Free Legal Aid Cell Shri Sugan Chand Aggarwal v. Govt. of NCT of Delhi (ఫ్రీ లీగల్ ఎయిడ్ సెల్ v. ఢిల్లీ ప్రభుత్వం)

ఒక ప్రజా కార్యకర్తల సంఘం, పండుగలు, పెళ్లిళ్లలో బాణసంచా, లౌడ్‌స్పీకర్ల వల్ల వచ్చే noise pollution (ప్రజలకు హాని చేసే అవాంఛిత లేదా అధిక శబ్దం) విషయంలో చర్య తీసుకోవాలని ఢిల్లీ హైకోర్టును కోరింది. కోర్టు noise pollution అంటే ఏమిటో వివరించింది, ఇప్పటికే ఉన్న నియమాలను పేర్కొంది, లౌడ్‌స్పీకర్ నియమం అమలుపై ఒక ఆదేశం ఇచ్చింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పక్షకారులు

Free Legal Aid Cell Shri Sugan Chand — పిటిషనర్. ఇది ప్రజా కార్యకర్తల సంఘం. ప్రజా ప్రయోజనార్థం పిటిషన్ దాఖలు చేసింది (పేరా 1).

Government of NCT of Delhi మరియు ఇతరులు — ప్రతివాదులు. ప్రభుత్వం తరఫున Mr. Shali వాదించారు. ఢిల్లీ పోలీసు సర్క్యులర్ల గురించి, అలాగే ఢిల్లీలో బాణసంచా తయారీ లేదని సూచన మేరకు కోర్టుకు చెప్పారు (పేరాలు 7–8).

విచారణ చరిత్ర

1. ప్రజా కార్యకర్తల సంఘం ఈ పిటిషన్‌ను ఢిల్లీ హైకోర్టులో ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్గా (ప్రజల ప్రయోజనం కోసం వేసే కేసు) దాఖలు చేసింది (పేరా 1).
2. Arijit Pasayat, C.J. మరియు D.K. Jain, J. లతో కూడిన Division Bench దీన్ని విచారించింది. ప్రధాన న్యాయమూర్తి 23 July 2001 తేదీన ఉత్తర్వు రాశారు.
3. కోర్టు writ petition ను తదనుగుణంగా పరిష్కరించింది (పేరా 26).
4. తీర్పులో writ petition నంబర్ లేదు. దిగువ కోర్టు నిర్ణయం ఏదీ నమోదు కాలేదు.

వాస్తవాలు

1. పిటిషనర్ ఒక ప్రజా కార్యకర్తల సంఘం. అది ప్రజా ప్రయోజనార్థం పిటిషన్ దాఖలు చేసింది (పేరా 1).
2. పండుగలు, పెళ్లిళ్లలో బాణసంచా ప్రదర్శించి, కాల్చేవారు. పెద్దలు, పిల్లలు శారీరక, మానసిక హాని అనుభవించారు (పేరా 1).
3. పెద్ద శబ్దం చేసే పేలుడు బాణసంచా, ఇతర గట్టిగా మోగే పరికరాలు ప్రమాదకరమైన noise pollution కలిగించాయి (పేరా 1).
4. లౌడ్‌స్పీకర్లను విచక్షణ లేకుండా వాడారు. noise pollution పౌరుల మానసిక, శారీరక ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీసే నిత్య సమస్యగా మారింది (పేరా 1).
5. Deputy Commissioner of Police, Head Quarters, Delhi నిర్దిష్ట సూచనలు ఇచ్చినా శబ్దం కొనసాగింది (పేరా 1).
6. శబ్ద కాలుష్యం కలిగే తీరు, ఆరోగ్యంపై దాని ప్రభావం తీవ్ర ఆందోళన కలిగించే విషయమని పిటిషనర్ చెప్పారు (పేరా 1).
7. ప్రభుత్వ న్యాయవాది, ఢిల్లీ పోలీసులు పత్రికల్లో సర్క్యులర్లు ప్రకటించారని చెప్పారు. లౌడ్‌స్పీకర్లు, ఇతర బిగ్గరగా వినిపించే సంగీత వ్యవస్థలు నిషేధమని అవి ప్రజలకు తెలిపాయి (పేరా 7).
8. ఢిల్లీలో బాణసంచా తయారీ జరగడం లేదని న్యాయవాది సూచన మేరకు చెప్పారు (పేరా 8).

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

తీర్పు వివాదాంశాలను రూపొందించలేదు. కోర్టు పరిశీలించిన అంశాల నుండి కింది ప్రశ్నలు తీసుకున్నాం.

1. కాలుష్యం అంటే ఏమిటి, noise pollution అంటే ఏమిటి (పేరాలు 2–3)?
2. శబ్దాన్ని, బాణసంచాను నియంత్రించే భారతీయ, ఇంగ్లీష్ చట్టాలు ఏవి (పేరాలు 5–11, 19–20)?
3. ఆర్టికల్స్ 19(1), 25 లౌడ్‌స్పీకర్లను అనుమతిస్తాయా, వాటి కింద శబ్దాన్ని పరిమితం చేయవచ్చా (పేరాలు 12–13)?
4. సహేతుక పరిమితిని మించిన శబ్దం ఆర్టికల్ 21కి విరుద్ధమా (పేరా 24)?
5. శబ్దాన్ని నియంత్రించడానికి ఏ చర్యలు, ఆదేశాలు అవసరం (పేరా 25)?

