Saroj Rani v. Sudarshan Kumar Chadha (సరోజ్ రాణి v. సుదర్శన్ కుమార్ చద్దా)

భర్త consent decree (అవతలి పక్షం అంగీకరించడంతో ఇచ్చే డిక్రీ) ద్వారా restitution of conjugal rights (వైవాహిక జీవితం తిరిగి కొనసాగించమని కోర్టు ఇచ్చే ఆదేశం) పొందాడు. దంపతులు తిరిగి కలిసి జీవించకపోవడంతో అతను విడాకులు కోరాడు. భార్య దీన్ని వ్యతిరేకించింది, హిందూ వివాహ చట్టం, 1955లోని Section 9 రాజ్యాంగ విరుద్ధమని కూడా వాదించింది. సుప్రీంకోర్టు Section 9ను సమర్థించింది, T. Sareetha కేసులో ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు విరుద్ధ నిర్ణయాన్ని అంగీకరించలేదు.

త్వరిత పునశ్చరణ

పక్షకారులు

• Smt. Saroj Rani — అప్పీలుదారు; భార్య. ఆమె దాంపత్య హక్కుల పునరుద్ధరణ కోసం దావా వేసింది, తర్వాత భర్త విడాకుల పిటిషన్‌ను వ్యతిరేకించింది.
• Sudarshan Kumar Chadha — ప్రతివాది; భర్త. అతను restitution డిక్రీకి అంగీకరించాడు, తర్వాత విడాకులు కోరాడు.

విచారణ చరిత్ర

1. Sub-Judge Ist Class, జలంధర్: 21 మార్చి 1978న భార్యకు నెలకు Rs. 185 maintenance pendente lite (కేసు నడిచే సమయంలో మధ్యంతర భరణం), Rs. 300 వ్యాజ్య ఖర్చులు మంజూరు చేశాడు.
2. Sub-Judge Ist Class, జలంధర్: 28 మార్చి 1978న దాంపత్య హక్కుల పునరుద్ధరణకు సమ్మతి డిక్రీ ఇచ్చాడు.
3. District Judge: 15 అక్టోబర్ 1979న భర్త విడాకుల పిటిషన్‌ను కొట్టివేశాడు. 28 మార్చి 1978 తర్వాత సహజీవనం తిరిగి ప్రారంభం కాలేదని తేల్చి ఆ అంశాన్ని భర్తకు అనుకూలంగా నిర్ణయించాడు. అయినా Section 23, సమ్మతి డిక్రీ, అప్పట్లో Section 13B లేకపోవడం కారణాలుగా చూపి ఉపశమనం నిరాకరించాడు.
4. పంజాబ్, హరియాణా హైకోర్టు, సింగిల్ జడ్జి (Goyal J.): First Appeal from Order No. 199-M of 1979లో భర్త అప్పీలు చేశాడు. జడ్జి Dharmendra Kumar v. Usha Kumari ను అనుసరించి, భర్త తన తప్పు ప్రయోజనం పొందడం లేదని చెప్పాడు. అయినా restitution సమ్మతి డిక్రీ collusive అని భావించి, ప్రశ్నను Division Bench కోసం ప్రధాన న్యాయమూర్తికి నివేదించాడు.
5. హైకోర్టు Division Bench (ప్రధాన న్యాయమూర్తి Sandhawalia): సమ్మతి డిక్రీ collusive కాదని తీర్పు ఇచ్చింది. అప్పీలును అనుమతించి, 17 ఆగస్టు 1982 తీర్పు, ఉత్తర్వుతో భర్తకు విడాకుల డిక్రీ ఇచ్చింది.
6. సుప్రీంకోర్టు: భార్య Civil Appeal No. 187 of 1983 దాఖలు చేసింది. భరణం, ఖర్చులపై ఆదేశాలతో అప్పీలు కొట్టివేయబడింది.

