Shafin Jahan v. Asokan K.M. (షఫీన్ జహాన్ v. అశోకన్ కె.ఎం.)

హోమియోపతి విద్యార్థిని ఇస్లాం మతంలోకి మారి, తనకు నచ్చిన వ్యక్తిని వివాహం చేసుకుంది. ఆమె తండ్రి హెబియస్ కార్పస్ (నిర్బంధించిన వ్యక్తిని కోర్టు ముందు హాజరుపరచమని ఇచ్చే ఆదేశం) పిటిషన్‌ను ఉపయోగించి ఆ వివాహాన్ని రద్దు చేయించారు; 24 ఏళ్ల యువతి బలహీనురాలు, హాని కలిగే స్థితిలో ఉంటుందని హైకోర్టు చెప్పింది. సుప్రీంకోర్టు ఒకే ఫలితానికి వేర్వేరు రాజ్యాంగ మార్గాల్లో చేరిన రెండు అభిప్రాయాలు ఇచ్చింది. హెబియస్ కార్పస్ ఎక్కడ ముగుస్తుందో, పెద్దవారి మత, వివాహ స్వేచ్ఛ ఎక్కడ మొదలవుతుందో అవి కలిసి చూపిస్తాయి.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Supreme Court of India (sci.gov.in)

పక్షకారులు

షఫీన్ జహాన్ — అప్పీలుదారు; 2016 డిసెంబర్ 19న హదియాను వివాహం చేసుకున్న వ్యక్తి. కేరళ హైకోర్టు ఆ వివాహాన్ని రద్దు చేసింది; ఆయన ప్రత్యేక అనుమతితో ఆ రద్దును సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేశారు.

అశోకన్ కె.ఎం. — మొదటి ప్రతివాది; హదియా తండ్రి. ఆయన కేరళ హైకోర్టులో రెండు హెబియస్ కార్పస్ పిటిషన్లు దాఖలు చేశారు. మొదటిది చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధాన్ని ఆరోపించింది. రెండవది తన కుమార్తెను దేశం వెలుపలికి తీసుకెళ్తున్నారని, బలవంతంగా మతం మార్పిస్తున్నారని ఆరోపించింది.

హదియా అలియాస్ అఖిల అశోకన్ — ప్రతివాది సంఖ్య 9; కేసు మధ్యలో ఉన్న పెద్ద వయసు మహిళ. ఆమె BHMS విద్యార్థిని; ఇస్లాం మతంలోకి మారి షఫీన్ జహాన్‌ను వివాహం చేసుకుంది. రెండు కోర్టుల ముందు అనేకసార్లు హాజరై, తన ఎంపికలు స్వేచ్ఛగా చేసినవేనని చెప్పింది.

విచారణ చరిత్ర

ఈ కేసు కేరళ హైకోర్టులో రెండు దశలు నడిచి, తర్వాత సుప్రీంకోర్టుకు చేరింది. పేరా సంఖ్యలు ఒక్కో అభిప్రాయానికి విడిగా ఇచ్చాం (Misra, C.J.I. లేదా Chandrachud, J.).

1. ఫిర్యాదు, మొదటి పిటిషన్. అశోకన్ Superintendent of Police, Malappuram (S.P. Malappuram District)కి ఫిర్యాదు చేశారు. పోలీసులు ఏ పురోగతీ సాధించలేదు. కుమార్తె కనిపించడం లేదని చెబుతూ ఆయన కేరళ హైకోర్టు Division Bench ముందు W.P.(Criminal) No. 25 of 2016 దాఖలు చేశారు (Misra, పేరా 5; Chandrachud, పేరా 6).
2. 14 జనవరి 2016. పిటిషన్ అడ్మిషన్‌కు వచ్చింది. ఫిర్యాదుపై తీసుకున్న చర్యల గురించి సూచనలు తీసుకోమని Division Bench ప్రభుత్వ న్యాయవాదిని అడిగింది (Misra, పేరా 6).
3. 19 జనవరి 2016. హదియా న్యాయవాది ద్వారా హాజరై impleadment (పార్టీగా చేర్చే) దరఖాస్తు I.A. No. 792 of 2016 దాఖలు చేసింది. అది అనుమతించబడింది. ఆమె చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధంలో లేదని హైకోర్టు గమనించింది (Misra, పేరా 6; Chandrachud, పేరా 6).
4. ఇతర దాఖలాలు. ఆమె తరఫున 26 నవంబర్ 2016 తేదీ అఫిడవిట్ దాఖలైంది. ఆమె మరియు Sainaba అనే ఆమె కలిసి పోలీసు వేధింపుల నుంచి రక్షణ కోరుతూ W.P.(C) No. 1965 of 2016 దాఖలు చేశారు (Misra, పేరా 6).
5. ఆమె బస. తల్లిదండ్రుల ఇంటికి వెళ్లేలా Division Bench ఆమెను ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించింది, కానీ ఆమె ఇష్టపడలేదు. తాను ఆమెను Satyasarani సంస్థలో ఉంచుతానని, ఇంటర్న్‌షిప్ పూర్తి చేయడంలో సహాయం చేస్తానని Sainaba చెప్పింది. ఆ సంస్థలో చేరే వరకు Sainabaతో ఉండేందుకు Bench అనుమతించింది (Misra, పేరా 7). ఆమె 20 జనవరి 2016న Markazul Hidaya Sathyasarani Educational and Charitable Trust, Karuvambram, Manjeri, Malappuramలో చేర్చబడి, దాని హాస్టల్లో ఉంటున్నట్లు పత్రాలు చూపాయి (Misra, పేరా 8).
6. 25 జనవరి 2016. ఈ తేదీ తీర్పులో Division Bench ఆమె చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధంలో లేదని, తన ఇష్టంతోనే అక్కడ ఉందని తేల్చి, పిటిషన్‌ను పరిష్కరించింది (Misra, పేరా 9). ఆమె దాఖలు చేసిన రిట్ (కోర్టు అధికారిక ఆదేశం) పిటిషన్ ఉపసంహరించబడింది (Misra, పేరా 10).
7. రెండో పిటిషన్, W.P.(Criminal) No. 297 of 2016. దాదాపు ఏడు నెలల తర్వాత అశోకన్ కొత్త పిటిషన్ వేశారు. బలవంతపు మతమార్పిడి జరిగిందని, కుమార్తెను దేశం బయటకు తీసుకెళ్లే అవకాశం ఉందని అందులో ఆరోపించారు (Chandrachud, పేరా 6). ఆమెను నిఘాలో ఉంచి దేశం విడిచి వెళ్లనివ్వకూడదని హైకోర్టు మధ్యంతర ఉత్తర్వు ఇచ్చింది. ఆమె తల్లిదండ్రులతో వెళ్లడానికి నిరాకరించింది. తనను ఎవరితోనూ మాట్లాడనివ్వడం లేదని, తనకు పాస్‌పోర్ట్ లేదు కాబట్టి Syriaకు తీసుకెళ్లే అవకాశం లేదని చెప్పింది. తర్వాత తన ఎంపిక స్థలంలో ఉండేందుకు కోర్టు అనుమతించింది. ఏడో ప్రతివాది Sainabaతో ఉండాలని ఆమె ప్రతిపాదించినట్లు నమోదు చేసింది (Misra, పేరా 11).
8. 27 సెప్టెంబర్ 2016. న్యాయవాది ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ, ఆమె తల్లిదండ్రులతో వెళ్లడానికి నిరాకరించింది. కోర్టు కస్టడీలో ముప్పై ఐదు రోజులు ఎవరితోనూ సంబంధం లేకుండా గడిపానని ఫిర్యాదు చేసి, Syria ఆరోపణను ఖండించింది. ఆమె అభ్యర్థన మేరకు, Sathyasarani సంస్థలో నివసించాలని హైకోర్టు ఆదేశించింది (Chandrachud, పేరా 7).
9. 24 అక్టోబర్, 14 నవంబర్ 2016. హైకోర్టు కేసు విచారించింది. 14 నవంబర్న తండ్రి న్యాయవాది ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు (Misra, పేరా 12; Chandrachud, పేరా 7).
10. 19 డిసెంబర్ 2016. ఆమె House Surgeoncy పూర్తి చేయాలని హైకోర్టు చెప్పింది. ఒక అపరిచితుడితో ఆమె ఉండటంపై అసంతృప్తి నమోదు చేసి, 21 డిసెంబర్ 2016న హాజరు కావాలని ఆదేశించింది. ఖర్చులు భరిస్తానని, ఆమెను Salem కాలేజీ హాస్టల్‌కు తీసుకెళ్తానని తండ్రి ముందుకొచ్చారు (Misra, పేరా 12). అదే రోజు ఆమె Shafin Jahanను పెళ్లి చేసుకుంది (వాస్తవాలు చూడండి).
11. 21 డిసెంబర్ 2016. ఆమె హాజరై Shafin Jahanను పెళ్లి చేసుకున్నానని చెప్పింది. హైకోర్టు ఆ పెళ్లిని ఊహించని సంఘటనగా పేర్కొని, అసంతృప్తిని, తన absolute dissatisfactionను నమోదు చేసింది. తాను parens patriae (రక్షించుకోలేని వారిని రక్షించే రాజ్య అధికారం) అధికార పరిధిలో వ్యవహరిస్తున్నానని, ఇరవైల్లో ఉన్న స్త్రీ బలహీన వయసులో ఉంటుందని చెప్పింది. ఈ ఉదంతం అనుమానాలతో నిండి ఉందని భావించింది (Misra, పేరా 13; Chandrachud, పేరా 7).
12. మధ్యంతర ఆదేశాలు. హైకోర్టు ఆమెను Ernakulamలోని S.N.V. Sadanam Hostelలో మొబైల్ ఫోన్ లేకుండా ఉంచింది; ఆమెను కలవగలిగేది తల్లిదండ్రులు మాత్రమే. Shafin Jahan నేపథ్యంపై దర్యాప్తుకు ఆదేశించింది. పెళ్లి సర్టిఫికెట్ ఇవ్వరాదని Panchayat Secretaryని ఆదేశించింది (Misra, పేరా 13; Chandrachud, పేరా 7).
13. 6 జనవరి, 31 జనవరి, 7 ఫిబ్రవరి, 22 ఫిబ్రవరి 2017. హైకోర్టు కేసును పర్యవేక్షిస్తూ వచ్చింది (Chandrachud, పేరా 7).
14. 24 మే 2017: సవాలు చేసిన తీర్పు. 24 ఏళ్ల అమ్మాయి బలహీనురాలు, హాని కలిగే స్థితిలో ఉంటుందని, ఆమె కస్టడీ తల్లిదండ్రులకు వెళ్లాలని తీర్పు చెప్పింది. పెళ్లిని sham అని, null and void అని ప్రకటించింది (Misra, పేరా 14; Chandrachud, పేరా 2). జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన నిర్ణయమైన ఆమె పెళ్లి తల్లిదండ్రుల చురుకైన భాగస్వామ్యంతో మాత్రమే జరగాలని చెప్పింది. 7వ ప్రతివాది, ఆమె భర్తకు ఆమెకు guardianగా వ్యవహరించి పెళ్లి చేసే అధికారం లేదా సామర్థ్యం లేదని చెప్పింది (Misra, పేరా 14). హైకోర్టు ప్రధాన నిర్ధారణలు (Chandrachud, పేరా 8):
    • ఇది ప్రేమ వివాహం కాదు, ఏర్పాటు చేసిన పెళ్లి; ఆమెకు అతనితో ముందు పరిచయం లేదు.
    • వారు Way to Nikah అనే ఆన్‌లైన్ పోర్టల్‌లో కలిశారు.
    • చదువు పూర్తి చేయాలని ఆమె చెప్పింది; ఆ సమయంలో ఆమె పెళ్లి కోరుతోందని ఎవరూ వాదించలేదు.
    • విచారణను 21 డిసెంబర్‌కు వాయిదా వేసిన 19 డిసెంబర్ 2016 రోజునే పెళ్లి జరిగింది.
    • అది కోర్టు చేతికి అందకుండా ఆమెను తీసుకెళ్లడానికి చేసిన నాటకం.
    • కోర్టుకు చెప్పకుండా పెళ్లి చేయడం ఆమోదయోగ్యం కాదు.
    • ఆమె మత మార్పిడికి పత్రం లేదు; అతని Facebook పోస్టులు తీవ్రవాద ధోరణిని చూపాయి.
    • క్రిమినల్ కేసులో నిందితుడికి ఏ వివేకవంతుడైన తల్లిదండ్రి కుమార్తెను ఇవ్వడు.
    పెళ్లి sham అని, ఏ ప్రభావమూ లేనిదని హైకోర్టు తేల్చింది.
15. తదుపరి ఆదేశాలు. ఒక Sub-Inspector ఆమెను తండ్రి ఇంటికి తీసుకెళ్లాలి, పోలీసు నిఘా ఉండాలి. 4వ ప్రతివాది Crime No. 21 of 2016 (Perinthalmanna)ని తన చేతుల్లోకి తీసుకోవాలి, Crime No. 510 of 2016 (Cherpulassery)తో సమన్వయం చేయాలి, సంబంధిత సంస్థలపై దర్యాప్తు చేయాలి, Investigating Officer లోపాలపై విచారించాలి (Misra, పేరా 15). ఈ పెళ్లి ఆమెను దేశం బయటకు తరలించే ఉపాయమా అని హైకోర్టు ప్రశ్నించింది (Misra, పేరా 13). తన తీర్పులో పోలీసులచే a comprehensive investigation కు ఆదేశించింది. ఆమె తన ఇష్టానికి విరుద్ధంగా తండ్రి ఇంటిలో నిర్బంధంలో ఉండిపోయింది (Chandrachud, పేరా 3).
16. సుప్రీంకోర్టుకు అప్పీల్. Shafin Jahan ప్రత్యేక అనుమతి (special leave; సుప్రీంకోర్టు అప్పీలు వినడానికి ఇచ్చే అనుమతి)తో అప్పీల్ చేశారు (SLP (Crl.) No. 5777 of 2017; తర్వాత Criminal Appeal No. 366 of 2018). అనుమతి ఇవ్వబడింది (Misra, పేరాలు 2, 16).
17. 4 ఆగస్టు 2017. National Investigation Agency (NIA) తరఫున నోటీసు స్వీకరించమని కోర్టు Additional Solicitor Generalను కోరింది. NIA సుప్రీంకోర్టు దశలోనే ప్రవేశించింది (Misra, పేరా 17).
18. 30 అక్టోబర్ 2017. హదియాను 27 నవంబర్ 2017న తన ముందు హాజరుపరచాలని కోర్టు ఆదేశించింది (Misra, పేరా 17; Chandrachud, పేరా 9).
19. 27 నవంబర్ 2017. in camera (రహస్యంగా, బహిరంగ కోర్టులో కాకుండా) ఆమెతో మాట్లాడాలన్న అభ్యర్థనను కోర్టు తిరస్కరించి, ఒక సీనియర్ న్యాయవాది అనువదిస్తుండగా బహిరంగ కోర్టులో ఆమెతో నేరుగా మాట్లాడింది. ఆమె తన internship/housemanship (సుమారు 11 నెలలు) కొనసాగించి హోమియోపతి వైద్యురాలు కావాలనుకుంది. Salemలో BHMS కోర్సు కొనసాగించాలనుకుంటున్నానని చెప్పింది. అవసరమైతే కేరళ రాష్ట్రం ఖర్చులు భరిస్తూ ఆమెకు ప్రవేశం, హాస్టల్ సౌకర్యం కల్పించాలని కోర్టు ఆదేశించింది. ఆమె ఏ అడ్డంకీ లేకుండా చదువుకునేలా, ఇతర విద్యార్థుల్లా చూడబడేలా చూసింది. NIA దర్యాప్తు కొనసాగుతుందని చెప్పింది (Misra, పేరా 17; Chandrachud, పేరా 9). ఈ తేదీ వరకు ఆమె తండ్రి ఇంట్లో నిర్బంధంలో ఉంది; అప్పుడు Salem వెళ్లి చదువుకునేందుకు అనుమతించాలని కోర్టు ఆదేశించింది (Chandrachud, పేరా 3).
20. తర్వాతి అఫిడవిట్. ఇస్లాంలోకి తన మతమార్పిడిని, Shafin Jahanతో తన పెళ్లిని ధృవీకరిస్తూ ఆమె అఫిడవిట్ దాఖలు చేసింది (Chandrachud, పేరా 10).
21. తుది విచారణ. అప్పీల్ తుదిగా విచారించబడింది; హదియా పార్టీ (Chandrachud, పేరా 4). ఆమెకు మానసిక అసమర్థత లేదా బలహీనత ఉందని సూచించేది ఏదీ లేదని కోర్టు తేల్చింది (Misra, పేరా 52).
22. 8 మార్చి 2018: operative order. ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల Bench ఆపరేటివ్ భాగాన్ని ప్రకటించి అప్పీల్‌ను అనుమతించింది (Misra, పేరాలు 2–3; Chandrachud, పేరా 5).
23. 9 ఏప్రిల్ 2018: కారణాలతో తీర్పు. ఇందులో తనకు మరియు Khanwilkar, J.కు తరఫున Chief Justice Misra అభిప్రాయం, Chandrachud, J. విడి concurring (ఫలితంతో ఏకీభవిస్తూ వేరే తర్కంతో ఇచ్చే) అభిప్రాయం ఉన్నాయి. రెండు అభిప్రాయాలకు స్వతంత్రంగా సంఖ్యలు ఉన్నాయి.