వాదనలు

పిటిషనర్ తరఫున:

• పండుగలు, పెళ్లిళ్లలో బాణసంచా పెద్దలకు, పిల్లలకు శారీరక, మానసిక హాని కలిగిస్తుంది (పేరా 1).
• లౌడ్‌స్పీకర్లను విచక్షణ లేకుండా వాడుతున్నారు. శబ్దం పౌరుల మానసిక, శారీరక ఆరోగ్యానికి హాని చేస్తోంది (పేరా 1).
• Deputy Commissioner of Police, Head Quarters, Delhi నిర్దిష్ట సూచనలు ఇచ్చినా శబ్దం కొనసాగుతోంది (పేరా 1).
• తీర్పు నమోదు చేసిన పిటిషనర్ వాదనలో ఏ తీర్పులనూ ఆధారంగా చూపలేదు.

ప్రతివాదుల (Government of NCT of Delhi) తరఫున:

• లౌడ్‌స్పీకర్లు, బిగ్గరగా వినిపించే సంగీత వ్యవస్థలు నిషేధమని ఢిల్లీ పోలీసులు పత్రికల్లో సర్క్యులర్లు ప్రకటించారని Mr. Shali చెప్పారు (పేరా 7).
• ఢిల్లీలో బాణసంచా తయారీ జరగడం లేదని ఆయన సూచన మేరకు చెప్పారు (పేరా 8).
• ప్రతివాదుల వాదనలు దీనికి మించి నమోదు కాలేదు.

కోర్టు తార్కికం

కోర్టు అభిప్రాయం (Arijit Pasayat, C.J., ధర్మాసనం తరఫున)

