Ningawwa v. Byrappa (నింగవ్వ v. బైరప్ప)

చిన్నవయసులో ఉన్న, చదువురాని ఒక భార్య తన భర్త పేరున దానపత్రం (gift deed) మీద సంతకం చేసింది. అది తన భర్త సొంత ప్లాట్లకు మాత్రమే సంబంధించినదని ఆమె నమ్మింది. కానీ అందులో ఆమె వారసత్వంగా పొందిన విలువైన ప్లాట్లు కూడా ఉన్నాయి. ఆ పత్రం fraud (అన్యాయ లాభం కోసం చేసే మోసం) వల్ల voidable అవుతుందని, void కాదని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది. అందువల్ల ఆమెకు మోసం తెలిసిన రోజు నుంచి కాలపరిమితి మొదలైంది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Supreme Court of India (sci.gov.in)

పక్షకారులు

Ningawwa — అప్పీలుదారు (వాది). దానపత్రం రాసిన దాత. సంతకం చేసినప్పుడు ఆమె చిన్నవయసు, చదువురాని స్త్రీ.

Byrappa — మొదటి ప్రతివాది (defendant). తీర్పు ప్రకారం ప్రతివాదులు 1 నుంచి 3 వరకు Shiddappa కు ప్రతివాది No. 4 ద్వారా కలిగిన పిల్లలు.

ప్రతివాదులు 2, 3 — ప్రతివాదులు. వీరు కూడా Shiddappa కు ప్రతివాది No. 4 ద్వారా కలిగిన పిల్లలు. తీర్పు వీరి పేర్లు చెప్పలేదు.

ప్రతివాది No. 4 — ప్రతివాది. Shiddappa రెండవ భార్య. తీర్పు ఆమె పేరు చెప్పలేదు.

Shiddappa — అప్పీలుదారు భర్త, దానపత్రం పొందినవాడు (donee). 1949 డిసెంబరు చివరి సమయంలో మరణించాడు; కేసులో పక్షకారుడు కాదు.

విచారణ చరిత్ర

1. అప్పీలుదారు షెడ్యూల్‌లోని ఆస్తుల స్వాధీనం కోసం దావా వేసింది. 16 January 1938న సంతకం చేసిన దానపత్రం Ex. 45 ఉన్నా తానే యజమానినని ఆమె చెప్పింది.
2. Shiddappa undue influence ద్వారా Ex. 45 పొందాడని ట్రయల్ కోర్టు తేల్చింది. ఈ నిర్ధారణను హైకోర్టు సమర్థించింది. పత్రం 407/1, 409/1 ప్లాట్లకు మాత్రమే సంబంధించినదని అతడు ఆమెకు చెప్పి, 91, 92 ప్లాట్లను మోసపూరితంగా చేర్చాడని ట్రయల్ కోర్టు తేల్చింది.
3. 407/1, 409/1 ప్లాట్లపై దావాను Limitation Act లోని Article 91 ప్రకారం గడువు దాటిందని ట్రయల్ కోర్టు కొట్టివేసింది. 91, 92 ప్లాట్లపై అప్పీలుదారుకు అనుకూలంగా decree (కోర్టు ఇచ్చే అధికారిక తుది ఉత్తర్వు) ఇచ్చింది. Bijapur సీనియర్ డివిజన్ సివిల్ జడ్జి ఈ decree ను 29 January 1953న ఇచ్చారు.
4. ప్రతివాదులు Mysore హైకోర్టుకు అప్పీలు చేశారు. అప్పీలుదారు cross-objections (అప్పీలు చేసిన decree లోని కొంత భాగంపై ప్రతివాది చేసే అభ్యంతరాలు) దాఖలు చేసింది.
5. Regular Appeal (B) 71 of 1956లో 29 July 1960 నాటి తీర్పుతో హైకోర్టు అప్పీలును అనుమతించి cross-objections ను కొట్టివేసింది. దావా పూర్తిగా వీగిపోయింది.
6. 407/1, 409/1 ప్లాట్లపై పత్రం తేదీ నుంచి మూడేళ్లలో దావా వేయలేదని హైకోర్టు గడువు దాటినదిగా తేల్చింది. 91, 92 ప్లాట్లపై మోసం రుజువు కాలేదని హైకోర్టు అభిప్రాయపడింది.
7. అప్పీలు certificate ద్వారా సుప్రీంకోర్టుకు వచ్చింది (Civil Appeal No. 586 of 1965).