వాస్తవాలు

1. దంపతులు సుమారు 24 జనవరి 1975న జలంధర్ నగరంలో హిందూ వైదిక పద్ధతిలో వివాహం చేసుకున్నారు.
2. మొదటి కుమార్తె మేంకా 4 జనవరి 1976న పుట్టింది.
3. రెండో కుమార్తె గుడ్డి 28 ఫిబ్రవరి 1977న పుట్టింది.
4. 16 మే 1977 చివరి సహజీవన రోజని ఆరోపణ. ఆ రోజు భర్త తనను ఇంటి నుంచి గెంటేసి, తన సాంగత్యం నుంచి వైదొలిగాడని భార్య ఆరోపించింది.
5. గుడ్డి 6 ఆగస్టు 1977న భర్త ఇంట్లో మరణించింది.
6. 17 అక్టోబర్ 1977న భార్య హిందూ వివాహ చట్టం, 1955లోని Section 9 కింద దాంపత్య హక్కుల పునరుద్ధరణ కోసం దావా వేసింది. వివాహ చరిత్రను వివరించి, భర్త, అత్తింటివారి నుంచి అనేక వేధింపులు జరిగాయని ఆరోపించింది.
7. భర్త వ్రాతపూర్వక సమాధానం దాఖలు చేశాడు. వివాహాన్ని అంగీకరించాడు. తాను ఏ డిమాండ్ చేయలేదని, ఆమెను ఇష్టపడకపోలేదని, ఆమె సాంగత్యం నుంచి వైదొలగలేదని, ఆమెను గెంటివేయలేదని చెప్పాడు.
8. తర్వాత భర్త, భార్య Section 9 దరఖాస్తును అనుమతించి డిక్రీ ఇవ్వాలని కోర్టుకు చెప్పాడు.
9. 28 మార్చి 1978న Sub-Judge సమ్మతి restitution డిక్రీ ఇచ్చాడు.
10. తాను భర్త ఇంటికి వెళ్లి రెండు రోజులు భార్యాభర్తలుగా కలిసి ఉన్నానని భార్య ఆరోపించింది. అన్ని కోర్టులు దీన్ని నమ్మలేదు. డిక్రీ తర్వాత సహజీవనం లేదనే నిర్ణయాన్ని సుప్రీంకోర్టు ముందు సవాలు చేయలేదు.
11. 19 ఏప్రిల్ 1979న భర్త Section 13 కింద విడాకుల పిటిషన్ వేశాడు. డిక్రీ తర్వాత ఏడాది గడిచినా అసలు సహజీవనం జరగలేదనేది అతని కారణం.
12. డిక్రీ ఇచ్చిన ఒక నెల తర్వాత తన తల్లిదండ్రులు తనను భర్త ఇంటికి తీసుకెళ్లారని భార్య తన సమాధానంలో చెప్పింది. అతను రెండు రోజులు ఉంచుకుని మళ్లీ గెంటేశాడని చెప్పింది.
13. 22 జనవరి 1979న భార్య జలంధర్ Sub-Judge ముందు Section 28A కింద దరఖాస్తు వేసింది. డిక్రీని పాటించమని భర్తను ఆదేశించాలని కోరింది. ఆమె సమాధానం దాఖలు చేసినప్పుడు అది పెండింగ్‌లో ఉంది.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. దాంపత్య హక్కుల పునరుద్ధరణ సమ్మతి డిక్రీ collusive కాబట్టి దాని ఆధారంగా భర్త విడాకులు పొందలేడా?
2. Section 23(1)(a) లోని wrong అనే పదం వల్ల భర్తకు విడాకుల డిక్రీ పొందే అర్హత పోతుందా?
3. Article 14 లేదా Article 21ను ఉల్లంఘిస్తున్నందున హిందూ వివాహ చట్టం, 1955లోని Section 9 చెల్లదా?
4. విడాకుల final decree (తుది డిక్రీ) తర్వాత కూడా భర్త భార్యకు, బతికి ఉన్న కుమార్తెకు భరణం చెల్లించాలా?

వాదనలు

అప్పీలుదారు (భార్య) తరఫున

• Division Bench ముందు: న్యాయవాది సహజీవనం లేదనే నిర్ధారణను సవాలు చేయలేదు. భర్త తన తప్పు ప్రయోజనం పొందలేడనే కారణాన్ని నొక్కలేదు. సమ్మతి డిక్రీ collusive అనే కారణాన్ని మాత్రం నొక్కాడు.
• సుప్రీంకోర్టు ముందు: సమ్మతి డిక్రీ చెడ్డది లేదా collusive కాదన్న Division Bench నిర్ధారణను న్యాయవాది సవాలు చేయలేదు.
• Section 23(1)(a) లోని wrong అనే పదం భర్తకు విడాకుల డిక్రీ పొందే అర్హతను పోగొడుతుంది. భర్త మొదటి నుంచే విడాకులు కోరుకున్నాడని, అందుకే restitution డిక్రీని వ్యతిరేకించలేదని న్యాయవాది చెప్పాడు.
• డిక్రీని పాటించనని తెలిసీ భర్త దానికి అంగీకరించి, భార్యను, కోర్టును తప్పుదారి పట్టించాడు. తర్వాత సహజీవనానికి నిరాకరించాడు. కాబట్టి తన సొంత తప్పు ప్రయోజనం పొందలేడు.
• అభ్యర్థనలో లోపాన్ని చూపినప్పుడు, న్యాయవాది అభ్యర్థనలను సవరించడానికి అనుమతి కోరాడు. న్యాయవాదుల పొరపాటుకు కక్షిదారులు నష్టపోకూడదన్నాడు.
• Section 23(1)(a) లోని taking advantage of his or her own wrongs అనే మాటను, తెలివైన, నిజాయితీలేని భర్తల చేతుల్లో భారతీయ భార్యలు నష్టపోకుండా ఉండేలా అర్థం చేసుకోవాలి.
• Section 9 ఏకపక్షమైనది, Article 14ను ఉల్లంఘించినందున చెల్లదు. ఈ అంశాన్ని కింది కోర్టుల్లో వాదించలేదు; న్యాయవాది దీన్ని ఒక న్యాయ ప్రతిపాదనగా లేవనెత్తడానికి కోర్టు అనుమతించింది. కోర్టు దృష్టికి T. Sareetha v. Venkata Subbaiah, Geeta Laxmi v. G.V.R.K. Sarveswara Rao తీసుకురాబడ్డాయి. వాటిని ఎవరు తీసుకువచ్చారో తీర్పు చెప్పలేదు.
• భారతీయ సామాజిక వాస్తవంలో విడాకులు పొందిన భార్య ఆర్థికంగా చాలా నష్టపోతుంది.

