Lata Singh v. State of Uttar Pradesh (లతా సింగ్ v. ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం)

లతా సింగ్, మేజర్ అయిన మహిళ, తన సొంత ఇష్టంతో వేరే కులానికి చెందిన బ్రహ్మ నంద్ గుప్తాను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె సోదరులు ఆమె భర్త బంధువులపై తప్పుడు కిడ్నాప్ ఆరోపణలు మోపించి, వారిపై సెషన్స్ ట్రయల్ ప్రారంభింపజేశారు. సుప్రీంకోర్టు ఆ ట్రయల్‌ను, వారంట్లను కొట్టివేసి, కులం లేదా మతం దాటి వివాహం చేసుకునే మేజర్లను వేధింపులు మరియు హింస నుండి రక్షించమని దేశవ్యాప్తంగా పోలీసులను ఆదేశించింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పక్షకారులు

లతా సింగ్ — పిటిషనర్; తన కులానికి భిన్నంగా వివాహం చేసుకుని, తన భర్త బంధువులపై ఉన్న క్రిమినల్ కేసును కొట్టివేయమని కోరిన 27 ఏళ్ల మేజర్ మహిళ.

ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం — ప్రతివాది నం.1; పిటిషనర్ కొట్టివేయమని కోరిన క్రిమినల్ విచారణను నిర్వహిస్తున్న పోలీసులు, కోర్టులు ఉన్న రాష్ట్రం.

బ్రహ్మ నంద్ గుప్తా — పిటిషనర్ భర్త, ఢిల్లీలో వ్యాపారవేత్త; అధికారికంగా పక్షకారుడు కాదు, కానీ ఎవరి బంధువులపై విచారణ జరిగిందో ఆ వ్యక్తి.

విచారణ చరిత్ర

1. పిటిషనర్ భర్త మరియు అతని బంధువులపై కిడ్నాప్ ఆరోపిస్తూ ఎఫ్.ఐ.ఆర్. (నం. 336/2000, పోలీస్ స్టేషన్ సరోజిని నగర్, లక్నో) నమోదు చేయబడింది.
2. పోలీస్ స్టేషన్ సరోజిని నగర్ ఎస్.హెచ్.ఓ., ఏ నిందితుడూ ఎలాంటి నేరం చేయలేదని పేర్కొంటూ జ్యుడిషియల్ మేజిస్ట్రేట్‌కు తుది నివేదిక సమర్పించారు.
3. 16 మే 2001న సెషన్స్ జడ్జి, లక్నో, ఎలాంటి నేరం లేదని, నిందితులు ఏ నేరంలోనూ ప్రమేయం లేరని పేర్కొంటూ వ్యక్తిగత బాండ్‌పై బెయిల్‌పై వారిని విడుదల చేశారు.
4. 29 మే 2001న చీఫ్ జ్యుడిషియల్ మేజిస్ట్రేట్, లక్నో, క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 164 కింద పిటిషనర్ ప్రకటనను నమోదు చేశారు, అందులో ఆమె తన స్వేచ్ఛా ఇష్టంతో వివాహం చేసుకున్నానని చెప్పింది.
5. అయినప్పటికీ, చీఫ్ జ్యుడిషియల్ మేజిస్ట్రేట్, లక్నో 5 అక్టోబర్ 2001న కమిటల్ ఆర్డర్ (కేసును సెషన్స్ కోర్టుకు విచారణ కోసం పంపే ఉత్తర్వు) జారీ చేశారు.
6. పోలీసుల తుది నివేదికకు వ్యతిరేకంగా, పిటిషనర్‌కు మానసిక ఆరోగ్యం సరిగా లేదని ఆరోపిస్తూ ప్రొటెస్ట్ పిటిషన్ (ఎలాంటి నేరం జరగలేదని చెప్పే పోలీసు నివేదికకు వ్యతిరేకంగా అభ్యంతరం) దాఖలు చేయబడింది; సైకియాట్రిక్ సెంటర్, జైపూర్‌కు చెందిన వైద్యుల బోర్డు ఎలాంటి మానసిక అనారోగ్యం లేదని కనుగొంది.
7. ఈ కేసు సెషన్స్ ట్రయల్ నం. 1201/2001గా నమోదు చేయబడింది, State of U.P. v. Sangita Gupta & Ors. పేరుతో, ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టు V, లక్నో ముందు పెండింగ్‌లో ఉంది.
8. ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టు, లక్నో నలుగురు నిందితులపై నాన్-బెయిలబుల్ వారంట్లు జారీ చేసింది.
9. నిందితులు క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 482 కింద అలహాబాద్ హైకోర్టు (లక్నో బెంచ్) ముందు ఆ ఉత్తర్వును సవాలు చేశారు, ఇది క్రిమినల్ మిస్క్. నం. 520/2003గా నమోదు చేయబడింది. ఏదైనా నేరం జరిగిందో లేదో స్వయంగా నిర్ణయించుకోవాల్సిన సెషన్స్ జడ్జి ముందు హాజరు కావాలని హైకోర్టు నిందితులను ఆదేశించింది. ఈ పిటిషన్ నిర్ణయించే సమయానికి ఆ విషయం ఇంకా పెండింగ్‌లోనే ఉంది.
10. ఆ తర్వాత పిటిషనర్ రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 32 కింద ఈ రిట్ పిటిషన్‌ను దాఖలు చేసింది, సెషన్స్ ట్రయల్‌ను కొట్టివేయమని సర్షియోరరి (ప్రొసీడింగ్‌లను కొట్టివేసే ఉత్తర్వు) మరియు/లేదా మాండమస్ (ఒక అధికారాన్ని చర్య తీసుకోమని ఆదేశించే ఉత్తర్వు) రిట్‌ను కోరుతూ.
11. ఆశోక్ భాన్ మరియు మార్కండేయ కట్జు, JJ. బెంచ్ తరఫున మార్కండేయ కట్జు, J. 7 జూలై 2006న తీర్పు వెలువరించారు.