వాస్తవాలు

1. తర్వాత హదియాగా పిలవబడిన Akhila Asokan, Asokan K.M. మరియు Smt. Ponnamma దంపతుల ఏకైక సంతానం (Misra, పేరా 4). ఆమె Ezhava Community తల్లిదండ్రులకు జన్మించింది (Chandrachud, పేరా 6).
2. ఆమె Tamil Nadu లోని Salemలో ఉన్న Shivaraj Homeopathic Medical Collegeలో Bachelor of Homeopathic Medicine and Surgery (BHMS) చదువుతోంది. తన అభిప్రాయం రాసే సమయానికి ఆమెకు సుమారు 26 ఏళ్లని Misra, C.J.I. వర్ణించారు. Chandrachud, J. ఆమెను 24 ఏళ్ల major అన్నారు (Misra, పేరా 4; Chandrachud, పేరా 6).
3. ఆమె మొదట కాలేజీ హాస్టల్లో ఉండేది. తర్వాత కాలేజీ దగ్గర అద్దె ఇంట్లో, Aboobacker అనే వ్యక్తి కుమార్తెలు Jaseena, Faseenaలతో సహా మరో ఐదుగురు విద్యార్థులతో కలిసి ఉంది. సెలవుల్లో Aboobacker ఇంటికి వెళ్లేది (Misra, పేరా 4).
4. 6 డిసెంబర్ 2015న ఆమె తాతగారు మరణించారు. అంత్యక్రియల ఆచారాల్లో పాల్గొనడానికి ఆమె ఇష్టపడలేదని బంధువులు గమనించారు (Misra, పేరా 4).
5. తర్వాత ఆమె Jaseena, Faseenaలతో కలిసి internship కోసం Salem వెళ్లింది. 5 జనవరి 2016 వరకు కుటుంబంతో సంబంధంలో ఉంది (Misra, పేరా 4).
6. 6 జనవరి 2016న ఆమె పర్దా ధరించి కాలేజీకి వెళ్లిందని, ఎవరో ప్రేరేపించడంతో మతం మార్చుకోవాలనుకుంటోందని ఒక స్నేహితుడు Asokanకు చెప్పాడు (Misra, పేరా 4).
7. Asokan అనారోగ్యంతో పడిపోయారు. ఆయన భార్య హదియాకు ఫోన్ చేయగా, ఆమె ఆ రోజు రాత్రి సుమారు 8 గంటలకు Salem నుంచి బయలుదేరింది, కానీ తండ్రి ఇంటికి చేరలేదు (Misra, పేరా 4).
8. ఆమె Aboobacker ఇంట్లో ఉందని Ms. Archana ద్వారా Asokan తెలుసుకున్నారు. Aboobacker ఆమెను Ms. Archana ఇంటికి తీసుకొస్తానని హామీ ఇచ్చి తీసుకురాలేదు. ఆమె పారిపోయిందని Asokanకు తర్వాత చెప్పారు (Misra, పేరా 4).
9. 7 జనవరి 2016 నుంచి ఆమె కేరళలోని Malappuramలో ఉన్న Sathyasarani Trustలో ఉంది. తాను ఇస్లాంను తన ఎంపిక మతంగా స్వీకరించానని చెప్పింది (Chandrachud, పేరా 6).
10. దీంతో ఆమె తండ్రి వేసిన రెండు habeas corpus (నిర్బంధంలో ఉన్న వ్యక్తిని కోర్టు ముందు హాజరుపరచాలనే ఆదేశం) పిటిషన్లలో మొదటిది వచ్చింది (విచారణ చరిత్ర చూడండి).
11. 19 డిసెంబర్ 2016న ఆమె Shafin Jahanను Nikah వేడుకలో, ఒక ఇస్లామిక్ వేడుకలో పెళ్లి చేసుకుంది (Chandrachud, పేరా 7).

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. Article 226 కింద హెబియస్ కార్పస్ అధికార పరిధిలో హైకోర్టు ఒక పెద్దవారి వివాహాన్ని రద్దు చేయగలదా? నిర్బంధించినట్లు చెప్పబడిన వ్యక్తి అప్పటికే హాజరై, తాను చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధంలో లేనని ధృవీకరించింది.
2. స్వస్థ మనసు ఉండి, తన నిర్ణయాలు తానే తీసుకోగల మేజర్‌పై పేరెన్స్ పేట్రియే సిద్ధాంతాన్ని వినియోగించవచ్చా? ఆమె దోపిడీకి గురయ్యే అవకాశం ఉందని కోర్టు భావించడమే ఏకైక కారణం.
3. పెద్దవారి మత ఎంపిక, జీవిత భాగస్వామి ఎంపిక Article 21 కింద వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, స్వయంప్రతిపత్తి పరిధిలోకి వస్తాయా? అలా అయితే తల్లిదండ్రుల అసమ్మతి గానీ, న్యాయపరమైన పితృస్వామ్యం గానీ వాటిని అధిగమించలేవా?
4. ప్రభావితమైందని చెప్పబడిన వ్యక్తి తనపై ఎలాంటి coercion (చట్టవిరుద్ధమైన ఒత్తిడి) లేదని చెబుతున్నప్పుడు, బలవంతపు మత మార్పిడి లేదా తీవ్రవాదీకరణపై సమాంతర NIA దర్యాప్తు ఎంతవరకు వెళ్లవచ్చు?