ప్రతివాది (భర్త) తరఫున

• ఈ కోర్టు ముందు ప్రతివాది తరఫున ప్రత్యేక వాదనలను తీర్పు నమోదు చేయలేదు.
• హైకోర్టులో భర్త తన పిటిషన్ కొట్టివేతపై అప్పీలుదారు. సొంత తప్పు అభ్యంతరాన్ని తిరస్కరించడానికి హైకోర్టు Dharmendra Kumar v. Usha Kumari పై ఆధారపడింది. collusion అభ్యంతరాన్ని తిరస్కరించడానికి Division Bench Joginder Singh v. Smt. Pushpa లోని Full Bench నిర్ణయాన్ని అనుసరించింది.

కోర్టు తార్కికం

Sabyasachi Mukharji J. అభిప్రాయం (కోర్టు తరఫున)

ఈ తీర్పులో పేరాలకు సంఖ్యలు లేవు, కాబట్టి పేరా సంఖ్యలను ఇవ్వడం లేదు.

A. Collusion, సమ్మతి డిక్రీ

1. Noted: హైకోర్టు సింగిల్ జడ్జి Dharmendra Kumar v. Usha Kumari ను అనుసరించి, భర్త తన తప్పుల ప్రయోజనం పొందడం లేదని చెప్పాడు. Section 23(1)(a) కింద wrong అంటే తిరిగి కలిసి ఉండే ప్రతిపాదనకు కేవలం ఇష్టం లేకపోవడం కంటే ఎక్కువ ఉండాలని ఆ కేసు చెప్పింది. ఉపశమనం నిరాకరించేంత తీవ్రమైన దుష్ప్రవర్తన ఉండాలి. restitution డిక్రీని పాటించని జీవిత భాగస్వామికి ఉపశమనం నిరాకరించడం సమంజసం కాదని కూడా ఆ కోర్టు చెప్పింది.
2. Noted: ఉపశమనానికి కారణం ఉందని, పిటిషనర్ తన సొంత తప్పు లేదా అసమర్థత ప్రయోజనాన్ని ఏ విధంగానూ పొందడం లేదని కోర్టు సంతృప్తి చెందాలని Section 23(1)(a) కోరుతుంది. Section 5(ii)(a), (b) లేదా (c) కారణాల కింద కోరే ఉపశమనానికి ఇది వర్తించదు.
3. Noted: Division Bench Joginder Singh v. Smt. Pushpa లోని Full Bench మెజారిటీని అనుసరించింది. కోర్టు రాజీ ప్రయత్నం చేసి, పక్షాలు పరిష్కార ప్రయత్నాల తర్వాత అంగీకరించిన చోట సమ్మతి డిక్రీ ఎప్పుడూ collusive కాదని అది చెప్పింది.
4. Noted: ఉపశమనం ఇచ్చే ముందు సయోధ్యకు ప్రయత్నించడం కోర్టు కర్తవ్యమని Section 23(2) చెబుతుంది. proviso (నియమానికి చేర్చిన మినహాయింపు) Section 13(1) లోని clauses (ii) నుంచి (vii) కింద ఉపశమనాన్ని మినహాయిస్తుంది.
5. Held: వాస్తవాల ప్రకారం collusion లేదు. భార్య కొన్ని ఆరోపణలతో పిటిషన్ వేసింది. భర్త వాటిని ఖండించి, ఆమెను తిరిగి చేర్చుకోవడానికి సిద్ధమన్నాడు. ఆ ఆధారంగా డిక్రీ ఇవ్వబడింది.
6. Held: అన్ని సమ్మతి డిక్రీలు collusive కావన్న Full Bench మెజారిటీతో కోర్టు ఏకీభవించింది. వైవాహిక వ్యవహారాలలో సమ్మతి డిక్రీలు తమంతట తామే collusive కావనే అభిప్రాయాన్ని స్వీకరించింది.
7. Noted: పరస్పర అంగీకారంతో విడాకులు భారత చట్టానికి ఇక పరాయివి కావని Section 13B చూపిస్తుంది. అది తర్వాత వచ్చిన సవరణ; డిక్రీ ఇచ్చినప్పుడు వర్తించదు. ఈ అంశంపై Division Bench మెజారిటీ అభిప్రాయాన్ని కోర్టు అంగీకరించింది.

