L.I.C. of India v. Consumer Education & Research Centre (ఎల్.ఐ.సి. v. కన్స్యూమర్ ఎడ్యుకేషన్ & రీసెర్చ్ సెంటర్)

Life Insurance Corporation (LIC), Table 58 అనే చౌక టర్మ్ పాలసీని ప్రభుత్వ లేదా పేరున్న సంస్థల ఉద్యోగులకు మాత్రమే అమ్మింది. బీమా నిబంధనల్లో ప్రజా అంశం ఉంటుందని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది. స్వయం ఉపాధి, అసంఘటిత రంగాలను మినహాయించే నిబంధన ఆర్టికల్ 14 ప్రకారం ఏకపక్షం. అసమాన పక్షాల మధ్య చేసిన ఒప్పందంలోని అన్యాయమైన నిబంధనను కోర్టులు కొట్టివేయవచ్చు.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Indian Kanoon (unofficial copy)

పక్షకారులు

L.I.C. of India మరియు మరొకరు — అప్పీలుదారులు; Table 58 పాలసీని జారీ చేసి, తన షరతును కొట్టివేసిన భాగంపై అప్పీల్ చేసిన Life Insurance Corporation.

Consumer Education & Research Centre మరియు ఇతరులు — ప్రతివాదులు; ప్రతివాది No. 1 తన Executive Trustee Prof. Manubhai Shah ద్వారా వ్యవహరించింది. ప్రతివాదులు Nos. 2 నుండి 4 లు 1978 డిసెంబర్‌లో కన్వర్టిబుల్ టర్మ్ బీమా ప్లాన్లు కోరారు. వారు రిట్ పిటిషన్, క్రాస్ అప్పీల్ దాఖలు చేశారు.

ప్రతివాదులు Nos. 6, 7 — LIC కి Table 58 కింద వ్యక్తిగత ప్రతివాదుల తరఫున ప్రతిపాదనలు సమర్పించి, బీమా లేని 9 కోట్ల ఇళ్లను కవర్ చేస్తామని చెప్పిన అప్పీలుదారుల ఏజెంట్లు.

Mr D.N. Dalal — 1980 ఆగస్టు 25న Prof. Manubhai Shah తో కలిసి Table 58 కింద పాలసీ కోరాడు.

Mr Harish Salve, Senior Advocate — అప్పీలుదారుల తరఫున, Mr Rajiv Mehta, Mr Kailash Vasdev, Ms Meenakshi Grover లతో కలిసి హాజరయ్యారు.

Mr Rajiv Dhawan, Senior Advocate — ప్రతివాదుల తరఫున, Mr Arvind Kr. Sharma, Mr P.H. Parekh లతో కలిసి హాజరయ్యారు.

విచారణ చరిత్ర

1. 1980 ఆగస్టు 25. Prof. Manubhai Shah, Mr D.N. Dalal Table 58 కింద పాలసీలు కోరారు (Ramaswamy, J.).
2. 1980 సెప్టెంబర్‌లో ఏజెంట్లు వ్యక్తిగత ప్రతివాదుల తరఫున Table 58 కింద ప్రతిపాదనలు సమర్పించారు. LIC వాటిని తిరస్కరించింది (Ramaswamy, J.).
3. 1980 సెప్టెంబర్ 14. ప్రతివాదులు న్యాయవాది ద్వారా నోటీసు పంపారు (Ramaswamy, J.).
4. తర్వాత వారు Gujarat High Court లో Special Civil Application No. 2614 of 1980 దాఖలు చేశారు. Table 58 కింద షరతులను, పాలసీల నిరాకరణను ఏకపక్షమని, వివక్షాపూరితమని అది సవాలు చేసింది. ఆర్టికల్స్ 14, 19(1)(g), ఆర్టికల్ 21 లోని జీవించే హక్కును ఉటంకించింది (Ramaswamy, J.).
5. 1994 జనవరి 31. మొదటి తరగతి జీవితాలకు షరతులు, Table 58 లోని ఇతర ప్రమాణాలు అన్యాయమైనవి, ఏకపక్షమైనవి కావని Gujarat High Court Division Bench చెప్పింది. సెలవు వివరాలు ఇవ్వగల ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ లేదా పేరున్న వాణిజ్య సంస్థల వ్యక్తులకే ప్రతిపాదనలను పరిమితం చేసే షరతును మాత్రమే సమానత్వానికి విరుద్ధమని కొట్టివేసింది (Ramaswamy, J.).
6. కొట్టివేసిన భాగంపై LIC అప్పీల్ చేసింది. తమకు వ్యతిరేకంగా వచ్చిన నిర్ధారణలపై ప్రతివాదులు క్రాస్ అప్పీల్ దాఖలు చేశారు (Ramaswamy, J.).
7. తీర్పు Civil Appeal No. 7711 of 1994. Leave మంజూరైంది, ఆలస్యం మన్నించారు. తీర్పును K. Ramaswamy, J. వెల్లడించారు (Ramaswamy, J.).
8. పాఠం శీర్షికలో Ramaswamy, Hansaria, JJ. ధర్మాసనంగా ఉన్నారు. Present లైన్‌లో Justice K. Ramaswamy, Justice N. Venkatachala పేర్లు ఉన్నాయి (Ramaswamy, J.).
9. 1995 మే 10. కోర్టు రెండు అప్పీళ్లను కొట్టివేసింది (Ramaswamy, J.).

వాస్తవాలు

1. 1980 ఆగస్టు 25న ప్రతివాది No. 1 Executive Trustee Prof. Manubhai Shah, Mr D.N. Dalal Table 58 కింద పాలసీలు కోరారు (Ramaswamy, J.).
2. 1978 డిసెంబర్‌లో ప్రతివాదులు Nos. 2 నుండి 4 లు వేర్వేరు మొత్తాలకు ఇలాంటి కన్వర్టిబుల్ టర్మ్ బీమా ప్లాన్లు కోరారు (Ramaswamy, J.).
3. 1980 సెప్టెంబర్‌లో ప్రతివాదులు Nos. 6, 7 వ్యక్తిగత ప్రతివాదుల తరఫున Table 58 కింద LIC కి ప్రతిపాదనలు సమర్పించారు. బీమా లేని మరో 9 కోట్ల ఇళ్లను కవర్ చేస్తామని చెప్పారు. LIC తిరస్కరించింది (Ramaswamy, J.).
4. ప్రతివాదులు 1980 సెప్టెంబర్ 14న నోటీసు పంపి, తర్వాత రిట్ పిటిషన్ దాఖలు చేశారు (Ramaswamy, J.).
5. Table 58 లోని అసలు నిబంధన, Corporation మొదటి తరగతిగా భావించే పురుష జీవితాలకు రేట్లను వర్తింపజేసింది. 45 ఏళ్లు దాటినవారు, సాయుధ దళాలు సహా ప్రమాదకర వృత్తుల్లో ఉన్నవారు అర్హులు కారు (Ramaswamy, J.).
6. ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ లేదా పేరున్న వాణిజ్య సంస్థల సేవలోని వ్యక్తుల నుండి మాత్రమే ప్రతిపాదనలు స్వీకరిస్తామని అసలు నిబంధన చెప్పింది. ప్రతిపాదన Divisional Office వద్ద ఆమోదించిన తర్వాత, ప్రతిపాదకుడి ఖర్చుతో వైద్య పరీక్ష జరుగుతుంది (Ramaswamy, J.).
7. కనీస హామీ మొత్తం Rs 5,000. పాలసీ 5, 6, 7 సంవత్సరాల కాలానికి మాత్రమే (Ramaswamy, J.).
8. వ్యాజ్యం సాగుతుండగా, ప్రజా ఒత్తిడితో LIC నిబంధనను సవరించింది. వికలాంగ వ్యక్తుల నుండి female అనే పదాన్ని తొలగించింది, వయస్సును 45 నుండి 50 ఏళ్లకు పెంచింది, 46 నుండి 50 ఏళ్ల వయస్సుకు ఐదేళ్ల కాలాన్ని చేర్చింది, గత మూడేళ్లలో తీసుకున్న సెలవు వివరాలు కోరింది (Ramaswamy, J.).
9. LIC పోలిక ప్రీమియం గణాంకాలు ఇచ్చింది. 20 ఏళ్ల వయస్సులో, టర్మ్ పాలసీ వెయ్యికి 5, 6, 7 ఏళ్లకు Rs 4.80, 4.70, 4.65. లాభంతో ఎండోమెంట్ (Table 14) Rs 217.15, 179.40, 152.65. లాభం లేని ఎండోమెంట్ (Table 11) Rs 188.90, 152.00, 126.00 (Ramaswamy, J.).
10. వయస్సుతో వెయ్యికి టర్మ్ పాలసీ ప్రీమియం పెరిగింది. చూపిన మొదటి కాలానికి 25 వద్ద 4.95, 30 వద్ద 5.50, 35 వద్ద 6.50, 40 వద్ద 8.70, 45 వద్ద 12.45, 50 వద్ద 18.45 (Ramaswamy, J.).
11. మరో పట్టిక Rs 1,000 కి కన్వర్టిబుల్ whole life, whole life, టర్మ్ ప్రీమియంలను పోల్చింది. 15 ఏళ్ల వద్ద కన్వర్టిబుల్ లైఫ్ ప్రీమియం Rs 10.80, whole life ప్రీమియం Rs 10.75. 20 ఏళ్ల వద్ద అవి Rs 11.65, Rs 11.65, టర్మ్ ప్రీమియంలు 4.80, 4.70, 4.65. 25 వద్ద Rs 13.05, Rs 12.95, 35 వద్ద Rs 18.25, Rs 17.95. 35 ఏళ్ల వద్ద Rs 50,000 కి, లైఫ్ పాలసీలకు ప్రీమియంలు Rs 912.5, 897.5, టర్మ్ పాలసీకి Rs 325, 327.5, 332.5 (Ramaswamy, J.).
12. టర్మ్ పాలసీ 5 నుండి 7 ఏళ్ల స్వల్ప కాలానికి. బీమా చేసినవారు జీవించి ఉంటే చివరన ఏ రాబడీ లేదు. బీమా చేసినవారు మరణిస్తే, కుటుంబానికి సామాజిక భద్రతగా హామీ మొత్తం వస్తుంది (Ramaswamy, J.).
13. 1985 నుండి 1989 మధ్య అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో టర్మ్ బీమా అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన పాలసీ అని, అనేక జీవితాలను కవర్ చేసిందని కోర్టు ముందున్న సామగ్రి చూపింది (Ramaswamy, J.).
14. Sezhiyan Committee 1980లో నివేదిక ఇచ్చింది. వ్యక్తిగత జీవిత బీమా జనాభాలో పెద్ద భాగానికి చాలా ఖరీదైనదని, బీమా చేయదగిన పురుష జీవితాల్లో సుమారు 10 శాతానికే కవరేజ్ ఉందని అది గుర్తించింది. LIC ఉన్నత వర్గాలపై, ఉద్యోగ వర్గాలపై దృష్టి పెట్టింది. బీమాను పొదుపుతో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించడం వల్ల క్రమబద్ధమైన ఆదాయం లేని, తక్కువ పొదుపు సామర్థ్యం ఉన్న పెద్ద వర్గానికి కవరేజ్ దక్కలేదు. LIC తన రాబడిని మెరుగుపరచుకుని ఖర్చులను అదుపు చేస్తే, జీవిత బీమా ఇప్పటికీ లాభదాయక పొదుపు మాధ్యమం కావచ్చని కూడా అది గుర్తించింది (Ramaswamy, J.).
15. తన నివేదికలోని 13.18 అంశంలో, Committee of Actuaries కూడా సిఫార్సు చేసిన level premium term insurance ప్లాన్‌ను కమిటీ సిఫార్సు చేసింది. Table 58 ఆ సిఫార్సును అనుసరించింది (Ramaswamy, J.).