వాదనలు

నివేదించిన తీర్పు అప్పీలుదారు లేదా NIA వాదనలను నమోదు చేయలేదు. న్యాయవాదుల పేర్లు ఆపరేటివ్ ఆర్డర్‌లో మాత్రమే ఉన్నాయి. మొదటి ప్రతివాది (అశోకన్ కె.ఎం.) తరపు సీనియర్ న్యాయవాది Mr Shyam Divan వాదనలను మాత్రమే అది నమోదు చేసింది.

హాని కలిగే వయోజనునిపై పేరెన్స్ పేట్రియే (Misra, C.J.I., పేరా 46; పేరా 52): సామర్థ్యం ఉన్న హాని కలిగే వయోజనులకు కూడా ఇంగ్లీష్ కోర్టులు ఈ సిద్ధాంతాన్ని విస్తరించాయి. Undue influence (ఆధిపత్య స్థానాన్ని ఉపయోగించి పొందే అన్యాయ ప్రయోజనం) వల్ల వారి నిర్ణయాధికారం దెబ్బతింటుంది. ఆయన DL v. A Local Authority [2012] 3 All ER 1064, Re: SA (Vulnerable Adult with Capacity: Marriage) [2005] EWHC 2942 (Fam) తీర్పులపై ఆధారపడ్డారు. మేజర్ హాని కలిగే వయోజనురాలైతే Article 226 కింద హైకోర్టు ఈ సిద్ధాంతాన్ని వినియోగించవచ్చని, ఇక్కడ అదే జరిగిందని ఆయన అన్నారు.

హైకోర్టు అంతర్గత అధికారాల విస్తృతి (Chandrachud, J., పేరా 12): రాజ్యాంగ న్యాయస్థానంగా హైకోర్టు అంతర్గత అధికారాల విస్తృతిని ఆయన నొక్కిచెప్పారు.

కోర్టుపై fraud (మోసం) (Chandrachud, J., పేరా 25): ఈ వివాహాన్ని ఆయన కోర్టుపై మోసంగా పేర్కొన్నారు; హైకోర్టు దాన్ని రద్దు చేయాల్సిందే అని వాదించారు. న్యాయపాలనకు ఆటంకం కలిగించే ప్రవర్తనను ఎదుర్కోవడంలో అది భాగమని ఆయన అన్నారు. ఈ వాదన Chandrachud, J.ను ఒప్పించలేదు (కోర్టు తార్కికం చూడండి).

కోర్టు తార్కికం

తీర్పులో రెండు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి; అవి వేర్వేరు మార్గాల్లో ఒకే ఫలితానికి చేరాయి. పేరా సంఖ్యలు ఒక్కో అభిప్రాయం సొంత సంఖ్యలను అనుసరిస్తాయి.

ప్రధాన న్యాయమూర్తి Misra (తన తరపున మరియు Khanwilkar, J. తరపున)

