Mohori Bibee v. Dharmodas Ghose (మొహోరీ బీబీ v. ధర్మదాస్ ఘోష్)

మైనర్ అని ఆ వడ్డీ వ్యాపారి అటార్నీకి తెలిసి ఉన్నప్పటికీ, ఒక మైనర్ రూ. 20,000 కోసం అతనికి అనుకూలంగా మార్టిగేజ్ రాసిచ్చాడు. మార్టిగేజ్ వాయిడ్ అని ప్రకటించాలని మైనర్ దావా వేశాడు; కనీసం ఇచ్చిన డబ్బునైనా తిరిగి చెల్లించేలా చేయాలని వ్యాపారి ఎగ్జిక్యూటర్లు కోరారు. కాంట్రాక్ట్ చేసే సామర్థ్యం భారత కాంట్రాక్ట్ చట్టం ప్రకారం తప్పనిసరి కాబట్టి మార్టిగేజ్ వాయిడ్ అని, తిరిగి చెల్లింపు అవసరం లేదని ప్రివీ కౌన్సిల్ తీర్పు ఇచ్చింది.

పక్షకారులు

ధర్మదాస్ ఘోష్ (Dharmodas Ghose) — ప్రతివాది; దావాలో వాది. 20 జూలై 1895న మార్టిగేజ్ రాసినప్పుడు మైనర్; తన తల్లి, సంరక్షకురాలిని next friend గా పెట్టి దావా వేశాడు.

మొహోరీ బీబీ మరియు మరొకరు (Mohori Bibee and another) — అప్పీలుదారులు; దావాలో ప్రతివాది అయిన బ్రహ్మో దత్తు ఎగ్జిక్యూటర్లు. అప్పీలు ప్రారంభమైన తర్వాత బ్రహ్మో దత్తు మరణించడంతో వారు అప్పీలును కొనసాగించారు.

బ్రహ్మో దత్తు (Brahmo Dutt) — కలకత్తా మరియు ఇతర చోట్ల వ్యాపారం చేసే వడ్డీ వ్యాపారి; మార్టిగేజ్ అతనికి అనుకూలంగా రాయబడింది. లావాదేవీ అంతటా కలకత్తాలో లేడు; వ్యవహారం మొత్తాన్ని అతని అటార్నీ కేదార్ నాథ్ మిత్తర్ నడిపాడు.

విచారణ చరిత్ర

1. దావా. 10 సెప్టెంబర్ 1895న మైనర్ తన తల్లి, సంరక్షకురాలి ద్వారా next friend గా బ్రహ్మో దత్తుపై దావా వేసి, మార్టిగేజ్ వాయిడ్ మరియు అమలుకాని (inoperative) దని ప్రకటించాలని, దాన్ని రద్దు కోసం అప్పగించాలని కోరాడు.
2. మొదటి విచారణ కోర్టు (Court of First Instance). Mr. Justice Jenkins అధ్యక్షత వహించి వాస్తవాలను నిర్ధారించి, కోరిన ఉపశమనం ఇచ్చాడు.
3. అప్పీలు కోర్టు. Mr. Justice Jenkins ఇచ్చిన తీర్పుపై అప్పీలును కొట్టివేసింది. మైనర్ల కాంట్రాక్టులను వాయిడబుల్‌గా మాత్రమే పరిగణించాలని, వాయిడ్‌గా కాదని అధికార తీర్పులకు తాము కట్టుబడి ఉన్నామని, అయితే కాంట్రాక్ట్ చట్టం సెక్షన్ 64 సామర్థ్యం ఉన్న వ్యక్తులు చేసిన కాంట్రాక్టులకే వర్తిస్తుందని కాబట్టి మైనర్లకు వర్తించదని రెండు కింది కోర్టులూ చెప్పాయి.
4. ప్రివీ కౌన్సిల్. అప్పీలు ప్రారంభమైన తర్వాత బ్రహ్మో దత్తు మరణించగా అతని ఎగ్జిక్యూటర్లు దాన్ని కొనసాగించారు. వాయిడ్-వాయిడబుల్ అంశంపై జ్యుడీషియల్ కమిటీ కేసును మళ్లీ వాదనలు వినిపించేలా చేసి, 4 మార్చి 1903న తీర్పు ఇచ్చి, అప్పీలును ఖర్చులతో కొట్టివేసింది.