వాస్తవాలు

1. Lingadahalli గ్రామంలోని 91, 92 ప్లాట్లను అప్పీలుదారు తన తండ్రి నుంచి వారసత్వంగా పొందింది.
2. Tadavalga గ్రామంలోని 407/1, 409/1 ప్లాట్లు మొదట ఆమె భర్త Shiddappa ఆస్తి.
3. ఈ ప్లాట్లు usufructuary mortgage కింద ఉన్నాయి. అప్పీలుదారు ఇచ్చిన సొమ్ముతో వాటిని విడిపించారు. తిరిగి బదిలీ (reconveyance) ఆమె పేరున జరిగింది.
4. దానపత్రం రాసే సమయానికి అప్పీలుదారు వయసు సుమారు 24 ఏళ్లు. ఆమె చదువురాని, లోకజ్ఞానం లేని స్త్రీ. ఆమె వ్యవహారాలన్నీ భర్తే చూసేవాడు.
5. భర్త ఆమె పట్ల active confidence స్థానంలో ఉన్నాడు. ఆమె సంకల్పాన్ని ఆధిపత్యంలో ఉంచగలిగే స్థితి అతనిది.
6. 16 January 1938న అతడు ఆమెను Bijapur తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ Ex. 45 రాసి ఆమెతో సంతకం చేయించాడు.
7. పత్రం 18 January 1938న Indi లో రిజిస్టర్ అయింది.
8. పత్రం 407/1, 409/1 ప్లాట్లకు మాత్రమే సంబంధించినదని అప్పీలుదారు నమ్మింది. 91, 92 ప్లాట్లు కూడా అందులో ఉన్నాయని భర్త ఆమెకు ఎప్పుడూ చెప్పలేదు.
9. పత్రంలో విలువ Rs. 1,500 అని తక్కువగా చూపారు. ఆ సమయంలో ఆస్తి విలువ సుమారు Rs. 40,000.
10. 91, 92 ప్లాట్లు అప్పీలుదారుకు ఉన్న అత్యంత విలువైన, సారవంతమైన భూములు. ఆమె, ఆమె భర్త, అతని ఇద్దరు సోదరులు, వారి కుటుంబాలు అన్నీ ఆ ఆదాయంపైనే బతికేవి.
11. Shiddappa 1941లో రెండవ భార్య (ప్రతివాది No. 4) ను చేసుకున్నాడు. అది దానపత్రం జరిగిన సుమారు మూడేళ్ల తర్వాత.
12. 1949 డిసెంబరు చివరిలో అతడు మరణించే వరకు అప్పీలుదారు అతనితో ప్రేమగా కలిసి జీవించింది.
13. అతని మరణం తర్వాత రెండవ భార్య బంధువులు అప్పీలుదారు ఆస్తులపై హక్కులు చూపడం మొదలుపెట్టారు. అతని సోదరులు, ప్రతివాది No. 4 సోదరులు ఆమె ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా ఇంటి నుంచి ధాన్యం తీసుకెళ్లారు.
14. అనుమానం కలిగి ఆమె గ్రామ Karnam (గ్రామ లెక్కల అధికారి) ను అడిగింది. Ex. 45లో 91, 92 ప్లాట్లు కూడా దానం చేసినట్లు ఉందని అప్పుడు ఆమెకు తెలిసింది.
15. ఇది తెలిసిన కొద్ది రోజుల్లోనే ఆమె దావా వేసింది.
16. ప్రతివాదులు 1 నుంచి 3, ప్రతివాది No. 4 దావాను ఎదిరించారు. పత్రం చెల్లుబాటు అవుతుందని, ఆమె స్వచ్ఛందంగా సంతకం చేసిందని వారు చెప్పారు.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. Lingadahalli లోని 91, 92 ప్లాట్లపై ట్రయల్ కోర్టు నిర్ధారణను పక్కన పెట్టడం హైకోర్టుకు సమంజసమేనా? ఆ నిర్ధారణ ఏమిటంటే, భర్త ఆమెకు తెలియకుండా మోసంతో వాటిని పత్రంలో చేర్చాడు.
2. మోసం కారణంగా దానపత్రం void అవుతుందా, లేక voidable మాత్రమేనా? అందువల్ల దావా Limitation Act లోని Article 95 పరిధిలోకి వస్తుందా?
3. Article 95 ప్రకారం మూడేళ్ల కాలం ఎప్పుడు మొదలవుతుంది: పత్రం రాసిన రోజు నుంచా, లేక అప్పీలుదారుకు మోసం తెలిసిన రోజు నుంచా?
4. పత్రం undue influence ద్వారా పొందినప్పుడు, Tadavalga లోని 407/1, 409/1 ప్లాట్లపై దావా Article 91 ప్రకారం గడువు దాటిందా?
5. Article 91 కాలం భర్త ప్రభావం నుంచి ఆమె బయటపడిన రోజు నుంచి, అంటే అతని మరణం నుంచి నడుస్తుందా? లేక పత్రాన్ని రద్దు చేయించుకునే హక్కునిచ్చే వాస్తవాలు ఆమెకు తెలిసిన రోజు నుంచి నడుస్తుందా?