1. Noted: స్వేచ్ఛను ఇంద్రధనస్సుతో పోలుస్తూ, ఒక వ్యక్తి ఎంపికను రాజ్యం గానీ, ప్రైవేటు వ్యక్తి గానీ అణచివేయలేరని అభిప్రాయం చెబుతుంది. తండ్రిని మొండివాడని, స్త్రీ ఒక వస్తువన్న భావనను పితృస్వామ్య నిరంకుశత్వమని అంటుంది. (పేరా 1)
2. Noted: హైకోర్టు ఊహ ఆధారంగా habeas corpus మౌలిక నియమాన్ని విస్మరించి పెళ్లిని రద్దు చేసింది. దాని ఉత్తర్వు తప్పుల ఆశ్రయంగా మారింది. (పేరా 1)
3. Noted: 8 మార్చి 2018 ఉత్తర్వు పునరుత్పత్తి చేయబడింది; కారణాలు తర్వాత వస్తాయి. (పేరాలు 2–3)
4. Held: Article 226 కింద habeas corpus పిటిషన్‌లో హైకోర్టు పెళ్లిని రద్దు చేయకూడదు. Why: హదియా 27 నవంబర్ 2017న హాజరై తన పెళ్లిని అంగీకరించింది. (పేరాలు 2–3)
5. Held: అప్పీల్ అనుమతించబడింది; హదియా తన భవిష్యత్తును కొనసాగించుకోవడానికి స్వేచ్ఛగా ఉంది; NIA దర్యాప్తు కొనసాగవచ్చు. (పేరాలు 2–3)
6. Noted: రిట్ (కోర్టు అధికారిక ఆదేశం) గొప్ప రాజ్యాంగ ప్రత్యేక హక్కు, చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధానికి త్వరిత పరిష్కారం. (పేరా 18)
7. Noted: P. Ramanatha Aiyar’s Law Lexicon (1997 Edn.) ప్రస్తావించబడింది. ఈ రిట్ పేరు లాటిన్ పదాలైన habeas corpus నుంచి వచ్చింది; దాని సాధారణ ఉద్దేశం ఒక వ్యక్తిని హాజరుపరచడం. (పేరా 19)
8. Noted: కోర్టు Cox v. Hakes, Ranjit Singh v. State of Pepsu, Kanu Sanyal v. District Magistrate, Darjeeling, Ummu Sabeena v. State of Kerala తీర్పులను ఆధారంగా తీసుకుంది. (పేరాలు 20–26)
9. Held: రిట్ ప్రధాన ఉద్దేశం "to see that no one is deprived of his/her liberty without sanction of law". అంటే, చట్టపరమైన అధికారం లేకుండా ఎవరినీ నిర్బంధించలేదని రిట్ తనిఖీ చేస్తుంది మాత్రమే. (పేరా 27)
10. Noted: ఈ హక్కు ఏ విధమైన మోసంతోనూ దెబ్బతినకుండా చూడటం రాజ్యం ప్రాథమిక బాధ్యత. detenueను (నిర్బంధించినట్లు చెప్పబడిన వ్యక్తి) హాజరుపరచడం, ఆమె స్వతంత్ర ఎంపికను తెలుసుకోవడం, చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధం నుంచి విడుదల చేయడం కోర్టు పాత్ర. నిర్బంధం చట్టవిరుద్ధం కానప్పుడు విషయం వేరుగా ఉంటుంది. (పేరా 27)
11. Held: ఎంపిక ఏ చెల్లుబాటయ్యే చట్ట చట్రాన్నీ అతిక్రమించకపోతే, ఎంపిక వ్యక్తీకరణ Articles 19, 21 కింద ప్రాథమిక హక్కు. అది స్పష్టమైతే విచారణ, నిర్ణయం ముగుస్తాయి. (పేరా 27)
12. Held: హైకోర్టు ముందుంచిన ఒక సామాజిక పరిణామం చేత తప్పుగా నడిపించబడింది. హదియా పెళ్లిలో అభ్యంతరపడాల్సింది ఏదీ లేదు. (పేరా 28)
13. Noted: హదియా తండ్రితో వెళ్లడానికి నిరాకరించి, 7వ ప్రతివాదితో ఉండాలని కోరింది. మొదటి రిట్‌లో హైకోర్టు దానికి అనుమతించింది. తండ్రి రెండో habeas corpus పిటిషన్ వల్ల హదియా అప్పీలుదారుతో కలిసి హాజరైంది, తాను అతన్ని పెళ్లి చేసుకున్నానని పట్టుబట్టింది. (పేరా 28)
14. Held: తల్లిదండ్రుల ప్రేమ లేదా ఆందోళన ఒక పెద్దవారి ఎంపిక హక్కును అధిగమించలేదు. 7వ ప్రతివాదితో వెళ్లినంత మాత్రాన, పెద్దవారిగా ఆమె వైవాహిక సంబంధంలోకి ప్రవేశించలేదని అర్థం కాదు. (పేరా 28)
15. Held: ఆమె ఎంపికపై మాట్లాడిన తర్వాత, ఆమె తనకు నచ్చిన చోటికి వెళ్లవచ్చని హైకోర్టు ఆదేశించి ఉండాల్సింది. (పేరా 28)
16. Held: సామాజిక radicalisation పై హైకోర్టు వ్యాఖ్యలు రిట్‌లో అనవసరం. ఈ విషయంలో దాని విధానం పూర్తిగా తప్పు. (పేరా 29)
17. Noted: ఏ రంగంలోనైనా నేరపూరితత ఉంటే అది చట్టాన్ని అమలు చేసే సంస్థ చూసుకోవాలి. నిర్బంధాన్ని సమర్థించేలా detenueపై చట్టం కింద కేసు నమోదు కానంతవరకు, రిట్ కోర్టు రిట్‌ను ఉపయోగించాలి. (పేరా 29)
18. Held: ఆమెను విదేశాలకు తీసుకెళ్లవచ్చనే భయం రిట్ పరిధి బయట ఉంది. భవిష్యత్ కార్యకలాపాలు, ఏవైనా ఉంటే, చట్ట ప్రకారం రాజ్యం నియంత్రించాలి. (పేరా 30)
19. Noted: హైకోర్టు ఉత్తర్వును రద్దు చేయడానికి మరో కారణం, అది parens patriae ను ఎలా ప్రయోగించిందన్నది. లాటిన్‌లో దీని అర్థం దేశానికి తల్లిదండ్రి. చట్టంలో ఇది దుర్వినియోగం చేసే లేదా నిర్లక్ష్యం చేసే తల్లిదండ్రి, legal guardian లేదా అనధికారిక సంరక్షకుడిపై రాజ్యం జోక్యం చేసుకునే అధికారం. రక్షణ అవసరమైన ఏ బిడ్డకైనా, వ్యక్తికైనా తల్లిదండ్రిలా వ్యవహరించే అధికారం కూడా రాజ్యానికి ఉంది. (పేరా 31)
20. Noted: ఈ సిద్ధాంతం 13వ శతాబ్దంలో United Kingdomలో మొదలైంది. దేశ సంరక్షకుడైన రాజు తమను తాము చూసుకోలేని వారి ప్రయోజనాలను చూడాలి. ఆధునిక కాలంలో ఆ బాధ్యతను రాజ్యం స్వీకరించింది. (పేరా 32)
21. Noted: Thomasset v. Thomasset లో Lindley L.J., తండ్రుల, legal guardians హక్కులను గౌరవించినా, నిజమైన సంక్షేమాన్ని పరిగణించి నియంత్రించారని చెప్పారు. (పేరా 32)
22. Noted: Black's Law Dictionary parens patriae ను, తమను తాము చూసుకోలేని వారికి రక్షణ ఇచ్చే రాజ్యంగా నిర్వచిస్తుంది. చట్టపరమైన అసమర్థత ఉన్న వ్యక్తి తరపున దావా వేసే అధికారం రాజ్యానికి ఇచ్చే సిద్ధాంతాన్ని కూడా అది వివరిస్తుంది. (పేరా 33)
23. Noted: Charan Lal Sahu v. Union of India లో Constitution Bench parens patriae ను, అసమర్థత ఉన్న వ్యక్తులపై రాజ్యానికి ఉన్న సార్వభౌమ సంరక్షక అధికారంగా వర్ణించింది. తమ హక్కులను నొక్కి చెప్పలేని పౌరులను రాజ్యం రక్షించాలి. (పేరా 34)
24. Noted: Anuj Garg v. Hotel Association of India లో Punjab Excise Act, 1914 Section 30 ను పరీక్షించారు. మద్యం సేవించే ప్రాంగణాల్లో 25 ఏళ్ల లోపు ఏ పురుషుడినైనా, ఏ స్త్రీనైనా ఉద్యోగంలో పెట్టడాన్ని అది నిషేధించింది. parens patriae అధికారం న్యాయ పరిశీలనకు అతీతం కాదని కోర్టు చెప్పింది. (పేరా 35)
25. Noted: ఈ అధికారాన్ని అవసరం ఆధారంగా, ఏదైనా trade-off లేదా ప్రతికూల ప్రభావం ఆధారంగా అంచనా వేస్తారని కోర్టు చెప్పింది. privacy హక్కు ఆధారంగా కూడా దీనిని సవాలు చేయవచ్చు. రాజ్యాంగ, చట్ట, సామాజిక పరిమితులకు లోబడి, పౌరురాలు తన జీవితాన్ని తన షరతులపై జీవించవచ్చు. (పేరా 36)
26. Noted: స్వయంప్రతిపత్తి, భద్రత మధ్య ఉద్రిక్తతను పరిష్కరించడం కష్టమని, భద్రత మరింత ప్రాథమిక విలువ అని అది చెప్పింది. (పేరా 37)
27. Noted: Aruna Ramachandra Shanbaug v. Union of India లో, life support గురించి నిర్ణయించలేని అసమర్థ వ్యక్తి విషయంలో parens patriae గా కోర్టు మాత్రమే నిర్ణయించాలని చెప్పింది. బంధువులు, వైద్యుల అభిప్రాయాలకు తగిన ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. కోర్టు కూడా Article 12 కింద State అని State of Kerala v. N.M. Thomas లోని ప్రస్తావనను కూడా గమనించింది. (పేరా 38)
28. Noted: రాజ్యాంగ కోర్టులు child custody విషయాల్లో పిల్లల సంక్షేమాన్ని అత్యంత ముఖ్యమైనదిగా చూస్తూ parens patriae ను ఉపయోగిస్తాయి. (పేరా 39)
29. Held: ఈ సిద్ధాంతాన్ని అసాధారణ పరిస్థితుల్లో మాత్రమే ఉపయోగించాలి. కోర్టు రెండు ఉదాహరణలు ఇస్తుంది. ఒకటి, habeas corpus పిటిషన్‌లో హాజరుపరచబడిన మానసిక రోగి. రెండోది, ఇంటి నుంచి వెళ్లిపోయి, తల్లిదండ్రుల habeas corpus పిటిషన్‌లో హాజరుపరచబడి, వారి కస్టడీలో తన ప్రాణానికి భయపడే మైనర్ బాలిక. (పేరా 39)
30. Noted: Heller v. Doe లో US Supreme Court, తమను తాము చూసుకోలేని పౌరులకు సంరక్షణ ఇవ్వడంలో రాజ్యానికి parens patriae కింద న్యాయసమ్మతమైన ఆసక్తి ఉందని చెప్పింది. (పేరా 40)
31. Noted: E. (Mrs.) v. Eve లో Supreme Court of Canada, ఈ అధికార పరిధి అవసరంపై ఆధారపడిందని, మానసికంగా అసమర్థులకు వర్తిస్తుందని చెప్పింది. దీనిని రక్షణ అవసరమైన వ్యక్తి ప్రయోజనం కోసం, ఎంతో జాగ్రత్తతో ఉపయోగించాలి. (పేరా 41)
32. Noted: Secretary, Department of Health and Community Service v. J.W.B. and S.M.B. లో High Court of Australia, ఈ అధికార పరిధి తమను తాము చూసుకోలేని వారి పట్ల Crown బాధ్యత నుంచి పుడుతుందని చెప్పింది. ఇందులో శిశువులు, మానసికంగా అస్వస్థులు ఉంటారు. (పేరా 42)
33. Noted: అదే కేసులో Deane J. దీనిని welfare jurisdiction అని, దాని మార్గదర్శక సూత్రాన్ని welfare principle అని పిలవడానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. (పేరా 43)
34. Noted: AC v. OC (a minor) లో Supreme Court of New South Wales, ఈ అధికార పరిధి మైనర్లను, మానసిక రోగులను, తమ వ్యవహారాలను తామే చూసుకోలేని వారిని కవర్ చేస్తుందని చెప్పింది. దీనిని రక్షణ అవసరమైన వ్యక్తి ప్రయోజనం, శ్రేయస్సు కోసమే ఉపయోగించాలి. (పేరా 44)
35. Held: ఈ సిద్ధాంతాన్ని అసాధారణ సందర్భాల్లో మాత్రమే ఉపయోగించవచ్చు. సంబంధిత వ్యక్తులు మానసికంగా అసమర్థులై ఉండాలి లేదా ఇంకా పెద్దవారు కాకూడదు. వారికి తల్లిదండ్రి లేదా legal guardian లేరని, లేదా దుర్వినియోగం చేసే లేదా నిర్లక్ష్యం చేసే వారున్నారని రుజువు కావాలి. (పేరా 45)
36. Noted: DL v. A Local Authority, Re: SA (Vulnerable Adult with Capacity: Marriage) పై Mr Divan ఆధారపడినట్లు కోర్టు నమోదు చేస్తుంది. DL ఒక elder abuse కేసు; అందులో తల్లిదండ్రులకు Mental Capacity Act, 2005 కింద సామర్థ్యం ఉందని భావించారు. (పేరా 46)
37. Noted: DL లో Court of Appeal, parens patriae అధికార పరిధి సామర్థ్యం ఉన్న vulnerable adults కు కూడా విస్తరిస్తుందని గుర్తించింది. Lord Donaldson చెప్పిన great safety net ను In Re F (Mental Patient: Sterilisation) లో House of Lords ఆమోదించింది. Justice Munby ప్రస్తావన నియంత్రణ, బలవంతం, undue influence ను కవర్ చేస్తుంది. (పేరా 46)
38. Noted: inherent jurisdiction ఉపయోగం European Convention on Human Rights (ECHR) Article 8 తో సరిపోతుందని Justice Munby చెప్పారు. ఉత్తర్వులు అవసరమైనవి, అనుపాతమైనవి అయి ఉండాలి. (పేరా 47)
39. Noted: పెద్దవారికి విపరీతంగా, సంప్రదాయేతరంగా, మొండిగా, అహేతుకంగా ఉండే హక్కు ఉందని కూడా ఆయన అంటారు. (పేరా 48)
40. Noted: Re: SA స్వయంగా పద్దెనిమిదేళ్ల యువతిని అనువుకాని ఏర్పాటు పెళ్లి ప్రమాదం నుంచి రక్షించడం గురించినది. (పేరా 49)
41. Noted: A Local Authority v. HB, MB, ML and BL లో, Syriaలో radicalization ప్రమాదంలో ఉన్నారని చెప్పిన పిల్లలను రక్షించడానికి High Court inherent jurisdiction ను ఉపయోగించారు. సాక్ష్యం లేక దరఖాస్తులు కొట్టివేయబడ్డాయి. (పేరా 50)
42. Noted: A Local Authority v. Y లో High Court (Family Division), యువకుడు Y ను radicalization నుంచి రక్షించడానికి తన inherent jurisdiction ను ఉపయోగించింది. (పేరా 51)
43. Held: ఆ తీర్పులు ఈ కేసుకు వర్తించవు. కోర్టు హదియాతో మాట్లాడింది, "nothing to suggest that she suffers from any kind of mental incapacity or vulnerability." అంటే, తన కోసం తాను నిర్ణయించుకునే మానసిక సామర్థ్యం ఆమెకు లేదని ఏదీ చూపలేదు. (పేరా 52)
44. Held: "Faith of a person is intrinsic to his/her meaningful existence." అంటే, ఒక వ్యక్తి విశ్వాసం అతని/ఆమె అస్తిత్వంలో భాగం. విశ్వాసం పేరుతో ఎంపిక స్వేచ్ఛను తొలగించడం అనుమతించబడదు. (పేరా 53)
45. Held: సామాజిక విలువలు, నైతికతలకు వాటి స్థానం ఉంది, కానీ అవి రాజ్యాంగం హామీ ఇచ్చిన స్వేచ్ఛకు అతీతం కావు. హక్కును ప్రసాదించడం కంటే హక్కును సాకారం చేయడం ముఖ్యం. (పేరా 53)
46. Held: ఆమె ఎంపికను అంగీకరించడానికి నిరాకరిస్తే రాజ్యాంగ హక్కుకు హాని కలుగుతుంది. చట్టబద్ధమైన అధికారం ఉంటే తప్ప, హక్కు పరిధిని తగ్గించకుండా, హక్కును నిలబెట్టడమే కోర్టు కర్తవ్యం. (పేరా 54)
47. Held: తండ్రి అభిప్రాయం కుమార్తె ప్రాథమిక హక్కులను తగ్గించడానికి అనుమతించకూడదు. పెళ్లిని రద్దు చేయడంలో హైకోర్టు పూర్తిగా పొరపడింది. (పేరా 55)
48. Held: నేరపూరితతపై దర్యాప్తు చట్ట ప్రకారం కొనసాగవచ్చు, కానీ అది వైవాహిక స్థితిని తాకకూడదు (తీర్పు చూడండి). (పేరా 56)

జస్టిస్ Chandrachud (విడి అభిప్రాయం, స్వతంత్రంగా సంఖ్యీకరించబడింది)