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. ప్రతివాదులతో ఇంకా ఒప్పందం కుదరనప్పుడు, జీవిత బీమా పాలసీ నిబంధనలపై ఆర్టికల్ 226 కింద రిట్ పిటిషన్ నిలుస్తుందా?
2. Table 58 ను ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ లేదా పేరున్న వాణిజ్య సంస్థల వ్యక్తులకు పరిమితం చేసే LIC షరతు ఆర్టికల్ 14 ప్రకారం చెల్లుబాటయ్యే వర్గీకరణా?
3. ఆర్టికల్స్ 14, 19, 21, Directive Principles దృష్ట్యా ఆ షరతు న్యాయమైనదా, సహేతుకమైనదా?
4. ఆక్షేపణీయ నిబంధనను కోర్టు ఉత్తర్వుతో వేరు చేసి, మిగతా పాలసీ షరతులను అమల్లో ఉంచవచ్చా?
5. ఏ ఉపశమనం ఇవ్వాలి, LIC ప్రీమియం సవరించవచ్చా?

వాదనలు

అప్పీలుదారుల (LIC) తరఫున, Mr Harish Salve వాదించినవి:

• ప్రతిపాదనను బీమా సంస్థ అంగీకరించినప్పుడే పాలసీదారుకు హక్కులు వస్తాయి. ప్రతివాదుల ప్రతిపాదనలు Table 58 షరతులకు అనుగుణంగా లేవని తిరస్కరించారు. బంధించే ఒప్పందం ఏర్పడకపోతే, ఆర్టికల్ 226 కింద ఏ హక్కునూ అమలు చేయలేరు, లేదా హక్కులను సృష్టించడానికి న్యాయ ప్రక్రియను వాడలేరు.
• ప్రతిపాదనలో పక్షానికి పాలసీని, దాని నిబంధనలను లేదా ప్లాన్‌ను సవాలు చేసే హక్కులేవీ రావు. రాజ్యాంగ బాధ్యతలను అమలు చేయడానికి ఆర్టికల్ 226 కింద రిట్ పిటిషన్ నిలవదు.
• జీవిత బీమా పాలసీలు actuarial అంశాలపై, ప్రతి పాలసీ అవసరాలపై రూపొందుతాయి. ఇతర అంశాల్లో LIC కి అనుకూలంగా తీర్పు చెప్పిన తర్వాత, ఆర్థిక ప్రమాణాల, వాణిజ్య ఒప్పందాల విషయాల్లో జోక్యం చేసుకోవడం High Court కు సమర్థనీయం కాదు.
• actuaries బీమా చేయవలసిన జీవితం యొక్క ప్రస్తుత ఆరోగ్యం, శరీర నిర్మాణం, వ్యక్తిగత, కుటుంబ చరిత్ర, వృత్తి, వృత్తిలో సంభావ్య మార్పును పరిగణిస్తారు. మరణాలను తక్కువ లోపంతో అంచనా వేయడానికి ఆ షరతులు విధించారు.
• అన్ని వర్గాల ప్రజల ప్రమాదాన్ని కవర్ చేయడానికి పట్టికలు రూపొందించారు. endowment, annuity, whole life వంటి అనేక పాలసీలు ఉన్నాయి, ప్రతిదీ ప్లాన్లుగా విభజించారు. Table 58 కింద పాలసీదారులందరినీ కనీస, గరిష్ఠ వయస్సు ఆధారంగా ఒక తరగతిగా పరిగణిస్తారు. ఆ షరతులు Table 58 కు అమలు రూపం ఇవ్వడానికి రూపొందించినవని స్పష్టమవుతోంది. ఆంక్షలు సహేతుకమైనవి, అన్యాయమైన వివక్ష లేదు.
• పాలసీదారు టర్మ్ పాలసీని endowment లేదా whole life పాలసీగా మార్చుకోవచ్చు. టర్మ్ పాలసీ రెండేళ్ల గడువు ముగియక ముందు స్త్రీ జీవితాలకు కన్వర్టిబుల్ రిస్క్ పాలసీని నిరాకరించే విషయంలో LIC వాదనను తీర్పు నమోదు చేస్తుంది. అర్హులైన వారందరూ రెండేళ్లలోపు మార్చుకోవచ్చని కూడా నమోదు చేస్తుంది. మార్పిడికి కొత్త వైద్య నివేదిక అవసరం లేదు. టర్మ్ పాలసీపై ప్రీమియం స్వల్పం.
• పాలసీ ఒక వాణిజ్య ఒప్పందం కాబట్టి, దాని నిబంధనలను చెల్లవని, రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించే అధికారం High Court కు లేదు.
• ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ లేదా పేరున్న వాణిజ్య సంస్థల వేతన జీవుల వర్గీకరణకు లక్ష్యంతో సహేతుక సంబంధం ఉంది, స్పష్టమైన తేడా ఆధారం ఉంది. దాన్ని రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించడానికి mandamus ఇవ్వలేరు.
• General Assurance Society Ltd. v. Chandumull Jain, 1966 (3) SCR 500, బీమా ఒప్పందాలను వ్యాఖ్యానించే పరీక్షలను ఇస్తుంది.

ప్రతివాదుల తరఫున, Mr Rajiv Dhawan వాదించినవి:

• ఆయన Declaration of Human Rights ఆర్టికల్ 25, International Covenant on Economic and Social Rights ఆర్టికల్ 7, Part III, Directive Principles పై ఆధారపడ్డారు. సామాజిక-ఆర్థిక న్యాయం ఇవ్వడానికి ఆర్టికల్ 21 లోని life అనే పదాన్ని ఈ కోర్టు విస్తృతంగా చదివింది.
• Table 58 పాలసీ చౌకైనది. రాజ్యాంగం కోరే సమానత్వ సామాజిక వ్యవస్థకు సరిపోయేలా LIC తన పథకాన్ని రూపొందించాలి. LIC అర్థం Part IV లోని మానవ హక్కుల సారాన్ని ఖాళీ చేస్తుంది.
• మొదట స్త్రీలను బీమా నుండి మినహాయించారు. ప్రజా ఒత్తిడితో వారిని అర్హులుగా చేశారు, వయస్సును 45 నుండి 50 ఏళ్లకు పొడిగించారు.
• LIC పాలసీలు Part III, Part IV లోని హక్కులకు అనుగుణంగా ఉండాలి. ఒప్పందంలో రాజ్యాంగ విరుద్ధ షరతులు విధించే అధికారం దానికి లేదు.
• ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ, సంఘటిత రంగ వేతన ఉద్యోగులు లేదా పేరున్న వాణిజ్య సంస్థలు ఒకవైపు, స్వయం ఉపాధి లేదా అసంఘటిత రంగాలు మరోవైపు, వీటి మధ్య చెల్లుబాటయ్యే వర్గీకరణ లేదు.
• చౌక ప్రీమియంతో టర్మ్ బీమా పేద, దిగువ మధ్యతరగతి ప్రజలకు సహాయపడుతుంది. దాన్ని పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రచారం చేయాలని Sezhiyan Committee సిఫార్సు చేసింది.
• whole life, endowment పాలసీలు పేద వర్గాలకు సులభంగా అందవు. Table 58 టర్మ్ పాలసీ మాత్రమే వారికి ఆకర్షణీయం, అందుబాటులో ఉంది. కొట్టివేసిన షరతు సహా ఆ షరతులు రాజ్యాంగ విరుద్ధం.

కోర్టు తార్కికం

తీర్పులో సంఖ్యలతో కూడిన పేరాలు లేవు. K. Ramaswamy, J. కోర్టు తీర్పును వెల్లడించారు. అడుగులు తీర్పు క్రమాన్ని అనుసరిస్తాయి. ప్రతి అడుగు న్యాయమూర్తి పేరుతో ముగుస్తుంది.