• 1. Noted: పోలీసు సూచనలు ఉన్నా బాణసంచా, లౌడ్‌స్పీకర్ల వల్ల ప్రమాదం, noise pollution కలుగుతున్నాయని పిటిషన్ ఫిర్యాదు చేసింది. (పేరా 1)
• 2. Noted: కోర్టు Random House Dictionary నుండి pollute అనే పదానికి నిఘంటు అర్థం ఇచ్చింది. అంటే మురికి చేయడం, అశుద్ధం చేయడం, అపవిత్రం చేయడం. (పేరా 2)
• 3. Noted: Halsbury's ఇచ్చిన pollution నిర్వచనం (పర్యావరణం కలుషితం కావడం) నీటికి మాత్రమే వర్తిస్తుంది. సాధారణ కాలుష్యాన్ని అది కవర్ చేయదు. (పేరా 2)
• 4. Noted: noise pollution అంటే వాతావరణంలోని అవాంఛిత ధ్వని మాత్రమే. దానికి ఆహ్లాదకర గుణం లేనందున అది అవాంఛితం. (పేరా 2)
• 5. Held: noise అనేది ధ్వనే, కానీ ధ్వని ప్రభావాలు అవాంఛనీయంగా మారినప్పుడు అది కాలుష్యం అవుతుంది. Noted: Encyclopedia Britannica noise ను ఏ అవాంఛిత ధ్వనినైనా అంటుంది. Encyclopedia Americana, noise by definition is unwanted sound అని చెబుతుంది. (పేరా 2)
• 6. Noted: పరిస్థితులు ఇబ్బంది కలిగిస్తే ఏ ధ్వనైనా noise అవుతుంది. ఏకాగ్రత పెట్టాలనుకునే లేదా నిద్రపోవాలనుకునే వ్యక్తికి మధురమైన సంగీతం కూడా noise. (పేరా 2)
• 7. Noted: కోర్టు Richard Maybe రాసిన Handbook on Pollution ను ఉటంకించింది. కాలుష్యానికి మూల కారణం మనుషులు నిర్మించుకున్న ప్రపంచం, ఎంత ఖర్చయినా పురోగతిని ఆలోచన లేకుండా ఆరాధించడం. కాలుష్యం ఒక పురోగతి సంక్షోభం. (పేరా 2)
• 8. Noted: పర్యావరణ చట్టాలు బాధితులైన వ్యక్తులకు తగినన్ని పరిహారాలు ఇవ్వలేకపోయాయి. వాటి criminal liability సాధారణమైనది, బాధితులకు పెద్దగా ఉపయోగపడదు. (పేరా 3)
• 9. Noted: noise pollution పై స్వతంత్ర చట్టం లేదు. (పేరా 3)
• 10. Noted: noise pollution పై సుప్రీంకోర్టు ఇటీవల Church of God (Full Gospel) in India v. K.K.R. Majestic Colony Welfare Association కేసులో విచారణ చేసింది. (పేరా 4)
• 11. Noted: కేంద్ర ప్రభుత్వం Environment (Protection) Act, 1986 కింద, Environment (Protection) Rules, 1986 లోని rule 5తో కలిపి, Noise Pollution (Regulation and Control) Rules, 2000 ను రూపొందించింది. (పేరా 5)
• 12. Noted: rule 3 ఒక Scheduleలో ప్రాంతం లేదా జోన్ వారీగా శబ్దానికి ambient air quality standards నిర్ణయిస్తుంది. పగటి సమయం ఉదయం 6.00 నుండి రాత్రి 10.00 వరకు, రాత్రి సమయం రాత్రి 10.00 నుండి ఉదయం 6.00 వరకు. (పేరా 5)
• 13. Noted: Schedule ఒక silence zone ను (సమర్థ అధికారం నిశ్శబ్ద ప్రాంతంగా ప్రకటించిన ప్రాంతం) ఆసుపత్రులు, విద్యా సంస్థలు, కోర్టుల చుట్టూ కనీసం 100 మీటర్ల ప్రాంతంగా నిర్వచిస్తుంది. మిశ్రమ ప్రాంతాలను సమర్థ అధికారం నాలుగు వర్గాల్లో ఒకటిగా ప్రకటించవచ్చు. (పేరా 5)
• 14. Noted: rule 4 ప్రకారం ఏ ప్రాంతంలోనైనా శబ్ద స్థాయిలు Schedule ప్రమాణాలను మించకూడదు. శబ్ద నియంత్రణ అమలుకు, ప్రమాణాల పాటింపుకు అధికార సంస్థ బాధ్యత వహిస్తుంది. (పేరా 6)
• 15. Noted: rule 5 ప్రకారం లౌడ్‌స్పీకర్ లేదా public address system వాడటానికి అధికార సంస్థ నుండి లిఖిత అనుమతి కావాలి. రాత్రి 10.00 నుండి ఉదయం 6.00 వరకు వాటిని వాడకూడదు. లోపలి సమాచారం కోసం మూసిన ప్రాంగణాల్లో (auditoria, conference rooms, community halls, banquet halls) మాత్రమే మినహాయింపు. (పేరా 6)
• 16. Noted: silence zone లో నేరాలకు rule 6 జరిమానా విధిస్తుంది. అవి సంగీతం వాయించడం లేదా sound amplifiers వాడటం, డప్పు కొట్టడం లేదా హార్న్ మోగించడం, జనాన్ని ఆకర్షించే ప్రదర్శనలు చేయడం. (పేరా 6)
• 17. Noted: శబ్దం ప్రమాణాన్ని 10 dB(A) లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మించితే ఎవరైనా అధికార సంస్థకు ఫిర్యాదు చేయవచ్చని rule 7 చెబుతుంది. అధికార సంస్థ ఫిర్యాదుపై నియమాలు, ఇతర చట్టం ప్రకారం చర్య తీసుకోవాలి. (పేరా 6)
• 18. Noted: సంగీతం, లౌడ్‌స్పీకర్ల శబ్దాలు, శబ్దం చేసే వ్యాపారాలను నివారించడానికి లేదా నియంత్రించడానికి అధికార సంస్థ లిఖిత ఉత్తర్వులు ఇవ్వవచ్చని rule 8 చెబుతుంది. పోలీస్ స్టేషన్ అధికారి నివేదిక లేదా ఇతర సమాచారం ఆధారంగా, ఇబ్బంది, భంగం, అసౌకర్యం లేదా హానిని నివారించడానికి అది చర్య తీసుకోవచ్చు. (పేరా 6)
• 19. Noted: అధికార సంస్థ తన ఉత్తర్వును స్వయంగా లేదా దరఖాస్తుపై రద్దు చేయవచ్చు, మార్చవచ్చు. దరఖాస్తును పరిష్కరించే ముందు దరఖాస్తుదారుని వినాలి. తిరస్కరిస్తే కారణాలు నమోదు చేయాలి. (పేరా 6)
• 20. Noted: rule 2(c) ప్రకారం District Magistrate, Police Commissioner ప్రమాణాలను కాపాడే యంత్రాంగంలో భాగం. నియమాలు వారిని authority గా పేర్కొంటాయి. (పేరా 7)