వాస్తవాలు

20 జూలై 1895న ధర్మదాస్ ఘోష్ తన ఇళ్లపై రూ. 20,000 తిరిగి చెల్లింపుకు, 12 శాతం వడ్డీతో, బ్రహ్మో దత్తుకు అనుకూలంగా మార్టిగేజ్ రాసిచ్చాడు. వాస్తవంగా ఎంత ఇచ్చారన్నది వివాదంలో ఉందని తీర్పు పేర్కొంది. ఆ సమయంలో అతను మైనర్; తర్వాతి సెప్టెంబర్ వరకు 21 ఏళ్లు నిండలేదు.

బ్రహ్మో దత్తు మొత్తం కలకత్తాలో లేడు. వ్యవహారాన్ని అతని అటార్నీ కేదార్ నాథ్ మిత్తర్ నడిపాడు; డబ్బును బ్రహ్మో దత్తు స్థానిక మేనేజర్ దేద్రాజ్ సమకూర్చాడు. అప్పు పరిశీలనలో ఉండగా, మైనర్ తల్లి, సంరక్షకురాలి తరఫున అటార్నీ భూపేంద్ర నాథ్ బోస్ రాసిన 15 జూలై 1895 తేదీ లేఖ కేదార్ నాథ్‌కు అందింది. ధర్మదాస్ ఘోష్ ఇంకా 21 ఏళ్ల లోపు మైనరేనని, అతనికి అప్పు ఇచ్చేవారు తమ స్వంత ప్రమాదంపైనే ఇస్తారని అందులో నోటీసు ఉంది. కేదార్ నాథ్ లేఖ అందలేదని గట్టిగా ఖండించాడు; కానీ 15 జూలైన అతనే స్వయంగా అందుకున్నాడని రెండు కింది కోర్టులూ తేల్చాయి, ఆ విషయంపై సాక్ష్యం నిర్ణయాత్మకమని ప్రివీ కౌన్సిల్ చెప్పింది.

మార్టిగేజ్ రాసిన రోజునే కేదార్ నాథ్ తాను తయారుచేసిన ఒక పొడవైన డిక్లరేషన్‌పై మైనర్‌తో సంతకం చేయించాడు. అందులో అతను 17 జూన్‌న మేజర్ అయ్యాడని, దాన్ని నమ్మి దేద్రాజ్, బ్రహ్మో దత్తు రూ. 20,000 ఇవ్వడానికి అంగీకరించారని ఉంది. కేదార్ నాథ్ ఆ ప్రకటనపై ఆధారపడలేదని, దానివల్ల మోసపోలేదని, మార్టిగేజ్ రాసే సమయంలో మైనారిటీ గురించి పూర్తిగా తెలుసునని రెండు కింది కోర్టులూ తేల్చాయి. తన client కు అదనపు భద్రత కోసమే డిక్లరేషన్ తీసుకున్నానని కేదార్ నాథ్ తన సాక్ష్యంలో చెప్పాడు. మైనర్‌కు ప్రత్యేక న్యాయ సలహాదారు లేడు.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. కేదార్ నాథ్‌కు ఉన్న జ్ఞానాన్ని ప్రతివాది బ్రహ్మో దత్తుకు ఆపాదించాలా?
2. Indian Evidence Act సెక్షన్ 115 ప్రకారం మైనర్ తన మైనారిటీని వాదించకుండా estoppel కు లోనవుతాడా?
3. మైనర్ మార్టిగేజ్ వాయిడా లేక వాయిడబుల్‌గా? కాబట్టి కాంట్రాక్ట్ చట్టం సెక్షన్ 64 (రద్దు చేసినప్పుడు లాభాన్ని తిరిగి ఇవ్వడం) ప్రకారం అతను తీసుకున్న డబ్బును తిరిగి చెల్లించాలా?
4. కాంట్రాక్ట్ చట్టం సెక్షన్ 65, Specific Relief Act సెక్షన్లు 38, 41, లేదా equity కోరేవాడు equity చేయాలి అనే సూత్రం తిరిగి చెల్లింపును కోరుతున్నాయా?