1. Noted: ఆయన ప్రధాన న్యాయమూర్తితో ఏకీభవిస్తారు. న్యాయం తప్పిన తీరుపై ఆవేదన వ్యక్తం చేయడానికి, హక్కులు పితృస్వామ్య సామాజిక నిర్మాణ బలిపీఠంపై అణచివేయబడకుండా సూత్రాలను రూపొందించడానికి ఆయన రాస్తున్నారు. (పేరా 1)
2. Noted: హైకోర్టు అధికార పరిధిలో పొరపడి, ఒక పౌరుడి స్వేచ్ఛను, గౌరవాన్ని న్యాయపరమైన అవమానానికి గురిచేసింది. హదియా కోల్పోయిన నెలలను తిరిగి తేలేం. (పేరా 1)
3. Noted: హదియా పార్టీ, అప్పీల్ తుదిగా విచారించబడింది. (పేరా 4)
4. Noted: మొదటి ఆందోళన ఏమిటంటే హైకోర్టు తన అధికార పరిధిని దాటింది. habeas corpus పిటిషన్‌లో పెళ్లిని రద్దు చేసింది. (పేరా 11)
5. Noted: హైకోర్టు inherent powers ను Mr Divan నొక్కిచెప్పారు. ఉటంకించిన ఒక భాగం ప్రకారం, inherent jurisdiction కోర్టు తనను తాను చట్ట న్యాయస్థానంగా సరిగ్గా, సమర్థవంతంగా నెరవేర్చుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. (పేరా 12)
6. Noted: Keshav Singh లో ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల Bench, superior court తన అధికార పరిధి గురించిన ప్రశ్నలను తానే నిర్ణయిస్తుందని చెప్పింది. superior court న్యాయాధికారపు full plenitude గురించిన Halsbury's Laws of England భాగాలు ఉటంకించబడ్డాయి. (పేరా 12)
7. Noted: State of Orissa v. Ram Chandra Dev ను ఉటంకిస్తూ, Article 226 అధికార పరిధి చాలా విస్తృతమైనదే కానీ ఒక హక్కు ఉనికిపై ఆధారపడుతుందని ఆయన అంటారు. (పేరా 12)
8. Noted: అపూర్వ పరిస్థితులను ఎదుర్కోవడానికి హైకోర్టుకు అసాధారణ అధికార పరిధి ఉంది (T K Rangarajan). Roshan Deen, Dwarka Nath, Naresh Shridhar Nirajkar, M V Elisabeth తీర్పులు దాని inherent, plenary అధికారాలను గుర్తించాయి; అవి substantial justice ను ముందుకు తీసుకెళ్లడానికే ఉన్నాయి. (పేరా 12)
9. Noted: రాజ్యాంగ కోర్టు విస్తృత inherent powers పై సూత్రాలు బాగా స్థిరపడ్డాయి. అదే విధంగా, అలాంటి అధికార ప్రయోగం చట్టం ప్రకారం, చట్టం కింద న్యాయం జరిగేలా ఉండాలి. (పేరా 13)
10. Noted: Gian Devi v. Superintendent, Nari Niketan, Delhi లో three-judge Bench, ఒక పెద్దవారు ఎక్కడ ఉండాలి, ఎవరితో ఉండాలి అనే ఎంపికపై ఎలాంటి ఆంక్షలు పెట్టకూడదని చెప్పింది. కోర్టు గానీ బంధువులు గానీ తమ ప్రాధాన్యతను ఆమె స్థానంలో పెట్టకూడదు. (పేరా 14)
11. Held: ఈ పిటిషన్ కనిపించడం లేదని చెప్పిన వ్యక్తిని కనుగొనడానికి ఉద్దేశించినది. ఒక పెద్దవారు హాజరై తాను చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధంలో లేనని చెప్పి, అది స్వేచ్ఛా ఇష్టమని కోర్టు నిర్ధారిస్తే, అధికార పరిధి ముగుస్తుంది. (పేరా 14)
12. Noted: Girish v. Radhamony K లో, వ్యక్తి హాజరై తన స్వేచ్ఛా ఇష్టంతో వెళ్లానని చెప్పిన తర్వాత, Article 226 కింద హైకోర్టుకు ఇక అధికార పరిధి లేదని కోర్టు చెప్పింది. (పేరా 14)
13. Noted: Lata Singh v. State of U.P. లో, కులం లేదా మతం బయట పెళ్లి చేసుకునే జంటలపై వేధింపులను కోర్టు గమనించింది. పెద్దవారు తమకు నచ్చిన వారిని పెళ్లి చేసుకోవచ్చు. తల్లిదండ్రులు గరిష్ఠంగా సామాజిక సంబంధాలను తెంచుకోగలరు. పోలీసులు అలాంటి జంటలను రక్షించాలి. (పేరా 14)
14. Noted: Bhagwan Dass v. State (NCT of Delhi) పరువు హత్యలను ఫ్యూడల్ మనస్తత్వ ప్రతిబింబంగా, దేశానికి మచ్చగా పేర్కొంది. (పేరా 14)
15. Noted: Soni Gerry v. Gerry Douglas లో three-judge Bench, పెద్దవారికి తన ఎంపిక చేసుకునే హక్కు ఉందని చెప్పింది. ఎంపిక కొనసాగినంతవరకు కోర్టులు parens patriae పాత్రను లేదా super guardian పాత్రను తీసుకోకూడదు. (పేరా 14)
16. Noted: Constitution Bench తీర్పు Kanu Sanyal v. District Magistrate, Darjeeling ఈ సూత్రాలకు పునాది. (పేరా 14)
17. Noted: మొదటి పిటిషన్‌లో హదియా తల్లిదండ్రుల ఇంటికి తిరిగి వెళ్లడానికి ఇష్టపడలేదని హైకోర్టు గమనించింది. పిటిషన్ 25 జనవరి 2016న ఉపసంహరించబడింది. (పేరా 15)
18. Noted: రెండో పిటిషన్‌లో Division Bench ఆ ఫలితానికి తక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. coordinate Bench (సమాన స్థాయి Bench) నిర్ణయానికి కూడా తక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. అది ముందు అనుసరించిన మార్గాన్ని వదిలేసింది. (పేరా 15)
19. Noted: హదియా, ఆమె తండ్రి మధ్య అగాధం దురదృష్టకరం కావచ్చు. ఆమెకు ఏది న్యాయమైన జీవన విధానమో నిర్ణయించే అధికార పరిధి హైకోర్టుకు లేదు. ఆమె తన శరీరంపై సంపూర్ణ స్వయంప్రతిపత్తి కలిగి ఉంది. (పేరా 16)
20. Held: హదియా హాజరై తాను చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధంలో లేనని చెప్పింది. Article 226 కింద హైకోర్టు ఇంకా ముందుకు వెళ్లడానికి ఆధారం లేదు. పిటిషన్ ఉద్దేశం ముగిసింది; ముందటి Bench చేసినట్లే దానిని మూసివేయాలి. (పేరా 16)
21. Held: habeas corpus పిటిషన్‌లో తన అధికార పరిధికి పరాయి రంగంలోకి హైకోర్టు ప్రవేశించింది. (పేరా 16)
22. Held: ఆమెకు candour లేదన్న హైకోర్టు అభిప్రాయానికి, ఆమె పెళ్లి చట్టబద్ధమా కాదా అనే దానితో, ఎవరితో జీవించాలి లేదా పెళ్లి చేసుకోవాలి అని నిర్ణయించుకునే ఆమె హక్కుతో సంబంధం లేదు. (పేరా 16)
23. Held: habeas corpus పిటిషన్‌లో పెళ్లిని null and void అని ప్రకటించడం న్యాయపరమైన అధికారానికి మించినది. (పేరా 17)
24. Noted: హదియా, Shafin Jahan ఇద్దరూ పెద్దవారు. ముస్లిం చట్టం ప్రకారం పెళ్లి (Nikah) ఒక contract (ఒప్పందం); పెద్దవారు తమ స్వేచ్ఛా ఇష్టంతో పెళ్లి చేసుకునే హక్కు గుర్తించబడింది. (పేరా 18)
25. Noted: చెల్లుబాటయ్యే ముస్లిం వివాహానికి షరతులు ఇవి:
    • ఇద్దరూ ఇస్లాంను ఆచరించాలి.
    • ఇద్దరూ యుక్తవయస్సుకు చేరి ఉండాలి.
    • offer, acceptance ఉండాలి; ఇద్దరు సాక్షులు హాజరై ఉండాలి.
    • Dower, Mehar.
    • నిషిద్ధ బంధుత్వం లేకపోవడం.
    (పేరా 18)
26. Held: పెళ్లిని పార్టీల కోరికపై, సమర్థ న్యాయస్థానం మాత్రమే రద్దు చేయగలదు. వైవాహిక స్థితిని తొలగించడం ఖచ్చితంగా చట్ట ప్రకారమే జరగాలి. Article 226 కింద పెళ్లిని రద్దు చేసే మార్గంలోకి హైకోర్టు వెళ్లకూడదు. (పేరా 19)
27. Held: భాగస్వామి ఎంపిక ప్రతి వ్యక్తి ప్రత్యేక పరిధిలో ఉంటుంది. పెళ్లి అంతరంగికత inviolable అయిన core zone of privacy లో ఉంటుంది. (పేరా 19)
28. Noted: ప్రతి వ్యక్తికి మతాన్ని స్వేచ్ఛగా ఆచరించే, ప్రకటించే, ప్రచారం చేసే హక్కును రాజ్యాంగం హామీ ఇస్తుంది. జీవిత భాగస్వామిని ఎంచుకునే హక్కు విశ్వాస విషయాలచే ప్రభావితం కాదు. (పేరా 19)
29. Held: "Choices of faith and belief as indeed choices in matters of marriage lie within an area where individual autonomy is supreme". అంటే, విశ్వాసం, పెళ్లి విషయాల్లో వ్యక్తి సొంత ఎంపికే ముందు. (పేరా 19)
30. Held: భాగస్వాముల ఎంపికను రాజ్యం గానీ చట్టం గానీ నిర్దేశించలేదు. Shafin Jahan హదియాకు తగిన వ్యక్తా అని నిర్ణయించడంలో హైకోర్టు నిషిద్ధ ప్రదేశంలోకి ప్రవేశించింది. (పేరా 19)
31. Noted: Universal Declaration of Human Rights Article 16, పెళ్లిని మానవ స్వేచ్ఛలో భాగంగా చూపుతుంది. పెద్దవారికి స్వేచ్ఛా, పూర్తి సమ్మతితో పెళ్లి చేసుకుని కుటుంబం ఏర్పరచుకునే హక్కు ఉంది. (పేరా 20)
32. Held: "The right to marry a person of one's choice is integral to Article 21 of the Constitution". అంటే, ఎవరిని పెళ్లి చేసుకోవాలో ఎంచుకోవడం జీవించే హక్కు, స్వేచ్ఛలో భాగం. (పేరా 21)
33. Noted: పేరా 21 దుస్తులు, ఆహారం, ఆలోచనలు, సిద్ధాంతాలు, ప్రేమ, భాగస్వామ్యాన్ని కూడా గుర్తింపులోని కేంద్ర అంశాలుగా పేర్కొంటుంది. (పేరా 21)
34. Held: చెల్లుబాటయ్యే పెళ్లికి షరతులను, వివాహ బంధాన్ని ఎలా ముగిస్తారో లేదా రద్దు చేస్తారో చట్టం నియంత్రించవచ్చు. ఆ పరిష్కారాలు పార్టీలకే చెందుతాయి. భాగస్వాముల ఎంపికను నిర్ణయించడంలో సమాజానికి పాత్ర లేదని కోర్టు చెప్పింది. (పేరా 21)
35. Noted: Justice K S Puttaswamy v. Union of India లో తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల Bench, తన జీవితానికి సన్నిహిత విషయాలపై నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం మానవ వ్యక్తిత్వంలో inviolable భాగమని చెప్పింది. (పేరా 22)
36. Noted: Common Cause v. Union of India లో Constitution Bench, దుస్తులు, ఆహారం, మాట, విశ్వాసం, ఎవరిని ప్రేమించాలి, ఎవరితో భాగస్వామ్యం వంటి విషయాలపై నిర్ణయించే సామర్థ్యంపై మన స్వయంప్రతిపత్తి ఆధారపడుతుందని చెప్పింది. (పేరా 22)
37. Held: పెళ్లిలో లేదా పెళ్లి వెలుపల అంతరంగికతను పంచుకునే భాగస్వామిని ఎంచుకోవడంలో ప్రతి వ్యక్తికి రాజ్యాంగం రక్షిత హక్కు ఇస్తుంది. (పేరా 22)
38. Held: చట్టం గానీ, న్యాయమూర్తులు గానీ చొరబడకూడని ప్రైవేటు స్థలంలోకి హైకోర్టు ప్రవేశించింది. (పేరా 23)
39. Held: స్వేచ్ఛా ఇష్టాన్ని వ్యక్తపరచలేని మైనర్లు, మానసిక అస్వస్థులు వంటి వారి కోసం ఉన్నత కోర్టులు parens patriae ను ఉపయోగిస్తాయి. భాగస్వాములు వివాహ బంధానికి తగినవారా కాదా అనేది నిర్ణయించడానికి అది విస్తరించకూడదు. (పేరా 23)
40. Noted: న్యాయం జరగకపోవడం గురించి ఎంత ఆందోళనో, హైకోర్టు విధానంలోని paternalism గురించి కూడా కోర్టుకు అంతే ఆందోళన. వైవాహిక భాగస్వామి నిర్ణయం పూర్తిగా వ్యక్తులదే. రాజ్యం గానీ సమాజం గానీ చొరబడలేవు. (పేరా 23)
41. Noted: మన సంస్కృతిలోని బహుళత్వం, వైవిధ్యాన్ని అంగీకరించడంలోనే రాజ్యాంగ బలం ఉంది. బహుళత్వాన్ని, వైవిధ్యాన్ని నిలబెట్టే మార్గం నుంచి కోర్టులు తప్పకూడదు. (పేరా 23)
42. Noted: ఇలాంటి విషయాల్లో రాజ్యం జోక్యం చేసుకోవడం ఇతరులు తమ స్వేచ్ఛలను ఉపయోగించకుండా నిరుత్సాహపరుస్తుంది. ఇదే chilling effect. (పేరా 24)
43. Held: Mr Divan చేసిన fraud on the Court వాదనను ఆయన తిరస్కరిస్తారు. హదియా పెళ్లి చేసుకుందా లేదా అన్నది habeas corpus పిటిషన్ ఫలితంపై ప్రభావం చూపదు. Why: ఆమె చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధంలో ఉందా అన్నది మాత్రమే స్పష్టం చేయాలి. విచారణ సమయంలో ఆమె పెళ్లి ఆ ఫలితంపై రాజ్యాంగపరమైన ప్రభావం చూపదు. (పేరా 25)
44. Held: NIA తన చట్టబద్ధ అధికార పరిధిలో వ్యవహరించవచ్చు, కానీ పెళ్లి చెల్లుబాటు దర్యాప్తు అంశం కాకూడదు. యువ జంట చట్టాన్ని పాటించే పౌరులుగా గడపాలనుకునే జీవితాల్లో జోక్యం చేసుకునే అధికారం interim ఉత్తర్వు దర్యాప్తు సంస్థకు ఇవ్వదు. (పేరా 26)
45. Held: అప్పీల్ అనుమతించబడింది; హైకోర్టు తీర్పు రద్దయింది. (పేరా 27)