• 21. Noted: Explosives Act, 1884 పేలుడు పదార్థాల తయారీ, స్వాధీనం, వాడకం, అమ్మకం, రవాణా, దిగుమతి, ఎగుమతిని నియంత్రిస్తుంది. బాణసంచా లావాదేవీలు దీని పరిధిలోకి వస్తాయి. (పేరా 8)
• 22. Noted: Explosives Rules, 1983 లోని rule 87 లైసెన్స్ పొందిన కర్మాగారం లేదా ప్రాంగణం తప్ప ఇతర చోట్ల పేలుడు పదార్థాల తయారీని నిషేధిస్తుంది. rule 113 నిల్వ, స్వాధీనం, అమ్మకం, వాడకాన్ని నియంత్రిస్తుంది. దానికి Controller of Explosives నుండి లైసెన్స్ కావాలి. (పేరా 8)
• 23. Noted: DCP (Licensing) 50 కిలోల వరకు బాణసంచా, 400 కిలోల వరకు Chinese sparklers నిల్వకు అనుమతి ఇవ్వగలరు. అంతకంటే ఎక్కువకు Controller అనుమతి కావాలి. (పేరా 8)
• 24. Noted: భద్రతా చర్యలు rules 113 నుండి 128లో ఉన్నాయి. లైసెన్స్ ఇచ్చే ముందు no objection certificate కావాలని rule 154 చెబుతుంది. ఢిల్లీలో అది Municipal Corporation of Delhi, Delhi Fire Service, స్థానిక పోలీసుల నుండి వస్తుంది. వాణిజ్య ప్రాంతాల్లో స్వాధీనం, నిల్వ, అమ్మకం స్థలాన్ని MCD చూస్తుంది. (పేరా 8)
• 25. Noted: ఇంగ్లండ్‌లో Noise Abatement Act, 1960 లోని కొంత భాగాన్ని Control of Pollution Act, 1974 భర్తీ చేసింది. దాని Part III (Section 57 నుండి 74) శబ్ద నియంత్రణ గురించి. (పేరా 9)
• 26. Noted: ఆ చట్టంలోని Section 58 ప్రకారం, Bandbury Urban Sanitary Authority v. Page ప్రకారం, శబ్దం సాధారణ చట్టపరమైన అర్థంలో nuisance (సౌకర్యానికి లేదా ఆస్తి వినియోగానికి అన్యాయమైన భంగం) కావాలి. nuisance public అయి ఉండనక్కర్లేదు. వ్యక్తిగత సౌకర్యానికి భంగం చాలు. (పేరా 9)
• 27. Noted: private nuisance సాధారణంగా అది వచ్చే భూమి స్వాధీనం, నియంత్రణను ఊహిస్తుంది. శబ్దం nuisance అవునా కాదా అనేది స్థాయి ప్రశ్న. Christle v. Davey ప్రకారం దురుద్దేశంతో చేసిన శబ్దాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు. (పేరా 9)
• 28. Noted: 1974 చట్టంలోని Section 62 వీధి శబ్దానికి పరిపూర్ణ నియంత్రణ అని, భారత చట్టం దాన్ని అనుసరించాలని కోర్టు వర్ణించింది. Street means a highway or other road, footway, square or court open to the public. (పేరా 10)
• 29. Noted: Section 62(1) సాయంత్రం 9 నుండి ఉదయం 8 వరకు వీధిలో లౌడ్‌స్పీకర్‌ను నిషేధిస్తుంది. ఇతర సమయాల్లో వినోదం, వ్యాపారం ప్రకటనల కోసం వాడడాన్ని, public telephone system లో భాగమైన లౌడ్‌స్పీకర్‌ను కూడా నిషేధిస్తుంది. Clauses (d) నుండి (g) మినహాయింపులను ఇస్తాయి. (పేరా 10)
• 30. Noted: ఇబ్బంది లేకుండా వాహనం సొంత హార్న్ లేదా స్పీకర్ వాడటం మినహాయింపుల్లో ఉంది. రవాణా ప్రకటనలు, ప్రయాణ ప్రదర్శకులు, జాతరలు, అత్యవసర పరిస్థితులు కూడా ఉన్నాయి. (పేరా 10)
• 31. Noted: పాడైపోయే ఆహారాన్ని అమ్మే వాహనం, మధ్యాహ్నం నుండి సాయంత్రం 7 వరకు, ఆహారం అమ్మకానికి ఉందని చూపడానికి మాత్రమే, సహేతుక ఇబ్బంది కలిగించకుండా స్పీకర్ వాడవచ్చు. (పేరా 10)
• 32. Noted: ఇబ్బంది కలిగించేలా రూపొందిన పరికరం ఉంటే చాలని Raymond v. Cook నిర్ణయించింది. వ్యక్తులకు వాస్తవ ఇబ్బంది రుజువు చేయనక్కర్లేదు. (పేరా 10)
• 33. Noted: Section 62 లోని open to the public అంటే ప్రజలకు ప్రవేశం ఉండటమే. Harrison v. Hill, Buchanan v. Motor Insurer's Bureau ప్రకారం, హక్కుగా లేదా సహనంతో ప్రజలకు ప్రవేశం ఉన్న ఏ రోడ్డైనా street లో ఉంటుంది. (పేరా 11)
• 34. Noted: భారతదేశంలో పరిస్థితి వేరు. ఆర్టికల్స్ 19(1), 25 ద్వారా లౌడ్‌స్పీకర్ వాడకానికి ప్రాథమిక హక్కు స్థాయి వస్తుంది. (పేరా 12)
• 35. Noted: ఆర్టికల్ 19(1) వాక్ స్వాతంత్ర్యం, ఆయుధాలు లేకుండా శాంతియుతంగా సమావేశమయ్యే, సంఘాలు ఏర్పరచే, భారతదేశమంతటా స్వేచ్ఛగా తిరిగే హక్కులను ఇస్తుంది. (పేరా 12)
• 36. Noted: (a), (b), (c), (d) హక్కులు సహేతుక పరిమితులకు లోబడి ఉంటాయి. పేర్కొన్న కారణాలు: భారతదేశ సార్వభౌమత్వం, సమగ్రత; రాష్ట్ర భద్రత; విదేశీ రాజ్యాలతో స్నేహ సంబంధాలు; public order; decency లేదా morality; సాధారణ ప్రజలు; contempt of court (కోర్టును ధిక్కరించడం లేదా అగౌరవించడం); పరువు నష్టం; నేరానికి ప్రేరేపణ. (పేరా 12)
• 37. Noted: సాధారణ ప్రజల కారణం స్వేచ్ఛగా తిరిగే హక్కుకు మాత్రమే వర్తిస్తుందని కోర్టు గమనించింది. ఆ హక్కుకు లౌడ్‌స్పీకర్లతో పెద్దగా సంబంధం లేదు. (పేరా 12)
• 38. Noted: ప్రసంగాలు, పెళ్లి, పుట్టినరోజు సమావేశాలు, జాతరలు, ఊరేగింపులు, shobha yatras, ఎన్నికల ప్రచారాలు లౌడ్‌స్పీకర్లతో కలిసి ఉంటాయి. ఈ హక్కులపై పరిమితులు శబ్దం కాలుష్యకారి అనే కారణంపై కాక ఇతర కారణాలపై ఉన్నాయని కోర్టు గమనించింది. (పేరా 12)