వాస్తవాలు

1. పిటిషనర్ తీర్పు సమయంలో దాదాపు 27 ఏళ్ల మేజర్ మహిళ. తన తల్లిదండ్రుల ఆకస్మిక మరణం తర్వాత, ఆమె తన సోదరుడు అజయ్ ప్రతాప్ సింగ్‌తో కలిసి ఎల్.డి.ఏ. కాలనీ, కాన్పూర్ రోడ్, లక్నోలో నివసించింది, అక్కడ 1997లో ఇంటర్మీడియట్, 2000లో గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేసింది, తర్వాత లక్నో యూనివర్సిటీలో హిందీలో మాస్టర్స్ కోర్సు చదువుతోంది.
2. 2 నవంబర్ 2000న పిటిషనర్ తన సోదరుడి ఇంటిని తన స్వేచ్ఛా ఇష్టంతో వదిలి, ఢిల్లీలో మరియు ఇతర ప్రాంతాల్లో వ్యాపారం ఉన్న బ్రహ్మ నంద్ గుప్తాను ఆర్య సమాజ్ మందిర్, ఢిల్లీలో వివాహం చేసుకుంది. వారికి ఈ వివాహం నుండి ఒక సంతానం ఉంది.
3. 4 నవంబర్ 2000న పిటిషనర్ సోదరుడు సరోజిని నగర్ పోలీస్ స్టేషన్, లక్నోలో తప్పిపోయిన వ్యక్తి రిపోర్టు నమోదు చేశాడు. తర్వాత పోలీసులు మమతా గుప్తా మరియు సంగీతా గుప్తా (భర్త సోదరీమణులు), రాకేష్ గుప్తా (మమతా భర్త), మరియు కల్లూ గుప్తా (పిటిషనర్ భర్త యొక్క బంధువు)లను అరెస్టు చేశారు. మమతాను ఆమె ఒక నెల వయసున్న బిడ్డతో పాటు జైలులో ఉంచారు.
4. పిటిషనర్ సోదరులు అజయ్ ప్రతాప్ సింగ్, శశి ప్రతాప్ సింగ్ మరియు ఆనంద్ ప్రతాప్ సింగ్, అంతర్‌కుల వివాహంపై ఆగ్రహంతో, ఆమె భర్త తండ్రి నివాసానికి వెళ్లి, అతని తల్లిని మరియు మామను కొట్టారు, సామాన్లు, ఫర్నిచర్, పాత్రలను బయటకు విసిరి ఇంటికి తాళం వేశారు. భర్త సోదరులలో ఒకరిని నాలుగైదు రోజులు ఆహారం, నీళ్లు లేకుండా ఒక గదిలో బంధించారని ఆరోపణ.
5. పిటిషనర్ సోదరులు ఆమె భర్త వ్యవసాయ భూమిలోని నిలబడి ఉన్న పంటను కూడా కోసి అమ్మేశారని, ఆ భూమిని బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకున్నారని, మరియు రాంగ్‌పురిలోని బదన్ సింగ్ మార్కెట్‌లో ఉన్న భర్త దుకాణం గుప్తా హెల్మెట్ షాప్‌ను చట్టవిరుద్ధంగా స్వాధీనం చేసుకున్నారని ఆరోపణ.
6. సోదరులు పిటిషనర్ భర్త మరియు అతని బంధువులపై కిడ్నాప్ ఆరోపిస్తూ ఎఫ్.ఐ.ఆర్. (దర్యాప్తును ప్రారంభించే ఫిర్యాదు యొక్క పోలీసుల మొదటి వ్రాతపూర్వక రికార్డు) కూడా నమోదు చేశారు, ఇది సరోజిని నగర్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో నమోదు చేయబడింది, పైన వివరించిన అరెస్టులకు దారితీసింది. కల్లూ గుప్తా 2 డిసెంబర్ 2000న, మమతా గుప్తా, రాకేష్ గుప్తా మరియు సంగీతా గుప్తా 17 డిసెంబర్ 2000న అరెస్టు చేయబడ్డారు.
7. పిటిషనర్ భర్త యొక్క ముగ్గురు బంధువులకు చాలా కాలం పాటు బెయిల్ మంజూరు చేయలేదు, అయినప్పటికీ వారు వివాహాన్ని ప్రేరేపించారని ఎలాంటి కేసు లేదు.