Authorities

• Cox v. Hakes ((1890) 15 AC 506): habeas corpus స్వేచ్ఛకు రక్షణగా ఉదహరించారు (Misra, పేరా 20).
• Secretary of State for Home Affairs v. O’Brien ([1923] AC 603): అక్రమ నిర్బంధానికి వేగవంతమైన, తప్పనిసరి పరిహారంగా ఈ రిట్‌ను ఉదహరించారు (Misra, పేరా 21).
• Ranjit Singh v. State of Pepsu (AIR 1959 SC 843): రిట్ విచారణలు వేగంగా, సరళంగా ఉండాలి; ఇందులో Greene v. Secy. of States for Home Affairs ([1942] AC 284) ఉదహరించబడింది (Misra, పేరా 22).
• Kanu Sanyal v. District Magistrate, Darjeeling ((1973) 2 SCC 674): Constitution Bench; ఈ రిట్ procedural; రిట్ చరిత్ర (Misra, పేరాలు 23–24). Chandrachud పేరా 14లో ఈ సూత్రాలకు ఇది మూలమని అన్నారు.
• Ware v. Sanders (146 Iowa 233), Ummu Sabeena v. State of Kerala ((2011) 10 SCC 781): రిట్‌ను ఉదారంగా అమలు చేయాలి; న్యాయమూర్తులు స్వేచ్ఛను కాపాడాలి (Misra, పేరాలు 25–26).
• Charan Lal Sahu v. Union of India ((1990) 1 SCC 613): అసమర్థుల విషయంలో రాజ్యం parens patriae అధికారం (Misra, పేరా 34).
• Anuj Garg and Others v. Hotel Association of India ((2008) 3 SCC 1): parens patriae పరిశీలనకు, privacyకి లోబడి ఉంటుంది; పౌరురాలు తన జీవితాన్ని తన నిబంధనలపై గడపనివ్వాలి (Misra, పేరాలు 35–37).
• Aruna Ramachandra Shanbaug v. Union of India ((2011) 4 SCC 454), State of Kerala v. N.M. Thomas ఉదహరణతో: అసమర్థ వ్యక్తి విషయంలో కోర్టు parens patriae గా వ్యవహరిస్తుంది (Misra, పేరా 38).
• Department of Health and Community Services v. JWB and SMB: parens patriae అధికారం చర్చ (Misra, పేరాలు 42–43).
• A Local Authority v. HB, MB, ML and BL ([2017] EWHC 1437 (Fam)): యువతను radicalisation నుంచి రక్షించడంపై ఇంగ్లీష్ తీర్పు (Misra, పేరా 50).
• State of Orissa v. Ram Chandra Dev and Mohan Prasad Singh Deo (AIR 1964 SC 685): Article 226 అధికారం విశాలమైనదే కానీ ఒక హక్కు ఉనికిపై ఆధారపడుతుంది (Chandrachud, పేరా 12).
• Dwarka Nath v. ITO ((1965) 3 SCR 536), M V Elisabeth v. Harwan Investment and Trading (P) Ltd. (1993 Supp. (2) SCC 433): హైకోర్టు inherent, plenary అధికారాలపై ఇతర తీర్పులతో పాటు ఉదహరించారు (Chandrachud, పేరా 12).
• Gian Devi v. Superintendent, Nari Niketan, Delhi ((1976) 3 SCC 234): మేజర్ ఎక్కడ, ఎవరితో ఉండాలనే ఎంపికపై ఆంక్షలు పెట్టలేరు (Chandrachud, పేరా 14).
• Thomasset v. Thomasset ([1894] P 295): తల్లిదండ్రుల హక్కులను గౌరవిస్తూనే, పిల్లల నిజమైన సంక్షేమంతో నియంత్రించడంపై Lindley L.J. (Misra, పేరా 32).
• Black's Law Dictionary: parens patriae నిర్వచనాలు (Misra, పేరా 33).
• City of Cleburne v. Cleburne Living Center (473 US 432): parens patriae అధికార పరిశీలనపై Anuj Garg భాగంలో ప్రస్తావన (Misra, పేరా 35).
• State of Kerala v. N.M. Thomas ((1976) 2 SCC 310): కోర్టు కూడా Article 12 కింద State అని Mathew J. చెప్పారు (Misra, పేరా 38).
• Heller v. Doe (509 US 312 (1993)): తమను తాము చూసుకోలేని వారిని సంరక్షించడంలో రాజ్యం parens patriae ఆసక్తి (Misra, పేరా 40).
• E. (Mrs.) v. Eve ([1986] 2 SCR 388): అవసరంపై ఆధారపడిన అధికార పరిధి, రక్షణ పొందే వ్యక్తి ప్రయోజనం కోసమే (Misra, పేరా 41).
• AC v. OC (a minor) ([2014] NSWSC 53): మైనర్లు, మానసిక రోగులు, తమ వ్యవహారాలను చూసుకోలేని వారికి అధికార పరిధి వర్తిస్తుంది (Misra, పేరా 44).
• DL v. A Local Authority ([2012] 3 All ER 1064), Re: SA (Vulnerable Adult with Capacity: Marriage) ([2005] EWHC 2942 (Fam)): Mr Divan ఆధారపడ్డారు; వర్తించవని తేలింది (Misra, పేరాలు 46-49, 52).
• In Re F (Mental Patient: Sterilisation) ([1990] 2 AC 1): great safety net అనే పదబంధాన్ని House of Lords ఆమోదించింది (Misra, పేరా 46).
• A Local Authority v. Y ([2017] EWHC 968 (Fam)): యువకుడిని radicalization నుంచి రక్షించడానికి inherent jurisdiction ఉపయోగించారు (Misra, పేరా 51).
• Girish v. Radhamony K ((2009) 16 SCC 360): తన స్వేచ్ఛా ఇష్టంతో వెళ్లానని చెప్పిన తర్వాత ఇక అధికార పరిధి లేదు (Chandrachud, పేరా 14).
• Lata Singh v. State of U.P. ((2006) 5 SCC 475): పెద్దవారు తమకు నచ్చిన వారిని పెళ్లి చేసుకోవచ్చు; అలాంటి జంటలను పోలీసులు రక్షించాలి (Chandrachud, పేరా 14).
• Bhagwan Dass v. State (NCT of Delhi) ((2011) 6 SCC 396): పరువు హత్యలు దేశానికి ఫ్యూడల్ మచ్చ (Chandrachud, పేరా 14).
• Soni Gerry v. Gerry Douglas ((2018) 2 SCC 197): పెద్దవారి ఎంపికపై కోర్టులు parens patriae పాత్ర తీసుకోకూడదు (Chandrachud, పేరా 14).
• Justice K S Puttaswamy v. Union of India ((2017) 10 SCC 1): స్వయంప్రతిపత్తి, నిర్ణయాధికారంపై తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల Bench (Chandrachud, పేరా 22).
• Common Cause v. Union of India (Writ Petition (Civil) No. 215 of 2005, Constitution Bench): స్వయంప్రతిపత్తి నిర్ణయించే సామర్థ్యంపై ఆధారపడుతుంది (Chandrachud, పేరా 22).
• T K Rangarajan v. Government of T.N. ((2003) 6 SCC 581), Roshan Deen v. Preeti Lal ((2002) 1 SCC 100), Naresh Shridhar Nirajkar v. State of Maharashtra ((1966) 3 SCR 744): హైకోర్టు అసాధారణ, inherent, plenary అధికారాలు (Chandrachud, పేరా 12).
• Keshav Singh ((1965) 1 SCR 413): ఒక superior court తన అధికార పరిధి గురించిన ప్రశ్నలను తానే నిర్ణయిస్తుందని ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల Bench చెప్పింది (Chandrachud, పేరా 12).
• Halsbury's Laws of England: superior court న్యాయాధికారపు full plenitude గురించి, inherent jurisdiction గురించి ఉటంకించారు (Chandrachud, పేరా 12).

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• Article 19: పౌరులకు హామీ ఇచ్చిన స్వేచ్ఛలు. ఎంపిక వ్యక్తీకరణ చెల్లుబాటయ్యే చట్ట చట్రాన్ని అతిక్రమించనంతవరకు Articles 19, 21 కింద ప్రాథమిక హక్కు అని Misra, C.J.I. అన్నారు (పేరా 27).
• Article 21: న్యాయమైన, సహేతుకమైన చట్టం లేకుండా ఎవరినీ జీవితం, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ నుంచి దూరం చేయలేరు. ఇష్టమైన వ్యక్తిని పెళ్లి చేసుకునే హక్కు ఇందులో అంతర్భాగమని Chandrachud, J. అన్నారు (పేరా 21).
• Article 226: రిట్లు జారీ చేసే హైకోర్టు అధికారం; విశాలమైనది కానీ ఒక హక్కు ఉనికిపై ఆధారపడి ఉంటుంది (Chandrachud, పేరా 12).
• Article 12: State నిర్వచనం; N.M. Thomasను ఉదహరించిన Aruna Shanbaug ప్రస్తావనలో కోర్టు కూడా State అని చెప్పారు (Misra, పేరా 38).
• Section 30, Punjab Excise Act, 1914: మద్యం సేవించే ప్రాంగణాల్లో 25 ఏళ్ల లోపు పురుషులను లేదా ఏ స్త్రీనైనా ఉద్యోగంలో పెట్టడాన్ని నిషేధించింది. దాని చెల్లుబాటును Anuj Gargలో పరీక్షించారు (Misra, పేరా 35).
• Article 16, Universal Declaration of Human Rights: పూర్తి వయస్సు ఉన్న స్త్రీ పురుషులకు పెళ్లి చేసుకుని కుటుంబం ఏర్పరచుకునే హక్కు ఉంది; స్వేచ్ఛా, పూర్తి సమ్మతి అవసరం (Chandrachud, పేరా 20).
• Mental Capacity Act, 2005: DL లో తల్లిదండ్రులకు సామర్థ్యం ఉందని భావించిన ఇంగ్లీష్ చట్టం (Misra, పేరా 46).
• Article 8, European Convention on Human Rights: ప్రైవేట్, కుటుంబ జీవితానికి గౌరవం; జోక్యం అవసరమైనది, అనుపాతమైనది అయి ఉండాలి (Misra, పేరా 47).
• మతాన్ని ఆచరించే, ప్రకటించే, ప్రచారం చేసే హక్కు: ప్రతి వ్యక్తికి హామీ ఇవ్వబడింది; జీవిత భాగస్వామిని ఎంచుకునే హక్కును ఇది ప్రభావితం చేయదు (Chandrachud, పేరా 19).

