M.P. State Electricity Board v. Shail Kumari (మధ్యప్రదేశ్ విద్యుత్ బోర్డు v. శైల్ కుమారి)

రోడ్డుపై పడి ఉన్న కరెంటు తీగ తగిలి ఒక సైకిలిస్టు విద్యుదాఘాతంతో మరణించాడు. ఒక అపరిచితుడు బోర్డు లైన్ నుంచి విద్యుత్తు దొంగిలించాడని, తీగ తెగి పడిందని విద్యుత్ బోర్డు చెప్పింది. strict liability నియమం ప్రకారం బోర్డుదే బాధ్యత అని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది. అపరిచితుడి చర్య బోర్డుకు రక్షణ కాదని కూడా తీర్పు చెప్పింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Indian Kanoon (unofficial copy)

పక్షకారులు

Madhya Pradesh Electricity Board (బోర్డు) — అప్పీలుదారు; ఆ ప్రాంతంలో విద్యుత్ సరఫరా చేసే చట్టబద్ధ సంస్థ.

Shail Kumari మరియు ఇతరులు — కేసు శీర్షిక ప్రకారం ప్రతివాదులు; దావా వేసిన క్లెయిమ్‌దారులు Jogendra Singh భార్య, మైనర్ కుమారుడు (పేరా 4). తీర్పు పాఠం వారి పేర్లను చెప్పలేదు.

Hari Gaikwad — మూడవ ప్రతివాది (పేరా 4); విద్యుత్తు దొంగతనం చేశాడని ఆరోపణ ఎదుర్కొన్న వ్యక్తి, లైన్ తీసుకోలేదని అతను ఖండించాడు (పేరా 5).

Jogendra Singh — బాధితుడు; ఒక ఫ్యాక్టరీ కార్మికుడు, వయసు 37.

విచారణ చరిత్ర

1. భార్య, మైనర్ కుమారుడు Rs 6.9 లక్షల పరిహారం కోసం బోర్డుపై దావా వేశారు (పేరా 6).
2. ట్రయల్ కోర్టు పరిహారాన్ని Rs 4.34 లక్షలుగా అంచనా వేసింది, కానీ క్లెయిమ్‌దారులు "failed to prove who was liable for the above compensation" అనే కారణంతో ఇవ్వలేదు (పేరా 6).
3. మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు డివిజన్ బెంచ్ క్లెయిమ్‌దారుల అప్పీలును అనుమతించి, Rs 4.34 లక్షలు చెల్లించాలని బోర్డును ఆదేశించింది (పేరా 6).
4. బోర్డు ఈ కోర్టుకు అప్పీలు చేసింది. Leave ఇచ్చారు, ప్రతివాదులకు నోటీసు అవసరం లేదన్నారు (పేరాలు 1-2).
5. ప్రతివాదులకు నోటీసు ఇవ్వకుండానే కోర్టు 11 జనవరి 2002న అప్పీలును కొట్టివేసింది (పేరా 16).