8. పిటిషనర్ సోదరులు ఆమె భర్తను, అతని బంధువులను చంపేస్తామని, పిటిషనర్‌ను కిడ్నాప్ చేసి చంపేస్తామని ఆరోపణలు కొనసాగించారని చెప్పబడింది. హింస భయంతో గుప్తా కుటుంబం లక్నోకు వెళ్లడం మానుకుంది.
9. జైపూర్‌లో దాదాపు దాక్కుని ఉంటున్న పిటిషనర్, రాజస్థాన్ మహిళా కమిషన్‌ను సంప్రదించింది, ఇది 13 మార్చి 2001న ఆమె ప్రకటనను నమోదు చేసి, సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (సిటీ), లక్నోకు పంపింది. రాజస్థాన్ రాష్ట్ర మహిళా కమిషన్ అధ్యక్షురాలు కూడా 13 మార్చి 2001న జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్‌కు, జోక్యం చేసుకోమని కోరుతూ లేఖ రాశారు.
10. పోలీసుల తుది నివేదిక ఎలాంటి నేరం జరగలేదని కనుగొంది, నిందితులు 16-17 మే 2001న బెయిల్‌పై విడుదల చేయబడ్డారు (విచారణ చరిత్ర చూడండి).
11. 29 మే 2001న పిటిషనర్ చీఫ్ జ్యుడిషియల్ మేజిస్ట్రేట్ ముందు, సెక్షన్ 164 సి.ఆర్.పి.సి. కింద, తాను బ్రహ్మ నంద్ గుప్తాను తన స్వేచ్ఛా ఇష్టంతో వివాహం చేసుకున్నానని ప్రకటించింది. అయినప్పటికీ మేజిస్ట్రేట్ 5 అక్టోబర్ 2001న కమిటల్ ఆర్డర్ జారీ చేశారు.
12. పిటిషనర్‌కు మానసిక ఆరోగ్యం సరిగా లేదని ఆరోపిస్తూ ప్రొటెస్ట్ పిటిషన్ దాఖలు చేయబడింది; సైకియాట్రిక్ సెంటర్, జైపూర్‌కు చెందిన వైద్యుల బోర్డు ఆమెకు ఎలాంటి మానసిక అనారోగ్యం లేదని కనుగొంది.
13. ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టు, లక్నో నలుగురు నిందితులపై నాన్-బెయిలబుల్ వారంట్లు జారీ చేసింది. నిందితుల సెక్షన్ 482 సి.ఆర్.పి.సి. పిటిషన్ అలహాబాద్ హైకోర్టు (లక్నో బెంచ్) ముందు, సెషన్స్ జడ్జి ముందు హాజరు కావాలనే ఆదేశానికి దారితీసింది, ఆ విషయం ఇంకా పెండింగ్‌లోనే ఉంది.
14. పిటిషనర్ తాను లక్నోకు వెళ్లలేనని, తన మరియు తన భర్త, బిడ్డ ప్రాణాలకు ప్రమాదం ఉందని, తన భర్త కుటుంబ ఆస్తులు — ఇల్లు, వ్యవసాయ భూమి, దుకాణం — తన సోదరులచే బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోబడ్డాయని ఆరోపించింది.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. పిటిషనర్ యొక్క అంతర్‌కుల వివాహం కారణంగా పిటిషనర్, ఆమె భర్త, లేదా ఆమె భర్త బంధువులు ఏదైనా నేరం చేశారా?
2. సెషన్స్ ట్రయల్ నం. 1201/2001, మరియు అందులో జారీ చేయబడిన నాన్-బెయిలబుల్ వారంట్ల కొనసాగింపు, కోర్టు ప్రక్రియ దుర్వినియోగమా, కొట్టివేయాల్సినదా?
3. తమ కులం లేదా మతం దాటి వివాహం చేసుకున్న మేజర్ జంటలపై వేధింపులు, బెదిరింపులు, హింసను నివారించడానికి ఏ ఆదేశాలు అవసరం?