తీర్పు

1. అప్పీల్ అనుమతించబడింది; వివాహాన్ని రద్దు చేసిన కేరళ హైకోర్టు తీర్పు, ఉత్తర్వు కొట్టివేయబడ్డాయి (Misra, పేరాలు 2, 56; Chandrachud, పేరా 27).
2. హదియా alias Akhila Asokan తన భవిష్యత్ ప్రయత్నాలను చట్ట ప్రకారం కొనసాగించడానికి స్వేచ్ఛగా ఉంది (Misra, పేరా 2).
3. నేరపూరితతకు సంబంధించిన ఏ విషయంలోనైనా NIA దర్యాప్తులు చట్ట ప్రకారం కొనసాగవచ్చు (Misra, పేరాలు 2, 56).
4. Misra, C.J.I. ఇలా జోడించారు: "The investigation should not encroach upon their marital status." అంటే, NIA నేరాలను దర్యాప్తు చేయవచ్చు కానీ వివాహంలో జోక్యం చేసుకోకూడదు (Misra, పేరా 56).
5. NIA తన చట్టబద్ధ అధికార పరిధిలో వ్యవహరించవచ్చని, కానీ వివాహ చెల్లుబాటు దర్యాప్తు అంశం కాకూడదని Chandrachud, J. స్పష్టం చేశారు. యువ జంట చట్టాన్ని పాటించే పౌరులుగా గడపాలనుకునే జీవితాల్లో జోక్యం చేసుకునే అధికారం interim ఉత్తర్వు దర్యాప్తు సంస్థకు ఇవ్వదు (Chandrachud, పేరా 26).
6. ఖర్చుల (costs) గురించి తీర్పులో ఎలాంటి ఉత్తర్వు నమోదు కాలేదు.

న్యాయసూత్రం / Ratio

నిర్బంధించినట్లు చెప్పబడిన వ్యక్తి పెద్దవారై, కోర్టు ముందు హాజరై తాను చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధంలో లేనని ధృవీకరించిన తర్వాత హెబియస్ కార్పస్ అధికార పరిధి ముగుస్తుంది. దాన్ని ఆమె వివాహాన్ని రద్దు చేసే విచారణగా విస్తరించలేరు. నిజంగా స్వేచ్ఛా ఇష్టాన్ని వినియోగించలేని వారికి, అంటే మైనర్లకు లేదా అస్వస్థ మనసు కలిగినవారికి మాత్రమే పేరెన్స్ పేట్రియే వర్తిస్తుంది. ఆమె ఎంపికలు అవివేకమైనవని, సంప్రదాయేతరమైనవని, లేదా హాని కలిగే వయసులో చేసినవని భావించినంత మాత్రాన సామర్థ్యం ఉన్న పెద్దవారిపై దీన్ని ఉపయోగించలేరు. పెద్దవారి మత ఎంపిక, జీవిత భాగస్వామి ఎంపిక Article 21 కింద వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, గోప్యత పరిధిలోకి వస్తాయి. రాష్ట్రం గానీ కోర్టులు గానీ ఆ ఎంపిక స్థానంలో తమ సొంత తీర్పును పెట్టలేవు.

తదుపరి పరిణామాలు

ఈ కేసును ప్రస్తావించిన రెండు తదుపరి సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు ఉన్నాయి. ప్రతి తీర్పు గురించి దాని సొంత పాఠం చెప్పినదే ఇక్కడ ఉంది.

Nandakumar v. State of Kerala — Criminal Appeal No. 597 of 2018 (arising out of SLP (Crl.) No. 4488 of 2017); Supreme Court of India; A.K. Sikri and Ashok Bhushan, JJ.; 2018 ఏప్రిల్ 20. ఈ తీర్పు తన పేరాలకు సంఖ్యలు వేయలేదు, అందుకే పేరా సంఖ్యలు ఇవ్వలేదు.

• వాస్తవాలు: Thushara తండ్రి కేరళ హైకోర్టులో హెబియస్ కార్పస్ పిటిషన్ వేశారు. ఆమె వయసు 19; అప్పీలుదారును వివాహం చేసుకుంది. అప్పీలుదారు వయసు 21 కంటే తక్కువ కాబట్టి వివాహం చెల్లదని హైకోర్టు అంది, ఆమె కస్టడీని తండ్రికి ఇచ్చింది.
• ఈ కేసు వాడకం: హెబియస్ కార్పస్ రిట్‌పై చట్టాన్ని చెప్పే ఇటీవలి తీర్పుగా కోర్టు Shafin Jahan v. Asokan K.M.ను ఉదహరించింది. ఆ రిట్‌ను గొప్ప రాజ్యాంగ ప్రత్యేక హక్కు అని, పౌర స్వేచ్ఛకు మొదటి రక్షణ అని కోర్టు అంది.
• ఉదహరించిన భాగాలు: ప్రధాన న్యాయమూర్తి Misra అభిప్రాయం నుంచి కొన్ని భాగాలను కోర్టు యథాతథంగా ఇచ్చింది. అవి రిట్ ఉద్దేశం, ఆ కేసులో హైకోర్టు చేసిన తప్పు, విశ్వాసం వ్యక్తి అర్థవంతమైన ఉనికిలో భాగమనే అంశం గురించి. Chandrachud, J. ఏకీభావ అభిప్రాయంలో Soni Gerry v. Gerry Douglas గురించి చర్చించిన భాగాన్ని కూడా ఇచ్చింది; అందులో మేజర్ ఎంపిక ఆమె సొంతమని చెప్పారు.
• వివాహం శూన్యం కాదు: వరుడి వయసు 21 కంటే తక్కువ అన్న కారణంతో మాత్రమే వివాహం శూన్యం కాదని కోర్టు చెప్పింది. Hindu Marriage Act, 1955 ప్రకారం అది గరిష్ఠంగా voidable (కోర్టు రద్దు చేసేవరకు చెల్లేది). ఆ చట్టంలోని sections 5, 12లను కోర్టు ఉదహరించింది.
• కలిసి జీవించే హక్కు: ఇద్దరూ పెద్దవారే. వివాహానికి అర్హులు కాకపోయినా, వివాహం వెలుపల కలిసి జీవించే హక్కు వారికి ఉందని కోర్టు చెప్పింది. Protection of Women from Domestic Violence Act, 2005 కింద లివ్-ఇన్ సంబంధాలకు గుర్తింపు ఉందని కూడా అంది.
• ఫలితం: కోర్టు అప్పీల్‌ను అనుమతించి, హైకోర్టు తీర్పును కొట్టివేసింది. ఎవరితో కలిసి ఉండాలనే ఎంపిక స్వేచ్ఛ Thushara దేనని స్పష్టం చేసింది.

Laxmibai Chandaragi B v. State of Karnataka — Writ Petition [Criminal] No. 359/2020; Supreme Court of India (Original Jurisdiction); Sanjay Kishan Kaul and Hrishikesh Roy, JJ.; 2021 ఫిబ్రవరి 8.

• వాస్తవాలు: ఒక మహిళ, ఒక పురుషుడు — ఇద్దరూ పెద్దవారు — వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె తండ్రి తప్పిపోయిన వ్యక్తి ఫిర్యాదు ఇచ్చారు. దర్యాప్తు అధికారి ఆమెను పోలీస్ స్టేషన్‌కు రమ్మని ఒత్తిడి చేశారు, ఆమె భర్తపై కేసు పెడతామని సూచించారు (పేరాలు 2–7).
• ఈ కేసు వాడకం: Shafin Jahanలో సమాజం ఒక కీలకమైన మార్పు దశలో ఉందని ఈ కోర్టు గమనించిందని కోర్టు చెప్పింది. వివాహపు సాన్నిహిత్యం ఉల్లంఘించరాని గోప్యత కేంద్ర మండలంలో ఉంటుందని, విశ్వాస అంశాలకు దానిపై అతి తక్కువ ప్రభావం ఉంటుందని నమోదు చేసింది (పేరా 11).
• Article 21: ఇష్టమైన వ్యక్తిని వివాహం చేసుకునే హక్కు Article 21లో అంతర్భాగమని Shafin Jahan చెప్పిందని కోర్టు నమోదు చేసింది (పేరా 11). కుటుంబం, వివాహంలో స్వయంప్రతిపత్తి వ్యక్తి గౌరవంలో భాగమని చెప్పిన తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల Justice K.S. Puttaswamy v. Union of India నిర్ణయాన్ని కూడా అది ప్రస్తావించింది (పేరా 11).
• ఫలితం: తప్పిపోయిన వ్యక్తి FIRపై జరుగుతున్న చర్యలను కోర్టు quash చేసింది (కొట్టివేసింది) (పేరా 14). ఇలాంటి కేసుల కోసం ఎనిమిది వారాల్లో మార్గదర్శకాలు, శిక్షణ కార్యక్రమాలు రూపొందించాలని పోలీసు అధికారులను కోరింది (పేరా 13).

ఇతర తదుపరి కేసులు (సారాంశం ఇవ్వలేదు): Devu G. Nair v. State of Kerala, 2024 INSC 228 (సుప్రీంకోర్టు, 11 మార్చి 2024న నిర్ణయించబడింది). ఈ తీర్పు ఫైలు పొందలేకపోయాం, కాబట్టి ఇక్కడ పేరు మాత్రమే ఇచ్చాం.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

Analysis based on the judgment text.