B. Section 23(1)(a) కింద సొంత తప్పు

1. Noted: సుప్రీంకోర్టు ముందు భార్య న్యాయవాది సమ్మతి డిక్రీ collusive కాదన్న నిర్ధారణను సవాలు చేయలేదు. భర్త తన wrong వల్ల అర్హత కోల్పోయాడని మాత్రమే వాదించాడు.
2. Noted: భార్య ఇప్పుడు మూడు ఆరోపణలు చేసింది. భర్త మొదటి నుంచే విడాకులు కోరుకున్నాడు. డిక్రీని పాటించనని తెలిసీ దానికి అంగీకరించాడు. ఆ విధంగా భార్యను, కోర్టును తప్పుదారి పట్టించాడు. ఈ ఆరోపణల గురించి అభ్యర్థనలలో ఒక్క మాట కూడా లేదు.
3. Held: అభ్యర్థనల సవరణ కోరికను మూడు కారణాలతో తిరస్కరించారు. అభ్యర్థన లేదు. ఈ కారణాన్ని కింది ఏ కోర్టులోనూ వాదించలేదు, ఇది వాస్తవ ప్రశ్న. డిక్రీ తర్వాత దంపతులు రెండు రోజులు కలిసి ఉన్నారన్నది భార్య అసలు వాదన, కొత్త వాదన దానికి విరుద్ధం.
4. Held: అసలు అభ్యర్థనే లేకపోవడం తీవ్రమైన, ప్రాణాంతకమైన లోపం. ఈ దశలో భార్య విరుద్ధమైన వాదన చేయడానికి అవకాశం ఇచ్చే వీలు లేదు.
5. Held: taking advantage of his or her own wrongs అనే విస్తృత అర్థానికి కొంత అవకాశం ఉన్నా, ఇక్కడి వాస్తవాలకు అది వర్తించదు. అలాంటి అర్థం కావాలంటే చట్టం చేయాలి.
6. Held: భర్త మీద ఆరోపించిన ప్రవర్తన Section 23(1)(a) లోని his own wrongs కిందకు రాదు, కాబట్టి విడాకుల డిక్రీ పొందే అర్హత పోదు.
7. Noted: ఈ నిర్ధారణకు కోర్టు మనసులో ఎలాంటి సంకోచం లేకుండా వచ్చింది. వివాహం విచ్ఛిన్నమైంది, దంపతులు ఇక కలిసి జీవించలేరు. కోర్టు ఇలా చెప్పింది: "it is better to close the chapter."
8. Noted, Geeta Laxmi v. G.V.R.K. Sarveswara Rao గురించి: ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు Bench ఆ కేసులో Section 23(1)(a) కింద భర్త తప్పు కారణంగా అతనికి Section 13(1A) కింద డిక్రీ పొందే అర్హత లేదని చెప్పింది. భర్త restitution డిక్రీని పాటించలేదని, భార్యను హింసించాడని, ఇంటి నుంచి తరిమేశాడని అంగీకరించబడింది. ఆ వాస్తవాలు పూర్తిగా భిన్నమైనవి. ఇక్కడ హింస లేదా భార్యను ఇంటి నుంచి గెంటివేసినట్లు ఆరోపణ గాని రుజువు గాని లేదు. కాబట్టి ఆ కేసు అప్పీలుదారుకు సహాయపడలేదు.