వాదనలు

ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం తరఫున ప్రత్యేకంగా చేసిన వాదనలను తీర్పు నమోదు చేయలేదు; పిటిషనర్ తరఫు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తరఫు న్యాయవాదులను కోర్టు విన్నదని మాత్రమే అది పేర్కొంటుంది. దిగువ అంశాలు తీర్పు పిటిషనర్‌కు ఆపాదించినవి.

పిటిషనర్ తరఫున:

• పిటిషనర్, మేజర్ కావడంతో, తన స్వేచ్ఛా ఇష్టంతో బ్రహ్మ నంద్ గుప్తాను వివాహం చేసుకుంది; హిందూ వివాహ చట్టం లేదా ఏ ఇతర చట్టం కింద అంతర్‌కుల వివాహానికి నిషేధం లేదు.
• పిటిషనర్, ఆమె భర్త, లేదా అతని బంధువులు ఎలాంటి నేరం చేయలేదు; అంతర్‌కుల వివాహంపై ఆగ్రహంతో ఆమె సోదరులు ఈ క్రిమినల్ కేసును తప్పుడుగా రూపొందించారు.
• పిటిషనర్ యొక్క సెక్షన్ 164 సి.ఆర్.పి.సి. ప్రకటన ఆమె స్వేచ్ఛా ఇష్టాన్ని నిర్ధారించింది, పోలీసుల సొంత తుది నివేదిక కూడా ఎలాంటి నేరం జరగలేదని కనుగొంది, అయినప్పటికీ కేసు కొనసాగించబడింది, వారంట్లు జారీ చేయబడ్డాయి.
• పిటిషనర్ మరియు ఆమె భర్త కుటుంబం ఆమె సోదరుల నుండి నిరంతర బెదిరింపులు, వేధింపులు, హింసను ఎదుర్కొన్నారు, వారు కుటుంబ ఇల్లు, భూమి, దుకాణాన్ని కూడా బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

ప్రతివాది తరఫున (ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం): తీర్పులో ఎలాంటి నిర్దిష్ట ప్రతివాదనలు నమోదు చేయబడలేదు; 16 మే 2001న బెయిల్ మంజూరు చేసేటప్పుడు సెషన్స్ జడ్జి ఆమోదించిన పోలీసుల సొంత తుది నివేదిక, ఎలాంటి నేరం జరగలేదని అప్పటికే కనుగొంది.

కోర్టు తార్కికం

తీర్పులో సంఖ్యా క్రమంలో పేరాలు లేవు, కాబట్టి పేరా సంఖ్యలు ఉదహరించబడలేదు; అభిప్రాయాన్ని దిగువ కట్జు, J. యొక్క అభిప్రాయంగా ఉదహరించారు.

కట్జు, J. అభిప్రాయం (ఆశోక్ భాన్ మరియు మార్కండేయ కట్జు, JJ. తరఫున)