వాస్తవాలు

1. ఫ్యాక్టరీ కార్మికుడు, 37 ఏళ్ల Jogendra Singh, 23 ఆగస్టు 1997 రాత్రి సైకిల్‌పై ఇంటికి వెళ్తున్నాడు (పేరా 3).
2. వర్షం వల్ల పాక్షికంగా నీటిలో మునిగిన రోడ్డుపై ఒక కరెంటు తీగ పడి ఉంది. అతను దానిని గమనించక దానిపై నుంచి తొక్కాడు. తీగ కదిలి అతన్ని పట్టుకుంది, అతను వెంటనే విద్యుదాఘాతానికి గురై నిమిషాల్లో మరణించాడు (పేరా 3).
3. అతను చెప్పిన సమయం, ప్రదేశంలో మరణించాడని, రోడ్డుపై ఉన్న కరెంటు తీగ వల్ల విద్యుదాఘాతం జరిగిందని ఎవరూ వివాదం చేయలేదు (పేరా 4).
4. Hari Gaikwad తన సొంత వినియోగం కోసం శక్తిని లాగడానికి ప్రధాన సరఫరా లైన్ నుంచి ఒక తీగ తీసుకున్నాడని బోర్డు చెప్పింది. ఇది బోర్డుకు తెలియకుండా రహస్యంగా జరిగిందని, లైన్ హుక్ నుంచి విడిపోయి రోడ్డుపై పడిందని చెప్పింది (పేరా 4).
5. Hari Gaikwad బాధ్యతను ఖండించాడు, దొంగతనాన్ని ఖండించాడు, లైన్ తీసుకున్నాడన్న మాటను తిరస్కరించాడు (పేరా 5).
6. క్లెయిమ్ Rs 6.9 లక్షలు, ట్రయల్ కోర్టు Rs 4.34 లక్షలుగా అంచనా వేసింది (పేరా 6).
7. Ex. P/6 లోని ఐదవ భాగంలో, దొంగతనం నివారణకు సిబ్బందిని ఉంచామని, Hari Gaikwad దొంగతనం గురించి తమకు తెలియదని బోర్డు చెప్పినట్లు హైకోర్టు గమనించింది. తీగ Hari Gaikwad పెట్టినా పెట్టకపోయినా అది కరెంటు తీగేనని, బోర్డు రక్షణలకు ఆధారం లేదని, అవి అసలు స్థితిని దాచే ప్రయత్నమని అది చెప్పింది (పేరా 6).

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. ఒక అపరిచితుడు విద్యుత్తు దొంగిలించినా, ప్రజా రోడ్డుపై కరెంటు తీగ వల్ల జరిగిన మరణానికి విద్యుత్ సరఫరాదారు పరిహారం చెల్లించాలా (పేరాలు 2, 7)?
2. strict liability నియమం వర్తిస్తుందా, act of a stranger మినహాయింపు బోర్డుకు సహాయపడగలదా (పేరాలు 8-14)?

వాదనలు

అప్పీలుదారు బోర్డు తరఫున:

• సరఫరా లైన్ నుంచి అపరిచితుడు అనధికారికంగా విద్యుత్ శక్తిని లాగే రహస్య దొంగతనం వల్ల విద్యుదాఘాతం జరిగింది, కాబట్టి తప్పు చేసినవాడే నష్టపరిహారం చెల్లించాలి (పేరా 2).
• Hari Gaikwad బోర్డుకు తెలియకుండా ప్రధాన సరఫరా లైన్ నుంచి ఒక తీగ తీసుకున్నాడు, లైన్ హుక్ నుంచి విడిపోయి రోడ్డుపై పడింది (పేరా 4).
• strict liability నియమానికి act of a stranger మినహాయింపుపై బోర్డు ఆధారపడింది (పేరా 13).

ప్రతివాదుల తరఫున: ప్రతివాదుల సహాయం కోర్టుకు అవసరం లేదని భావించి నోటీసును మినహాయించింది (పేరా 2). తీర్పు Hari Gaikwad బాధ్యతను, దొంగతనాన్ని ఖండించడాన్ని మాత్రమే నమోదు చేసింది (పేరా 5).

కోర్టు తార్కికం

K.T. Thomas, S.N. Phukan, JJ. ధర్మాసనం తరఫున K.T. Thomas, J. తీర్పు ఇచ్చారు. పేరా సంఖ్యలు తీర్పులోనివే.

K.T. Thomas, J. (ధర్మాసనం తరఫున)