వాదనలు

అప్పీలుదారు (Ningawwa) తరఫున

• 91, 92 ప్లాట్లను భర్త తన మోసంతో, ఆమెకు తెలియకుండా పత్రంలో చేర్చాడన్న ట్రయల్ కోర్టు నిర్ధారణలో జోక్యం చేసుకోవడం హైకోర్టుకు సమంజసం కాదు. ట్రయల్ కోర్టు ఆధారపడిన ముఖ్యమైన పరిస్థితులను హైకోర్టు నిర్ధారణ పట్టించుకోలేదు.
• 407/1, 409/1 ప్లాట్లపై దావాను Article 91 ప్రకారం గడువు దాటినదిగా భావించడం కింది కోర్టుల తప్పు.
• భర్త మరణించే వరకు ఆమె అతని undue influence లోనే ఉంది. కాబట్టి Article 91 మూడేళ్ల కాలం ఆమె ఆ ప్రభావం నుంచి బయటపడిన తేదీ నుంచి నడవాలి, దానం యొక్క అసలు స్వభావం ఆమెకు తెలిసిన తేదీ నుంచి కాదు.

ప్రతివాదుల తరఫున

• మోసం వల్ల దానపత్రం void అని ట్రయల్ కోర్టు తీర్పు చెప్పడం తప్పు. ఆ లావాదేవీ voidable మాత్రమే, కాబట్టి దావా Article 95 పరిధిలోకి వస్తుంది.
• కాలపరిమితి ప్రారంభం దానపత్రం రాసిన తేదీ. ఆ తేదీ నుంచి మూడేళ్లకు పైగా గడిచాక దావా వేశారు, కాబట్టి క్లెయిమ్ గడువు దాటింది.
• సాక్షి Bhimarao ప్రకారం, అప్పీలుదారు వేలిముద్ర వేసే ముందు పత్రాన్ని ఆమెకు చదివి వినిపించారు. అంటే మోసం చేసే ఉద్దేశం లేదని ఇది చూపుతుంది.
• భర్త రెండవ పెళ్లి చేసుకోవాలని అప్పీలుదారు కోరుకుంది. తగినంత ఆస్తి లేకుండా అతనికి వధువు దొరకదు. అందుకే ఆమె అతనికి సహాయపడటానికి దానం చేసింది.

కౌన్సెల్ ఏ తీర్పులను ఉదహరించారో తీర్పు నమోదు చేయలేదు.

కోర్టు తార్కికం

తీర్పు Ramaswami, J. ఇచ్చిన ఒకే అభిప్రాయం; బెంచ్‌లో Ramaswami, Shah, JJ. ఉన్నారు. తీర్పులో పేరాలకు సంఖ్యలు లేవు, కాబట్టి పేరా సంఖ్యలు ఇవ్వలేదు.

