లోని మూడో ఆధారం ఒక అవశేష (residual) కేటగిరీ: వయోజనుడు, మనోస్థిమితం ఉన్నవాడైనప్పటికీ చట్టం ప్రత్యేకంగా ఒప్పందం చేసుకోకుండా అనర్హులను చేసే వ్యక్తులు. వీటిలో శత్రు-దేశ పౌరులు (యుద్ధ సమయంలో), విదేశీ సార్వభౌములు మరియు గుర్తింపు పొందిన దౌత్యవేత్తలు (కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతి లేకుండా), డిశ్చార్జ్ కాని దివాళా వ్యక్తులు, మరియు శిక్ష అనుభవిస్తున్న ఖైదీలు ఉంటారు. ప్రతి కేటగిరీకి దాని సొంత నియమాలు, దాని సొంత తర్కం ఉన్నాయి; వాటిని ఇక్కడ ఒక పేరాలో కుదించే బదులు, ఈ యూనిట్‌లోని తర్వాతి పోస్ట్ మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తులను మరియు ఈ అనర్హత కేటగిరీని కలిపి, ప్రతి దానికీ వర్తించే కేసు లా తో సహా వివరిస్తుంది.

గత ఐదేళ్లలో లభ్యమైన ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ సెమిస్టర్-1 పేపర్లలో "Capacity to Contract" ఒక ప్రత్యక్ష 15-మార్కుల ఎస్సే ప్రశ్నగా రెండుసార్లు వచ్చింది — "పార్టీలు ఒప్పందం చేసుకోవడానికి కాంపిటెంట్‌గా ఉండాలి. వివరించండి" (మార్చి/ఏప్రిల్ 2017) మరియు "ఒప్పందం కోసం పార్టీల కాంపిటెన్స్‌కు సంబంధించిన చట్టాన్ని క్లుప్తంగా తెలపండి" (మార్చి/ఏప్రిల్ 2018). దీన్ని మైనర్స్ అగ్రిమెంట్స్ ముందు చదివే బ్యాక్‌గ్రౌండ్ మెటీరియల్‌గా కాక, తరచుగా పరీక్షించే ముఖ్యమైన టాపిక్‌గా చూడండి.

సామర్థ్యం లేనప్పుడు ఏమి జరుగుతుంది

అసమర్థత యొక్క మూడు ఆధారాలూ ఒకే న్యాయపరమైన పరిణామాన్ని కలిగించవు — అందుకే తర్వాతి రెండు పోస్ట్‌లు వీటిని విడివిడిగా చూస్తాయి, అసమర్థుడైన పార్టీ చేసిన ప్రతి ఒప్పందాన్నీ కేవలం "వాయిడ్" అని ఒకే గాట కట్టవు. మైనర్ చేసిన ఒప్పందం మొదటి నుండే వాయిడ్ — వాయిడబుల్ కాదు, ఏ పరిస్థితిలోనూ మైనర్‌పై అమలు చేయలేనిది — ఇది ప్రివీ కౌన్సిల్ Mohori Bibee v. Dharmodas Ghose (1903) అనే మూలస్తంభ కేసులో నిర్ధారించింది, దీన్ని తర్వాతి పోస్ట్‌లో పూర్తిగా చూస్తాం. మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తి చేసిన ఒప్పందం సాధారణంగా వాయిడ్‌గానే ఉంటుంది, కానీ వారికి అందించిన నిత్యావసరాల (necessaries) కోసం సెక్షన్ 68 ఒక నిజమైన మినహాయింపును ఇస్తుంది. చట్టం ద్వారా అనర్హుడైన వ్యక్తి ఎదుర్కొనే పరిమితులు అతను ఏ కేటగిరీలోకి వస్తాడో దానిపై పూర్తిగా ఆధారపడతాయి — డిశ్చార్జ్ కాని దివాళా వ్యక్తి ఒప్పందం చేసుకునే శక్తికి ఉన్న పరిమితులు, శత్రు-దేశ పౌరుడి పరిమితుల్లా ఉండవు. ఈ రెండు అంశాలనూ తర్వాతి పోస్ట్‌లో సరిగ్గా చర్చిస్తాం.

ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ

17 ఏళ్ల రాము, ఒక ఎలక్ట్రానిక్స్ డీలర్ నుండి ₹40,000 విలువైన స్మార్ట్‌ఫోన్‌ను EMI ప్లాన్‌పై కొంటాడు, 12 నెలవారీ వాయిదాల కోసం ఒక క్రెడిట్ ఒప్పందంపై సంతకం చేస్తాడు. మొదటి మూడు వాయిదాలు చెల్లించి, ఆ తర్వాత ఆపేస్తాడు. డీలర్ మిగిలిన బకాయిని కాంట్రాక్ట్ డెట్‌గా రాము మీద దావా వేస్తాడు. సెక్షన్ 11 ప్రకారం, ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన రోజు రాము మైనర్ కాబట్టి, అతనికి ఒప్పందం చేసుకునే సామర్థ్యమే లేదు — ఒప్పందం మొదటి నుండే వాయిడ్, రాము ఇష్టపడితే మాత్రమే రద్దయ్యే వాయిడబుల్ ఒప్పందం కాదు. ఫోన్‌ను తిరిగి పొందడానికి డీలర్ వేరే మార్గంలో ప్రయత్నించగలిగినా, కాంట్రాక్ట్ డెట్‌గా మిగిలిన బకాయిని రాము నుండి వసూలు చేయలేడు. మైనర్స్ అగ్రిమెంట్స్‌పై తర్వాతి పోస్ట్ సరిగ్గా ఇదే పరిస్థితిని వివరంగా చర్చిస్తుంది.

త్వరిత పునశ్చరణ పాయింట్లు

• సెక్షన్ 11: కాంపిటెన్స్‌కు మూడు పరీక్షలు — వయోజన వయస్సు, మనోస్థిమితం, వర్తించే ఏ చట్టం ద్వారానూ అనర్హత లేకపోవడం
• వయోజన వయస్సు: సాధారణంగా 18 సంవత్సరాలు (ఇండియన్ మెజారిటీ యాక్ట్, 1875, సెక్షన్ 3); కోర్టు గార్డియన్ లేదా కోర్ట్ ఆఫ్ వార్డ్స్ ప్రమేయం ఉంటే 21 సంవత్సరాలు
• సెక్షన్ 12: మనోస్థిమితం = ఒప్పందాన్ని అర్థం చేసుకోగలగడం మరియు దాని ప్రభావంపై హేతుబద్ధమైన నిర్ణయం తీసుకోగలగడం, ఒప్పందం కుదుర్చుకునే క్షణంలోనే అంచనా వేయబడుతుంది — శాశ్వతమైన లేబుల్ కాదు
• స్థిమితమైన కాలాలు సాధారణంగా మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తిని చెల్లుబాటు అయ్యే ఒప్పందం చేసుకోనిస్తాయి; తాత్కాలిక అస్థిమితత్వం (అనారోగ్యం, మత్తు) సాధారణంగా మనోస్థిమితం ఉన్న వ్యక్తిని ఆ కాలంలో ఒప్పందం చేసుకోకుండా అడ్డుకుంటుంది
• చట్టం ద్వారా అనర్హులైన వ్యక్తులు (శత్రు-దేశ పౌరులు, విదేశీ సార్వభౌములు, దివాళా వ్యక్తులు, ఖైదీలు) మూడో, అవశేష కేటగిరీని ఏర్పరుస్తారు — దీన్ని తర్వాతి పోస్ట్‌లో, మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తులతో పాటు, కేసు లాతో సహా చర్చిస్తాం
• మైనర్లు, మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తులు, అనర్హులైన వ్యక్తులు అందరూ ఒకే పరిణామాన్ని ఎదుర్కోరు — మైనర్ చేసిన ఒప్పందం వాయిడ్ అబ్ ఇనీషియో (Mohori Bibee v. Dharmodas Ghose); మనోస్థిమితం లేకపోవడం సాధారణంగా వాయిడ్, సెక్షన్ 68 నిత్యావసరాల మినహాయింపుకు లోబడి; అనర్హత కేటగిరీని బట్టి మారుతుంది