వాదనలు

బ్రహ్మో దత్తు దాఖలు చేసిన డిఫెన్స్: వాది మార్టిగేజ్ రాసినప్పుడు పూర్తి వయస్సు కలవాడు; ప్రతివాదికి, కేదార్ నాథ్‌కూ వాది మైనర్ అని నోటీసు లేదు; అతను మైనర్ అయినా, వయస్సు గురించి డిక్లరేషన్ ప్రతివాదిని మోసగించడానికి మోసపూరితంగా చేసినది కాబట్టి ఉపశమనానికి అర్హుడు కాడు; ఏ సందర్భంలోనైనా ఇచ్చిన డబ్బు తిరిగి చెల్లించేలా చేయకుండా ఉపశమనం ఇవ్వకూడదు. వాది తర్వాత మార్టిగేజ్‌ను ratify చేశాడన్న అదనపు వాదన పూర్తిగా విఫలమైంది, అది అప్పీలు అంశం కాదు.

అప్పీలుదారుల వాదనలు:

• కేదార్ నాథ్ జ్ఞానాన్ని ప్రతివాదికి ఆపాదించడం కింది కోర్టుల తప్పు; ప్రతివాది గుమాస్తా దేద్రాజ్ కలకత్తాలో అసలు ప్రతినిధి, అతనికి మైనారిటీ గురించి తెలియదు.
• Indian Evidence Act సెక్షన్ 115 ప్రకారం వాది తన మైనారిటీని చెప్పకుండా estoppel అవుతాడు.
• అత్యంత ఒత్తిడితో చెప్పిన అంశం: ప్రతివాదికి చెల్లించినట్లు చెప్పిన రూ. 10,500 తిరిగి చెల్లించమని ఆదేశించకుండా కింది కోర్టులు అతనికి అనుకూలంగా డిక్రీ ఇవ్వకూడదు — కాంట్రాక్ట్ చట్టం సెక్షన్ 64 ఆధారంగా.
• కింది కోర్టుల్లో లేవనెత్తని కొత్త అంశం: కాంట్రాక్ట్ చట్టం సెక్షన్ 65.
• మైనర్ల కాంట్రాక్టులు చట్టం పరిధి వెలుపల ఉన్నాయని preamble చూపిస్తుంది.
• Specific Relief Act సెక్షన్లు 38, 41, మరియు equity కోరేవాడు equity చేయాలి అనే సూత్రం తిరిగి చెల్లింపును కోరుతున్నాయి.

ప్రతివాది వాదనలను తీర్పు నమోదు చేయలేదు.

కోర్టు తార్కికం

తీర్పు బోర్డు తరఫున Sir Ford North వెలువరించిన ఒకే అభిప్రాయం. ఇందులో పేరాలకు సంఖ్యలు లేవు, కాబట్టి ఏ పేరా సంఖ్యా ఇవ్వలేదు.