• 39. Noted: లౌడ్‌స్పీకర్ శబ్దంపై నిషేధాన్ని కవర్ చేయగల ఒకే ఒక కారణం decency. ఆ పదానికి నిర్వచనం లేదు. శబ్దం decency కి విరుద్ధమని ఉన్నత న్యాయస్థానం ప్రకటించే వరకు ప్రజలు వేచి ఉండాలి. (పేరా 13)
• 40. Noted: లౌడ్‌స్పీకర్‌కు అనుమతి కావాలని చెప్పే మునిసిపల్ bye-law ఆర్టికల్ 19(1)(a)ను ఉల్లంఘించదు. ఆ హక్కును ఉల్లంఘించకుండా లౌడ్‌స్పీకర్లు, ఇలాంటి పరికరాలను రాష్ట్రం నియంత్రించవచ్చు. (పేరా 13)
• 41. Noted: ఆర్టికల్ 25(1) మనస్సాక్షి స్వాతంత్ర్యాన్ని, మతాన్ని స్వేచ్ఛగా ఆచరించే, ప్రచారం చేసే హక్కును కాపాడుతుంది. ఆ హక్కు public order, morality, ఆరోగ్యానికి లోబడి ఉంటుంది. (పేరా 13)
• 42. Held: ఆ హక్కు ఆరోగ్యానికి లోబడి ఉన్నందున, ఆరోగ్య ప్రయోజనం కోసం లౌడ్‌స్పీకర్ల శబ్దాన్ని నిషేధించవచ్చు. Noted: శబ్దానికి, ఆరోగ్యానికి మధ్య సంబంధాన్ని ఇంకా న్యాయపరంగా నిరూపించాలి. (పేరా 13)
• 43. Noted: విమానాలు, రైళ్లు, కార్లు, రేడియో, టెలివిజన్ కూడా శబ్దాన్ని పెంచుతాయి. మనిషి పర్యావరణానికి అత్యంత ప్రమాదకర కాలుష్యకారిగా ఇప్పుడు noise ను భావిస్తున్నారు. (పేరా 13)
• 44. Noted: శబ్దం చిరాకు కలిగిస్తుంది. అది ధమనులను సంకోచింపజేస్తుంది, adrenaline పెంచుతుంది, గుండె వేగంగా పనిచేసేలా చేస్తుంది. నిరంతర శబ్దం cholesterol పెంచి గుండెపోటు, స్ట్రోక్ ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది. (పేరా 14)
• 45. Noted: అధిక శబ్దం neurosis, నాడీ వ్యవస్థ విచ్ఛిన్నానికి దారితీయవచ్చని ఆరోగ్య నిపుణులు చెబుతారు. విమానాశ్రయాల దగ్గర ఉండేవారిలో భావోద్వేగ సమస్యలు ఎక్కువ. (పేరా 14)
• 46. Noted: శబ్దం పిల్లల్లో వినికిడి సమస్యలు కలిగిస్తుంది. వారిని చిరాకుగా, అతిచురుగ్గా చేస్తుంది, మానసిక సామర్థ్యాల ఎదుగుదలను నెమ్మదింపజేస్తుంది. (పేరా 14)
• 47. Noted: విమానాశ్రయాల దగ్గర పుట్టుక లోపాలు, మృత శిశు జననాలు, తక్కువ బరువు ఎక్కువని అధ్యయనాలు తేల్చాయి. Dr. Nowall Jones చేసిన Los Angeles లో 2,25,000 కంటే ఎక్కువ జననాల అధ్యయనాన్ని, Heathrow దగ్గర ఇలాంటి ఫలితాలను కోర్టు ఉదహరించింది. (పేరా 14)
• 48. Noted: గర్భిణి నిరంతర శబ్ద ఒత్తిడికి గురైతే శిశు ఎదుగుదల దెబ్బతింటుంది. పరీక్షలు సరైనవి కావచ్చు, కాకపోవచ్చు, కానీ తీవ్రంగా పరిగణించదగినవి. హనుమంతుడి గర్జన లంకలో రాక్షస స్త్రీలకు గర్భస్రావం కలిగించిందని తులసీదాస్ పాడినదాన్ని కోర్టు ప్రస్తావించింది. (పేరా 14)
• 49. Noted: శబ్దాన్ని decibels లో కొలుస్తారు. ఒక decibel వినికిడి మొదలు, 30 గుసగుస స్థాయికి దగ్గర, 60 సాధారణ మాట. 90 decibels కంటే ఎక్కువ నిరంతర శబ్దం వినికిడి నష్టం, మార్చలేని నాడీ మార్పులు కలిగించగలదు. (పేరా 15)
• 50. Noted: World Health Organisation నగరానికి సురక్షిత స్థాయిని 45 decibels గా నిర్ణయించింది. Bombay, New Delhi, Calcutta, Madras సాధారణంగా 90 decibels కంటే ఎక్కువ నమోదు చేస్తాయి. ప్రపంచంలో మూడవ అత్యంత ధ్వనులున్న నగరంగా Bombay ను లెక్కించారు, New Delhi దానిని దగ్గరగా అనుసరిస్తోంది. (పేరా 15)
• 51. Noted: అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ప్రకారం 64 decibels వరకు శబ్దం భరించదగినది. ఇతర దేశాలు శబ్దం రాని వాహనాలు, రోడ్డు పక్క శబ్ద అడ్డంకులు, flyovers బదులు సొరంగాలు, శబ్దం చేసే రవాణాపై పరిమితులు తెచ్చాయి. (పేరా 16)
• 52. Noted: శబ్దానికి రెండు మూలాలు: పారిశ్రామిక, పారిశ్రామికేతర. చాలామంది శబ్దాన్ని దినచర్యలో, ఆధునిక జీవనంలో భాగంగా చూస్తారు కాబట్టి భారతదేశంలో దానిపై ఉద్యమం బలహీనం. ప్రజలు దాని ప్రమాదాలను గుర్తించి, పరిహార చర్యలు తీసుకోవాలి. (పేరా 17)
• 53. Noted: శబ్ద కారణాలు సహజమైనవి, మానవ నిర్మితమైనవి. మానవ నిర్మిత కారణాల్లో యంత్రాలు, ఆటోమొబైల్స్, రైళ్లు, విమానాలు, మత, సామాజిక వేడుకలు, నిర్మాణ పనులు, ప్రసంగాలు, లౌడ్‌స్పీకర్లు ఉన్నాయి. (పేరా 18)
• 54. Noted: శబ్దం నిద్రను, వినికిడిని, సంభాషణను, మానసిక, శారీరక ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. పిచ్చికి కూడా దారితీయవచ్చు. సహజమైన లేదా మానవ నిర్మితమైన శ్రావ్య ధ్వనులను ఎప్పుడూ కాలుష్యంగా పరిగణించలేము. (పేరా 18)
• 55. Noted: భారతదేశంలో నీరు, గాలి కాలుష్యంపై Water (Prevention and Control of Pollution) Act, 1974, Air (Prevention and Control of Pollution) Act, 1981 అనే ప్రత్యేక చట్టాలు ఉన్నాయి. noise pollution పై స్వతంత్ర చట్టం లేదు. (పేరా 19)
• 56. Noted: Environment (Protection) Act అమలైన తర్వాత noise పై దృష్టి పడింది. స్వయం సమగ్ర చట్టం చేయకుండా, Air (Prevention and Control of Pollution) Amendment Act, 1987 noise ను air pollutant నిర్వచనంలో చేర్చింది. (పేరా 19)
