Saheli, A Women's Resources Centre v. Commissioner of Police, Delhi (సహేలీ, మహిళా వనరుల కేంద్రం v. ఢిల్లీ పోలీస్ కమిషనర్)

ఢిల్లీలో ఖాళీ చేయించే వివాదంలో తన తల్లిని రక్షించడానికి ప్రయత్నించిన తొమ్మిదేళ్ల బాలుడు Naresh ను ఒక Station House Officer, ఇతరులు కొట్టి కిందకు విసిరేయడంతో అతను మరణించాడు. ఒక మహిళా సంస్థ రిట్ పిటిషన్ దాఖలు చేసింది. Delhi Administration బాధ్యత వహిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు చెప్పి, తల్లికి Rs 75,000 పరిహారం ఆదేశించింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Indian Kanoon (unofficial copy)

పక్షకారులు

Saheli, A Women's Resources Centre, Ms. Nalini Bhanot ద్వారా — పిటిషనర్; ఇద్దరు మహిళల తరఫున దాఖలు చేసిన మహిళా, పౌర హక్కుల సంస్థ.

Kamlesh Kumari — ఇద్దరు మహిళల్లో ఒకరు; Naresh తల్లి; Anand Parbat, Gali No. 29, house No. 408/5/A L గ్రౌండ్ ఫ్లోర్ గదిలో నివసించారు.

Maya Devi — రెండవ మహిళ; అదే ఫ్లోర్‌లోని మరో గదిలో నివసించారు.

Commissioner of Police, Delhi Police Headquarters — ప్రతివాది No. 1; Deputy Commissioner of Police Kanwaljit Deol ద్వారా counter-affidavit దాఖలు చేశారు.

Delhi Administration — ప్రతివాది No. 2; పరిహారం చెల్లించాలని నిర్ణయించారు.

Medical Superintendent, Ram Manohar Lohia Hospital — ప్రతివాది No. 4; 13 జూన్ 1988 ఉత్తర్వుతో చేర్చారు.

Shambu Dayal, Puran Prakash, Lal Singh (S.H.O.), Shyam Lal (Sub-Inspector) — ఆరోపిత భూస్వాములు, పోలీసు అధికారులు (మూల పాఠంలో "Puran Prakash" అని ముద్రించారు; వాస్తవాలు Puran Chand, Prakash Chand ల పేర్లనూ చెబుతాయి); 20 సెప్టెంబర్ 1988 ఉత్తర్వుతో చేర్చారు. వారు counter-affidavits దాఖలు చేశారు.

విచారణ చరిత్ర

1. రిట్ పిటిషన్లు, Nos. 250-53 of 1988, ఆర్టికల్ 32 కింద దాఖలయ్యాయి (Ray, J.).
2. 13 జూన్ 1988న Ram Manohar Lohia Hospital Medical Superintendent ను ప్రతివాది No. 4 గా చేర్చాలని కోర్టు ఆదేశించింది. Naresh రికార్డులను సీల్డ్ కవర్‌లో ఉంచి, రెండు వారాల్లో Registrar వద్ద జమ చేయాలని ఆదేశించింది (Ray, J.).
3. 22 ఆగస్టు 1988 ఉత్తర్వు ప్రకారం, ప్రతివాదులకు counter-affidavits దాఖలు చేయడానికి రెండు వారాలు, ఆ తర్వాత పిటిషనర్లకు rejoinder కు ఒక వారం ఇచ్చారు (Ray, J.).
4. 20 సెప్టెంబర్ 1988 ఉత్తర్వుతో భూస్వాములను, పోలీసు అధికారులు Lal Singh, Shyam Lal లను చేర్చారు. వారు counter-affidavits దాఖలు చేశారు (Ray, J.).
5. కోర్టు (B.C. Ray, S.R. Pandian, JJ.; తీర్పు Ray, J. ఇచ్చారు) 14 డిసెంబర్ 1989న పిటిషన్లను పరిష్కరించింది (Ray, J.).