• ఆపాదించిన జ్ఞానం: కింది కోర్టుల అభిప్రాయం స్పష్టంగా సరైనదే. కేదార్ నాథ్‌కు పూర్తి అధికారం ఉంది; ఈ మార్టిగేజ్ కోసం అతను ప్రతివాది స్థానంలో నిలిచాడు, అతని చర్యలు, జ్ఞానం ప్రిన్సిపాల్‌వే. కేదార్ బాబు మొదటి నుంచీ తన యజమాని తరఫున వ్యవహరిస్తున్నాడని, మైనారిటీకి సంబంధించిన అన్ని విషయాలను కేదార్ బాబుకే వదిలేశానని దేద్రాజ్ స్వయంగా చెప్పాడు.
• Estoppel (Evidence Act, సెక్షన్ 115): ఈ సెక్షన్ మైనర్లకు వర్తిస్తుందా అన్నది బోర్డు నిర్ణయించలేదు. వాస్తవాలు తెలిసి, తప్పుడు ప్రకటనతో మోసపోని వ్యక్తికి చేసిన ప్రకటనకు సెక్షన్ వర్తించదని తీర్పు చెప్పింది. "There can be no estoppel where the truth of the matter is known to both parties". ఇంగ్లీష్ తీర్పుల (Nelson v. Stocker) ప్రకారం, అది తప్పని తెలిసిన వ్యక్తికి చేసిన తప్పుడు ప్రకటన "is not such a fraud as to take away the privilege of infancy". కాంట్రాక్ట్ చట్టం సెక్షన్ 19 explanation లోనూ ఇదే సూత్రం ఉందని బోర్డు పేర్కొంది.
• వాయిడ్-వాయిడబుల్ ప్రశ్నపై దృక్పథం: కాంట్రాక్ట్ చట్టం వచ్చినప్పటి నుంచి భారత తీర్పుల సాధారణ ప్రవాహం మైనర్ల కాంట్రాక్టులు వాయిడబుల్ మాత్రమే అన్నదే; అయితే అది నిరసనలు, విరుద్ధ తీర్పులు లేకుండా రాలేదు. బోర్డు తన స్వంత అభిప్రాయం ప్రకారం వ్యవహరించే స్వేచ్ఛ ఉందని భావించి, కేసును మళ్లీ వాదనలకు పెట్టింది. "the whole question turns upon what is the true construction of the Contract Act itself" అని తేల్చింది.
• Transfer of Property Act: సెక్షన్ 7 సామర్థ్యం గల వ్యక్తులకే సంబంధించినది; సెక్షన్ 4 కాంట్రాక్ట్ అధ్యాయాలను Indian Contract Act లో భాగంగా చేస్తుంది. కాబట్టి ఈ మార్టిగేజ్ కాంట్రాక్ట్ చట్టం పరిధిలోకి వస్తుంది.
• కాంట్రాక్ట్ చట్టం సెక్షన్లు 2, 10, 11: బోర్డు సెక్షన్ 2 (e), (g), (h), (i), సెక్షన్ 10 (కాంట్రాక్ట్ చేసే సామర్థ్యం గల పార్టీల ఒప్పందాలు కాంట్రాక్టులు), సెక్షన్ 11 (సామర్థ్యం: మేజారిటీ, స్వస్థ చిత్తం, చట్టం ద్వారా అనర్హత లేకపోవడం) ను పేర్కొంది. కాంట్రాక్ట్ చేసే పార్టీలందరూ సామర్థ్యం కలిగి ఉండటం చట్టం ప్రకారం తప్పనిసరని, మైనారిటీ కారణంగా అసమర్థుడైన వ్యక్తి చట్టం అర్థంలో కాంట్రాక్ట్ చేయలేడని తేల్చింది.
• తోడ్పడే సెక్షన్లు: సెక్షన్ 68 (necessaries: అసమర్థుడి ఆస్తి నుంచి తిరిగి చెల్లింపు; అతనిపై బాధ్యత లేదు, అతనిపై డిమాండ్ అమలు చేయలేరు), సెక్షన్లు 183, 184 (మేజారిటీ లేనివారు ఏజెంట్‌ను నియమించలేరు, ఏజెంట్ కాలేరు), సెక్షన్లు 247, 248 (భాగస్వామ్య ప్రయోజనాల్లో చేరిన మైనర్‌ను వ్యక్తిగతంగా బాధ్యుడిని చేయలేరు).
• సెక్షన్ 64: కాంట్రాక్ట్ వాయిడా వాయిడబుల్‌నా అనే ప్రశ్న "presupposes the existence of a contract within the meaning of the Act, and cannot arise in the case of an infant". కాబట్టి సెక్షన్ 64 పరిధిలోని వాయిడబుల్ కాంట్రాక్ట్ ఇక్కడ లేదు.
• సెక్షన్ 65: సెక్షన్ 64 లాగే ఇది సామర్థ్యం గల పార్టీల మధ్య ఒప్పందం ఉందన్న ప్రాతిపదికతో మొదలవుతుంది; అసలు కాంట్రాక్ట్ ఎప్పుడూ లేని, ఉండటానికి వీలే లేని సందర్భానికి ఇది వర్తించదు.
• Preamble: చట్టం మైనర్ల కాంట్రాక్టులను తన పరిధి బయట వదిలినా అప్పీలుదారులకు అది సహాయపడదు; కానీ చట్టం, తాను వెళ్లినంత మేరకు, సమగ్రమైనది మరియు తప్పనిసరి; "an infant is not a person competent to bind himself by a contract of this description" అని స్పష్టమైన భాషలో చెబుతుంది.
• Specific Relief Act, సెక్షన్లు 38, 41: ఇవి కోర్టుకు విచక్షణ ఇస్తాయి. మైనారిటీ పూర్తిగా తెలిసి ఇచ్చిన డబ్బును తిరిగి ఇప్పించడం న్యాయం కాదని రెండు కింది కోర్టులు తేల్చాయి; జోక్యం చేసుకోవడానికి బోర్డుకు కారణం కనిపించలేదు.
• Equity కోరేవాడు equity చేయాలి: ఇది చివరి అంశానికి మరో రూపమే. బోర్డు Thurstan v. Nottingham Permanent Benefit Building Society ([1902] 1 Ch. 1, తర్వాత House of Lords ధృవీకరించింది) ను ఉదహరించింది; అందులో మైనర్ నుంచి తీసుకున్న మార్టిగేజ్ వాయిడ్ అని ప్రకటించి, అడ్వాన్సుల తిరిగి చెల్లింపు ఆదేశించలేదు. తనపై వాయిడ్ అని శాసనసభ ప్రకటించిన లావాదేవీకి సంబంధించి డబ్బు చెల్లించమని బలవంతం చేయడం equitable అని Equity కోర్టు చెప్పలేదని Lord Justice Romer అన్నారు. ఇక్కడా అదే వర్తిస్తుందని బోర్డు చెప్పింది.
• హిందూ చట్టం: తమ నిర్మాణం Menu చట్టాలు (ch. viii. 163), Colebrooke's Digest లో ప్రకటించిన పాత హిందూ చట్టానికి అనుగుణంగా ఉందని బోర్డు గమనించింది; కాంట్రాక్ట్ చట్టానికి ముందు మైనర్ కాంట్రాక్ట్ వాయిడబుల్ మాత్రమే అని (అప్పటి ఇంగ్లీష్ చట్టం ప్రకారం) కొన్ని తీర్పులు ఉన్నాయని కూడా అంగీకరించింది.