హాని కలిగే వయోజనుడి అంశం నమోదైంది, కానీ పరిష్కారం కాలేదు. సామర్థ్యం ఉన్న హాని కలిగే వయోజనుడిపై ఇంగ్లీష్ అధికారాలపై Mr Divan ఆధారపడ్డారు; అందులో Re: SAలో Justice Munby చెప్పిన constraint, coercion, undue influence భాగం ఉంది (పేరా 46). పేరాలు 47–51లో మరిన్ని ఇంగ్లీష్ నిర్ణయాలను కోర్టు నమోదు చేసింది. పేరా 52లో ఆ తీర్పులు ఈ వాస్తవాలకు వర్తించవని కోర్టు నిర్ణయించింది, ఎందుకంటే అది హదియాతో మాట్లాడింది, అసమర్థత లేదా హాని కలిగే స్థితి ఉన్నట్లు ఏదీ సూచించలేదు. కోర్టు సొంత పరీక్ష (పేరా 45) ఇంకా ఇరుకైనది. అది మానసిక అసమర్థత లేదా మైనారిటీ కావాలని, దానితోపాటు తల్లిదండ్రులు లేదా సంరక్షకుడు లేకపోవడం లేదా దుర్వినియోగం చేసే లేదా నిర్లక్ష్యం చేసే సంరక్షకుడు ఉండటం కావాలని అడుగుతుంది. కోర్టు ఇంగ్లీష్ వర్గాన్ని ఆమోదించనూ లేదు, స్పష్టంగా తిరస్కరించనూ లేదు; అందువల్ల భారత చట్టంలో దాని స్థానం తెరిచే ఉంది.

పేరెన్స్ పేట్రియే పరిమితిని రెండు అభిప్రాయాలు వేర్వేరుగా చెప్పాయి. ప్రధాన న్యాయమూర్తి Misra (పేరా 45) రెండు విషయాలు కోరుతారు. పక్షాలు మానసికంగా అసమర్థులై ఉండాలి లేదా ఇంకా పెద్దవారు కాకూడదు; అలాగే వారికి తల్లిదండ్రులు లేదా చట్టపరమైన సంరక్షకుడు లేకపోవాలి లేదా దుర్వినియోగం చేసే లేదా నిర్లక్ష్యం చేసే సంరక్షకుడు ఉండాలి. జస్టిస్ Chandrachud (తన అభిప్రాయంలో పేరా 23) ఈ సిద్ధాంతాన్ని మైనర్లు లేదా అస్వస్థ మనసు కలిగినవారు వంటి స్వేచ్ఛా ఇష్టాన్ని వినియోగించలేని వ్యక్తులకే పరిమితం చేశారు. సంరక్షకత్వ నాణ్యత గురించి ఆయన ఏమీ జోడించలేదు. ఈ వాస్తవాలపై రెండు సూత్రీకరణలూ ఒకే ఫలితం ఇస్తాయి. కానీ దుర్వినియోగం చేసే సంరక్షకుడు ఉన్న, సామర్థ్యం ఉన్న పెద్దవారి భవిష్యత్ కేసులో కోర్టు ఏ సూత్రీకరణను అనుసరిస్తుందో బట్టి తీర్పు వేరుగా ఉండవచ్చు.

NIA దర్యాప్తు చుట్టూ గీసిన హద్దు సాధారణంగా ఉంది. రెండు అభిప్రాయాలూ NIA దర్యాప్తు కొనసాగడానికి అనుమతిస్తాయి, కానీ వైవాహిక హోదా జోలికి వెళ్లకుండా ఉంచుతాయి (పేరా 56, Misra, C.J.I.; పేరా 26, Chandrachud, J.). ఏ దర్యాప్తు చర్యలు జోక్యం కిందకు వస్తాయో ఏ అభిప్రాయమూ చెప్పలేదు. నిషేధం దాని బయటి హద్దు — వివాహ చెల్లుబాటు — ద్వారా నిర్వచించబడింది. ఏ దర్యాప్తు ప్రవర్తన ఇంకా అనుమతించబడుతుందో అది చెప్పదు.

ప్రాముఖ్యత

Shafin Jahan v. Asokan K.M. ఈ వాస్తవ నేపథ్యంలో ఇంతకుముందు స్పష్టంగా గీయని రెండు రాజ్యాంగ హద్దులను నిర్ణయిస్తుంది. మొదటిది, పెద్దవారైన నిర్బంధిత వ్యక్తి హాజరై తాను చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధంలో లేనని ధృవీకరించిన క్షణమే Article 226 కింద హెబియస్ కార్పస్ అధికార పరిధి ముగుస్తుంది. ఆమె వివాహాన్ని నిర్ణయించడానికి, ఆమె ఎక్కడ నివసించాలో నియంత్రించడానికి ఈ రిట్‌ను విస్తరించలేరు. రెండవది, ఆమె హాని కలిగే స్థితిలో ఉందని కోర్టు భావించినంత మాత్రాన సామర్థ్యం ఉన్న పెద్దవారిపై పేరెన్స్ పేట్రియేను ఉపయోగించలేరు. మైనర్లు లేదా అస్వస్థ మనసు కలిగినవారు వంటి నిజంగా స్వేచ్ఛా ఇష్టాన్ని వినియోగించలేని వారి కోసమే ఈ సిద్ధాంతం అందుబాటులో ఉంటుంది.

జస్టిస్ Chandrachud విడి అభిప్రాయం జీవిత భాగస్వామిని ఎంచుకునే హక్కును Article 21పై స్పష్టంగా ఆధారపరుస్తుంది. ఇది తొమ్మిది మంది న్యాయమూర్తుల గోప్యత తీర్పు Justice K.S. Puttaswamy v. Union of India, 2017 (10) SCC 1 పై నిర్మించబడింది; దాన్ని తీర్పు ఉదహరించి కోట్ చేసింది (Chandrachud, J. పేరా 22). పేరాలు 19, 21లో ఆయన మత, విశ్వాస ఎంపికలను, వివాహ ఎంపికల మాదిరిగానే, వ్యక్తి స్వయంప్రతిపత్తి అంశాలుగా చూశారు. ప్రధాన న్యాయమూర్తి Misra పేరా 53లో దీనికి మద్దతు ఇచ్చారు. విశ్వాసం వ్యక్తి అర్థవంతమైన ఉనికికి అంతర్భాగమని, విశ్వాస స్వేచ్ఛ స్వయంప్రతిపత్తికి అవసరమని ఆయన వివరించారు.

జస్టిస్ Chandrachud మరో అంశం చెప్పారు (పేరా 24): ఇలాంటి విషయాల్లో రాష్ట్ర జోక్యం స్వేచ్ఛల వినియోగంపై భయపెట్టే ప్రభావం చూపుతుంది. సన్నిహిత విషయాల్లో పెద్దవారి స్వయంప్రతిపత్తి కేవలం వ్యక్తిగత హక్కు మాత్రమే కాదు, నిర్మాణాత్మక ఆందోళన కూడా అని ఇది చూపుతుంది. ఒక కేసులో న్యాయపరమైన అతిజోక్యం, ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ఉన్న ఇతరులు అవే స్వేచ్ఛలను కోరకుండా నిరుత్సాహపరుస్తుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• ఒక్క వాక్యంలో వాస్తవాలు: ఒక మహిళ ఇస్లాం మతంలోకి మారి తనకు నచ్చిన వ్యక్తిని వివాహం చేసుకుంది. ఆమె తండ్రి హెబియస్ కార్పస్ పిటిషన్ వల్ల, 24 ఏళ్ల పెద్దవారిపై పేరెన్స్ పేట్రియేను ఉపయోగిస్తూ కేరళ హైకోర్టు వివాహాన్ని రద్దు చేసింది. సుప్రీంకోర్టు దాన్ని తిప్పికొట్టింది.
• కేరళ హైకోర్టు ముందు ఒకటి కాదు, రెండు పూర్తి రౌండ్లు: W.P.(Crl.) 25/2016 (2016 జనవరి 25న పరిష్కారం, చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధం లేదని తేలింది), W.P.(Crl.) 297/2016 (2017 మే 24 నాటి వివాహ-రద్దు తీర్పు). దీన్ని ఒకే హెబియస్ కార్పస్ పిటిషన్‌గా భావించడం సాధారణ తప్పు.
• ఒకే స్వరం కాదు, రెండు అభిప్రాయాలు: Misra, C.J.I. (తన, Khanwilkar, J. తరపున) పేరెన్స్ పేట్రియే అంశాన్ని దశలవారీగా నిర్ణయిస్తారు. అవి: సిద్ధాంతం మూలం, భారతీయ నిర్ణయాలు (పేరాలు 32–39); అమెరికా, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా అధికారాలు (పేరాలు 40–44); పేరా 45లో పరిమితి; Mr Divan ఇంగ్లీష్ అధికారాలు (పేరా 46); Re: SAలో మరిన్ని భాగాలు (పేరాలు 47–49); తదుపరి రెండు ఇంగ్లీష్ నిర్ణయాలు (పేరాలు 50–51). చివరి దశ వాస్తవాలకు అన్వయం (పేరా 52). Chandrachud, J. విడి ఏకీభావం ఫలితాన్ని Article 21/Puttaswamy గోప్యతపై ఆధారపరుస్తుంది (పేరాలు 19–23). ఏ కొటేషన్ ఏ అభిప్రాయం నుంచి వచ్చిందో తెలుసుకోండి.
• తీర్పు: పెద్దవారైన నిర్బంధిత వ్యక్తి తాను అక్రమ నిర్బంధంలో లేనని ధృవీకరించిన తర్వాత హెబియస్ కార్పస్ అధికార పరిధి ముగుస్తుంది. సామర్థ్యం ఉన్న పెద్దవారిపై పేరెన్స్ పేట్రియేను ఉపయోగించలేరు. మత, జీవిత భాగస్వామి ఎంపిక Article 21 గోప్యత, స్వయంప్రతిపత్తి కింద రక్షించబడతాయి.
• క్లాసిక్ పరీక్ష ఉచ్చు: కోర్టు NIA దర్యాప్తును కొట్టివేయలేదు. నేరపూరితతపై NIA దర్యాప్తు కొనసాగడానికి అనుమతించింది; వైవాహిక హోదాలో జోక్యం చేసుకోకుండా మాత్రమే నిషేధించింది (పేరా 56, Misra, C.J.I.; పేరా 26, Chandrachud, J.).
• Chandrachud, J. (పేరా 14) Lata Singh v. State of U.P. (2006) 5 SCC 475 కేసును చర్చించారు; అది మేజర్ తనకు నచ్చినవారిని వివాహం చేసుకునే స్వేచ్ఛ గురించి. Soni Gerry v. Gerry Douglas (2018) 2 SCC 197 కేసును కూడా చర్చించారు; అది మేజర్ ఎంపిక ఉన్నంతవరకు కోర్టులు పేరెన్స్ పేట్రియే పాత్ర తీసుకోకూడదని చెబుతుంది. పెద్దవారి స్వయంప్రతిపత్తిపై ఆయన అభిప్రాయంలో ఉదహరించిన పూర్వ అధికారాలు ఇవే.
• సామర్థ్యం ఉన్న హాని కలిగే వయోజనుడు అనే వాదన Re: SA (Vulnerable Adult with Capacity: Marriage) [2005] EWHC 2942 (Fam) నుంచి తీసుకున్నది; దాన్ని ప్రతివాది సీనియర్ న్యాయవాది లేవనెత్తారు (పేరా 46). ఇంగ్లీష్ అధికారాలు పేరాలు 46–51లో నమోదయ్యాయి; అవి వాస్తవాలకు వర్తించవని కోర్టు నిర్ణయించింది (పేరా 52). కోర్టు ఇంగ్లీష్ వర్గాన్ని ఆమోదించనూ లేదు, స్పష్టంగా తిరస్కరించనూ లేదు. దాని సొంత పరీక్ష పేరా 45లో ఉంది.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది. పేరా సంఖ్యలు అధికారిక సుప్రీంకోర్టు తీర్పు పాఠాన్ని అనుసరిస్తాయి; లా రిపోర్టులు అదే పేరాకు వేరే సంఖ్య వేయవచ్చు.