Ramaswami, J. (కోర్టు తరఫున)

1. Noted: అప్పీలు Mysore హైకోర్టు 29 July 1960 నాటి R.A. (B) 71 of 1956 తీర్పుపై certificate ద్వారా వచ్చింది. ఆ తీర్పు ప్రతివాదుల అప్పీలును అనుమతించి దావాను కొట్టివేసింది.
2. Held: 91, 92 ప్లాట్లపై అప్పీలుదారు వాదన సరైనది. ట్రయల్ కోర్టు నిర్ధారణలో జోక్యం చేసుకోవడం హైకోర్టుకు సమంజసం కాదు.
3. Noted: అప్పీలుదారు సుమారు 24 ఏళ్ల యువతి. ఆమె చదువురాని, లోకజ్ఞానం లేని స్త్రీ. భర్త active confidence స్థానం నుంచి ఆమె వ్యవహారాలన్నీ చూసేవాడు. అతడు ఆమె సంకల్పాన్ని ఆధిపత్యంలో ఉంచగలడని ట్రయల్ కోర్టు తేల్చింది.
4. Noted: పత్రంలో విలువ Rs. 1,500 అని చాలా తక్కువగా చూపారు; అసలు విలువ సుమారు Rs. 40,000. 91, 92 ప్లాట్లు ఆమె అత్యంత విలువైన, సారవంతమైన భూములు; అనేక కుటుంబాలు వాటి ఆదాయంపై బతికాయి.
5. Held: 91, 92 ప్లాట్లను భర్తకు బదిలీ చేయడానికి ఆమెకు ఎలాంటి కారణమూ లేదు. Noted: వాటిని ఆమె తండ్రి నుంచి వారసత్వంగా పొందింది, కుటుంబం వాటి ఆదాయంపై బతికింది.
6. Held: ప్రతివాదుల రెండవ పెళ్లి వివరణను అంగీకరించలేము. Why: భర్త ప్రతివాది No. 4 ను దానపత్రం జరిగిన సుమారు మూడేళ్లకు చేసుకున్నాడు, కాబట్టి రెండింటికీ సంబంధం ఉన్నట్లు రుజువు కాలేదు.
7. Held: సాక్షి Bhimarao పై హైకోర్టు ఆధారపడటం తప్పు. Why: అతడు నిష్పక్షపాత సాక్షి కాదు, ఎందుకంటే ప్రతివాదులు written statement దాఖలు చేసే ముందు అతన్ని సంప్రదించారు.
8. Noted: ట్రయల్ కోర్టు Bhimarao సాక్ష్యాన్ని నమ్మలేదు. అతని సాక్ష్యంపై వేరే అభిప్రాయం తీసుకోవడానికి హైకోర్టు ఏ కారణమూ చెప్పలేదు.
9. Noted: మరో సాక్షి Venkappa, పత్రాన్ని అప్పీలుదారుకు చదివి వినిపించారని గాని, దానిలోని విషయాలు ఆమెకు తెలుసని గాని చెప్పలేదు.
10. Held: 91, 92 ప్లాట్లను బదిలీ చేయడానికి అప్పీలుదారు ఎప్పుడూ అంగీకరించలేదన్న Civil Judge అభిప్రాయం సరైనదే. అవి Shiddappa మోసంతో, ఆమెకు తెలియకుండా పత్రంలో చేరాయి.
11. Held: లావాదేవీ void కాదు, voidable మాత్రమే అన్న ప్రతివాదుల వాదన సరైనది; కాబట్టి దావాను Article 95 నియంత్రిస్తుంది.
12. Noted: మోసం ద్వారా జరిగిన contract లేదా ఇతర లావాదేవీ void కాదని బాగా స్థిరపడిన సూత్రం. మోసపోయిన పక్షం ఇష్టాన్ని బట్టి అది voidable మాత్రమే.
13. Noted: దానిని రద్దు చేసే వరకు లావాదేవీ చెల్లుబాటవుతుంది. మోసం గురించి తెలియని మూడవ పక్షాలు ఈలోగా హక్కులు పొందవచ్చు, వాటిని మోసపోయిన పక్షంపై అమలు చేయవచ్చు.
14. Noted: Clough v. L. & N. W. Ry. లోని ఒక భాగాన్ని కోర్టు ఉటంకించింది. మోసం వల్ల contract void కాదు, ఆస్తి బదిలీ ఆగదు. మోసం తెలిసినప్పుడు contract ను కొనసాగించాలా, తిరస్కరించాలా అని ఎంచుకునే హక్కు మోసపోయిన పక్షానికి వస్తుంది.
15. Noted: మోసం తెలిసిన తర్వాత మోసపోయిన పక్షం స్పష్టమైన మాటలతో లేదా స్పష్టమైన చర్యలతో contract ను ఆమోదిస్తే ఆ ఎంపిక శాశ్వతంగా ముగుస్తుంది. ఆమోదించే పని చేయనంత కాలం ఆ ప్రశ్నను తెరిచి ఉంచవచ్చు.
16. Noted: మోసపూరిత misrepresentation (contract చేయించడానికి చెప్పే అసత్య ప్రకటన) పత్రంలోని విషయాల గురించి కాక, పత్రం స్వభావం గురించి అయితే పరిస్థితి వేరు. ఈ రెండింటి మధ్య భేదాన్ని తీర్పులు స్పష్టంగా చూపాయి.
17. Noted: పత్రం స్వభావం గురించి మోసం జరిగితే లావాదేవీ void. విషయాల గురించి మోసం జరిగితే అది voidable మాత్రమే.
18. Noted: Foster v. Mackinon లో ప్రతివాది తాను గ్యారంటీపై సంతకం చేస్తున్నానని అసత్యంగా నమ్మించగా ఒక bill ను endorse చేశాడు. సంతకం చెల్లదని కోర్టు చెప్పింది, ఎందుకంటే "the mind of the signer did not accompany the signature". అంటే సంతకం చేసినవాడు పత్రంలోని అసలు విషయాల గురించి మోసపోయాడు.