వాస్తవాలు

1. Kamlesh Kumari, ఆమె భర్త Inder Singh 1974 లో ఇంట్లోకి మారారు. వారికి ముగ్గురు పిల్లలు: Saroj (13), Naresh (9, ఇప్పుడు మరణించాడు), Suresh (7). Maya Devi మరో గదిలో ఉండేది. ఇద్దరు మహిళల భర్తలు ట్రక్ డ్రైవర్లు, తరచూ ఇంటికి దూరంగా ఉండేవారు (Ray, J.).
2. ఇంటి యాజమాన్యంపై వివాదం ఉంది. 1984 ప్రాంతంలో పాత భూస్వామి Tajinder Singh వెళ్లిపోయాడు, Manohar Lal తాను కొత్త భూస్వామినని చెప్పుకున్నాడు. Puran Chand, అతని కొడుకులు Shambu Dayal, Prakash Chand తాము కొన్నామని చెప్పి, ఇద్దరు మహిళలు మినహా అద్దెదారులందరినీ ఖాళీ చేయించారు (Ray, J.).
3. బలవంతపు ఖాళీ చేయించడంపై Kamlesh Kumari stay పొందారు, అది అమలులో ఉంది. అక్టోబర్ 1987 లో ఆరోపిత భూస్వాములు ఆమె గదికి నీరు, విద్యుత్తు నిలిపివేశారు (Ray, J.).
4. 2 నవంబర్ 1987న S.H.O. Lal Singh ఆమెను పిలిపించి ఖాళీ చేయమన్నాడు. 4 నవంబర్ 1987న భూస్వాములు ఉండగా మళ్లీ పిలిపించి, డబ్బు తీసుకుని వెళ్లిపొమ్మన్నాడు. 12 నవంబర్ 1987న ఆమెను లాకప్‌లో పెడతానని బెదిరించాడు (Ray, J.).
5. 13 నవంబర్ 1987న ఆమె తన న్యాయవాదిని సంప్రదించడానికి Tis Hazari కోర్టుకు వెళ్లింది. తిరిగి వచ్చేసరికి పిల్లలు కనిపించలేదు, Maya Devi వస్తువులను బయట పడేశారు. Sub-Inspector K.L. Nanda పిల్లలను తీసుకెళ్లాడని Maya Devi ఆమెకు చెప్పింది (Ray, J.).
6. పిల్లలను లాకప్‌లో ఉంచామని, ఆమె ఖాళీ చేస్తేనే తప్ప వారిని చూడలేదని S.H.O. చెప్పాడు. ఆమె న్యాయవాది పోలీస్ control room కు ఫోన్ చేసి, చాలా కష్టం మీద ముగ్గురు పిల్లలను విడిపించాడు (Ray, J.).
7. ఆ సాయంత్రం Shambu Dayal ఆమె గదిలోకి అతిక్రమించి ఇటుకతో ఆమె నుదుటిపై కొట్టాడు. పోలీసులు ఆమెకు వైద్య పరీక్ష చేయించారు, కానీ దాడి చేసినవారిపై చర్యకు నిరాకరించారు (Ray, J.).
8. 14 నవంబర్ 1987న Shambu Dayal, Prakash Chand, సివిల్ దుస్తుల్లో Lal Singh, యూనిఫాంలో Sham Lal, మరో ఇద్దరు ఆమెపై దాడి చేశారు. ఆమెను కొట్టారు, బట్టలు చింపారు, అసభ్యంగా ప్రవర్తించారు (Ray, J.).
9. ఆమె తొమ్మిదేళ్ల కుమారుడు ఆమెను రక్షించడానికి ఆమెను పట్టుకున్నాడు. Lal Singh అతన్ని తీసుకెళ్లి బలవంతంగా నేలపై విసిరేశాడు. Naresh ను కొట్టమని Lal Singh, Shambu Dayal కు చెప్పాడు (Ray, J.).
10. ఆమెను పోలీస్ స్టేషన్‌కు ఈడ్చుకెళ్లి, ఆమెపై అతిక్రమణ క్రిమినల్ కేసు పెట్టారు. ఆమెను Tihar Jail కు పంపారు, ఆమె న్యాయవాది 16 నవంబర్ 1987న విడిపించాడు (Ray, J.).