తీర్పు

అప్పీలు పూర్తిగా విఫలమైంది. అప్పీలును కొట్టివేయాలని ప్రివీ కౌన్సిల్ His Majesty కి సలహా ఇచ్చింది; అప్పీలు ఖర్చులు అప్పీలుదారులు చెల్లించాలి. మార్టిగేజ్ వాయిడ్ అని ప్రకటించి, రద్దు కోసం అప్పగించాలన్న మొదటి విచారణ కోర్టు డిక్రీ నిలిచింది; మైనర్‌ను ఇచ్చిన డబ్బు తిరిగి చెల్లించమని ఆదేశించలేదు.

న్యాయసూత్రం / Ratio

Indian Contract Act ప్రకారం కాంట్రాక్ట్ చేసే సామర్థ్యం తప్పనిసరి (సెక్షన్లు 10, 11), మైనర్‌కు ఆ సామర్థ్యం లేదు. కాబట్టి అతని ఒప్పందం చట్టం అర్థంలో కాంట్రాక్ట్ కాదు; అందువల్ల వాయిడ్-వాయిడబుల్ ప్రశ్న, సామర్థ్యం గల పార్టీల మధ్య కాంట్రాక్ట్‌ను ఊహించే సెక్షన్లు 64, 65 లోని పునరుద్ధరణ నిబంధనలు ఉత్పన్నం కావు. నిజం తెలిసిన వ్యక్తికి వయస్సు గురించి చేసిన తప్పుడు ప్రకటన మైనర్‌ను estop చేయదు, infancy privilege ను తొలగించదు. ఈ కేసు వాస్తవాల్లో, తిరిగి చెల్లింపు బలవంతం చేయడానికి Specific Relief Act కింద విచక్షణను ఉపయోగించలేదు.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

Estoppel ప్రశ్న తెరిచే ఉంచబడింది. సెక్షన్ 115 మైనర్లకు వర్తించదని కింది కోర్టులు నిర్ణయించినట్లు కనిపిస్తోందని, కానీ ఆ ప్రశ్నను ఇప్పుడు పరిష్కరించాల్సిన అవసరం లేదని బోర్డు అంది. అవతలి పక్షానికి వాస్తవాలు తెలిసినప్పుడు సెక్షన్ వర్తించదని మాత్రమే నిర్ణయించింది. వయస్సు గురించి తప్పుడు ప్రకటనతో అప్పు ఇచ్చినవాడు నిజంగా మోసపోతే పరిస్థితి ఏమిటో ఈ తీర్పులో నిర్ణయించలేదు.

తిరిగి చెల్లింపు నిరాకరణ కొంతవరకు అప్పు ఇచ్చినవాడి జ్ఞానంతో ముడిపడిన విచక్షణపై ఆధారపడింది. Specific Relief Act కింద, మైనారిటీ పూర్తిగా తెలిసి అతనికి ఇచ్చిన డబ్బును తిరిగి ఇప్పించడం న్యాయం కాదన్న కింది కోర్టుల అభిప్రాయంలో జోక్యం చేసుకోలేదు. ఈ తర్కం అప్పు ఇచ్చినవాడి జ్ఞానంపై ఆధారపడింది. అతనికి తెలియకపోతే విచక్షణ ఎలా ఉపయోగిస్తారో తీర్పు చెప్పదు.