19. Noted: Foster v. Mackinon ను భారత కోర్టులు Sanni Bibi v. Siddik Hossain, Brindaban v. Dhurba Charan లలో అనుసరించాయి.
20. Noted: దానపత్రం స్వభావం గురించి మోసం జరిగిందని అప్పీలుదారు చెప్పలేదు. Shiddappa తనకు తెలియకుండా 91, 92 ప్లాట్లను మోసపూరితంగా చేర్చాడన్నదే ఆమె వాదన.
21. Held: "the transaction of gift was voidable and not void". కాబట్టి దావాను Limitation Act లోని Article 95 నిర్దేశించిన గడువులో వేయవలసి ఉంది.
22. Held: పత్రం రాసిన రోజు నుంచే కాలం నడుస్తుందన్న ప్రతివాదుల వాదనను అంగీకరించలేదు. Article 95 ప్రకారం మోసపోయిన పక్షానికి మోసం తెలిసిన సమయం నుంచి మూడేళ్లు.
23. Noted: భర్త మరణించే వరకు 91, 92 ప్లాట్లపై జరిగిన మోసం తనకు తెలియదని అప్పీలుదారు చెప్పింది. ట్రయల్ కోర్టు సాక్ష్యాన్ని పరిశీలించి ఆమె వాదన నిజమని తేల్చింది.
24. Noted: ఆమె భర్త మరణం వరకు అతనితో ప్రేమగా జీవించింది; మోసం జరిగిందని అనుమానించడానికి కారణం లేదు. అతని సోదరులు, ప్రతివాది No. 4 సోదరులు ఆమె ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా ఇంటి నుంచి ధాన్యం తీసుకెళ్లాకే ఆమెకు ఇది తెలిసింది.
25. Held: ఆమెకు మోసం తెలిసిన కొద్ది రోజుల్లోనే దావా వేసింది. కాబట్టి 91, 92 ప్లాట్లకు సంబంధించి Article 95 ప్రకారం అది గడువులోనే ఉంది.
26. Noted: 407/1, 409/1 ప్లాట్లపై భర్త active confidence స్థానంలో ఉన్నాడని, ఆమె సంకల్పాన్ని ఆధిపత్యంలో ఉంచగలడని ట్రయల్ కోర్టు తేల్చింది. దానం పైకి చూడగానే unconscionable (అన్యాయంగా కనిపించేది) అని కూడా తేల్చింది.
27. Noted: Indian Contract Act section 16(3), ఆధిపత్య స్థానంలో ఉన్న పక్షం పైకి అన్యాయంగా కనిపించే లావాదేవీ చేసినప్పుడు వర్తిస్తుంది. అది undue influence ద్వారా జరగలేదని నిరూపించే భారం "shall lie upon the person in a position to dominate the will of another".
28. Noted: Indian Evidence Act section 111, active confidence స్థానంలో ఉన్న పక్షంపై సద్భావాన్ని నిరూపించే భారం మోపుతుంది, సద్భావం ప్రశ్నార్థకమైనప్పుడు.
29. Noted: ఈ నిబంధనల కింద ఏర్పడిన presumption ను ప్రతివాదులు ఖండించలేదని ట్రయల్ కోర్టు తేల్చింది. భర్త undue influence ద్వారా దానం పొందాడని అభిప్రాయపడింది. హైకోర్టు ఆ నిర్ధారణను సమర్థించింది.
30. Noted: ఈ రెండు ప్లాట్లపై దావా Article 91 ప్రకారం గడువు దాటిందనే కారణంతో రెండు కోర్టులూ ఉపశమనం నిరాకరించాయి.
31. Noted: ఇతర నిబంధనలేవీ వర్తించని పత్రాన్ని రద్దు చేయించే దావాకు Article 91 మూడేళ్ల గడువు పెడుతుంది. పత్రాన్ని రద్దు చేయించుకునే హక్కునిచ్చే వాస్తవాలు వాదికి తెలిసిన రోజు నుంచి ఆ కాలం మొదలవుతుంది.
32. Noted: అప్పీలుదారు సాక్ష్యంలో ఇచ్చిన తన సొంత అంగీకారంపై ట్రయల్ కోర్టు ఆధారపడింది. పత్రం రాసే సమయంలోనే, ఈ ప్లాట్లను undue influence ద్వారా భర్త తనతో బదిలీ చేయించాడని ఆమెకు తెలుసు.
33. Held: 407/1, 409/1 ప్లాట్లపై ఆమె దావా Article 91 ప్రకారం గడువు దాటినది.
34. Held: భర్త ప్రభావం నుంచి బయటపడిన రోజు, అంటే అతని మరణం నుంచే కాలం నడుస్తుందన్న వాదనను తిరస్కరించారు. Why: Article 91 స్పష్టంగా "the date when the plaintiff came to know the facts entitling her to have the instrument cancelled or set aside" నుంచి కాలం నడుస్తుందని చెబుతోంది.
35. Noted: Someshwar Dutt v. Tirbhawan Dutt లో Privy Council కూడా ఇదే అభిప్రాయం తీసుకుంది. undue influence వల్ల పొందిన దానాన్ని రద్దు చేయించే దావా Article 91 పరిధిలోకి వస్తుందని చెప్పింది. కాలం పత్రం అసలు స్వభావం వాదికి తెలిసిన రోజు నుంచి నడుస్తుంది, ప్రభావం నుంచి బయటపడిన రోజు నుంచి కాదు.