11. విడుదలైన తర్వాత Naresh చాలా దుర్భర స్థితిలో ఉన్నట్లు ఆమె చూసింది. పొరుగువారు స్థానిక వైద్యులను తీసుకురాగా, వారి సలహాపై 18 నవంబర్ 1987న Naresh ను Ram Manohar Lohia Hospital లో చేర్చారు. medico-legal కేసు నమోదు చేయలేదు (Ray, J.).
12. కేసు నమోదు చేయించడానికి ఆమె న్యాయవాది ప్రయత్నించాడు. అది 23 నవంబర్ 1987 రాత్రి 11.30 గంటలకు ACP, Patel Nagar చేత నమోదైంది. FIR No. 143/87 లో (అఫిడవిట్ దానికి 24 నవంబర్ 1987 అని తేదీ వేసింది) ఆమె Lal Singh ఇతరుల పేర్లు చెప్పినా, తన కుమారుడిని ఏ పోలీసూ కొట్టలేదని ఆమె చెప్పినట్లు ACP రాశాడు (Ray, J.).
13. Naresh 26 నవంబర్ 1987న ఆసుపత్రిలో మరణించాడు, inquest జరిగింది. ఈ వార్త హిందీ పత్రికల్లో ప్రచురితమైంది. అతను మరణించిన రోజు, Kamlesh Kumari, ఆమె పొరుగువారు, ఆమె న్యాయవాది Lt. Governor నివాసం వెలుపల ధర్నా చేసి, అతని మరణంపై న్యాయ విచారణను డిమాండ్ చేశారు (Ray, J.).
14. 6 డిసెంబర్ 1987న Shambu Dayal బెయిల్‌ను వ్యతిరేకిస్తూ Crime Branch నివేదిక దాఖలు చేసింది. బెయిల్ దరఖాస్తులోని D.D. ఎంట్రీలు స్థానిక పోలీసులు నిందితులతో కుట్ర లేదా కుమ్మక్కు అయినట్లు చూపాయని చెప్పింది (Ray, J.).
15. 10 డిసెంబర్ 1987న S.D.M., Vipul Mittra Naresh మరణంపై విచారణ కోసం Kamlesh Kumari ను తన కార్యాలయానికి పిలిచాడు. (Ray, J.).
16. Peoples' Union for Democratic Rights fact-finding నివేదిక ప్రచురితమైంది. తన నివేదిక సున్నితమైనదని, Lt. Governor మాత్రమే దానిని బహిరంగపరచగలరని S.D.M. తమకు చెప్పాడని అది చెప్పింది. తన నిర్ధారణలను తెలియజేస్తానని అతను ముందు చెప్పాడు. Sub-Inspector కు మూల పాఠంలో Sham Lal, Shyam Lal రెండూ ముద్రించారు (Ray, J.).
17. కుమారుడి మరణానికి Kamlesh Kumari కు exemplary damages చెల్లించాలని ఆదేశించాలని పిటిషన్లు ఇతర వాటితో పాటు కోరాయి (Ray, J.).
18. FIR No. 143 dated 24 నవంబర్ 1987 Section 308/34 IPC కింద నమోదైందని, Shambu Dayal 24 నవంబర్ 1987న అరెస్టయ్యాడని Deputy Commissioner of Police అఫిడవిట్ చెప్పింది. గాయాలు ante-mortem, మరణానికి సరిపోకపోవచ్చని, మరణం pneumonitis వల్ల జరిగిందని autopsy డాక్టర్ చెప్పాడు. నేరాన్ని Section 304/34 IPC గా మార్చారు (Ray, J.).