C. Section 9 చెల్లుబాటు

1. Noted: Section 9 చెల్లుబాటును కింది కోర్టుల్లో వాదించలేదు. భార్య న్యాయవాది దీన్ని ఒక న్యాయ ప్రతిపాదనగా ఈ కోర్టు ముందు లేవనెత్తాడు; కోర్టు అందుకు అనుమతించింది.
2. Noted, ఈ కోర్టు నమోదు చేసినట్లు: T. Sareetha లో ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు జడ్జి ఈ పరిహారాన్ని క్రూరమైనదని, అనాగరికమైనదని అన్నాడు. ఇది Article 21 కింద గోప్యత హక్కును, మానవ గౌరవాన్ని ఉల్లంఘిస్తుందని, కాబట్టి Article 13 ప్రకారం Section 9 చెల్లదని చెప్పాడు.
3. Noted: ఆ జడ్జి Article 21ను ప్రభుత్వ చర్యకు వ్యతిరేకంగా విస్తృత హామీగా చదివాడు. restitution డిక్రీ గోప్యత హక్కుకు అత్యంత తీవ్రమైన ఉల్లంఘన అన్నాడు. తన శరీరం సంతానోత్పత్తికి సాధనం కావాలా, ఎప్పుడు, ఎలా అనే స్వేచ్ఛాయుత ఎంపికను అది స్త్రీకి లేకుండా చేస్తుంది.
4. Noted: స్త్రీ తన అత్యంత సన్నిహిత నిర్ణయాలపై నియంత్రణ కోల్పోతుందని అతను చెప్పాడు. విభేదాల కారణంగా దూరంగా ఉన్న భార్యను భర్త సంతానం కనమని బలవంతం చేయలేరు. విడాకులు ఆలోచిస్తున్న విడిపోయిన భార్యపై Section 9 వాడితే బలవంతపు గర్భధారణ జరిగి ఆమె మనసు, శరీరం, జీవితం నాశనం కావచ్చు.
5. Noted: ఇంగ్లండ్‌లో రద్దు చేయాలని సిఫారసు చేసిన Scarman Commission నివేదికను అతను ప్రస్తావించాడు. Section 9కి చట్టబద్ధమైన ప్రజా ప్రయోజనం గాని సామాజిక మేలు గాని లేదని తేల్చాడు. కాబట్టి అది ఏకపక్షమని, Article 14 కింద చెల్లదని చెప్పాడు.
6. Noted: Section 9 భార్యాభర్తలిద్దరికీ సమానంగా అందుబాటులో ఉన్నందున వర్గీకరణ పరీక్షలో రూపంలో నెగ్గుతుందని అతను అంగీకరించాడు. వాస్తవ అసమానతలను పట్టించుకోకుండా కేవలం సమాన వ్యవహారం న్యాయం కాదన్నాడు. ఇందుకు Murthy Match Works v. The Assistant Collector of Central Excise పై ఆధారపడ్డాడు. ఈ పరిహారాన్ని దాదాపు పూర్తిగా భర్తలే వాడతారని, భార్యలు అరుదుగా వాడతారని ఆయన భావన.
7. Noted: restitution డిక్రీని Code of Civil Procedure లోని Order 21 Rule 32 కింద మాత్రమే అమలు చేయగలరని ఆ జడ్జి చాలా ముఖ్యమైన అంశంగా గమనించాడు. అమెరికా చట్టంలోని ధోరణులను ప్రస్తావించి, Section 9 శూన్యమని, చెల్లదని తేల్చాడు.
8. Noted: Harvinder Kaur v. Harmander Singh Choudhry లో ఢిల్లీ హైకోర్టు జడ్జి విభేదించాడు. Section 9 Article 14ను గాని Article 21ను గాని ఉల్లంఘించదని చెప్పాడు.
9. Noted: restitution డిక్రీ లక్ష్యం విడిపోయిన పక్షాలను వైవాహిక గృహంలో కలపడమని ఢిల్లీ జడ్జి చెప్పాడు. వివాహాన్ని కాపాడటమే Section 9 ప్రధాన ఉద్దేశం.
10. Noted: లైంగిక సంబంధం వివాహంలో ఒక అంశమే గాని summum bonum కాదని ఆ జడ్జి చెప్పాడు. అతను ఇలా అన్నాడు: "The courts do not and can not enforce sexual intercourse."
11. Noted: ఈ పరిహారం కేవలం లైంగిక సంబంధాన్ని కాకుండా సహజీవనాన్ని, consortium ను లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటుందని అతను తేల్చాడు. లైంగిక సంబంధాలు వివాహంలో ముఖ్యమైన అంశమే, కానీ consortium లోని ఇతర అంశాలు చిన్నవేమీ కావు. restitution ను వైవాహిక గోప్యతపై ప్రభుత్వ దాడిలో అత్యంత కఠిన రూపంగా చూడటం పొరపాటు.
12. Held: రెండు అభిప్రాయాలను పరిశీలించాక, Section 9 చెల్లుబాటుపై ఢిల్లీ హైకోర్టు జడ్జి అభిప్రాయాన్ని కోర్టు ఎంచుకుంది.
13. Noted: Shorter Oxford English Dictionary ప్రకారం conjugal అంటే వివాహానికి లేదా భార్యాభర్తల పరస్పర సంబంధాలకు చెందినది. Earl Jowitt యొక్క Dictionary of English Law conjugal rights ను భార్యాభర్తలకు ఒకరి సాంగత్యంపై, వైవాహిక సంభోగంపై ఉన్న హక్కుగా నిర్వచిస్తుంది.
14. Noted: ఇంగ్లిష్ కోర్టు restitution డిక్రీ ఇస్తుంది గాని దాన్ని ఆస్తి జప్తుతో అమలు చేయదని Jowitt చెబుతాడు. భార్య పిటిషనర్ అయితే, భర్త ఆవర్తన చెల్లింపులు చేయాలనే ఆదేశం దానికి బదులుగా ఇస్తారు (Matrimonial Causes Act, 1950, sections 15, 22). conjugal rights ను ఏ పక్షమూ తన చర్యతో అమలు చేయలేదు; భర్త భార్యను బలవంతంగా పట్టుకుని నిర్బంధించలేడు (R. v. Jackson).
15. Held: భారతదేశంలో జీవిత భాగస్వామికి ఇంకొకరి సాంగత్యంపై ఉన్న హక్కు కేవలం చట్టం సృష్టించినది కాదు. కోర్టు ఇలా చెప్పింది: "Such a right is inherent in the very institution of marriage itself." ఇందుకు Mulla's Hindu Law ను ఉదహరించింది.
16. Held: "There are sufficient safeguards in Section 9 to prevent it from being a tyranny."
17. Noted: వివాహ సారాంశం ఉమ్మడి జీవితాన్ని పంచుకోవడమని Law Commission 71st Report (item 6.5) వివరిస్తుంది. కలిసి జీవించడం ఆ పంచుకోవడానికి చిహ్నం. చాలా కాలం విడిగా ఉండటం irretrievable breakdown (బాగుచేయలేని విచ్ఛిన్నం) ను సూచిస్తుంది.
18. Held: Section 9 అంతకుముందున్న చట్టానికి కేవలం క్రోడీకరణ మాత్రమే.
19. Noted: Code of Civil Procedure లోని Order 21 Rule 32(1) specific performance, దాంపత్య హక్కుల పునరుద్ధరణ, injunction డిక్రీలకు వర్తిస్తుంది. డిక్రీని పాటించే అవకాశం ఉండి, ఉద్దేశపూర్వకంగా పాటించకపోతే, restitution డిక్రీని ఆస్తి జప్తుతో అమలు చేయవచ్చు.
20. Held: specific performance డిక్రీలా కాకుండా, restitution డిక్రీని ఉల్లంఘన ఉద్దేశపూర్వకంగా, అడ్డంకులు లేకుండా జరిగినప్పుడు మాత్రమే అమలు చేస్తారు. ఏకైక శిక్ష ఆస్తి జప్తు, అదీ ఆ వ్యక్తికి ఆస్తి ఉంటేనే.
21. Why: దంపతులు కలిసి జీవించి, విషయాన్ని సామరస్యంగా పరిష్కరించుకునేలా ప్రోత్సహించడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. డిక్రీ నిరాకరించడానికి సరైన కారణం లేనప్పుడు మాత్రమే దాన్ని ఇవ్వవచ్చు. కోర్టు ఇలా చెప్పింది: "It serves a social purpose as an aid to the prevention of break-up of marriage."
22. Held: ఆంధ్రప్రదేశ్ జడ్జి చూసినట్లు ఈ పరిహారాన్ని చూడలేము. Section 9 Article 14ను గాని Article 21ను గాని ఉల్లంఘించదు. డిక్రీ ఉద్దేశాన్ని సరైన దృష్టితో అర్థం చేసుకుంటే ఇది నిజం. ఉల్లంఘన జరిగినప్పుడు అమలు పద్ధతిని దృష్టిలో ఉంచుకున్నా ఇది నిజం.