Authorities

• Clough v. L. & N. W. Railway (1871) L.R. 7 Ex. 26, 34 — ఉటంకించారు: మోసం contract ను voidable చేస్తుంది, void కాదు; ఆమోదించాలా, తిరస్కరించాలా అని మోసపోయిన పక్షం ఎంచుకుంటుంది.
• Foster v. Mackinon (1869) 4 C.P. 704 — పత్రం స్వభావం గురించి మోసం సంతకాన్ని చెల్లకుండా చేస్తుందన్న విషయంలో అనుసరించారు. వాస్తవాల ఆధారంగా భేదం చూపారు: అప్పీలుదారు విషయాల గురించి మాత్రమే మోసం జరిగిందని చెప్పింది.
• Sanni Bibi v. Siddik Hossain A.I.R. 1919 Cal. 728 — Foster v. Mackinon ను అనుసరించిన భారత తీర్పు.
• Brindaban v. Dhurba Charan A.I.R. 1929 Cal. 606 — Foster v. Mackinon ను అనుసరించిన భారత తీర్పు.
• Someshwar Dutt v. Tirbhawan Dutt 61 I.A. 224 (Judicial Committee) — వర్తింపజేశారు. undue influence వల్ల పొందిన దానాన్ని రద్దు చేయించే దావా Article 91 పరిధిలోకి వస్తుంది. కాలం పత్రం అసలు స్వభావం తెలిసిన రోజు నుంచి నడుస్తుంది, ప్రభావం నుంచి బయటపడిన రోజు నుంచి కాదు.