1. గమనించారు: కోర్టు వాస్తవాలను పరిశీలించి, పిటిషనర్ తరఫు మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తరఫు న్యాయవాదులను విన్నది. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
2. నిర్ణయించారు: పిటిషనర్ మేజర్, అన్ని సందర్భోచిత సమయాల్లో మేజరే. ఆమె తనకు నచ్చిన వ్యక్తిని వివాహం చేసుకోవడానికి లేదా అతనితో జీవించడానికి స్వేచ్ఛ కలిగి ఉంది. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
3. నిర్ణయించారు: హిందూ వివాహ చట్టం లేదా ఏ ఇతర చట్టం కింద అంతర్‌కుల వివాహానికి నిషేధం లేదు. ఎందుకంటే: ఈ ఆధారంగా పిటిషనర్, ఆమె భర్త, లేదా ఆమె భర్త బంధువులు ఏ నేరం చేశారో కోర్టుకు అర్థం కాలేదు. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
4. నిర్ణయించారు: నిందితులు ఎవరూ ఎలాంటి నేరం చేయలేదు, మొత్తం క్రిమినల్ కేసు "an abuse of the process of the Court as well as of the administrative machinery" (కోర్టు మరియు పరిపాలనా యంత్రాంగం రెండింటి ప్రక్రియ దుర్వినియోగం). ఎందుకంటే: పిటిషనర్ తన కులానికి వెలుపల వివాహం చేసుకున్నందుకు ఆగ్రహంగా ఉన్న ఆమె సోదరుల కోరిక మేరకు మాత్రమే ఇది తీసుకురాబడింది. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
5. గమనించారు: పిటిషనర్ సోదరుల చట్టవిరుద్ధమైన, అమానుషమైన చర్యలపై చర్య తీసుకోవడానికి బదులు, పోలీసులు పిటిషనర్ భర్త మరియు అతని బంధువులపై చర్య తీసుకోవడంపై కోర్టు కలత చెందింది. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
6. గమనించారు: తమ కులం వెలుపల వివాహం చేసుకున్న యువకులు, యువతులపై వేధింపులు, బెదిరింపులు, హింస సంఘటనలు అనేకం కోర్టు దృష్టికి వస్తున్నాయి. ఈ విషయంపై సాధారణ వ్యాఖ్యలు చేయడం అవసరమని కోర్టు భావించింది. ఎందుకంటే: గొప్ప ప్రజా ప్రాముఖ్యత కలిగిన విషయాలపై తాను మౌనంగా ఉండలేనని కోర్టు చెప్పింది. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
7. నిర్ణయించారు: కుల వ్యవస్థ దేశానికి శాపం, దానిని ఎంత త్వరగా నాశనం చేస్తే అంత మంచిది. ఎందుకంటే: దేశం తన సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి ఐక్యంగా ఉండాల్సిన సమయంలో ఇది దేశాన్ని విభజిస్తుంది. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
8. నిర్ణయించారు: అంతర్‌కుల వివాహాలు నిజానికి జాతీయ ప్రయోజనంలో ఉన్నాయి, ఎందుకంటే అవి కుల వ్యవస్థను నాశనం చేయడానికి సహాయపడతాయి. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
9. నిర్ణయించారు: అంతర్‌కుల వివాహం చేసుకున్నవారిపై హింస, బెదిరింపులు లేదా వేధింపు చర్యలు పూర్తిగా చట్టవిరుద్ధం, వాటిని చేసినవారిని కఠినంగా శిక్షించాలి. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
10. నిర్ణయించారు: ఒక వ్యక్తి మేజర్ అయిన తర్వాత, అతను లేదా ఆమె ఎవరిని ఇష్టపడితే వారిని వివాహం చేసుకోవచ్చు. తల్లిదండ్రులు అంతర్‌కుల లేదా అంతర్‌మత వివాహాన్ని అంగీకరించకపోతే, వారు చేయగలిగింది గరిష్టంగా తమ బిడ్డతో సామాజిక సంబంధాలను తెంచుకోవడమే. వారు బెదిరించలేరు, హింసను ప్రేరేపించలేరు లేదా జంటను వేధించలేరు. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
11. నిర్ణయించారు (ఆదేశం): అంతర్‌కుల లేదా అంతర్‌మత వివాహం చేసుకున్న మేజర్ జంటను ఎవరూ వేధించకుండా లేదా బెదిరింపులు, హింసకు గురిచేయకుండా దేశవ్యాప్తంగా పరిపాలన మరియు పోలీసు అధికారులు నిర్ధారించాలి. అలాంటి బెదిరింపులు ఇచ్చినవారిని, వేధించినవారిని, లేదా అలాంటి చర్యలను ప్రేరేపించినవారిని పోలీసులు ప్రాసిక్యూట్ చేయాలి. ఎందుకంటే: చట్టం నిర్దేశించిన విధంగా అలాంటి వ్యక్తులపై మరింత కఠిన చర్య తీసుకోవాలి. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)
12. నిర్ణయించారు: "There is nothing honourable in such killings" (అలాంటి హత్యలలో ఎలాంటి గౌరవం లేదు), తమ స్వేచ్ఛా ఇష్టంతో అంతర్‌కుల లేదా అంతర్‌మత వివాహం చేసుకున్నవారి గౌరవ హత్యలను ఉద్దేశించి. ఎందుకంటే: అవి కఠిన శిక్షకు అర్హులైన క్రూరమైన, భూస్వామ్య మనస్తత్వం కలిగిన వ్యక్తులు చేసే అనాగరిక, సిగ్గుచేటు హత్యా చర్యలు మాత్రమే; ఈ విధంగానే అలాంటి అనాగరిక చర్యలను నిర్మూలించగలం. (కట్జు, J. అభిప్రాయం)

అథారిటీలు

ఈ తీర్పు ఏ ఇతర కేసును పేర్కొనలేదు లేదా చర్చించలేదు. అలాగే ఫుట్‌నోట్లలో ఉదహరించినవి: ఏమీ లేవు. తీర్పులో ఫుట్‌నోట్లు లేవు.