• 57. Noted: 1972 జూన్ Stockholm సదస్సు నిర్ణయాన్ని అమలు చేయడానికి Air Act, 1981 ను ఆర్టికల్ 253 కింద చేశారు. Section 2(a) air pollutant ను, వాతావరణంలో హానికరమైన లేదా హానికరం అయ్యే ఘన, ద్రవ లేదా వాయు పదార్థంగా నిర్వచించింది. (పేరా 20)
• 58. Noted: 1987 సవరణలోని Section 2(1) తర్వాత air pollutant నిర్వచనం ఇలా ఉంది: any solid, liquid or gaseous substance, including noise, present in the atmosphere. (పేరా 20)
• 59. Noted: పరిశ్రమలకు, పరిసర శబ్దానికి నిర్దిష్ట శబ్ద ప్రమాణాలను Air Pollution Board తయారు చేస్తోంది. Bureau of Indian Standards కూడా కొత్త ప్రమాణాలపై పని చేస్తోంది. (పేరా 21)
• 60. Noted: పచ్చని చెట్లు ధ్వనిని గ్రహిస్తాయి, వీధి చెట్లు sonic bangs ను గ్రహిస్తాయి. వాహనాలకు సమర్థవంతమైన mufflers లేదా silencers తప్పనిసరిగా అమర్చాలి. (పేరా 21)
• 61. Noted: ఎక్కువ కాలం 90 decibels కంటే ఎక్కువ శబ్దం వినికిడి నష్టాన్ని, నాడీ, జీర్ణ, జీవక్రియ రుగ్మతలను కలిగించగలదు. 150 decibels ఒక్కసారి వినడం కూడా చెవికి శాశ్వత గాయం చేస్తుందని అంటారు. (పేరా 21)
• 62. Noted: పర్యావరణ పరిస్థితిని అత్యవసర పరిస్థితిగా చూడాలని కోర్టు చెప్పింది. కాలుష్యాన్ని ఇప్పటికీ తడబడే చట్టాలు, కపట అమలు, సహాయక వ్యాఖ్యానాల అంశంగా చూస్తున్నారని అపెక్స్ కోర్టు అన్నదాన్ని ఉటంకించింది. (పేరా 22)
• 63. Noted: పరిహారం లెక్కించడానికి వీలుగా పర్యావరణ చట్టాలను మెరుగుపరచాలి. పారిశ్రామికవేత్తలకు ప్రోత్సాహకాలు, సామాన్యులకు విద్య ద్వారా ఉల్లంఘనలు అనవసరమయ్యేలా వాటిని పునఃమూల్యాంకనం చేయాలి. (పేరా 22)
• 64. Noted: శబ్దం nuisance అవవచ్చు. అప్పుడు దానికి కారణమైన వ్యక్తిని injunction (ఒక చర్యను ఆపమని కోర్టు ఇచ్చే ఉత్తర్వు) ద్వారా నిలువరించవచ్చు. శబ్దం వ్యాపారం నుండి వచ్చినా ఇది వర్తిస్తుంది. (పేరా 23)
• 65. Noted: Gotham Construction Co. v. Amulya Krishna Ghose కేసులో ఉక్కు రేకులను సుత్తులతో కొట్టడం వల్ల వచ్చిన శబ్దమే nuisance. వాది, పొరుగువారికి తగిన ఉపశమనాన్ని డబ్బు ఇవ్వలేదని తీర్పు ఇచ్చారు. (పేరా 23)
• 66. Noted: వాస్తవ అసౌకర్యం విషయంలో కోర్టు నిపుణులకే నిపుణుడని నివేదిక చెబుతుంది. నాలుగు పౌండ్ల వరకు సుత్తులతో ఉక్కు రేకులను కొడితే భయంకర శబ్దం వస్తుందా అనే దానికి నిపుణుల అభిప్రాయం అవసరం లేదు. (పేరా 23)
• 67. Held: శబ్దం ఉండే ప్రాంతంలో ఒక సందర్భంలో వ్యక్తి injunction కోరవచ్చు. ప్రతివాది ప్రాంగణంలోని యంత్రం, పరికరం లేదా ప్రదర్శన శబ్దాన్ని గణనీయంగా పెంచాలి. అది వాది ఇంటి శారీరక సౌకర్యాన్ని కూడా గణనీయంగా దెబ్బతీయాలి. (పేరా 23)
• 68. Held: శబ్దం ద్వారా గాలి, నీరు లేదా వాతావరణ కాలుష్యం nuisance అనే common law లో భాగమే, దాని నుండి వేరు కాదు. 1981, 1974, 1986 చట్టాలు ఉన్నా ఇది కొనసాగుతుంది. Noted: ఆ చట్టాలు కాలుష్య నియంత్రణను సామాజిక న్యాయం అనే విశాల చట్రంలో ఉంచాయి. (పేరా 23)
• 69. Noted: ఆరోగ్యంపై శబ్ద ప్రభావానికి న్యాయవ్యవస్థ ఇవ్వాల్సినంత శ్రద్ధ ఇంకా ఇవ్వలేదు. (పేరా 24)
• 70. Held: కాలుష్యం అంటే వ్యక్తి హక్కుకు గణనీయమైన హాని కలిగించే విధంగా పర్యావరణాన్ని అక్రమంగా కలుషితం చేయడం. noise పర్యావరణాన్ని కలుషితం చేస్తుంది, nuisance కలిగిస్తుంది, ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది కాబట్టి దాన్ని కాలుష్యకారిగా పరిగణించవచ్చు. అది "would, therefore, offend Article 21, if it exceeds a reasonable limit". (పేరా 24)
• 71. Noted: పర్యావరణ అనుకూల సాంకేతికత, శబ్ద పరిమితుల్లో రూపొందించిన యంత్రాలు, శబ్దం రాని రోడ్లు, రోడ్ల వెంట, కర్మాగారాల బయట చెట్లు, సదస్సుల ద్వారా ప్రజా అవగాహనతో శబ్దాన్ని అరికట్టవచ్చు. (పేరా 25)
• 72. Noted: దేవుడు చెవిటివాడు కాదు కాబట్టి దేవాలయాలను ప్రశాంతంగా, శబ్దరహితంగా ఉంచాలి. విమాన ప్రయాణాలను శబ్దం తగ్గేలా ప్రణాళిక చేయాలి. శబ్ద కాలుష్యంలోని అన్ని అంశాలను నియంత్రించే Noise Code ను చేయవచ్చు. (పేరా 25)
• 73. Noted: noise pollution ప్రమాద స్థాయిని దాటిందని, smog లాగా నెమ్మదిగా చంపే కారకమని కోర్టు చెప్పింది. తక్షణ చర్యలను (i) నుండి (xiii) వరకు జాబితా చేసింది (తీర్పు విభాగం చూడండి). (పేరా 25)
• 74. Noted: rule 5 is "more observed in breach than in observance". Held: ఆదేశం (xiii) లో కోర్టు ఆ నియమానికి విస్తృత ప్రచారం చేయాలని ఆదేశించింది. దాని కఠిన పాటింపునకు ప్రాంతీయ SDMలను బాధ్యులను చేసింది. (పేరా 25(xiii))
• 75. Held: writ petition తదనుగుణంగా పరిష్కరించబడింది. (పేరా 26)