1. Noted: ఒకే బాధితుడైన హఠాత్తు విద్యుదాఘాత మరణంపై ఆశ్రితులకు తన బాధ్యత నుంచి తప్పించుకోవడానికి బోర్డు ప్రయత్నిస్తోంది. ట్రయల్ కోర్టు బోర్డుతో ఏకీభవించింది, హైకోర్టు విభేదించింది. (పేరా 2)
2. Noted: బోర్డు న్యాయవాది వాదన విన్న తర్వాత, ప్రతివాదుల సహాయం అవసరమని కోర్టుకు అనిపించలేదు, కాబట్టి వారికి నోటీసు అవసరం లేదన్నారు. (పేరా 2)
3. Noted: మరణ వాస్తవాలు, Hari Gaikwad దొంగతనం చేశాడన్న బోర్డు వాదన, అతని ఖండన వివరించారు. (పేరాలు 3-5)
4. Noted: ట్రయల్ కోర్టు Rs 4.34 లక్షలు అంచనా వేసినా, ఎవరు బాధ్యులో క్లెయిమ్‌దారులు రుజువు చేయలేదన్న కారణంతో నిరాకరించింది. బోర్డు చెల్లించాలని హైకోర్టు ఆదేశించింది. (పేరా 6)
5. Noted: ఆ ప్రాంతంలో విద్యుత్ శక్తిని సరఫరా చేసే బాధ్యతను చట్టం బోర్డుకు ఇచ్చిందని అంగీకరించారు. తెలియకుండా చిక్కుకున్న వ్యక్తికి ఆ శక్తి గాయం లేదా మరణం కలిగిస్తే, పరిహారం చెల్లించే ప్రాథమిక బాధ్యత సరఫరాదారుదే. (పేరా 7)
6. Held: వోల్టేజ్ ప్రమాదకరంగా ఉన్నంతవరకు, అన్ని భద్రతా చర్యలు తీసుకునే అదనపు బాధ్యత సరఫరా నిర్వాహకులకు ఉంది. శక్తి బయటకు పోకుండా, తెగిన తీగ రోడ్డుపై కరెంటుతో ఉండకుండా చూడాలి. (పేరా 7)
7. Held: "It is no defence on the part of the management of the Board that somebody committed mischief by siphoning such energy". అంటే ఎవరో అల్లరి చేసి అలా శక్తిని లాగారన్నది బోర్డు యాజమాన్యానికి రక్షణ కాదు. అవసరమైన పరికరాలు అమర్చి దొంగతనాన్ని నివారించడం నిర్వాహకుల బాధ్యత. (పేరా 7)
8. Held: కరెంటు తీగ తెగి ప్రజా రోడ్డుపై పడితే, విద్యుత్ ప్రవాహం ఆటోమేటిక్‌గా ఆగిపోవాలి. ఇంత ప్రమాదకర వస్తువును నిర్వహించే అధికారులకు, ఇలాంటి ప్రమాదాలను నివారించే చర్యలను ప్రణాళిక చేసే అదనపు బాధ్యత ఉంది. (పేరా 7)
9. Held: అలాంటి చర్యలన్నీ తీసుకున్నారని అనుకున్నా, ప్రమాదకర లేదా ప్రమాదంతో కూడిన కార్యకలాపం చేపట్టే వ్యక్తి, ఎంత జాగ్రత్త తీసుకున్నా, ఇతరులకు గాయాలకు torts చట్టం కింద పరిహారం చెల్లించాలి. ఆధారం ఆ కార్యకలాపం స్వభావంలో ఉండే ఊహించదగిన ప్రమాదం. (పేరా 8)
10. Noted: ఈ బాధ్యతను strict liability అంటారు. ఇది negligence బాధ్యత కంటే భిన్నం. negligence లో, హాని నివారించడానికి చేయగలిగినదంతా చేస్తే ప్రతివాది బాధ్యత వహించడు. strict liability లో, జాగ్రత్తల ద్వారా హానిని నివారించగలిగినా లేకపోయినా ప్రతివాది బాధ్యత వహిస్తాడు. (పేరా 8)
11. Noted: strict liability సిద్ధాంతం ఇంగ్లీష్ common law లో Rylands v. Fletcher (1868 Law Reports (3) HL 330) తో మొదలైంది. తన భూమిలోకి తెచ్చి అక్కడ ఉంచే, బయటకు వెళ్తే హాని చేసే దేనినైనా ఒకరు తన ప్రమాదంపైనే ఉంచుకోవాలని Blackburn, J. చెప్పారు. దాని వెళ్లిపోవడం వల్ల సహజంగా వచ్చే అన్ని నష్టాలకు అతడు prima facie బాధ్యుడు. Blackburn, J. మాటల్లో అతను దానిని తన ప్రమాదంపై ఉంచాలి. (పేరా 9)