కోర్టు ప్రస్తావించిన నిబంధనలు మరియు చట్టాలు:

• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 32: ప్రాథమిక హక్కుల అమలు కోసం నేరుగా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే హక్కు; పిటిషనర్ దీనిని సర్షియోరరి, మాండమస్ కోరడానికి ఉపయోగించింది.
• భారత శిక్షాస్మృతి సెక్షన్లు 366 మరియు 368: ఎఫ్.ఐ.ఆర్.లో పేర్కొన్న నేరాలు — ఒక మహిళను వివాహానికి బలవంతం చేయడానికి కిడ్నాప్ చేయడం లేదా అపహరించడం (సెక్షన్ 366), మరియు కిడ్నాప్ చేయబడిన వ్యక్తిని తప్పుగా దాచడం లేదా నిర్బంధించడం (సెక్షన్ 368).
• క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 164: మేజిస్ట్రేట్ ముందు ఒక వ్యక్తి ప్రకటనను నమోదు చేయడం; ఈ సెక్షన్ కింద పిటిషనర్ ప్రకటన ఆమె స్వేచ్ఛా ఇష్టంతో వివాహం చేసుకున్నానని నిర్ధారించింది.
• క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్ సెక్షన్ 482: ఏ కోర్టు ప్రక్రియ దుర్వినియోగాన్ని నివారించడానికి లేదా న్యాయం జరిగించడానికి హైకోర్టుకు ఉన్న అధికారం; నాన్-బెయిలబుల్ వారంట్లను సవాలు చేయడానికి నిందితులు దీనిని ఉపయోగించారు.
• హిందూ వివాహ చట్టం: దీని కింద అంతర్‌కుల వివాహానికి ఎలాంటి నిషేధం లేదని కోర్టు గమనించింది.

తీర్పు

రిట్ పిటిషన్ అనుమతించబడింది. కోర్టు ఈ ఆదేశాలు జారీ చేసింది:

1. సెషన్స్ ట్రయల్ నం. 1201/2001లోని ప్రొసీడింగ్‌లు, State of U.P. v. Sangita Gupta & Ors. పేరుతో, ఎఫ్.ఐ.ఆర్. నం. 336/2000, పోలీస్ స్టేషన్ సరోజిని నగర్, లక్నో నుండి ఉత్పన్నమై, ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టు V, లక్నోలో పెండింగ్‌లో ఉన్నవి, కొట్టివేయబడ్డాయి.
2. నిందితులపై వారంట్లు కూడా కొట్టివేయబడ్డాయి.
3. పిటిషనర్‌ను గానీ, ఆమె భర్తను గానీ, ఆమె భర్త బంధువులను గానీ ఎవరూ వేధించకుండా లేదా బెదిరించకుండా, హింసకు గురిచేయకుండా, సంబంధిత అన్ని ప్రాంతాల్లోని పోలీసులు నిర్ధారించాలి. అలా చేస్తున్నవారిని సంబంధిత అధికారులు చట్టం ప్రకారం కఠినంగా విచారించాలి.
4. పిటిషన్‌లో పేర్కొన్న ఆరోపణల దృష్ట్యా, సంబంధిత అధికారులు పిటిషనర్ సోదరులు మరియు ఇతర ప్రమేయం ఉన్నవారిపై వెంటనే క్రిమినల్ ప్రొసీడింగ్‌లు ప్రారంభించాలి.
5. సాధారణ ఆదేశంగా, అంతర్‌కుల లేదా అంతర్‌మత వివాహం చేసుకున్న మేజర్ జంటను ఎవరూ వేధించకుండా, బెదిరింపులు లేదా హింసకు గురిచేయకుండా దేశవ్యాప్తంగా పరిపాలన మరియు పోలీసు అధికారులు నిర్ధారించాలి. అలాంటి బెదిరింపులు ఇచ్చినవారిని, వేధించినవారిని, లేదా అలాంటి చర్యలను ప్రేరేపించినవారిని పోలీసులు ప్రాసిక్యూట్ చేసి, చట్టం ప్రకారం కఠినంగా వ్యవహరించాలి.

న్యాయసూత్రం / Ratio

మేజర్‌కు తాను ఎంచుకున్న వ్యక్తిని వివాహం చేసుకునే హక్కు ఉంది, హిందూ వివాహ చట్టం లేదా ఏ ఇతర చట్టం కింద అంతర్‌కుల లేదా అంతర్‌మత వివాహం నేరం కాదు. అంగీకరించని కుటుంబం సామాజిక సంబంధాలను తెంచుకోగలదు కానీ జంటను బెదిరించలేదు, వేధించలేదు లేదా హింసను ఉపయోగించలేదు, అలా చేసేవారిపై పోలీసులు తప్పనిసరిగా చర్య తీసుకోవాలి. కీలక నిర్ణయం: "once a person becomes a major he or she can marry whosoever he/she likes." (ఒక వ్యక్తి మేజర్ అయిన తర్వాత తనకు నచ్చిన వ్యక్తిని వివాహం చేసుకోవచ్చు.)