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• Article 91, Indian Limitation Act, 1908 (9 of 1908): ఇతర నిబంధనలేవీ వర్తించని పత్రాన్ని రద్దు చేయించే దావాకు మూడేళ్ల గడువు. రద్దుకు అర్హత కల్పించే వాస్తవాలు వాదికి తెలిసిన రోజు నుంచి కాలం నడుస్తుంది.
• Article 95, Indian Limitation Act, 1908: మోసం కారణంగా లావాదేవీని రద్దు చేయించే దావాకు మూడేళ్ల గడువు. మోసపోయిన పక్షానికి మోసం తెలిసిన రోజు నుంచి కాలం నడుస్తుంది.
• Section 16(3), Indian Contract Act: ఇతరుల సంకల్పాన్ని ఆధిపత్యంలో ఉంచగల వ్యక్తి పైకి అన్యాయంగా కనిపించే లావాదేవీ చేస్తే, అది undue influence ద్వారా జరగలేదని ఆ వ్యక్తే నిరూపించాలి.
• Section 111, Indian Evidence Act: ఒక పక్షం active confidence స్థానంలో ఉంటే, లావాదేవీ సద్భావంతో జరిగిందని ఆ పక్షమే నిరూపించాలి.

తీర్పు

1. అప్పీలు అనుమతించబడింది.
2. హైకోర్టు decree రద్దు చేయబడింది.
3. Bijapur సీనియర్ డివిజన్ సివిల్ జడ్జి 29 January 1953 నాటి decree పునరుద్ధరించబడింది.
4. Lingadahalli గ్రామంలోని 91, 92 ప్లాట్ల విషయంలో దానపత్రం Ex. 45 అప్పీలుదారుపై కట్టుబడదని ప్రకటించబడింది.
5. ప్రతివాదుల నుంచి 91, 92 ప్లాట్ల స్వాధీనాన్ని అప్పీలుదారు mesne profits (అక్రమ స్వాధీనంలో ఉన్నవారు ఆస్తి నుంచి పొందిన లాభాలు) తో సహా తిరిగి పొందవచ్చు.
6. అప్పీలు ఖర్చులతో సహా అనుమతించబడింది.

న్యాయసూత్రం / Ratio

పత్రం స్వభావం గురించి కాక, దానిలోని విషయాల గురించి మోసం చేసి పొందిన లావాదేవీ voidable మాత్రమే. దానిని రద్దు చేయించే దావా Article 95 పరిధిలోకి వస్తుంది, మోసం తెలిసిన రోజు నుంచి కాలం నడుస్తుంది. దావా undue influence పై ఆధారపడితే, Article 91 కాలం వాస్తవాలు తెలిసిన రోజు నుంచి నడుస్తుంది, ప్రభావం నుంచి బయటపడిన రోజు నుంచి కాదు.

ముఖ్య తీర్పు: "the transaction of gift was voidable and not void".

తదుపరి పరిణామాలు

Prem Singh v. Birbal — Appeal (civil) 2412 of 2006, Supreme Court of India, S.B. Sinha, P.K. Balasubramanyan, JJ., 2 May 2006న తీర్పు. అమ్మకపు పత్రాన్ని రద్దు చేయించే దావాకు Limitation Act, 1963 లోని Article 59 వర్తిస్తుందా అన్నది ప్రశ్న.