19. Maya Devi Kamlesh Kumari పక్కనే 6-7 నెలలు నివసించిందని, అద్దె రసీదు ఇవ్వలేదని అది చెప్పింది. Assistant Sub-Inspector Kishan Lal చేసిన D.D. ఎంట్రీ చూపినట్లు, 13 నవంబర్ 1987న స్థానిక పోలీసుల కుమ్మక్కుతో భూస్వామి బలవంతంగా ఆమె గదిని ఖాళీ చేయించాడని చెప్పింది (Ray, J.).
20. 14 నవంబర్ 1987న Shambu Dayal తప్పుడు Section 448 IPC (మూల పాఠంలో 4448 అని ముద్రించారు) కేసు నమోదు చేయించాడని, ఆ రోజే పోలీసులు Kamlesh Kumari ని అరెస్టు చేశారని అది చెప్పింది. ఆమె బంధువులు ప్రయత్నించినా ఆమెకు బెయిల్ ఇవ్వలేదు. గొడవ సమాచారంతో Assistant Sub-Inspector Kishan Lal ఘటనాస్థలికి వెళ్లాడు. S.H.O. స్వయంగా కొట్టడంలో పాల్గొన్నాడు, Naresh తన తల్లి కాళ్లను పట్టుకుని ఉండగా అతన్ని విసిరేశారు (Ray, J.).
21. Naresh ఎడమ కాలికి తీవ్ర గాయం అయిందని, అతని తల్లిదండ్రులు లేకపోవడంతో డాక్టర్లు అతనికి చికిత్స చేయలేకపోయారని అది చెప్పింది. అతని తల్లి 16 నవంబర్ 1987న మాత్రమే అతనిని చూసుకోగలిగింది, అప్పటికి పిల్లవాడికి పాత అనారోగ్యాలు వచ్చాయి. స్థానిక వైద్యుల సలహాపై ఆమె అతన్ని R.M.L. Hospital కు తీసుకెళ్లింది. గాయాల వల్ల జ్వరం, pneumonitis వచ్చి మరణానికి దారితీసింది. కాలి గాయం తర్వాత grievous అని అభిప్రాయపడ్డారు (Ray, J.).
22. Inspector Puran Singh 5 డిసెంబర్ 1987 Crime Branch నివేదిక, అద్దెదారులను ఖాళీ చేయించడానికి ఉన్నత స్థాయి కుట్ర ఉందని చెప్పింది. స్థానిక పోలీసులు ఇందులో ఉన్నందున బెయిల్ కేసును ప్రభావితం చేస్తుందని, ఇది స్పష్టంగా Section 304/120B IPC కేసు అని చెప్పింది (Ray, J.).
23. headnote (తీర్పు పాఠంలో భాగం కాదు) కేసును సంక్షిప్తీకరిస్తుంది. పిల్లవాడికి తీవ్ర గాయాలై ఆసుపత్రిలో మరణించాడు, medico-legal కేసు నమోదైంది. Crime Branch Inspector దర్యాప్తు చేసి, మహిళలు ఆక్రమించిన గదులను ఖాళీ చేయించడంలో పోలీసులు నిందితులతో ఉన్నత స్థాయి కుట్ర చేశారని నివేదిక ఇచ్చాడు. ఇది Indian Penal Code Section 302/120B కింద స్పష్టమైన కేసుగా చెప్పి బెయిల్‌ను వ్యతిరేకించాడు (headnote).
24. Station House Officer స్వయంగా కొట్టడంలో పాల్గొన్నాడని, మైనర్ పిల్లవాడిని వదిలిపెట్టలేదని ప్రతివాది No. 1 counter-affidavit చెప్పిందని headnote జోడిస్తుంది. పిల్లవాడి ఎడమ కాలికి తీవ్ర గాయం అయింది, అది grievous అని అభిప్రాయపడ్డారు. గాయాలు జ్వరం, pneumonitis కలిగించి మరణానికి దారితీశాయి. Indian Penal Code Sections 308/34, తర్వాత 304/34 గా మార్చిన కింద కేసు నమోదైంది, ఒక నిందితుడిని అరెస్టు చేశారు (headnote).