తదుపరి పరిణామాలు

Shakti Vahini v. Union of India, సుప్రీంకోర్టు, 27 మార్చి 2018న తీర్పు. బెంచ్: Dipak Misra, C.J.I., A.M. Khanwilkar మరియు Dr. D.Y. Chandrachud, JJ. దిగువ పేరా సంఖ్యలు ఈ తీర్పు నుండి తీసుకున్నవి.

• తమ కులం వెలుపల వివాహం చేసుకున్న జంటలపై హింసపై కోర్టు గతంలో ఆందోళన వ్యక్తం చేసిన తీర్పులలో ఈ కేసును ఒకటిగా కోర్టు పేర్కొంది (పేరా 30). ఆమె సోదరుల బెదిరింపుల వల్ల ఆమె జీవితం, ఆమె భర్త జీవితం నిరంతర ప్రమాదంలో ఉన్న పిటిషనర్ యొక్క రిట్ పిటిషన్‌ను రెండు న్యాయమూర్తుల బెంచ్ అనుమతించిందని అది గమనించింది.
• హిందూ వివాహ చట్టం లేదా ఏ ఇతర చట్టం కింద అంతర్‌కుల వివాహానికి నిషేధం లేదని, కాబట్టి పిటిషనర్, ఆమె భర్త, లేదా అతని బంధువులు ఎలాంటి నేరం చేయలేదని కోర్టు కనుగొందని ఇది గమనించింది (పేరా 30). పిటిషనర్ సోదరులపై చర్య తీసుకోవడానికి బదులు పోలీసులు భర్త, అతని బంధువులపై చర్య తీసుకోవడంపై ఈ కోర్టు కలత చెందిందని కూడా అది నమోదు చేసింది.
• అంతర్‌కుల లేదా అంతర్‌మత వివాహం చేసుకున్న మేజర్ జంటలపై వేధింపులు, హింసను నివారించమని దేశవ్యాప్త పోలీసు అధికారులకు ఈ కోర్టు ఇచ్చిన ఆదేశాన్ని, మరియు గౌరవ హత్యలు అనాగరికమైనవి, సిగ్గుచేటైనవని, వాటిలో ఎలాంటి గౌరవం లేదని ఈ కోర్టు చేసిన ప్రకటనను ఇది పునరుత్పత్తి చేసింది (పేరా 30).
• తర్వాతి తీర్పు Arumugam Servai v. State of Tamil Nadu, ఈ కేసు యొక్క పరిశీలనలను ప్రస్తావించి, గౌరవ హత్యలో ఎలాంటి గౌరవం లేదని, అది అనాగరిక, సిగ్గుచేటైన హత్య అని, కఠిన శిక్షకు అర్హమైనదని పునరుద్ఘాటించిందని ఇది గమనించింది (పేరా 32).

Kaushal Kishor v. State of U.P., సుప్రీంకోర్టు (రాజ్యాంగ ధర్మాసనం), రిట్ పిటిషన్ (క్రిమినల్) నం. 113/2016, 3 జనవరి 2023న తీర్పు. బెంచ్: S. Abdul Nazeer, B.R. Gavai, A.S. Bopanna, V. Ramasubramanian మరియు B.V. Nagarathna, JJ. Ramasubramanian, J. ప్రధాన తీర్పు రాశారు; దిగువ పేరా సంఖ్య అతని అభిప్రాయం నుండి తీసుకున్నది.

• ఒక గ్రామ న్యాయస్థానం ఆదేశాలపై జరిగిన సామూహిక అత్యాచారంపై గతంలోని ఒక సుమోటో కేసును కోర్టు చర్చించింది. అంతర్‌కుల, అంతర్‌మత వివాహాలలో యువకుల గౌరవ హత్యలను ఈ కేసు వ్యవహరించిందని అది గమనించింది (పేరా 99, Ramasubramanian, J.). ఆ గత కేసులో పరిగణించిన రెండు తీర్పులలో ఇది ఒకటి, Arumugam Servai v. State of Tamil Naduతో పాటు.

Shafin Jahan v. Asokan K.M., సుప్రీంకోర్టు, 9 ఏప్రిల్ 2018న తీర్పు. బెంచ్: Dipak Misra, C.J.I., A.M. Khanwilkar మరియు Dr. D.Y. Chandrachud, JJ. Dr. D.Y. Chandrachud, J. ఏకీభవించే అభిప్రాయం (ఫలితంతో ఏకీభవించే ప్రత్యేక అభిప్రాయం) రాశారు; దిగువ పేరా సంఖ్య అతని అభిప్రాయం నుండి తీసుకున్నది.