K. Ramaswamy, J.

1. గమనిక: తన సమాధానాలు జీవిత బీమా వ్యాపారంపై దూరగామి ప్రభావం చూపుతాయని కోర్టు చెప్తుంది. పెద్ద ప్రజా ప్రయోజనాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని ప్రశ్నలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించింది (Ramaswamy, J.).
2. గమనిక: LIC ఐదు అంశాలపై ప్రమాదాన్ని అంచనా వేస్తుంది: ఆరోగ్యం, శరీర నిర్మాణం; వ్యక్తిగత చరిత్ర; కుటుంబ చరిత్ర; వృత్తి, పరిసరాలు; వృత్తిలో మార్పు సంభావ్యత. పాలసీ టర్మ్, ఎండోమెంట్ లేదా whole life ఏదనే దాన్ని బట్టి ప్రీమియం ఉంటుంది. బీమా సంస్థ మరణాలను తక్కువ లోపంతో అంచనా వేయాలి. ప్రతి ప్లాన్‌లో అర్హత ప్రమాణాలను అది నిర్దేశించవచ్చు (Ramaswamy, J.).
3. గమనిక: Sezhiyan Committee నివేదికను కోర్టు పేర్కొంటుంది. వ్యక్తిగత జీవిత బీమా ఖరీదైనది. బీమాను పొదుపుతో తప్పనిసరిగా ముడిపెట్టడంతో LIC ఉన్నత వర్గాలపై దృష్టి పెట్టింది. ఈ అనుసంధానం వల్ల క్రమబద్ధమైన ఆదాయం లేని, తక్కువ పొదుపు సామర్థ్యం ఉన్న పెద్ద వర్గానికి జీవిత బీమా కవర్ దక్కలేదు. బీమా చేయదగిన పురుష జీవితాల్లో సుమారు 10 శాతానికే కవర్ ఉంది. గ్రామీణ, అసంఘటిత రంగ జీవితాల కవరేజ్ స్వల్పం. LIC రాబడిని మెరుగుపరచుకుని నిర్వహణ ఖర్చులను అదుపు చేస్తే, భారతదేశంలో జీవిత బీమా U.K. లో లాగా ఇప్పటికీ లాభదాయక పొదుపు మాధ్యమం కావచ్చని కమిటీ గుర్తించింది (Ramaswamy, J.).
4. గమనిక: కమిటీ level premium term ప్లాన్‌ను సిఫార్సు చేసింది. actuarial లెక్కల ఆధారంగా ఉన్నా, టర్మ్ పాలసీ కేవలం ఉన్నత వర్గాన్నే కాక విస్తృత ప్రజలను, స్వయం ఉపాధి, అసంఘటిత రంగాల వారిని కవర్ చేయడానికి ఉద్దేశించిందని కోర్టు చెప్పింది. ఇది అన్ని వర్గాలకు ప్రయోజనకరం. అది నిర్దిష్ట ప్రాంతంలోని జీవితాలకే పరిమితమని తీర్పు కూడా చెప్తుంది (Ramaswamy, J.).
5. గమనిక: Table 58 అసలు నిబంధనను, వ్యాజ్యం సమయంలో చేసిన సవరణలను కోర్టు పేర్కొంటుంది (Ramaswamy, J.).
6. గమనిక: కోర్టు LIC ప్రీమియం పట్టికలను పునరుత్పత్తి చేసింది. Table 58 కింద టర్మ్ పాలసీ గ్రామీణ, పట్టణ రంగాల్లో చాలామందికి చౌకైన, అత్యంత అందుబాటులోని పాలసీగా కనిపిస్తోందని తర్వాత అది చెప్పింది (Ramaswamy, J.).
7. గమనిక: కన్వర్టిబుల్ whole life బీమా, కెరీర్ మొదలుపెట్టే యువకుడి అవసరాలను తీరుస్తుంది, కనిష్ఠ ఖర్చుతో గరిష్ఠ బీమా ఇస్తుంది. 70 ఏళ్ల తర్వాత ప్రీమియం చెల్లించనవసరం లేకుండా, మళ్లీ వైద్య పరీక్ష లేకుండా దాన్ని endowment బీమాగా మార్చవచ్చు. కన్వర్టిబుల్ టర్మ్ బీమా, whole life లేదా ఎండోమెంట్ ప్రీమియం చెల్లించలేక, త్వరలో చెల్లించగలమని ఆశించే వారి అవసరాలను తీరుస్తుంది. చివరి రెండు సంవత్సరాలు తప్ప, మళ్లీ వైద్య పరీక్ష లేకుండా fixed term కన్వర్టిబుల్ అనుమతిస్తారు. ప్రీమియం చెల్లించగల సామర్థ్యం సంబంధిత అంశం (Ramaswamy, J.).
8. గమనిక: కోర్టు Rs 1,000, Rs 50,000 లకు ప్రీమియంలను పోల్చింది. టర్మ్ పాలసీ నిరూపితంగా చౌకైన, సమర్థవంతమైన స్వల్పకాల పాలసీ అని, చాలా అవసరమున్నవారికి సహాయపడుతుందని అది నిర్ధారించింది (Ramaswamy, J.).
9. గమనిక: టర్మ్ పాలసీని ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ లేదా పేరున్న వాణిజ్య సంస్థల వేతన జీవులకు పరిమితం చేయడం చట్టపరంగా LIC కు సమర్థనీయమా అనేది ప్రశ్న (Ramaswamy, J.).
10. గమనిక: Preamble సామాజిక-ఆర్థిక న్యాయం హామీ ఇస్తుంది. ఆర్టికల్ 14 చట్టం ముందు సమానత్వం ఇస్తుంది. ఆర్టికల్ 19 నివాసం సహా స్వేచ్ఛలు ఇస్తుంది. ఆర్టికల్ 21, విస్తృతంగా చదివితే, జీవనోపాధి హక్కును కవర్ చేస్తుంది. సామాజిక-ఆర్థిక న్యాయం ద్వారా సంక్షేమాన్ని ప్రోత్సహించాలని ఆర్టికల్ 38 State ను కోరుతుంది. ఆర్టికల్ 39 కార్మికుల జీవనోపాధి, ఆరోగ్యం, బలాన్ని కాపాడుతుంది. ఆర్టికల్ 41 సామాజిక భద్రతకు హామీ ఇస్తుంది, ఆర్టికల్ 47 జీవన ప్రమాణాన్ని, ప్రజారోగ్యాన్ని పెంచాలని State ను కోరుతుంది (Ramaswamy, J.).
11. గమనిక: Universal Declaration of Human Rights ఆర్టికల్ 25 ప్రకారం, నిరుద్యోగం, అనారోగ్యం, వైకల్యం, వితంతుత్వం లేదా వృద్ధాప్యంలో భద్రతతో, ఆరోగ్యం, శ్రేయస్సుకు తగిన జీవన ప్రమాణం ప్రతి ఒక్కరికీ ఉంటుంది. International Covenant on Economic Rights ఆర్టికల్ 7 న్యాయమైన, అనుకూలమైన పని పరిస్థితులకు హామీ ఇస్తుంది. హక్కులను వాస్తవం చేయడానికి సౌకర్యాలు కల్పించాలని Covenant on Right to development రాజ్యాలను కోరుతుంది (Ramaswamy, J.).
12. గమనిక: D.S. Nakara v. Union of India లో Constitution Bench, పెన్షన్ అనర్హమైన కొరత నుండి స్వేచ్ఛ కల్పిస్తుందని చెప్పింది. రాజ్యాంగ ప్రాథమిక చట్రం పని చేసే ప్రజలకు మంచి జీవన ప్రమాణాన్ని, ఊయల నుండి సమాధి వరకు భద్రతను ఇస్తుంది. ప్రతి State చర్యనూ సామ్యవాద సంక్షేమ సమాజం వైపు నడిపించాలి (Ramaswamy, J.).
13. గమనిక: చర్య యొక్క రాజ్యాంగ చెల్లుబాటును Preamble వెలుగులో Directive Principles తో పరీక్షిస్తారు. Olga Tellis v. Bombay Municipal Corporation లో మరో Constitution Bench, జీవించే హక్కులో జీవనోపాధి హక్కు ఉందని చెప్పింది. అది లేకపోతే జీవించే హక్కును సులభంగా రద్దు చేయవచ్చు (Ramaswamy, J.).
14. గమనిక: C.E.S.C. Ltd. v. Subhash Chandra Bose లో సామాజిక న్యాయ హక్కు ప్రాథమిక హక్కని చెప్పారు. అందులో జీవనోపాధి, కార్మికుల ఆరోగ్యం, బలం, మానవ గౌరవం, సామాజిక రక్షణ, వైద్య సంరక్షణ ఉన్నాయి. ఈ అంశంపై మెజారిటీ విభేదించలేదని కోర్టు గమనించింది (Ramaswamy, J.).
15. గమనిక: Consumer Education & Research Centre v. Union of India, కార్మికుని ఆరోగ్య హక్కు జీవించే హక్కులో అంతర్భాగమని చెప్పింది. ఆరోగ్యం, వైద్య సహాయ హక్కు ఆర్టికల్స్ 39(e), 41, 43, 48-A తో కలిపి చదివిన ఆర్టికల్ 21 కింద ప్రాథమిక హక్కు (Ramaswamy, J.).
16. గమనిక: Regional Director, ESI Corporation v. Francis De Costa, అనారోగ్యం, వైకల్యం నుండి భద్రతపై అదే అభిప్రాయం తీసుకుంది. పేదల ఆర్థిక సాధికారత హక్కు ప్రాథమిక హక్కని Murlidhar Dayandeo Kesekar v. Vishwanath Pandu Barde చెప్పింది. సామాజిక-ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యం రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యానికి sine qua non అని కూడా చెప్పింది (Ramaswamy, J.).
17. నిర్ణయం: Preamble, ప్రాథమిక హక్కులు, Directive Principles అర్థవంతమైన జీవితంగా జీవనోపాధి హక్కును ఇస్తాయని స్థిరపడింది. సామాజిక భద్రత, వైకల్య ప్రయోజనాలు సామాజిక-ఆర్థిక న్యాయంలో భాగం. వ్యక్తి ప్రీమియం చెల్లించగల స్థోమతలో ఉన్న తగిన జీవిత బీమా పాలసీ, రాజ్యాంగం ఊహించే సామాజిక భద్రత చర్యల్లో ఒకటి (Ramaswamy, J.).
18. గమనిక: LIC తన వ్యాపార సూత్రాల్లో తనకు నచ్చిన ఏ నిబంధననైనా చేర్చవచ్చా అనేది ప్రశ్న. వైద్య పరీక్ష తర్వాత ఆరోగ్యవంతుడైన మొదటి తరగతి జీవితం నుండి మాత్రమే LIC పాలసీ స్వీకరించవచ్చు. టర్మ్ పాలసీని ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ, పేరున్న సంస్థల ఉద్యోగులకు పరిమితం చేయడం న్యాయమైనదా, సహేతుకమైనదా, లేక ఆర్టికల్స్ 14, 21 ప్రకారం సహేతుక వర్గీకరణా అని అడిగారు (Ramaswamy, J.).