• "fraudulent misrepresentation as regards character of a document is void but fraudulent misrepresentation as regards contents of a document is voidable" అన్న సూత్రానికి కోర్టు Ningawwa v. Byrappa (AIR 1968 SC 956) ను ఉదహరించింది.
• అక్కడి వాది పత్రం స్వభావం గురించి కాక, దానిలోని విషయాల గురించి misrepresentation జరిగిందని చెప్పాడని కోర్టు గమనించింది.
• Ningawwa లోని Article 91 భాగాన్ని కూడా కోర్టు పేర్కొంది. పత్రం రాసే సమయంలోనే undue influence గురించి అప్పీలుదారుకు తెలుసు కాబట్టి 407/1, 409/1 ప్లాట్లపై దావా గడువు దాటిందన్న నిర్ధారణ అది.
• Article 59 మోసం, undue influence వంటి కారణాలను కలుపుకుంటుందని, పైకి చెల్లుబాటయ్యేలా కనిపించే voidable పత్రాలకు వర్తిస్తుందని కోర్టు చెప్పింది. లావాదేవీని void అని పిలిచినంత మాత్రాన Limitation Act వర్తించకుండా పోదని కూడా చెప్పింది.
• దావా గడువు దాటిందని కోర్టు తేల్చి, ట్రయల్ కోర్టు కొట్టివేతను పునరుద్ధరించింది. పక్షాలు తమ తమ ఖర్చులు భరించాలన్నారు.

Other later cases (not summarized)

ఏవీ లేవు. Ningawwa ను పేర్కొన్న ఇతర తదుపరి తీర్పులేవీ అధికారిక మూలం నుంచి పొందలేకపోయాం.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

• Tadavalga ప్లాట్లపై భర్త undue influence ఉందన్న ఊహ, Lingadahalli ప్లాట్లపై నిర్ధారణతో ఎలా సరిపోతుందో తీర్పు చెప్పదు. రెండింటినీ విడివిడిగా పరిగణించింది.
• పత్రం రాసే సమయంలో ప్రభావం గురించి అప్పీలుదారుకు తెలియకపోతే Article 91 ఫలితం మారేదా అన్నది తీర్పు చెప్పదు.

ప్రాముఖ్యత

• పత్రంలోని విషయాల గురించి మోసం జరిగితే పత్రం void కాదు, voidable అని ఇది చూపుతుంది.
• కాలపరిమితి ప్రారంభ బిందువును ఇది నిర్ణయిస్తుంది: Article 95 ప్రకారం మోసం తెలిసిన రోజు.
• ప్రభావం నుంచి బయటపడే వరకు Article 91 కాలం ఆగదని ఇది నిర్ధారిస్తుంది.
• Someshwar Dutt v. Tirbhawan Dutt లోని Privy Council సూత్రాన్ని ఇది వర్తింపజేసింది.
• Prem Singh v. Birbal (2006) దీని స్వభావం-విషయాల సూత్రాన్ని తర్వాత ఉదహరించింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• స్వభావం v. విషయాలు: పత్రం స్వభావం గురించి మోసం జరిగితే అది void. విషయాల గురించి మోసం జరిగితే అది voidable మాత్రమే.
• Article 95: మోసపోయిన పక్షానికి మోసం తెలిసిన రోజు నుంచి మూడేళ్లు, పత్రం రాసిన రోజు నుంచి కాదు.
• Article 91: రద్దుకు అర్హత కల్పించే వాస్తవాలు వాదికి తెలిసిన రోజు నుంచి మూడేళ్లు. ప్రభావం నుంచి బయటపడటం గడువును మళ్లీ మొదలుపెట్టదు (Someshwar Dutt).
• Section 16(3): ఆధిపత్య స్థానంలో ఉన్న పక్షం undue influence లేదని నిరూపించాలి. Evidence Act section 111 కూడా active confidence లో ఉన్న పక్షంపై ఇలాంటి భారాన్నే మోపుతుంది.
• రద్దు చేసే వరకు voidable: మోసం గురించి తెలియని మూడవ పక్షాలు ఈలోగా హక్కులు పొందవచ్చు.
• ఉచ్చు: మోసంతో జరిగిన contract void కాదు. మోసపోయిన పక్షం దానిని ఆమోదించవచ్చు; ఆమోదిస్తే రద్దు చేసే హక్కు కోల్పోతుంది.
• ఫలితం: Lingadahalli ప్లాట్లపై దావా నెగ్గింది. Tadavalga ప్లాట్లపై దావా గడువు దాటినదిగా తేలింది.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది. తీర్పులో పేరాలకు సంఖ్యలు లేవు, కాబట్టి పేరా సంఖ్యలు ఇవ్వలేదు.