12. Noted: కేసు చట్టం ద్వారా ఏడు మినహాయింపులు రూపొందాయి. కోర్టు ఒకదాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది, అపరిచితుడి చర్య: ఊహించలేని అపరిచితుడి చర్య వల్ల escape జరిగితే, నియమం వర్తించదు. ఇది Winfield on Tort, 15th Edn., పేజీ 535 ను ఉదహరిస్తుంది. (పేరా 10)
13. Noted: strict liability నియమాన్ని ఇంగ్లండ్‌లో ఆమోదించి అనుసరించారు. కోర్టు Cambridge Water Co. Ltd. v. Eastern Counties Leather Plc. (House of Lords) ను ఉదహరిస్తుంది. (పేరా 11)
14. Noted: ఈ సూత్రం భారతదేశంలో ఆమోదం పొందింది. Charan Lal Sahu v. Union of India లో Constitution Bench, Gujarat State Road Transport Corporation (మూల పాఠంలో Rod Transport అని ముద్రించారు) v. Ramanbhai Prabhatbhai లో Division Bench, Rylands v. Fletcher ను అనుసరించాయి. Kaushnuma Begum v. New India Assurance Co. Ltd. ({2001 (2) SCC 9}) దానిని పునరుద్ఘాటించింది. (పేరా 11)
15. Noted: M.C. Mehta v. Union of India లో, ఈ కోర్టు strict liability ను దాటి వెళ్లింది. ప్రమాదకర లేదా స్వాభావికంగా ప్రమాదకర కార్యకలాపంలోని సంస్థ, ప్రమాదం వల్ల ప్రభావితమైనవారికి పరిహారం చెల్లించడానికి కఠినంగా, సంపూర్ణంగా బాధ్యత వహిస్తుంది. ఆ బాధ్యత Rylands v. Fletcher లోని మినహాయింపులకు లోబడదు. (పేరా 12)
16. Held: act of a stranger మినహాయింపుపై ఆధారపడాలన్న బోర్డు ప్రయత్నం విఫలమవుతుంది. మూడవ ప్రతివాది చర్యను సహేతుకంగా ముందే ఊహించాల్సింది, లేదా దాని పర్యవసానాలను బోర్డు నివారించాల్సింది. (పేరా 13)
17. Noted: Northwestern Utilities Ltd. v. London Guarantee and Accident Co. Ltd. ({1936 Appeal Cases 108}) లో, ఒత్తిడి పైప్‌లైన్‌లోని విరిగిన వెల్డెడ్ జాయింట్ నుంచి సహజ వాయువు లీక్ అయి ఒక హోటల్ కాలిపోయింది. మూడో పక్షం భూగర్భ నిర్మాణం వల్ల ఆ విరుగుడు వచ్చింది. ప్రతివాది ఒక పబ్లిక్ యుటిలిటీ కంపెనీ. అపరిచితుడి చర్య అనే రక్షణను Privy Council తిరస్కరించింది. ప్రమాదం చాలా పెద్దదని, అలాంటి లీకేజ్ అవకాశాన్ని ప్రతివాది గ్రహించి ఉండాల్సిందని, కాబట్టి అధిక స్థాయి జాగ్రత్త అవసరమని అది చెప్పింది. (పేరా 13)
18. Noted: Quebec Railway, Light Heat and Power Co. Ltd. v. Vandry and Ors. ({1920 Law Reports Appeal Cases 662}) లో, విద్యుత్తు సరఫరా చేసే కంపెనీ negligence రుజువు లేకుండానే బాధ్యత వహిస్తుందని Privy Council చెప్పింది. తీవ్రమైన గాలి కేబుళ్లను చెదరగొట్టిందని, high tension కరెంటు low tension కేబుల్ ద్వారా వెళ్లిందన్న రక్షణను అది తిరస్కరించింది. (పేరా 14)
19. Held: అక్రమ చర్యను అపరిచితుడికి ఆపాదించగలిగినంత మాత్రాన, రోడ్డుపై ఉన్న కరెంటు తీగకు బోర్డు బాధ్యత నుంచి విముక్తి కలగదు. (పేరా 14)
20. Noted: W.B. State Electricity Board v. Sachin Banerjee లో, దొంగతనం కోసం లైన్లను అక్రమంగా హుక్ చేశారన్నది బోర్డు రక్షణ. ఆ వాస్తవాల్లో బోర్డును negligent గా పరిగణించలేమని ఈ కోర్టు చెప్పింది. strict liability ప్రశ్నను తీసుకోలేదు. (పేరా 15)
21. Held: బోర్డుకు విజయం సాధించే సహేతుక అవకాశం లేదు. ప్రతివాదులకు నోటీసు ఇవ్వకుండానే అప్పీలును కొట్టివేస్తున్నారు. (పేరా 16)