Authorities

• Church of God (Full Gospel) in India v. K.K.R. Majestic Colony Welfare Association and Others — సుప్రీంకోర్టు; noise pollution పై ఇటీవల విచారించిన అపెక్స్ కోర్టు కేసుగా ప్రస్తావన. తీర్పు citation ఇవ్వలేదు. (పేరా 4)
• Bandbury Urban Sanitary Authority v. Page, (1991) 8 QBD 97 (తీర్పులో ముద్రించినట్లు) — ఇంగ్లీష్ చట్టంలోని Section 58 కోసం ప్రస్తావన; శబ్దం సాధారణ చట్టపరమైన అర్థంలో nuisance కావాలి. (పేరా 9)
• Christle v. Davey, (1303) 1 Ch 316 (తీర్పులో ముద్రించినట్లు) — దురుద్దేశంతో చేసిన శబ్దాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటారనే నియమం కోసం ప్రస్తావన. (పేరా 9)
• Raymond v. Cook, (1958) 3 All ER 407 — ఇబ్బంది కలిగించేలా రూపొందిన పరికరం చాలు; వాస్తవ ఇబ్బంది చూపనక్కర్లేదు. (పేరా 10)
• Harrison v. Hill, 1932 SC (JT) 13 — open to the public అనే పదానికి అర్థం కోసం ప్రస్తావన. (పేరా 11)
• Buchanan v. Motor Insurer's Bureau, (1955) 1 All ER 607 — అదే అర్థం కోసం Harrison v. Hill తో కలిపి ప్రస్తావన. (పేరా 11)
• Gotham Construction Co. v. Amulya Krishna Ghose, AIR 1969 Cal 91 — ఉక్కు రేకులను సుత్తులతో కొట్టే శబ్దంపై injunction; అసౌకర్యం విషయంలో కోర్టు నిపుణులకే నిపుణుడు. (పేరా 23)