సెక్షన్ 68 కాకుండా మైనర్ ఆస్తిపై ఇతర రికవరీ మార్గాల ప్రస్తావన లేదు. necessaries కోసం మైనర్ ఆస్తిపై చట్టబద్ధ క్లెయిమ్ సెక్షన్ 68 సృష్టిస్తుందని బోర్డు గమనించింది; కానీ ఈ మార్టిగేజ్ necessaries కోసం కాదు, ఇతర రికవరీ రూపాల గురించి తీర్పు ఇంకేమీ చెప్పలేదు.

ప్రాముఖ్యత

మైనర్ల కాంట్రాక్టులు వాయిడబుల్ మాత్రమే అనే భారత తీర్పుల సాధారణ ప్రవాహం నుంచి ఈ తీర్పు విభేదించి, ఫలితాన్ని కాంట్రాక్ట్ చట్టం నిర్మాణంపైనే ఆధారం చేసింది: మైనర్‌కు కాంట్రాక్ట్ సామర్థ్యం లేదు, కాబట్టి చట్టం అర్థంలో కాంట్రాక్టే లేదు. తన స్వంత అభిప్రాయం ప్రకారం వ్యవహరించాలని బోర్డు స్పష్టంగా నిర్ణయించుకుని, ఆ కారణంతోనే కేసును మళ్లీ వాదనలకు పెట్టింది.

వాస్తవాల ప్రకారం రెండు ఆచరణాత్మక పర్యవసానాలను కూడా ఇది నిర్ధారించింది: అప్పు ఇచ్చినవాడికి నిజం తెలిసినప్పుడు estoppel ఉత్పన్నం కాదు; మైనర్ తీసుకున్న డబ్బు తిరిగి చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు — ఆ ఫలితానికి బోర్డు ఇంగ్లీష్ Thurstan తీర్పుపై ఆధారపడింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• ఒక్క వాక్యంలో వాస్తవాలు: మైనర్ ఇళ్లపై రూ. 20,000 కు మార్టిగేజ్ రాశాడు; అతని మైనారిటీ ఆ వడ్డీ వ్యాపారి అటార్నీకి తెలుసు; మార్టిగేజ్ రద్దు చేయాలని మైనర్ దావా వేశాడు; వ్యాపారి ఎగ్జిక్యూటర్లు డబ్బు తిరిగి కోరారు.
• బెంచ్: Privy Council; Sir Ford North 4 మార్చి 1903న తీర్పు వెలువరించారు.
• తీర్పు: మైనర్ సెక్షన్లు 10, 11 ప్రకారం competent to contract కాదు కాబట్టి అతని ఒప్పందం చట్టం అర్థంలో కాంట్రాక్ట్ కాదు; సెక్షన్లు 64, 65 వర్తించవు, కాబట్టి డబ్బును తిరిగి ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు.
• Estoppel: అప్పు ఇచ్చినవాడికి నిజం తెలిసినప్పుడు Evidence Act సెక్షన్ 115 వర్తించదు; మైనర్లందరికీ వర్తిస్తుందా అన్నది బోర్డు నిర్ణయించలేదు.
• ఉదహరించిన తోడ్పడే సెక్షన్లు: కాంట్రాక్ట్ చట్టం 68, 183, 184, 247, 248; Specific Relief Act 38, 41 (విచక్షణ).
• ప్రస్తావించిన ఇంగ్లీష్ తీర్పులు: Nelson v. Stocker (నిజం తెలిసినవాడికి తప్పుడు ప్రకటన) మరియు Thurstan v. Nottingham Permanent Benefit Building Society (శాసనసభ వాయిడ్ అని ప్రకటించిన లావాదేవీలో తిరిగి చెల్లింపు లేదు).
• ట్రాప్: కింది కోర్టులు మైనర్ కాంట్రాక్టులను వాయిడబుల్‌గా పరిగణించాయి; ప్రివీ కౌన్సిల్ అప్పీలును కొట్టివేసింది, కాబట్టి డిక్రీ నిలిచింది; కానీ కింది కోర్టుల తార్కికాన్ని (వాయిడబుల్ మాత్రమే) తన స్వంత నిర్మాణంతో భర్తీ చేసింది: మైనర్ ఒప్పందం అసలు కాంట్రాక్టే కాదు.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.