D. విడాకుల తర్వాత భరణం

1. Noted: భారతీయ సామాజిక వాస్తవంలో విడాకులు పొందిన భార్య ఆర్థికంగా చాలా నష్టపోతుందని న్యాయవాది వాదించాడు. అతను చెప్పింది నిజమని కోర్టు అంగీకరించింది.
2. Held: చట్టపరమైన స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని, విడాకుల final decree తర్వాత కూడా భరణం కొనసాగాలని కోర్టు ఆదేశించింది (తీర్పు విభాగం చూడండి).

చర్చించిన నిబంధనలు

• Section 9, హిందూ వివాహ చట్టం, 1955: దాంపత్య హక్కుల పునరుద్ధరణ నిబంధన. కోర్టు దాన్ని చెల్లుబాటయ్యేదిగా తీర్పు ఇచ్చింది.
• Section 13: 19 ఏప్రిల్ 1979న భర్త వేసిన విడాకుల పిటిషన్. Geeta Laxmi లో Section 13(1A) ను కూడా కోర్టు ప్రస్తావించింది.
• Section 13B: పరస్పర అంగీకారంతో విడాకులు. సమ్మతి డిక్రీ ఇచ్చినప్పుడు ఇది అమలులో లేదు.
• Section 23(1)(a): పిటిషనర్ తన సొంత తప్పు లేదా అసమర్థత ప్రయోజనం పొందుతుంటే ఉపశమనం నిరాకరించబడుతుంది. కోర్టు దీన్ని పూర్తిగా ఉటంకించింది.
• Section 23(2): ఉపశమనం ఇచ్చే ముందు సయోధ్యకు ప్రయత్నించడం కోర్టు కర్తవ్యం. కోర్టు దీన్ని proviso తో సహా ఉటంకించింది.
• Section 5(ii)(a), (b), (c): ఉటంకించిన clause చూపినట్లు, సొంత తప్పు అడ్డంకి నుంచి మినహాయించబడిన కారణాలు.
• Section 28A: 22 జనవరి 1979 నాటి భార్య దరఖాస్తు; డిక్రీని పాటించమని భర్తను ఆదేశించాలని అది కోరింది.
• Order 21 Rule 32, Code of Civil Procedure, 1908: specific performance, దాంపత్య హక్కుల పునరుద్ధరణ, injunction డిక్రీల అమలు. ఉద్దేశపూర్వక ఉల్లంఘన తర్వాత restitution డిక్రీని ఆస్తి జప్తుతో అమలు చేస్తారు.
• Article 13: Part III హక్కులను తగ్గించే చట్టాలు చెల్లవు. ఆంధ్రప్రదేశ్ జడ్జి దీనితో Section 9ను చెల్లనిదిగా చేశాడు.
• Article 14: Section 9 దీన్ని ఉల్లంఘించదని కోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.
• Article 21: Section 9 దీన్ని ఉల్లంఘించదని కోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.
• Matrimonial Causes Act, 1950 (ఇంగ్లండ్), sections 15, 22: Jowitt నిఘంటువులో చెప్పినట్లు ఇంగ్లిష్ restitution, ఆవర్తన చెల్లింపులు.

ఆధారాలు (Authorities)