ఆధారాలు (Authorities)

• Rylands v. Fletcher (1868 Law Reports (3) HL 330): strict liability మూలం. వర్తింపజేశారు (పేరాలు 9, 12-13).
• Winfield on Tort, 15th Edn. (పేజీ 535): act of stranger మినహాయింపు. ఉదహరించారు (పేరా 10).
• Cambridge Water Co. Ltd. v. Eastern Counties Leather Plc. ({1994(1) All England Law Reports (HL) 53}): House of Lords ఈ సిద్ధాంతాన్ని ఇటీవల గుర్తించింది. గమనించారు (పేరా 11).
• Charan Lal Sahu v. Union of India (Constitution Bench), Gujarat State Road Transport Corporation v. Ramanbhai Prabhatbhai (Division Bench): Rylands v. Fletcher ను అనుసరించాయి. గమనించారు (పేరా 11).
• Kaushnuma Begum v. New India Assurance Co. Ltd. ({2001 (2) SCC 9}): సూత్రాన్ని పునరుద్ఘాటించింది. గమనించారు (పేరా 11).
• M.C. Mehta v. Union of India: Rylands మినహాయింపులు లేని absolute liability నియమం. గమనించారు (పేరా 12).
• Northwestern Utilities Limited v. London Guarantee and Accident Company, Limited ({1936 Appeal Cases 108}): stranger మినహాయింపును తిరస్కరించింది. మద్దతుగా ఉదహరించారు (పేరా 13).
• Quebec Railway, Light Heat and Power Company Limited v. Vandry and Ors. ({1920 Law Reports Appeal Cases 662}): విద్యుత్ సరఫరాదారు negligence రుజువు లేకుండా బాధ్యత వహిస్తాడు. మద్దతుగా ఉదహరించారు (పేరా 14).
• W.B. State Electricity Board v. Sachin Banerjee: దొంగతనం విషయంలో బోర్డు negligent కాదు; strict liability పరిగణించలేదు. గమనించారు; అక్కడ strict liability ప్రశ్నను తీసుకోలేదు (పేరా 15).
• మూల పాఠంలో ఉన్న పేర్ల రూపాలు: Madhya Pradesh Electricity Board vs Shail Kumari And Ors. (కేసు శీర్షిక); Cambridge Water Co. Ltd. v. Eastern Counties Leather Plc.

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• తీర్పులో ఏ చట్ట సెక్షన్ లేదా ఆర్టికల్ ఉదహరించలేదు. విద్యుత్తు సరఫరా చేసే బోర్డు చట్టబద్ధ బాధ్యతను (పేరా 7), strict liability పై torts చట్టాన్ని (పేరాలు 8-12) కోర్టు ప్రస్తావిస్తుంది.

తీర్పు

1. Madhya Pradesh Electricity Board అప్పీలు, ప్రతివాదులకు నోటీసు ఇవ్వకుండానే, కొట్టివేయబడింది (పేరా 16).
2. అప్పీలు కొట్టివేత ఫలితంగా, క్లెయిమ్‌దారులకు Rs 4.34 లక్షలు చెల్లించాలన్న హైకోర్టు ఆదేశం నిలుస్తుంది. తీర్పు దానిని ఉత్తర్వుగా మళ్లీ చెప్పలేదు (పేరాలు 6, 16).