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

తీర్పు వివాదాంశాలను రూపొందించలేదు. ఈ ప్రశ్నలు దాని తార్కికం నుంచి తీసుకున్నవి.

1. రాజ్యం ద్వారా పనిచేస్తున్న పోలీసు అధికారుల కొట్టడం, assault వల్ల Naresh మరణించాడా?
2. తన ఉద్యోగుల tortious చర్యలకు పరిహారం చెల్లించడానికి రాజ్యం బాధ్యత వహిస్తుందా?
3. ఎంత మొత్తం, ఎవరు చెల్లించాలి?

వాదనలు

పిటిషనర్ల తరఫున (Mr. Govind Mukhoty, Mr. S.K. Bhattacharya), పిటిషన్ కేసుగా:

• ఇద్దరు మహిళలను ఆరోపిత భూస్వామి, Anand Parbat పోలీస్ స్టేషన్ S.H.O., పోలీసులతో కుమ్మక్కై, వారి గదులు ఖాళీ చేయించే ప్రయత్నంలో తీవ్రంగా కొట్టారు.
• కుమారుడి మరణానికి Kamlesh Kumari కి exemplary damages చెల్లించాలని ప్రతివాదులను ఆదేశించాలని పిటిషనర్లు కోరారు.

ప్రతివాదుల తరఫున (Mr. V.C. Mahajan, Ms. A. Subhashini, Mr. R.B. Mishra): తీర్పు Commissioner of Police counter-affidavit (Kanwaljit Deol ద్వారా) ను మాత్రమే నమోదు చేస్తుంది, భూస్వాములు, అధికారులు కూడా counter-affidavits దాఖలు చేశారని చెబుతుంది. వాటి విషయాలను అది వివరించదు.

కోర్టు తార్కికం

B.C. Ray, S.R. Pandian, JJ. ధర్మాసనం తరఫున B.C. Ray, J. తీర్పు ఇచ్చారు. తీర్పుకు నంబర్ వేసిన పేరాలు లేవు, కాబట్టి ప్రతి దశ న్యాయమూర్తి పేరుతో ముగుస్తుంది.

Ray, J. (ధర్మాసనం తరఫున)

సాక్ష్యం

1. Noted: ఆరోపిత భూస్వామి, S.H.O. Lal Singh, Anand Parbat పోలీస్ స్టేషన్ పోలీసులతో కుమ్మక్కై కొట్టిన ఇద్దరు మహిళల తరఫున Saheli పిటిషన్లు దాఖలు చేసింది. (Ray, J.)
2. Noted: వాస్తవాలు, Crime Branch నివేదిక, వార్తా పత్రికలు, ధర్నా సంఘటనలు, Commissioner of Police counter-affidavit ను కోర్టు చెబుతుంది. (Ray, J.)
3. Held: 5 డిసెంబర్ 1987 నివేదిక, Deputy Commissioner counter-affidavit, ప్రాసిక్యూషన్ ప్రారంభం నుంచి Naresh కొట్టడం, assault వల్ల మరణించాడని స్పష్టమవుతుంది. (Ray, J.)
4. Held: కొట్టడం "the agency of the sovereign power acting in violation and excess of the power vested in such agency" ద్వారా జరిగింది. అంటే ఆ సంస్థకు ఇచ్చిన అధికారాన్ని ఉల్లంఘించి, మించి పనిచేసిన సార్వభౌమాధికార సంస్థ ద్వారా. (Ray, J.)
5. Held: తల్లి Kamlesh Kumari కి కుమారుడి మరణానికి ప్రతివాది No. 2, Delhi Administration నుంచి పరిహారం పొందే హక్కు ఉంది. (Ray, J.)