• తమ కులం లేదా మతం దాటి వివాహం చేసుకున్న యువతులు, యువకులు ఎదుర్కొంటున్న వేధింపు, బెదిరింపు, హింసను ఈ కేసులో రెండు న్యాయమూర్తుల బెంచ్ గుర్తించిందని, ఇలాంటి తీవ్రమైన ఆందోళన కలిగించే విషయాలపై తాను మౌనంగా ఉండలేనని కోర్టు చెప్పిందని Dr. D.Y. Chandrachud, J. గమనించారు (పేరా 14).
• ఒక వ్యక్తి మేజర్ అయిన తర్వాత తనకు నచ్చిన వ్యక్తిని వివాహం చేసుకోవచ్చనే ఈ కోర్టు నిర్ణయాన్ని, మరియు అలాంటి జంటలపై వేధింపులు, హింసను నివారించమని దేశవ్యాప్త పోలీసు అధికారులకు ఇచ్చిన ఆదేశాన్ని ఆయన పునరుత్పత్తి చేశారు (పేరా 14).

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

విశ్లేషణ తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేయబడింది.

• పరిపాలన మరియు పోలీసు అధికారులకు ఇచ్చిన దేశవ్యాప్త ఆదేశం, దానిని అమలు చేయడానికి నిర్దిష్ట మార్గదర్శకాలు, గడువులు లేదా జవాబుదారీతన యంత్రాంగాన్ని నిర్దేశించలేదు.
• పిటిషనర్ సోదరులపై వెంటనే క్రిమినల్ ప్రొసీడింగ్‌లు ప్రారంభించాలని తీర్పు ఆదేశిస్తుంది, కానీ ఈ ఆదేశం అమలు చేయబడిందా లేదా అనే విషయంపై కోర్టుకు ఎలాంటి నివేదిక అవసరం లేదు.
• పిటిషనర్‌కు మానసిక ఆరోగ్యం సరిగా లేదన్న ప్రొటెస్ట్ పిటిషన్ ఆరోపణను, దానికి వ్యతిరేకంగా వైద్య బోర్డు కనుగొన్న విషయాన్ని కోర్టు నమోదు చేస్తుంది, కానీ అలాంటి ఆరోపణ ఎందుకు చేయబడిందో లేదా భవిష్యత్తు ఇలాంటి కేసుల్లో దానిని ఎలా పరిగణించాలో మరింత చర్చించలేదు.

ప్రాముఖ్యత

• తమ కులం వెలుపల వివాహం చేసుకున్న జంటలపై వేధింపు, హింసను నేరుగా ప్రస్తావించిన తొలి సుప్రీంకోర్టు తీర్పులలో ఇది ఒకటి.
• కులం లేదా మతం దాటి భాగస్వామిని ఎంచుకునే మేజర్ హక్కు సాధారణ చట్టం కింద రక్షించబడుతుందని పేర్కొంటుంది, అలాంటి జంటలకు దేశవ్యాప్త పోలీసు రక్షణను ఆదేశిస్తుంది.
• గౌరవ హత్యలను కుటుంబ గౌరవ విషయంగా కాకుండా, కఠిన శిక్షకు అర్హమైన అనాగరిక, సిగ్గుచేటైన హత్యా చర్యలుగా ఖండిస్తుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• నియమం: మేజర్ తనకు నచ్చిన వ్యక్తిని వివాహం చేసుకోవచ్చు; అంతర్‌కుల మరియు అంతర్‌మత వివాహం హిందూ వివాహ చట్టం లేదా ఏ ఇతర చట్టం కింద నిషేధించబడలేదు.
• ఉచ్చు: అంగీకరించని కుటుంబం సామాజిక సంబంధాలను తెంచుకోవడం మాత్రమే చేయగలదు — అది జంటను బెదిరించలేదు, వేధించలేదు లేదా హింసను ఉపయోగించలేదు.
• గౌరవ హత్య గౌరవప్రదమైనది కాదు: కోర్టు దానిని అనాగరిక, సిగ్గుచేటైన హత్యా చర్యగా పేర్కొంటుంది.
• ఆదేశాలు: అంతర్‌కుల/అంతర్‌మత వివాహం చేసుకున్న మేజర్ జంటలకు దేశవ్యాప్త పోలీసు రక్షణ, వారిని బెదిరించిన లేదా హాని చేసిన వారిపై కఠిన ప్రాసిక్యూషన్.
• ఫలితం: సెషన్స్ ట్రయల్ నం. 1201/2001 మరియు నాన్-బెయిలబుల్ వారంట్లు కొట్టివేయబడ్డాయి; పిటిషనర్ సోదరులపై ప్రతి-ప్రొసీడింగ్‌లు ఆదేశించబడ్డాయి.
• సైటేషన్: AIR 2006 SC 2522; (2006) 5 SCC 475; రెండు న్యాయమూర్తుల బెంచ్ తరఫున Markandey Katju, J. తీర్పు వెలువరించారు.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.