• Dharmendra Kumar v. Usha Kumari, [1978] 1 SCR 315: హైకోర్టు సింగిల్ జడ్జి అనుసరించాడు. Section 23(1)(a) కింద wrong అంటే తీవ్రమైన దుష్ప్రవర్తన అయి ఉండాలని ఇది చెప్పింది.
• Joginder Singh v. Smt. Pushpa, AIR 1969 Punjab and Haryana 397 (Full Bench): Division Bench అనుసరించింది. అన్ని సమ్మతి డిక్రీలు collusive కావన్న మెజారిటీ అభిప్రాయాన్ని ఈ కోర్టు అంగీకరించింది.
• T. Sareetha v. Venkata Subbaiah, AIR 1983 Andhra Pradesh 356: అంగీకరించలేదు. Section 9 చెల్లుబాటు విషయంలో overrule అయింది.
• Smt. Harvinder Kaur v. Harmander Singh Choudhry, AIR 1984 Delhi 66: ఆమోదించబడింది. Section 9 చెల్లుతుందన్న దాని అభిప్రాయాన్ని కోర్టు అంగీకరించింది.
• Murthy Match Works, Etc. Etc. v. The Assistant Collector of Central Excise Etc.: సమానత్వ అంశానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ జడ్జి ఆధారపడ్డాడు. తీర్పులో citation ఇవ్వలేదు.
• Geeta Laxmi v. G.V.R.K. Sarveswara Rao (ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు Bench): కోర్టు దృష్టికి తీసుకురాబడింది. వాస్తవాల ఆధారంగా భిన్నమైనదిగా తేల్చబడింది.
• R. v. Jackson, [1891] 1 Q.B. 671: Jowitt నిఘంటువులో ఉటంకించబడింది. భర్త భార్యను బలవంతంగా పట్టుకుని నిర్బంధించలేడు.
• ఇతర ఆధారాలు: Shorter Oxford English Dictionary (3rd edn, vol. I, p. 371); Jowitt, Dictionary of English Law (1959, p. 453); Mulla's Hindu Law (15th edn, p. 567); Law Commission of India, 71st Report, item 6.5; T. Sareetha నుంచి నమోదైనట్లు Scarman Commission నివేదిక; ఆంధ్రప్రదేశ్ జడ్జి గమనించిన అమెరికా చట్టం.
• Footnotes లో మాత్రమే ఉదహరించినవి: ఏవీ లేవు. తీర్పులో footnotes లేవు.

తీర్పు

1. అప్పీలు కొట్టివేయబడింది.
2. విడాకుల final decree తర్వాత కూడా భార్య పునర్వివాహం చేసుకునే వరకు భర్త ఆమెకు భరణం చెల్లిస్తూ ఉండాలి.
3. బతికి ఉన్న ఏకైక కుమార్తె మేంకాను కూడా భర్త పోషించాలి. భార్యకు, కుమార్తెకు వేర్వేరుగా భరణం చెల్లించాలి.
4. తగిన దరఖాస్తుపై సరైన ఉత్తర్వుతో మార్చే వరకు భరణం భార్యకు నెలకు Rs. 200, మేంకాకు నెలకు Rs. 300.
5. భార్య పునర్వివాహం చేసుకునే వరకు మాత్రమే భరణానికి అర్హురాలు. మేంకా వివాహం అయ్యే వరకు భరణానికి అర్హురాలు.
6. ఏ పక్షమైనా జలంధర్ Sub-Judge Ist Class ముందు తగిన సామగ్రితో సరైన దరఖాస్తు చేసి మొత్తాల మార్పు కోరవచ్చు.
7. ఈ అప్పీలు ఖర్చులను భర్త భార్యకు చెల్లించాలి; అవి Rs. 1,500గా నిర్ణయించబడ్డాయి.

న్యాయసూత్రం / Ratio

హిందూ వివాహ చట్టం, 1955 లోని Section 9 Article 14ను గాని Article 21ను గాని ఉల్లంఘించదు. restitution డిక్రీని ఉద్దేశపూర్వక ఉల్లంఘన తర్వాత ఆస్తి జప్తుతో మాత్రమే, సయోధ్యకు ప్రోత్సాహకంగా అమలు చేస్తారు. restitution సమ్మతి డిక్రీ తనంతట తానే collusive కాదు. అభ్యర్థనలో లేని సొంత తప్పు ఆరోపణ భర్తకు అడ్డంకి కాదు.

ముఖ్య తీర్పు: "Consent decrees per se in matrimonial matters are not collusive."

తదుపరి పరిణామాలు

ఈ విభాగం ఒక తదుపరి తీర్పు నుంచి తీసుకున్న ఉద్ధరణలపై ఆధారపడింది. ఆ ఉద్ధరణలలో citation, బెంచ్ పరిమాణం, తేదీ లేవు. ఈ కేసు గురించి ఉద్ధరణలు చెప్పినదే ఇక్కడ ఉంది.

K.S. Puttaswamy v. Union of India

• Chandrachud J. (తనతో పాటు ముగ్గురు జడ్జీల తరఫున), para 164: హిందూ వివాహ చట్టం, 1955 లోని Section 9 లో ఉన్న restitution నిబంధన చెల్లుబాటును ఈ కోర్టు సమర్థించిందని ఆ అభిప్రాయం చెబుతుంది. వివాహాల విచ్ఛిన్నాన్ని నివారించే సామాజిక ప్రయోజనాన్ని ఆ నిబంధన నెరవేరుస్తుందని, ఏకపక్ష వినియోగానికి వ్యతిరేక రక్షణలు ఉన్నాయని కోర్టు గుర్తించిందని అది చెబుతుంది. ఆ అభిప్రాయం దీన్ని (1984) 4 SCC 90 గా ఉదహరించింది.
• Chelameswar J., para 40 (footnote): ఒక footnote T. Sareetha v. T. Venkata Subbaiah, AIR 1983 AP 356 ను ఉదహరిస్తుంది. ఆ కేసును తర్వాత ఈ కోర్టు ఈ కేసులో, AIR 1984 SC 1562 లో, overrule చేసిందని అది చెబుతుంది.