రాజ్యం బాధ్యత

1. Held: battery, assault, false imprisonment, శారీరక గాయాలు, మరణంతో సహా శారీరక హానికి నష్టపరిహార దావా వేయవచ్చు. (Ray, J.)
2. Held: assault, battery, false imprisonment లో, "the damages are at large and represent a solatium for the mental pain, distress, indignity, loss of liberty and death". అంటే నష్టపరిహారం విస్తృతమైనది, మానసిక బాధ, వేదన, అవమానం, స్వేచ్ఛ కోల్పోవడం, మరణానికి ఓదార్పుగా ఉంటుంది. (Ray, J.)
3. Held: తొమ్మిదేళ్ల Naresh S.H.O. Lal Singh కొట్టడం, assault వల్ల మరణించాడు, కాబట్టి అతని తల్లికి నష్టపరిహారం పొందే హక్కు ఉంది. (Ray, J.)
4. Held: "the State is responsible for the tortious acts of its employees" అని బాగా స్థిరపడింది. అంటే తన ఉద్యోగుల tortious చర్యలకు రాజ్యం బాధ్యత వహిస్తుంది. Anand Parbat పోలీస్ స్టేషన్ S.H.O. కొట్టడం వల్ల జరిగిన మరణానికి Delhi Administration పరిహారం చెల్లించాలి. (Ray, J.)
5. Noted: ఉద్యోగుల ఉద్యోగ క్రమంలో చేసిన tortious చర్యలకు రాజ్యం బాధ్యత వహిస్తుందని Joginder Kaur v. The Punjab State and Ors. ([1969] ACJ 28 at 32) గమనించింది. (Ray, J.)
6. Noted: తన సేవకుడు ఉద్యోగ పరిధిలో చేసిన tortious చర్యకు, ఏ ఇతర యజమాని లాగే రాజ్యం కూడా బాధ్యత వహించాలని The State of Rajasthan v. Mst. Vidhyawati and Anr. ([1962] Supp 2 SCR 989 at 1007) చెప్పింది. (Ray, J.)
7. Noted: రాజు తప్పు చేయలేడని, తన సొంత కోర్టుల్లో అతనిపై దావా వేయలేమని చెప్పే పాత భూస్వామ్య భావనపై యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో Crown రక్షణ ఆధారపడిందని Vidhyawati చెప్పింది. భారతదేశంలో East India Company కాలం నుంచి సార్వభౌమాధికారి tort లేదా కాంట్రాక్టులో బాధ్యుడని భావించారు, "the Common Law immunity never operated in India", అంటే common law రక్షణ భారతదేశంలో ఎప్పుడూ అమలులో లేదు. (Ray, J.)
8. Noted: People's Union for Democratic Rights through its Secretary and Anr. v. Police Commissioner, Delhi Police Headquarters and Anr. (Writ Petitions Crl. Nos. 401-402 of 1988, 13 జనవరి 1989న ఉత్తర్వులు) లో, పోలీస్ స్టేషన్‌కు తీసుకెళ్లిన ఒక కార్మికుడిని కొట్టగా అతను మరణించాడు. రాజ్యం బాధ్యత వహిస్తుందని చెప్పి, కుటుంబానికి Rs 75,000 ఇచ్చారు. (Ray, J.)