19. గమనిక: పాలసీ అంగీకారంతో బంధించే ఒప్పందమని LIC వాదన. అప్పటి వరకు ప్రతిపాదకుడికి హక్కు లేదు. పూర్తయిన ఒప్పందానికి ముందు నిబంధనలను ultra vires (అధికారానికి మించినవి) అని ప్రకటించలేరు. ఒప్పందాన్ని నిరాకరించడం ఏ హక్కునూ ఉల్లంఘించదు, rights in embryo (ఇంకా ఉనికిలోకి రాని హక్కులు) ను అమలు చేయడానికి రిట్ నిలవదు (Ramaswamy, J.).
20. గమనిక: Insurance Act, 1938 సెక్షన్ 2(11) ప్రకారం జీవిత బీమా వ్యాపారం మానవ జీవితంపై బీమా ఒప్పందాలు చేసే వ్యాపారం. ఆ ఒప్పందం ప్రీమియం చెల్లింపుపై మానవ జీవితంపై ద్వైపాక్షిక ఒప్పందం (Ramaswamy, J.).
21. నిర్ణయం: ప్రజలకు అందించే ముందు, వ్యాపార సూత్రాల ఆధారంగా పాలసీని రూపొందించడానికి బీమా సంస్థకు స్వేచ్ఛ ఉంది. కానీ బీమా ఒక సామాజిక భద్రత చర్య. అది సామాజిక-ఆర్థిక న్యాయమనే రాజ్యాంగ మనస్సాక్షికి అనుగుణంగా ఉండాలి (Ramaswamy, J.).
22. గమనిక: M/s Erusian Equipment & Chemicals Ltd. v. State of West Bengal లో, State తో ఒప్పందం చేసుకునే హక్కు ఎవరికీ లేదు కానీ ప్రతి ఒక్కరికీ సమాన వ్యవహారానికి హక్కు ఉందని కోర్టు చెప్పింది. State ఒప్పందం చేసుకుంటే న్యాయంగా, వివక్ష లేకుండా చేయాలి. ప్రజల్లో ఒకరిని మినహాయిస్తే చట్టబద్ధ ఒప్పంద సంబంధాల నుండి అతడిని ఆపినట్లవుతుంది. ఏకపక్ష షరతులు నిషిద్ధం. అవకాశం ఇవ్వకుండా బ్లాక్‌లిస్ట్ చేయడం ఆర్టికల్ 14 ను ఉల్లంఘించే అన్యాయమైన ప్రక్రియ (Ramaswamy, J.).
23. గమనిక: ఒప్పంద పక్షంగా State పై Constitution Bench తీర్పులను కోర్టు జాబితా చేస్తుంది (Ramaswamy, J.):
    • Saghir Ahmad v. State of U.P.: State ప్రైవేట్ వ్యాపారి లాగా వ్యాపారం చేయవచ్చు.
    • A. Sanjeevi Naidu v. State of Madras: అధికారం పొందిన అధికారుల చర్యలు State చర్యలే.
    • Ramana Dayaram Shetty v. International Airport Authority of India: సంక్షేమ State లో ప్రభుత్వం ప్రైవేట్ వ్యక్తిగా వ్యవహరించలేదు. ఒప్పందాలు ఇచ్చే అధికారం హేతుబద్ధ, సంబంధిత, వివక్షారహిత ప్రమాణాలను పాటించాలి.
    • Kasturi Lal Lakshmi Reddy v. State of J & K: ప్రతి ప్రభుత్వ కార్యకలాపంలో ప్రజా అంశం ఉంటుంది. అది హేతువుతో కూడి, ప్రజా ప్రయోజనంతో మార్గనిర్దేశం పొందాలి.
    • M.C. Mehta v. Union of India: కార్పొరేషన్లు imperium in imperio (రాజ్యంలో రాజ్యం) గా వర్ధిల్లకుండా ఆపే రాజ్యాంగ మనస్సాక్షి నుండి వాటిని మినహాయించడం ప్రమాదకరం. మారుతున్న సమాజంతో చట్టం సామాజిక ఇంజనీరింగ్‌గా ఎదగాలి, స్థిరంగా ఉండలేదు. Cardozo ఉటంకించారు: మిగతా మనుషులను ముంచెత్తే గొప్ప అలలు, ప్రవాహాలు న్యాయమూర్తులను ఖాళీగా దాటిపోవు.
24. నిర్ణయం: ప్రభుత్వ సంస్థ లేదా ప్రజా ప్రయోజనంలో వ్యవహరించే వ్యక్తి ప్రతి చర్యలోనూ ప్రజా అంశం ఉంటుంది, అది ప్రజా ప్రయోజనంతో మార్గనిర్దేశం పొందాలి. అధికార వినియోగం ఏకపక్షంగా, అన్యాయంగా, అనుచితంగా ఉంటే, తన చర్య ప్రైవేట్ చట్ట పరిధిలోదని ఆ సంస్థ చెప్పలేదు. దాని చర్యలు హేతుబద్ధ, సంబంధిత సూత్రాలపై ఆధారపడాలి. ప్రతి పరిపాలనా నిర్ణయం కారణాలతో కూడి ఉండాలి (Ramaswamy, J.).
25. గమనిక: ప్రైవేట్ చట్టం, ప్రజా చట్టం అనే రెండు పరిహార కుటుంబాల గురించి, వాటిని పరస్పరం మార్చుకోగలిగేలా చేసిన 1977 ఇంగ్లీష్ judicial review దరఖాస్తు గురించి కోర్టు Wade, Administrative Law, 5th Ed. ను ఉటంకిస్తుంది. ప్రారంభంలో క్లెయిమ్ చేస్తే damages ఇవ్వవచ్చు (Ramaswamy, J.).
26. గమనిక: ప్రైవేట్ చట్టం, ప్రజా చట్ట పరిహారాల మధ్య భేదాన్ని Constitution Bench LIC v. Escorts Ltd. లో స్థిరపరిచింది. ప్రజా చట్ట రంగంలోని State చర్యను కోర్టు పరిశీలిస్తుంది, ప్రైవేట్ చట్ట రంగంలో జోక్యం చేసుకోదు. ఆ గీతను కచ్చితంగా గీయలేము, కేసును బట్టి నిర్ణయిస్తారు (Ramaswamy, J.).
27. గమనిక: ప్రభుత్వ సంస్థ ఒప్పంద సంబంధాల్లో కూడా రాజ్యాంగ మనస్సాక్షితో వ్యవహరించాలని Dwarkadas Marfatia & Sons v. Board of Trustees of the Port of Bombay చెప్పింది. దాని కార్యకలాపం ఏదైనా, అది ఆర్టికల్ 14 పరీక్షను తీర్చాలి, judicial review ఏకపక్ష చర్యను కొట్టివేస్తుంది (Ramaswamy, J.).
28. గమనిక: State ఒప్పందంలో ప్రవేశించినప్పుడు ఆర్టికల్ 14 వర్తిస్తుందని Mahabir Auto Stores v. Indian Oil Corporation చెప్పింది. ఒప్పందంలో ప్రవేశించాలా వద్దా అనే నిర్ణయం కూడా సంబంధితత, సహేతుకత, న్యాయమైన ఆట, సహజ న్యాయం, వివక్షరాహిత్యం కోసం సమీక్షకు లోబడి ఉంటుంది. చట్టంలో దురుద్దేశం ఉండవచ్చు. గుత్తాధిపత్యం లేదా అర్ధ-గుత్తాధిపత్యం ఆర్టికల్ 14 పరీక్షను తీర్చాలి (Ramaswamy, J.).
29. నిర్ణయం: తన చర్య ప్రైవేట్ చట్ట రంగంలోదని, ఆర్టికల్ 14 నుండి రక్షణ ఉందనే State instrumentality వాదనను కోర్టు తిరస్కరిస్తుంది. ఈ భేదం వాస్తవ నేపథ్యంపై ఆధారపడుతుంది, చాలా సన్నగా మారి ఆచరణలో చెరిగిపోయింది (Ramaswamy, J.).
30. నిర్ణయం: ఒప్పంద సంబంధాల్లో State, దాని instrumentalities, ప్రజా అంశం ఉన్న చర్యలున్న సంస్థలు న్యాయంగా, సరిగ్గా, సమానంగా వ్యవహరించాలి. అవి అన్ని సంబంధిత ఎంపికలను పరిశీలించాలి, అసంబంధ లేదా అహేతుక అంశాలను విడిచిపెట్టాలి. న్యాయంగా వ్యవహరించే బాధ్యత ఆర్టికల్స్ 14, 21 కింద న్యాయమైన ప్రక్రియలో భాగం (Ramaswamy, J.).
31. గమనిక: Kumari Shrilekha Vidyarthi v. State of U.P. (ఆ తీర్పులోని 22 అంశం), ప్రైవేట్ పక్షాలు వ్యక్తిగత ప్రయోజనం కోసం పని చేస్తాయి కానీ ప్రభుత్వ సంస్థలు ప్రజా మంచి కోసం పని చేస్తాయని చెప్పింది. ఒప్పంద వివాదాల సమీక్ష పరిధి తక్కువగా ఉండవచ్చు. కానీ వివాదం ఒప్పందమైనందున ఆర్టికల్ 14 ఆధారంగా సవాలు నిలవకుండా పోదు (Ramaswamy, J.).
32. గమనిక: సహేతుక లేదా చట్టబద్ధ ఆశ తనంతట తానే ప్రత్యేకంగా అమలు చేయదగిన హక్కు కాకపోవచ్చని Food Corporation of India v. M/s Kamdhenu Cattle Feed Industries చెప్పింది. కానీ దాన్ని పరిగణించకపోతే నిర్ణయం ఏకపక్షం కావచ్చు, ప్రతి చట్టబద్ధ ఆశ తగిన పరిగణన అవసరమైన సంబంధిత అంశం. ప్రజా అంశం ఉన్న వాణిజ్య ఒప్పందాల్లో కూడా సంబంధిత పరిగణనలు అవసరమని Sterling Computers Ltd. v. M & N Publications Ltd. చెప్పింది. ఒప్పందంలో కూడా ప్రభుత్వ సంస్థలు న్యాయంగా వ్యవహరించాలని, లేకపోతే ఆర్టికల్ 226 అందుబాటులో ఉంటుందని Union of India v. M/s Graphic Industries Co. చెప్పింది (Ramaswamy, J.).
33. నిర్ణయం: LIC ఆధారపడిన General Assurance Society Ltd. v. Chandumull Jain సంబంధితం కాదు. బీమా ఒప్పందాలను వ్యాఖ్యానించే దాని పరీక్షలు, Table 58 నిబంధనలను నిర్ణయించడంలో LIC రాజ్యాంగ మనస్సాక్షిని, వాటి న్యాయతను నిర్ణయించవు (Ramaswamy, J.).