తులనాత్మక విశ్లేషణ

• ఈ తీర్పు Section 9కి రెండు అర్థాలను నమోదు చేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ జడ్జి దాన్ని గోప్యతను, గౌరవాన్ని ఉల్లంఘించే బలవంతపు లైంగిక సహజీవనంగా చూశాడు. ఢిల్లీ జడ్జి దాన్ని లైంగిక సంబంధాన్ని అమలు చేయని, consortium ను రక్షించే నిబంధనగా చూశాడు.
• ఈ కోర్టు ఢిల్లీ అర్థాన్ని ఎంచుకుంది. ఆస్తి జప్తు మాత్రమే ఏకైక శిక్ష అని నొక్కి చెప్పింది.
• రెండు Puttaswamy అభిప్రాయాలు ఫలితాన్ని వేర్వేరుగా నమోదు చేస్తాయి. Chandrachud J. సామాజిక ప్రయోజనాన్ని, రక్షణలను నొక్కి చెప్పాడు. Chelameswar J. కేవలం footnote లో T. Sareetha overrule అయిందని మాత్రమే నమోదు చేశాడు.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

• Section 9 చెల్లుబాటును కింది కోర్టుల్లో వాదించలేదని కోర్టు చెప్పింది. అయినా ఈ కోర్టులో మొదటిసారి లేవనెత్తిన న్యాయ ప్రతిపాదనపై ఆ అంశాన్ని నిర్ణయించింది.
• శిక్ష కేవలం ఆస్తి జప్తు మాత్రమేనని కోర్టు తేల్చింది. ఈ పరిహారాన్ని దాదాపు పూర్తిగా భర్తలే వాడతారన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జడ్జి అంశాన్ని చర్చించలేదు.
• వివాహంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న దాంపత్య సాంగత్య హక్కుపై కోర్టు ఆధారపడింది. ఈ భావన ప్రాముఖ్యతకు తీర్పు Mulla's Hindu Law ను, Law Commission 71st Report ను ఉదహరిస్తుంది.
• విడాకులు పొందిన భార్య ఆర్థికంగా నష్టపోతుందని కోర్టు అంగీకరించింది. భరణ ఆదేశాల ద్వారా మాత్రమే దాన్ని పరిష్కరించింది; own wrongs కు విస్తృత అర్థం కావాలంటే చట్టం కావాలని చెప్పింది.
• తీర్పులో పేరా సంఖ్యలు లేవు, footnotes కూడా లేవు.

ప్రాముఖ్యత

• Articles 14, 21 ప్రకారం Section 9 రాజ్యాంగబద్ధమని ఇది నిర్ధారించింది.
• ఇది T. Sareetha ను overrule చేసి, Harvinder Kaur ను ఆమోదించింది.
• వైవాహిక వ్యవహారాలలో సమ్మతి డిక్రీలు తమంతట తామే collusive కావని ఇది తీర్పు ఇచ్చింది.
• ఇది Section 9ను విడాకులతో ముడిపెడుతుంది: ఏడాది పాటు పాటించని డిక్రీ విడాకుల పిటిషన్‌కు దారి తీస్తుంది.
• అభ్యర్థనలో లేని సొంత తప్పు ఆరోపణ తిరస్కరించబడిందని, భార్యకు సవరణ అనుమతి నిరాకరించబడిందని ఇది చూపిస్తుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• నియమం: Section 9 చెల్లుతుంది. ఇది Article 14ను గాని Article 21ను గాని ఉల్లంఘించదు.
• నియమం: restitution డిక్రీని ఉద్దేశపూర్వకంగా ఉల్లంఘిస్తే ఏకైక శిక్ష ఆస్తి జప్తు (Order 21 Rule 32).
• నియమం: వైవాహిక వ్యవహారాలలో సమ్మతి డిక్రీలు per se collusive కావు.
• నియమం: భార్య కొత్తగా చేసిన Section 23(1)(a) సొంత తప్పు ఆరోపణను అభ్యర్థనలో లేనందున కోర్టు తిరస్కరించింది. సవరణకు అనుమతి నిరాకరించింది.
• ఉచ్చు: T. Sareetha (ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు, 1983) overrule అయింది. దాన్ని మంచి చట్టంగా ఉదహరించవద్దు.
• ఉచ్చు: భర్త విడాకులు గెలిచినా, కోర్టు భార్యకు Rs. 200, మేంకాకు Rs. 300 భరణం, Rs. 1,500 ఖర్చులు ఆదేశించింది.
• పేర్కొనవలసిన కేసులు: Harvinder Kaur (ఆమోదం), Joginder Singh v. Pushpa (అనుసరణ), Dharmendra Kumar (హైకోర్టు అనుసరించింది), Geeta Laxmi (భిన్నమైనది).

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది. తీర్పు పాఠంలో పేరా సంఖ్యలు లేవు, కాబట్టి పేరా సంఖ్యలను ఇవ్వలేదు. citation తీర్పులో కాక, తీర్పు పాఠం రిపోర్ట్ హెడర్‌లో ముద్రించబడింది.