మొత్తం, రక్షణలు

1. Held: ఈ నిర్ణయాల సమీక్షపై, తీర్పు తేదీ నుంచి నాలుగు వారాల్లో Naresh తల్లి Kamlesh Kumari కి Rs 75,000 చెల్లించాలని ప్రతివాది No. 2 Delhi Administration ను ఆదేశించడం న్యాయం, సరైనది. (Ray, J.)
2. Held: బాధ్యులని తేలిన అధికారుల నుంచి చెల్లించిన మొత్తాన్ని, లేదా అందులో భాగాన్ని, తగిన సలహా ప్రకారం తిరిగి వసూలు చేయడానికి Delhi Administration తగిన చర్యలు తీసుకోవచ్చు. (Ray, J.)
3. Held: పోలీసు అధికారులు కోర్టు ముందు పక్షకారులు కారు. ఈ ఉత్తర్వును సమర్థించడానికి చేసిన ఏ పరిశీలన కూడా, ముఖ్యంగా Naresh మరణంపై పోలీసు అధికారులపై పెండింగ్‌లో ఉన్న క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్‌పై ఏ ప్రొసీడింగ్స్‌పైనా ప్రభావం చూపదు. (Ray, J.)
4. Held: రిట్ పిటిషన్లు ఆ ప్రకారం పరిష్కరించబడ్డాయి. (Ray, J.)

ఆధారాలు (Authorities)

• Joginder Kaur v. The Punjab State and Ors. ([1969] ACJ 28 at 32): ఉద్యోగుల ఉద్యోగ క్రమంలో చేసిన tortious చర్యలకు రాజ్యం బాధ్యత వహిస్తుంది. ఆధారపడ్డారు (Ray, J.).
• The State of Rajasthan v. Mst. Vidhyawati and Anr. ([1962] Supp 2 SCR 989 at 1007): ఏ ఇతర యజమాని లాగే tort లో రాజ్యం బాధ్యత వహిస్తుంది, Crown common law రక్షణ భారతదేశంలో ఎప్పుడూ అమలులో లేదు. ఆధారపడ్డారు (Ray, J.).
• People's Union for Democratic Rights through its Secretary and Anr. v. Police Commissioner, Delhi Police Headquarters and Anr. (Writ Petitions (Crl.) Nos. 401-402 of 1988, 13 జనవరి 1989 ఉత్తర్వులు): పోలీస్ స్టేషన్‌లో కొట్టి చంపిన కార్మికుడికి Rs 75,000 పరిహారం. అనుసరించారు (Ray, J.).
• మూల పాఠంలో ఉన్న పేర్ల రూపాలు: Peoples Union for Democratic Rights through its Secretary and Anr. v. Police Commissioner, Delhi Police Headquarters and Anr.; The State of Rajasthan v. Mst. Vidhyawati and Anr.; Joginder Kaur v. The Punjab State and Ors.; Saheli, A Women's Resources Centre, through Ms. Nalini Bhanot v. Commissioner of Police, Delhi Police Head-quarters and Ors. (కేసు శీర్షిక).

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• Article 32, Constitution: పిటిషన్లు దాఖలు చేసిన రిట్ అధికార పరిధి.
• Section 302, Section 120B, Section 304, Section 308, Section 34, Section 448, Indian Penal Code (మూల పాఠంలో 4448 అని ముద్రించారు): నివేదికలు, అఫిడవిట్లలో ప్రస్తావించిన నేరాలు. సెక్షన్ 302 headnote లో మాత్రమే ఉంది, ఉదహరించిన Crime Branch నివేదిక Section 304/120B అని చెబుతుంది. అవి హత్య, criminal conspiracy, హత్య కాని culpable homicide, culpable homicide ప్రయత్నం, common intention, house-trespass; తీర్పు సెక్షన్ల పాఠం ఇవ్వకుండా వాటి సంఖ్యలను మాత్రమే చెబుతుంది (headnote, అఫిడవిట్లు).

తీర్పు

1. తీర్పు తేదీ నుంచి నాలుగు వారాల్లో Naresh తల్లి Kamlesh Kumari కి పరిహారంగా Rs 75,000 ప్రతివాది No. 2 Delhi Administration చెల్లించాలి.
2. బాధ్యులని తేలిన అధికారుల నుంచి పరిహారాన్ని, లేదా అందులో భాగాన్ని, తగిన సలహా ప్రకారం తిరిగి వసూలు చేయడానికి Delhi Administration తగిన చర్యలు తీసుకోవచ్చు.
3. తీర్పులోని పరిశీలనలు పోలీసు అధికారులపై ఏ ప్రొసీడింగ్స్‌పైనా, ముఖ్యంగా పెండింగ్‌లో ఉన్న క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్‌పై ప్రభావం చూపవు.
4. రిట్ పిటిషన్లు ఆ ప్రకారం పరిష్కరించబడ్డాయి.