34. నిర్ణయం: ప్రజా అంశం ఉన్న State, instrumentality లేదా ప్రభుత్వ సంస్థ చర్యలు judicial review కు లోబడి ఉంటాయి. సాంకేతిక నియమాలు High Court చేతులను కట్టివేయవు. ఒప్పంద వివాదాల్లో అది జాగ్రత్తగా ఉండి, ప్రతి కేసు వాస్తవాలపై నిర్ణయిస్తుంది. The distinction between public law and private law remedy is now narrowed down. (Ramaswamy, J.).
35. నిర్ణయం: LIC చర్యలకు ప్రజా స్వభావం ఉంది, జీవిత బీమా కొనమని ప్రజలను ఆహ్వానించే ఆఫర్లలో ప్రజా ప్రయోజన అంశం ఉంది. ఇది కేవలం ప్రైవేట్ చట్ట వివాదం కాదు. కోర్టు the writ petition is maintainable to test the validity of the conditions laid in Table 58 term policy అని చెప్పింది. పక్షాన్ని సివిల్ దావాకు పంపనవసరం లేదు (Ramaswamy, J.).
36. గమనిక: ఆరోగ్య పరిస్థితులను గుర్తించడానికి వేతన జీవుల వర్గీకరణ చెల్లుబాటయ్యేదని LIC వాదించింది. వర్గీకరణకు సహేతుక సంబంధం, స్పష్టమైన తేడా ఆధారం ఉంటే mandamus ఇవ్వలేరని, High Court తప్పని చెప్పింది (Ramaswamy, J.).
37. నిర్ణయం: నిర్దిష్ట సమూహం లేదా తరగతికి LIC పాలసీ జారీ చేయవచ్చు. కానీ ఒక తరగతి తనంతట తానే సమానత్వం, న్యాయం, సరైనతనం డిమాండ్‌ను తీర్చదు. వర్గీకరణ సమానత్వానికి ఆచరణాత్మక సారం ఇవ్వడానికి ఒక ఉప నియమం మాత్రమే. దానిపై అతిగా ఒత్తిడి సమానత్వాన్ని క్షీణింపజేయవచ్చు. Menaka Gandhi ఆర్టికల్ 14 ను ఆ విధానం నుండి విడిపించింది (Ramaswamy, J.).
38. నిర్ణయం: ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ, పేరున్న వాణిజ్య సంస్థల ఉద్యోగం ఆధారంగా వర్గీకరణ, అసంఘటిత లేదా స్వయం ఉపాధి రంగాల్లోని విశాల గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల జీవితాలను మినహాయిస్తుంది. ఇది ఆర్టికల్ 14 ను, సామాజిక-ఆర్థిక న్యాయాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది (Ramaswamy, J.).
39. నిర్ణయం: LIC మరణాలను అంచనా వేయవచ్చు, వైద్య చరిత్రను పరిశీలించవచ్చు. కానీ వేతన ఉద్యోగుల సెలవు రికార్డులు ఆరోగ్యానికి తిరుగులేని రుజువు కావు. LIC తేలికైన, సులభమైన మార్గం తీసుకుంది. ఆ ఉద్యోగులు సాధారణంగా ఇప్పటికే whole life లేదా ఎండోమెంట్ పాలసీలు కలిగి ఉంటారు. Table 58 ను వారికే మళ్లీ విస్తరించడం ఎక్కువ విజయం సాధించకపోవచ్చు (Ramaswamy, J.).
40. నిర్ణయం: పాలసీ స్వచ్ఛందం, కాబట్టి ఇతర ప్రైవేట్ రంగాల వారు, అసంఘటిత రంగం, స్వయం ఉపాధి వారు దాన్ని తీసుకోవచ్చు. ప్రీమియం చెల్లించగల ఇతరులకు పాలసీని విస్తరిస్తే, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో, అసంఘటిత, స్వయం ఉపాధి రంగాల్లో సామాజిక భద్రత విస్తృతంగా అందుతుంది. దీన్ని Sezhiyan Committee సిఫార్సు చేసింది. Table 58 ను ఇప్పటికే కవర్ అయిన వేతన వర్గాలకే పరిమితం చేయడం అసహేతుకం, ఏకపక్షం, అన్యాయం, అహేతుకం (Ramaswamy, J.).
41. గమనిక: An unfair and untenable or irrational clause in a contract is also unjust amenable to judicial review. common law లో అలాంటి ఒప్పందం నుండి పక్షానికి ఉపశమనం ఇచ్చేవారు. Gillespie Brothers & Co. Ltd. v. Roy Bowles Transport Ltd. లో indemnity నిబంధనను వ్యాఖ్యానిస్తూ Lord Denning, అసహేతుక నిబంధనను పక్షం అమలు చేయడానికి అనుమతిస్తే అది unconscionable అవుతుందన్నారు. ఒప్పంద స్వేచ్ఛను అనుమతిస్తూనే అది దుర్వినియోగం కాకుండా చూసే common law జాగరూకత గురించి ఆయన చెప్పారు (Ramaswamy, J.).
42. గమనిక: Lloyds Bank Ltd. v. Bundy: బేరసారాల శక్తి అసమానతపై Lord Denning. బేరసారాల శక్తి తీవ్రంగా బలహీనపడిన వ్యక్తి చాలా అన్యాయమైన ఒప్పందానికి అంగీకరించవచ్చు. స్వతంత్ర సలహా సహాయపడవచ్చు, అది లేకపోవడం ప్రాణాంతకం కావచ్చు (Ramaswamy, J.).
43. గమనిక: A. Schroeder Music Publishing Co. Ltd. v. Macaulay: House of Lords కేసును పరిశీలించింది. బేరసారాల శక్తి అసమానమైనప్పుడు అసహేతుక లేదా అన్యాయమైన ఒప్పందం పక్షానికి ఉపశమనం ఇవ్వగలదనే సిద్ధాంతాన్ని Lord Diplock వివరించారు. ప్రజా విధానానికి (public policy) విరుద్ధమైన restraint of trade సిద్ధాంతంపై పాటల రచయితను భారమైన నిబంధనల నుండి విడిపించారు. సమాన శక్తి ఉన్న పక్షాల మధ్య ప్రామాణిక నిబంధనలు బంధిస్తాయి. బలమైన పక్షం take it or leave it అన్నప్పుడు అవి బంధించవు (Ramaswamy, J.).
44. గమనిక: అసమాన బేరసారాల శక్తి ఉన్న standard form contracts కు అసహేతుక నిబంధన నియమాన్ని Levison and Anr. v. Steam Carpet Co. Ltd. వర్తింపజేసింది. Unfair Contract Terms Act, 1977 కింద సమానుల మధ్య వాణిజ్య ఒప్పందాన్ని Photo Production Ltd. v. Securicor Transport Ltd. సమర్థించింది. Lords Wilberforce, Diplock, Scarman ఉటంకించారు. తమను తాము చూసుకోగల పక్షాల మధ్య, కోర్టులు ఒప్పందాన్ని దాని సారం ప్రకారం వ్యాఖ్యానిస్తాయని Lord Scarman చెప్పారు. సమాన బేరసారాల శక్తి లేని పక్షాన్ని German Civil Code, s.138(2) విడుదల చేస్తుంది (Ramaswamy, J.).
45. గమనిక: తన ఉద్యోగిపై రాజ్యాంగ విరుద్ధ షరతులను State instrumentality విధించలేదని Central Inland Water Transport Corporation Ltd. v. Brojo Nath Ganguly చెప్పింది. సూత్రాన్ని కోర్టు సుదీర్ఘంగా ఉటంకిస్తుంది: బేరసారాల శక్తిలో అసమాన పక్షాల మధ్య అన్యాయమైన, అసహేతుక ఒప్పందాన్ని లేదా నిబంధనను కోర్టులు అమలు చేయవు, కొట్టివేస్తాయి. ఇచ్చిన ఉదాహరణలు సూత్రాన్ని వర్తింపజేస్తాయి (Ramaswamy, J.):
    • ఆర్థిక బలంలో పెద్ద అంతరం వల్ల అసమానత వచ్చినప్పుడు.
    • పక్షాలు సృష్టించినా, సృష్టించకపోయినా, పరిస్థితుల వల్ల అసమానత వచ్చినప్పుడు.
    • బలమైన పక్షం నిబంధనల ప్రకారమే వస్తువులు, సేవలు లేదా జీవనోపాధి పొందగలిగి, లేకపోతే అవి లేకుండా ఉండాల్సి వచ్చినప్పుడు.
    • ప్రామాణిక ఫారమ్‌లో dotted line పై సంతకం చేయడం తప్ప అర్థవంతమైన ఎంపిక లేనప్పుడు.
    రెండు పక్షాలు వ్యాపారులై, ఒప్పందం వాణిజ్యపరమైనదైతే ఈ సూత్రం వర్తించకపోవచ్చు. ప్రతి కేసు దాని సొంత వాస్తవాలపై ఆధారపడుతుంది.
46. గమనిక: ఒక నెల నోటీసుతో శాశ్వత ఉద్యోగి సేవను ముగించే అధికారం ఇచ్చే నియమం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని చెప్పారు. D.T.C. v. D.T.C. Mazdoor Congress మెజారిటీతో ఆ ratio ను సమర్థించి, Regulation 9 రాజ్యాంగ విరుద్ధమని చెప్పింది. అక్కడ K. Ramaswamy, J., Chitty on Contract, 25th Edn., Anson's Law of Contract ను ఉటంకిస్తూ, ఒప్పంద స్వేచ్ఛ సమాన బేరసారాల శక్తిపై ఆధారపడాలని చెప్పారు. standard form contracts లో బలహీన పక్షం consensus ad idem (ఒకే విషయంపై ఒకే అర్థంలో అంగీకారం) పూర్తిగా ఉండకపోవచ్చు (Ramaswamy, J.).
47. గమనిక: USA లో standard form contracts ను Contracts of Adhesion (బలమైన పక్షం రుద్దే standard form contracts) అంటారు. కోర్టు Todd D. Rakoff, 95 Harvard Law Review 1174, పేజీలు 1191, 1193, 1215, 1249 ను సంగ్రహిస్తుంది. బేరసారాల శక్తిలో పెద్ద అసమానత adhesion ఒప్పందానికి ముందస్తు షరతు కాదు. అలాంటి ఫారమ్‌లు అమలు చేయదగినవనే ఊహను కొనసాగిస్తే అవాంఛనీయ ఫలితాలు కొనసాగే ప్రమాదం ఉంది. ఫారమ్ నిబంధనల ప్రజా చట్ట నమూనాను సమర్థించడం కష్టం. Restatement (Second) of Contracts, s. 211 లోని అసమాన బేరసారాల శక్తి, unconscionability సిద్ధాంతాలను కూడా కోర్టు ప్రస్తావిస్తుంది (Ramaswamy, J.).