న్యాయసూత్రం / Ratio

విద్యుత్ సరఫరాదారు తీగ వల్ల చనిపోయిన వ్యక్తికి పరిహారం చెల్లించే ప్రాథమిక బాధ్యత సరఫరాదారుదే; అపరిచితుడి విద్యుత్ దొంగతనం రక్షణ కాదు. ప్రమాదకర కార్యకలాపం చేపట్టే వ్యక్తి గాయానికి "irrespective of any negligence or carelessness on the part of the managers of such undertakings" బాధ్యత వహిస్తాడు, అంటే అలాంటి సంస్థల నిర్వాహకుల negligence లేదా నిర్లక్ష్యంతో సంబంధం లేకుండా. బోర్డు ఆ చర్యను ఊహించాల్సింది, లేదా దాని పర్యవసానాలను నివారించాల్సింది కాబట్టి strict liability కు act of stranger మినహాయింపు వర్తించలేదు.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

ప్రతివాదుల వాదన వినకుండానే కోర్టు నిర్ణయించింది. బోర్డు వాదన మాత్రమే విని, ప్రతివాదులకు నోటీసు ఇవ్వకుండా అప్పీలును కొట్టివేసింది. ప్రతివాదుల కేసు ఏమిటో తీర్పు చెప్పలేదు.

దొంగతనం జరిగిందా అని కోర్టు నిర్ణయించలేదు. Hari Gaikwad విద్యుత్తు దొంగిలించినా బోర్డు బాధ్యత వహిస్తుందని అది చెప్పింది. అతని పాత్రపై అది నిర్ధారణ చేయలేదు.

తీర్పు strict liability పై ఆధారపడి absolute liability ని ప్రస్తావిస్తుంది. M.C. Mehta strict liability ను దాటిందని ఉదహరిస్తుంది, కానీ strict liability సిద్ధాంతాన్ని వర్తింపజేసి stranger మినహాయింపును తిరస్కరిస్తుంది. మినహాయింపు వర్తించి ఉంటే ఏ నియమం నియంత్రిస్తుందో చెప్పలేదు.

ప్రాముఖ్యత

• అపరిచితుడు ఏమి చేసినా, తన కరెంటు తీగ ఒక వ్యక్తిని చంపితే విద్యుత్ సరఫరాదారుకే ప్రాథమిక బాధ్యత ఉందని కోర్టు చెప్పింది.
• strict liability ను వర్తింపజేసి, ఆ చర్యను ముందే ఊహించాల్సింది లేదా నివారించాల్సింది కాబట్టి act of stranger మినహాయింపు అందుబాటులో లేదని చెప్పింది.
• నిర్వాహకులు పరికరాలు అమర్చాలని, తెగిన తీగకు ఆటోమేటిక్‌గా కరెంటు ఆగాలని చెప్పింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• ఒక వాక్యంలో వాస్తవాలు: రోడ్డుపై కరెంటు తీగ తగిలి ఒక సైకిలిస్టు విద్యుదాఘాతంతో మరణించాడు. బోర్డు అపరిచితుడి దొంగతనాన్ని నిందించి ఓడిపోయింది.
• నియమం: ప్రమాదకర కార్యకలాపానికి strict liability వర్తిస్తుంది; negligence తో సంబంధం లేదు; అది కార్యకలాపం యొక్క ఊహించదగిన ప్రమాదంపై ఆధారపడుతుంది.
• నియమం: ఆ చర్యను సహేతుకంగా ముందే ఊహించాల్సి ఉన్నప్పుడు లేదా నివారించాల్సి ఉన్నప్పుడు act of stranger మినహాయింపు వర్తించదు.
• ఉచ్చు: strict liability, negligence కంటే భిన్నం. ప్రతివాది తాను జాగ్రత్తలు తీసుకున్నానని చెప్పి తప్పించుకోలేడు.
• ఉచ్చు: అప్పీలును ప్రతివాదులకు నోటీసు లేకుండా కొట్టివేశారు.
• పరిహారం: హైకోర్టు ఆదేశించిన Rs 4.34 లక్షలు.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.