న్యాయసూత్రం / Ratio

తన ఉద్యోగుల చర్యలకు tort లో రాజ్యం బాధ్యత వహిస్తుంది, పోలీసు అధికారులు కలిగించిన మరణానికి Delhi Administration పరిహారం చెల్లించాలి. పిటిషన్ ఆర్టికల్ 32 కింద ఉంది, కానీ ఆ ఉపశమనాన్ని కోర్టు విడిగా చర్చించలేదు. "the State is responsible for the tortious acts of its employees" అని కోర్టు చెప్పి, తల్లికి Rs 75,000 చెల్లించాలని, బాధ్యులని తేలిన అధికారుల నుంచి వసూలు చేసే స్వేచ్ఛతో ఆదేశించింది.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

నిర్ధారణ పోలీసుల సొంత రికార్డులపై ఆధారపడింది. Crime Branch నివేదిక, Deputy Commissioner counter-affidavit, ప్రాసిక్యూషన్ ప్రారంభంపై కోర్టు ఆధారపడింది. అది విచారణ జరపలేదు, తన పరిశీలనలను పెండింగ్ క్రిమినల్ కేసుకు దూరంగా ఉంచింది.

మరణానికి కారణం స్థిరపడలేదు. గాయాలు మరణానికి సరిపోవని, మరణం pneumonitis వల్ల జరిగిందని autopsy డాక్టర్ చెప్పాడు. గాయాలు జ్వరం, pneumonitis కలిగించాయని అఫిడవిట్ చెప్పింది. కొట్టడం వల్లే పిల్లవాడు మరణించాడని కోర్టు నిర్ణయించింది.

మొత్తం ఒక పూర్వ కేసును అనుసరిస్తుంది. పూర్వ People's Union for Democratic Rights ఉత్తర్వులో లాగే కోర్టు Rs 75,000 నిర్ణయించింది. ఆ మొత్తానికి ఇతరత్రా కారణాన్ని తీర్పు వివరించలేదు.

ప్రాముఖ్యత

• ఉద్యోగుల tort లకు రాజ్యం బాధ్యత వహిస్తుందన్న ప్రాతిపదికపై, ఆర్టికల్ 32 కింద పిటిషన్‌లో కోర్టు పరిహారం ఇచ్చింది.
• Crown common law రక్షణ భారతదేశంలో ఎప్పుడూ అమలులో లేదన్న ప్రకటన కోసం Vidhyawati ని ఉదహరించింది.
• బాధ్యులైన అధికారుల నుంచి పరిహారాన్ని రాజ్యం వసూలు చేయడానికి అనుమతించింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• ఒక వాక్యంలో వాస్తవాలు: ఖాళీ చేయించే వివాదంలో పోలీసు అధికారులు, భూస్వాములు కొట్టడంతో తొమ్మిదేళ్ల బాలుడు మరణించాడు. కోర్టు అతని తల్లికి Rs 75,000 ఇచ్చింది.
• నియమం: తన ఉద్యోగుల tortious చర్యలకు రాజ్యం బాధ్యత వహిస్తుంది, battery, assault నష్టపరిహారం విస్తృతం.
• నియమం: Crown common law రక్షణ భారతదేశంలో ఎప్పుడూ అమలులో లేదు (Vidhyawati).
• ఉచ్చు: పరిహారాన్ని Delhi Administration చెల్లించాలి, అధికారుల నుంచి వసూలు చేసే స్వేచ్ఛ ఉంది. క్రిమినల్ కేసుపై ప్రభావం లేదు.
• ఆదేశాలు: నాలుగు వారాల్లో Rs 75,000.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.