48. గమనిక: Arthur Leff ను ఉటంకించిన M.A. Eisenberg, The Bargain Principle and Its Limits ను కోర్టు సంగ్రహిస్తుంది. Procedural unconscionability అంటే బేరసారాల ప్రక్రియలో అన్యాయం. Substantive unconscionability అంటే నిబంధనల అన్యాయం. ఒప్పందం చేసిన సమయంలో నిబంధనలు unconscionable గా ఉండేంత ఏకపక్షమా అనేది ప్రాథమిక పరీక్ష. ముప్పై సంవత్సరాలుగా ఉద్భవించిన unconscionability సూత్రం, బేరసారాల సూత్రాన్ని పరిమితం చేస్తుంది. దాని లక్ష్యం అణచివేతను, అన్యాయమైన ఆశ్చర్యాన్ని నివారించడం. బేరసారాల సూత్రంపై పరిమితులు అమలు చేయడానికి ఖర్చవుతుంది, కానీ వాటిని పెట్టకపోతే న్యాయ వ్యవస్థకు ఎక్కువ ఖర్చవుతుందని Eisenberg ముగిస్తారు (Ramaswamy, J.).
49. గమనిక: M.P. Ellinghaus, In Defence of Unconscionability, 78 Yale Law Journal 757, బేరసారాల స్థితులు సంబంధితమని చెప్తారు. అణగారినవారి దోపిడీని నివారించడానికి సహేతుక లేదా సగటు మనిషి పరీక్ష వర్తిస్తుంది. ఈ సిద్ధాంతం మారే సారం ఉన్న అవశేష వర్గం (Ramaswamy, J.).
50. గమనిక: V. Raghunadha Rao v. State of A.P. (Andhra Pradesh High Court), dotted line ఒప్పందమైన A.P. Standard Specifications లోని 11, 29, 59, 62(b), 73 క్లాజులను ఆర్టికల్స్ 14, 19(1)(g) తో పరీక్షించింది. ఒప్పందాన్ని నిర్వహించిన అధికారులకు వివాదాలను పంపే ఆర్బిట్రేషన్ క్లాజ్ 73 ఏకపక్షమని, రాజ్యాంగానికి ultra vires అని ప్రకటించింది. ఆ క్లాజులను ఆర్టికల్ 298 కింద చేసుకున్నారు (Ramaswamy, J.).
51. నిర్ణయం: ఒప్పందం లేదా నిబంధన అసహేతుకం, అన్యాయం, అహేతుకం అని తేలితే, పక్షాల సాపేక్ష బేరసారాల శక్తిని చూడాలని స్థిరపడింది. dotted line contracts (dotted line పై సంతకం చేసే standard form contracts) లో బలహీన పక్షం బేరసారాలు చేయలేదు. అతడు అన్యాయమైన నిబంధనలను అంగీకరించాలి లేదా సేవను శాశ్వతంగా వదులుకోవాలి (Ramaswamy, J.).
52. గమనిక: National Textile Workers' Union v. P.R. Ramakrishnan, సౌభ్రాతృత్వాన్ని, వ్యక్తి గౌరవాన్ని ప్రోత్సహించడానికి Directive Principles కార్పొరేట్ తత్వాన్ని తీర్చిదిద్దాలని మెజారిటీతో చెప్పింది. ఆర్టికల్ 19(1)(g) కింద Industrial Disputes Act s. 25-N ప్రకారం lay off ప్రకటించే యాజమాన్య హక్కు ఆర్టికల్స్ 38, 39A, 41, 43 కు లోబడి ఉంటుందని Workmen of Meenakshi Mills Ltd. v. Meenakshi Mills Ltd. చెప్పింది. కార్మికుల ఆరోగ్య పరిరక్షణకు లోబడి ఆస్బెస్టాస్ పరిశ్రమ వ్యాపార హక్కు ఉంటుందని Consumer Education & Research Centre చెప్పింది (Ramaswamy, J.).
53. నిర్ణయం: అధికారులు, ప్రైవేట్ వ్యక్తులు, పరిశ్రమలు Part IV, Part III, Preamble లోని నిర్దేశాలకు బద్ధులు. వ్యాపార హక్కు ఆ నిర్దేశాలకు, Universal Declaration of Human Rights కు, European Convention of Social Economic and Cultural right కు, Convention on Right to development కు లోబడి ఉంటుంది. సామాజిక భద్రత సామాజిక-ఆర్థిక న్యాయంలో ఒక కోణం, జీవనోపాధి మార్గం (Ramaswamy, J.).
54. గమనిక: వైద్య నివేదిక ప్రతిపాదన అంగీకారానికి ముందస్తు షరతు. LIC దాన్ని తన గుర్తింపు పొందిన వైద్యుల నుండి తీసుకోవచ్చు. ఆరోగ్యంపై సంతృప్తి చెందాక, LIC ప్రతిపాదనను అంగీకరించవచ్చు లేదా తిరస్కరించవచ్చు (Ramaswamy, J.).
55. నిర్ణయం: అన్యాయం ఎక్కడ కనిపించినా అక్కడికి చేరేంత పొడవైనవి కోర్టు చేతులు. దేశ ప్రత్యేక అవసరాలకు తగినట్లు అది ఉపశమనాన్ని మలుస్తుంది. కోర్టు Dwarkanath v. Income Tax Officer, Kanpur; Andi Mukta Trust v. V.R. Rudani; Unni Krishnan v. State of A.P.; Hochtief Gammon v. State of Orissa లను ఉటంకిస్తుంది (Ramaswamy, J.).
56. గమనిక: M.J. Sivani and others v. State of Karnataka (SLP No. 11012/1991, 1995 ఏప్రిల్ 17న నిర్ణయించారు) లో, ప్రజా వినోద ప్రదేశాల లైసెన్సింగ్‌పై నోటిఫికేషన్‌లోని 3(2) అంశం వీడియో గేమ్‌లకు వర్తించదని చెప్పారు. చెల్లని భాగం, చెల్లే భాగంతో విడదీయరానంతగా ముడిపడి ఉంటే తప్ప మొత్తం ఉత్తర్వు పడిపోదని కోర్టు చెప్పింది. కోర్టు చెల్లని భాగాన్ని కొట్టివేసి మిగతాది అమల్లో ఉంచవచ్చు (Ramaswamy, J.).
57. గమనిక: ప్రభుత్వ అధికారులు కాని వ్యక్తులపై కూడా ప్రజా బాధ్యతలను అమలు చేయడానికి mandamus ఇవ్వవచ్చని Praga Tools Corpn. v. C.A. Imanual చెప్పింది. Andi Mukta, Unnikrishnan v. State of A.P. అదే అభిప్రాయం తీసుకున్నాయి. Comptroller & Auditor General of India v. K.S. Jagannathan లో, ఆర్టికల్స్ 14, 16(1), (4) లోని రిజర్వేషన్ నియమం కింద ప్రాధాన్యత వంటి, ప్రభుత్వం స్వీకరించిన directive principles ను అమలు చేయడానికి mandamus అందుబాటులో ఉందని చెప్పారు (Ramaswamy, J.).
58. నిర్ణయం: తమతో ఒప్పందంలో ప్రవేశించమని LIC ని ఆదేశించాలని ప్రతివాదులు కోరడం లేదు. పాలసీ అంగీకారం కోరే వారి privilege, చట్టబద్ధ ఆశ వారి స్వేచ్ఛ. పాలసీని వేతన వర్గానికే పరిమితం చేయడం వివక్షాపూరితమనే ప్రకటన మాత్రమే వారు కోరారు. విశాల వర్గాలకు నిరాకరణ వారి రాజ్యాంగ హక్కులను ఉల్లంఘిస్తుంది. కోర్టు అంగీకరించింది (Ramaswamy, J.).
59. నిర్ణయం: వయస్సు వంటి మిగతా షరతులు చెల్లుబాటవుతాయి. ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ, పేరున్న సంస్థల వేతన వర్గానికే ప్రయోజనాన్ని పరిమితం చేసే నిబంధన రాజ్యాంగ విరుద్ధం. ఇతర షరతులకు లోబడి, అర్హులైన అన్ని జీవితాలకు Table 58 పాలసీని LIC అమలు చేయవచ్చు. The offending part is severable from the rest of the conditions. (Ramaswamy, J.).
60. నిర్ణయం: ఏ రకమైన సాధారణ జీవిత బీమా పాలసీని జారీ చేసినా, public element is inherent in prescription of terms and conditions therein. సమాజంలోని అన్ని వర్గాలకు అందుబాటులో ఉండే నిబంధనలను రూపొందించే ప్రజా బాధ్యత LIC కు, బీమా రంగంలోని ఎవరికైనా ఉంది. అర్హత షరతులు Preamble, ప్రాథమిక హక్కులు, directive principles కు అనుగుణంగా ఉండాలి (Ramaswamy, J.).
61. నిర్ణయం: Table 58 టర్మ్ పాలసీ భారతీయ సమాజంలోని పెద్ద వర్గాలకు అందుబాటులో, ప్రయోజనకరంగా ఉందని ప్రకటించారు. ప్రీమియం రేట్లు కూడా సహేతుకంగా, అందుబాటులో ఉండాలి. High Court ప్రకటన ఏ స్పష్టమైన చట్ట లోపంతోనూ దెబ్బతినలేదు (Ramaswamy, J.).
62. నిర్ణయం: పాలసీని వ్యవహార్యంగా చేయడానికి, ప్రకటించిన చట్టం వెలుగులో LIC ప్రీమియంను సవరించవచ్చు. ఆ సవరణ ఏకపక్షంగా, అన్యాయంగా, అధికంగా, అణచివేసేదిగా ఉండకూడదు. రెండు అప్పీళ్లు కొట్టివేయబడ్డాయి. పక్షాలు తమ ఖర్చులు తామే భరిస్తాయి (Ramaswamy, J.).

B.L. Hansaria, J.

శీర్షికలో Hansaria, J. ధర్మాసనంలో ఉన్నట్లు ఉంది. తీర్పు పాఠం ఆయన వేరే అభిప్రాయాన్ని ఇవ్వలేదు. K. Ramaswamy, J. కోర్టు తీర్పును వెల్లడించారు.

Authorities

• D.S. Nakara v. Union of India, 1983 (2) SCR 165 at p. 185 (Constitution Bench). అనుసరించారు: పెన్షన్ అనర్హమైన కొరత నుండి స్వేచ్ఛ ఇస్తుంది; State చర్య సంక్షేమ సమాజాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవాలి (Ramaswamy, J.).
• Olga Tellis v. Bombay Municipal Corporation, 1985 Supp (2) SCR 51 (Constitution Bench). అనుసరించారు: జీవించే హక్కులో జీవనోపాధి హక్కు ఉంది (Ramaswamy, J.).
• C.E.S.C. Ltd. v. Subhash Chandra Bose, (1992) 1 SCC 441 at p. 462, 30, 32 అంశాలు. అనుసరించారు: సామాజిక న్యాయ హక్కు, ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రాథమికమైనవి (Ramaswamy, J.).
• Consumer Education & Research Centre v. Union of India, JT 1995 (1) SC 637. అనుసరించారు: కార్మికుని ఆరోగ్య హక్కు ఆర్టికల్ 21 లో భాగం; వ్యాపార హక్కులు కార్మికుల ఆరోగ్యానికి లోబడి ఉంటాయి (Ramaswamy, J.).
• Regional Director, ESI Corporation v. Francis De Costa, 1993 Supp (4) SCC 100 at p. 105. అనారోగ్యం, వైకల్యం నుండి భద్రతపై అనుసరించారు (Ramaswamy, J.).
• Murlidhar Dayandeo Kesekar v. Vishwanath Pandu Barde, Civil Appeal No. 952 of 1977, 1995 ఫిబ్రవరి 22న నిర్ణయించారు. అనుసరించారు: పేదల ఆర్థిక సాధికారత ప్రాథమిక హక్కు (Ramaswamy, J.).
• M/s Erusian Equipment & Chemicals Ltd. v. State of West Bengal, 1975 (1) SCC 70 at p. 75, 17 అంశం. అనుసరించారు: State న్యాయంగా, వివక్ష లేకుండా ఒప్పందం చేసుకోవాలి (Ramaswamy, J.).
• Saghir Ahmad v. State of U.P., 1955 (1) SCR 707 (Constitution Bench). ఉటంకించారు: State ప్రైవేట్ వ్యాపారిగా వ్యాపారం చేయవచ్చు (Ramaswamy, J.).
• A. Sanjeevi Naidu v. State of Madras, 1970 (3) SCR 505 (Constitution Bench). ఉటంకించారు: అధికారుల చర్యలు State చర్యలే (Ramaswamy, J.).
• Ramana Dayaram Shetty v. International Airport Authority of India, 1979 (3) SCR 1014 (Constitution Bench). అనుసరించారు: ఒప్పందాలు ఇవ్వడంలో ప్రభుత్వం ప్రైవేట్ వ్యక్తిగా వ్యవహరించలేదు (Ramaswamy, J.).
• Kasturi Lal Lakshmi Reddy v. State of J & K, 1980 (3) SCR 1338. అనుసరించారు: ప్రభుత్వ కార్యకలాపంలో ప్రజా అంశం ఉంది, అది హేతువును, ప్రజా ప్రయోజనాన్ని అనుసరించాలి (Ramaswamy, J.).
• M.C. Mehta v. Union of India, (1987) 1 SCC 395 (Constitution Bench). అనుసరించారు: కార్పొరేషన్లకు రాజ్యాంగ మనస్సాక్షి అవసరం; చట్టం ఎదగాలి (Ramaswamy, J.).
• Administrative Law by Wade, 5th Ed., pp. 513, 514 మరియు 573. ప్రైవేట్ చట్టం, ప్రజా చట్ట పరిహారాలు, judicial review పై ఉటంకించారు (Ramaswamy, J.).
• LIC v. Escorts Ltd., 1985 Supp (3) SCR 909 (Constitution Bench). అనుసరించారు: ప్రజా చట్ట రంగంలో State చర్యను పరిశీలిస్తారు, ప్రైవేట్ చట్ట రంగంలో పరిశీలించరు (Ramaswamy, J.).
• Dwarkadas Marfatia & Sons v. Board of Trustees of the Port of Bombay, 1989 (2) SCR 751. అనుసరించారు: ఒప్పందంలో కూడా ప్రభుత్వ సంస్థకు రాజ్యాంగ మనస్సాక్షి ఉండాలి (Ramaswamy, J.).
• Mahabir Auto Stores v. Indian Oil Corporation, AIR 1990 SC 1031. అనుసరించారు: State ఒప్పందం చేసుకున్నప్పుడు ఆర్టికల్ 14 వర్తిస్తుంది (Ramaswamy, J.).
• Kumari Shrilekha Vidyarthi v. State of U.P., (1991) 1 SCC 212, 22 అంశం. అనుసరించారు: వివాదం ఒప్పందమైనందున ఆర్టికల్ 14 సవాలు నిలవకుండా పోదు (Ramaswamy, J.).
• Food Corporation of India v. M/s Kamdhenu Cattle Feed Industries, (1993) 1 SCC 71 at p. 76, 8 అంశం. చట్టబద్ధ ఆశపై ఉటంకించారు (Ramaswamy, J.).
• Sterling Computers Ltd. v. M & N Publications Ltd., (1993) 1 SCC 445 at p. 464, 28 అంశం. ఉటంకించారు: ప్రజా అంశం ఉన్న వాణిజ్య ఒప్పందాలకు సంబంధిత పరిగణనలు అవసరం (Ramaswamy, J.).
• Union of India v. M/s Graphic Industries Co., (1994) 5 SCC 398. ఉటంకించారు: ఒప్పందంలో ప్రభుత్వ సంస్థలు న్యాయంగా వ్యవహరించాలి (Ramaswamy, J.).
• Menaka Gandhi (తీర్పులో ఉల్లేఖన లేకుండా పేర్కొన్నారు). ఆర్టికల్ 14 ను వర్గీకరణపై అతి ఒత్తిడి నుండి విడిపించిందిగా ఉటంకించారు (Ramaswamy, J.).
• General Assurance Society Ltd. v. Chandumull Jain, 1966 (3) SCR 500. LIC ఆధారపడింది. రాజ్యాంగ ప్రశ్నకు సంబంధం లేదని చెప్పారు (Ramaswamy, J.).
• Gillespie Brothers & Co. Ltd. v. Roy Bowles Transport Ltd., 1973 (1) QB 400. ఒప్పంద స్వేచ్ఛ దుర్వినియోగానికి వ్యతిరేకంగా common law జాగరూకతపై ఉటంకించారు (Ramaswamy, J.).
• Lloyds Bank Ltd. v. Bundy, 1973 (3) All ER 757. బేరసారాల శక్తి అసమానతపై ఉటంకించారు (Ramaswamy, J.).
• A. Schroeder Music Publishing Co. Ltd. v. Macaulay, 1974 (1) WLR 1308. ఉటంకించారు: అన్యాయమైన నిబంధనలు, అసమాన బేరసారాల శక్తి (Ramaswamy, J.).
• Levison and Anr. v. Steam Carpet Co. Ltd., 1978 (1) QB 69. standard forms లోని అసహేతుక నిబంధనలపై ఉటంకించారు (Ramaswamy, J.).
• Photo Production Ltd. v. Securicor Transport Ltd., 1980 AC 827. ఉటంకించారు: సమాన వాణిజ్య పక్షాలు తమ ఒప్పందానికి బద్ధులు (Ramaswamy, J.).
• Central Inland Water Transport Corporation Ltd. v. Brojo Nath Ganguly, 1986 (2) SCR 278 at pp. 369-70. అనుసరించారు: అసమాన పక్షాల ఒప్పందాల్లోని అన్యాయమైన నిబంధనలను కోర్టులు కొట్టివేస్తాయి (Ramaswamy, J.).
• D.T.C. v. D.T.C. Mazdoor Congress, 1990 (1) Supp SCR 142. మెజారిటీ అనుసరించింది: ఒప్పంద స్వేచ్ఛకు సమాన బేరసారాల శక్తి అవసరం (Ramaswamy, J.).
• Chitty on Contracts, 25th Edn., Vol. I, మరియు Anson's Law of Contract, pp. 6-7. D.T.C. లో ఆమోదించారు (Ramaswamy, J.).
• Todd D. Rakoff, Contracts of Adhesion, (1982-83) 95 Harvard Law Review 1174, at pp. 1191, 1193, 1215 మరియు 1249. standard form contracts పై ఉటంకించారు (Ramaswamy, J.).
• M.A. Eisenberg, The Bargain Principle and Its Limits, (1982) 95 Harvard Law Review, Arthur Leff, Unconscionability and the Code, (1967) 115 U. Pa. L. Rev. 485 at p. 494 ను ఉటంకిస్తూ. unconscionability పై ఉటంకించారు (Ramaswamy, J.).
• M.P. Ellinghaus, In Defence of Unconscionability, (1968-69) 78 Yale Law Journal 757. unconscionability పై ఉటంకించారు (Ramaswamy, J.).
• V. Raghunadha Rao v. State of A.P., 1988 (1) Andhra Law Times 461 (Andhra Pradesh High Court). ఉటంకించారు: ఆర్బిట్రేషన్ క్లాజ్ 73 ఏకపక్షమని ప్రకటించారు (Ramaswamy, J.).
• National Textile Workers' Union v. P.R. Ramakrishnan, 1983 (1) SCR 922 (Constitution Bench). ఉటంకించారు: directive principles కార్పొరేట్ తత్వాన్ని నడిపిస్తాయి (Ramaswamy, J.).
• Workmen of Meenakshi Mills Ltd. v. Meenakshi Mills Ltd., 1992 (3) SCC 336. ఉటంకించారు: ఆర్టికల్ 19(1)(g) directive principles కు లోబడి ఉంటుంది (Ramaswamy, J.).
• Dwarkanath v. Income Tax Officer, Kanpur, 1965 (3) SCR 536 at p. 540; Andi Mukta Trust v. V.R. Rudani, 1989 (2) SCC 691 at pp. 699-700; Unni Krishnan v. State of A.P. (తీర్పులో Unnikrishnan v. State of A.P. గా కూడా ఉటంకించారు), 1993 (1) SCC 645 at pp. 693-97; Hochtief Gammon v. State of Orissa, 1975 (2) SCC 649 at p. 656. ఉటంకించారు: కోర్టులు ఉపశమనాన్ని మలుస్తాయి (Ramaswamy, J.).
• M.J. Sivani and others v. State of Karnataka, SLP No. 11012/1991, 1995 ఏప్రిల్ 17న నిర్ణయించారు. అనుసరించారు: చెల్లని భాగాన్ని వేరు చేయవచ్చు (Ramaswamy, J.).
• Praga Tools Corpn. v. C.A. Imanual, 1969 (1) SCC 585 at p. 589. ఉటంకించారు: ప్రజా బాధ్యతలను అమలు చేయడానికి mandamus ఇవ్వవచ్చు (Ramaswamy, J.).
• Comptroller & Auditor General of India v. K.S. Jagannathan, 1986 (2) SCR 17 at pp. 36-40. ఉటంకించారు: ప్రభుత్వం స్వీకరించిన directive principles ను అమలు చేయడానికి mandamus ఇవ్వవచ్చు (Ramaswamy, J.).

ఇవి కూడా పేర్కొన్నారు (చట్టాలు, ఒప్పందాలు, నివేదికలు): Universal Declaration of Human Rights ఆర్టికల్ 25; International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights ఆర్టికల్ 7; Covenant on Right to development; Restatement (Second) of Contracts, ss. 208, 211; German Civil Code, s. 138(2); Unfair Contract Terms Act, 1977; Benjamin Cardozo, The Judicial Process, p. 168; Sezhiyan Committee Report; Rakoff చర్చించిన Leff, Slawson రచనలు.

తీర్పులో footnotes లేవు.

తీర్పు

1. రెండు అప్పీళ్లు కొట్టివేయబడ్డాయి (Ramaswamy, J.).
2. ప్రతిపాదనలను ప్రభుత్వ, పాక్షిక-ప్రభుత్వ, పేరున్న వాణిజ్య సంస్థల ఉద్యోగులకు పరిమితం చేసే Table 58 నిబంధనను కొట్టివేసిన High Court ప్రకటన కొనసాగుతుంది (Ramaswamy, J.).
3. వయస్సు వంటి ఇతర షరతులు చెల్లుబాటవుతాయి. వాటికి లోబడి, అర్హులైన అన్ని జీవితాలకు LIC Table 58 ను అమలు చేయవచ్చు (Ramaswamy, J.).
4. ప్రకటించిన చట్టం వెలుగులో LIC ప్రీమియంను సవరించవచ్చు. ఆ సవరణ ఏకపక్షంగా, అన్యాయంగా, అధికంగా లేదా అణచివేసేదిగా ఉండకూడదు (Ramaswamy, J.).
5. పక్షాలు తమ ఖర్చులు తామే భరిస్తాయి (Ramaswamy, J.).

న్యాయసూత్రం / Ratio

సాధారణ జీవిత బీమా పాలసీ జారీ చేసేటప్పుడు, సమాజంలోని అన్ని వర్గాలకు అందుబాటులో ఉండే సహేతుక, న్యాయమైన నిబంధనలను రూపొందించే ప్రజా బాధ్యత బీమా సంస్థకు ఉంది. స్వయం ఉపాధి, అసంఘటిత రంగాల వంటి పెద్ద వర్గాలను మినహాయించే షరతు ఆర్టికల్ 14 ప్రకారం ఏకపక్షం. ప్రధాన నిర్ణయం: public element is inherent in prescription of terms and conditions therein. రిట్ నిలుస్తుంది, అన్యాయమైన నిబంధనను వేరు చేసి కొట్టివేయవచ్చు.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా విశ్లేషణ.

• అన్యాయమైన నిబంధన judicial review కు లోబడి ఉంటుందని కోర్టు చెప్పింది. రెండు పక్షాలు వ్యాపారులైన వాణిజ్య ఒప్పందంలో అన్యాయ సూత్రం వర్తించకపోవచ్చని కూడా చెప్పింది.
• కోర్టు మిగతా Table 58 షరతులను తాకలేదు. అవి చెల్లుబాటవుతాయని, జోక్యం అవసరం లేదని చెప్పింది.
• రిట్ నిలుస్తుందని కోర్టు చెప్పింది, కానీ ఒప్పంద వివాదాల్లో జాగ్రత్తగా ఉంటానని, ప్రతి కేసు దాని వాస్తవాలపై ఆధారపడుతుందని చెప్పింది.
• ప్రతివాదులతో ఒప్పందాలు చేసుకోవాలని LIC ని కోర్టు ఆదేశించలేదు. నిబంధనపై ప్రకటన మాత్రమే ఇచ్చింది.

ప్రాముఖ్యత

• ప్రభుత్వ సంస్థ అందించే బీమా పాలసీ నిబంధనలకు ఈ కేసు ఆర్టికల్ 14 ను వర్తింపజేస్తుంది.
• Brojo Nath Ganguly లోని, ఇంగ్లీష్ కేసుల్లోని అన్యాయ నిబంధనల సిద్ధాంతాన్ని ఇది భారత ఒప్పంద చట్టంలోకి తెస్తుంది.
• ఒప్పందంలో ప్రజా చట్టం, ప్రైవేట్ చట్టం విభజన సన్నగా ఉందని ఇది చూస్తుంది.
• ఆక్షేపణీయ నిబంధనను వేరు చేసి, మిగతాదాన్ని ఉంచే కోర్టు అధికారాన్ని ఇది చూపిస్తుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• మొదట నియమం: ప్రజలకు బీమా అందించే ప్రభుత్వ సంస్థ ఆర్టికల్ 14 కు అనుగుణంగా నిబంధనలను రూపొందించాలి. పెద్ద వర్గాలను మినహాయించే నిబంధన ఏకపక్షం.
• ప్రజా అంశం ఉన్న నిబంధనలపై, ఒప్పందం కుదరక ముందే రిట్ పిటిషన్ నిలుస్తుంది. ఉచ్చు: ప్రతి కేసు దాని వాస్తవాలపై ఆధారపడుతుందని కోర్టు చెప్పింది.
• అసమాన బేరసారాల శక్తి ఉన్న పక్షాల మధ్య ఒప్పందంలోని అన్యాయమైన నిబంధనను కోర్టులు కొట్టివేస్తాయి. వ్యాపారుల మధ్య వాణిజ్య ఒప్పందంలో ఈ సూత్రం వర్తించకపోవచ్చు.
• ఆక్షేపణీయ నిబంధన వేరు చేయదగినది. ఇతర షరతులు అలాగే ఉంటాయి.
• ఉపశమనం ఒక ప్రకటన. LIC ఇంకా ప్రీమియం సవరించవచ్చు, కానీ ఏకపక్షంగా లేదా అధికంగా కాదు.
• Standard form (dotted line) ఒప్పందాలు: బలహీన పక్షం సమ్మతి లేకపోవచ్చు. అతడు అంగీకరించాలి లేదా సేవ లేకుండా ఉండాలి.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.