Also cited in footnotes: none. తీర్పులో footnotes లేవు. తీర్పు ఉటంకించిన ఆధార గ్రంథాలు: Random House Dictionary of the English Language (College Edition, 1977), Halsbury's Laws of England (Fourth Edition, Vol. 38, Vol. 34, paragraph 324), Encyclopedia Britannica (Vol. 16, 1968, p. 558), Encyclopedia Americana, Richard Maybe రాసిన Handbook on Pollution (పేరాలు 2, 9).

ప్రస్తావించిన చట్టాలు, నిబంధనలు

• Environment (Protection) Act, 1986, Environment (Protection) Rules, 1986 లోని rule 5తో — Noise Rules కు మూలం. (పేరా 5)
• Noise Pollution (Regulation and Control) Rules, 2000, rules 2(c), 3, 4, 5, 6, 7, 8, Schedule — పై దశల్లో వివరించాం. (పేరాలు 5–7)
• Explosives Act, 1884; Explosives Rules, 1983, rules 87, 113 నుండి 128, 154 — బాణసంచా, నిల్వను నియంత్రిస్తాయి. (పేరా 8)
• Noise Abatement Act, 1960 (ఇంగ్లండ్), Section 1 — Control of Pollution Act, 1974 లోని Section 11(9) దాన్ని భర్తీ చేసింది. (పేరా 9)
• Control of Pollution Act, 1974 (ఇంగ్లండ్), Part III, Section 57 నుండి Section 74 — శబ్ద నియంత్రణ చర్యలు. (పేరా 9)
• Control of Pollution Act, 1974, Section 58 — శబ్దం సాధారణ చట్టపరమైన అర్థంలో nuisance కావాలి. (పేరా 9)
• Control of Pollution Act, 1974, Section 62 — వీధిలో లౌడ్‌స్పీకర్లను నియంత్రిస్తుంది. (పేరాలు 10–11)
• Street Offences Act, 1959, Section 1(4) — open to the public అనే పదబంధాన్ని వాడుతుంది. (పేరా 11)
• ఆర్టికల్ 19(1)(a) నుండి (d) — వాక్కు, సమావేశం, సంఘం, సంచారం; సహేతుక పరిమితులకు లోబడి. (పేరాలు 12–13)
• ఆర్టికల్ 25(1) — మనస్సాక్షి, మత స్వాతంత్ర్యం; public order, morality, ఆరోగ్యానికి లోబడి. (పేరా 13)
• ఆర్టికల్ 21 — జీవించే హక్కు; సహేతుక పరిమితిని మించిన శబ్దం దీనికి విరుద్ధం. (పేరా 24)
• ఆర్టికల్ 253 — Air Act, 1981 చేయడానికి ఆధారమైన అధికారం. (పేరా 20)
• Water (Prevention and Control of Pollution) Act, 1974 — నీటి కాలుష్యంపై ప్రత్యేక చట్టం. (పేరాలు 19, 23)
• Air (Prevention and Control of Pollution) Act, 1981, Section 2(a) — air pollutant ను నిర్వచిస్తుంది. (పేరా 20)
• Air (Prevention and Control of Pollution) Amendment Act, 1987 (47 of 1987), Section 2(1) — air pollutant నిర్వచనంలో noise ను చేరుస్తుంది. (పేరాలు 19–20)
• Code of Criminal Procedure, 1973 లోని Section 144 — లౌడ్‌స్పీకర్ సమయాలపై నిషేధ ఉత్తర్వులు ఇవ్వడానికి District, Sub-Divisional Magistrates కు అధికారం ఇవ్వాలి. (పేరా 25(iv))

తీర్పు

writ petition తదనుగుణంగా పరిష్కరించబడింది (పేరా 26). 13వ అంశం మాత్రమే ఆదేశంగా (కోర్టు ఆదేశిస్తున్నానని చెప్పింది) వ్యక్తమైంది. 1 నుండి 12 అంశాలు ఏమి చేయవచ్చో లేదా చేయాలో చెప్పే సూచనలు (పేరా 25).

1. భారత ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన శబ్ద ప్రమాణాలను అక్షరాలా, స్ఫూర్తితో కఠినంగా అమలు చేయవచ్చు.
2. noise pollution కోసం ప్రత్యేక కోర్టులను ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
3. కేసులను నిర్ణీత కాల పరిమితిలో నిర్ణయించాలి.
4. అన్ని District Magistrates, Sub-Divisional Magistrates కు Code of Criminal Procedure, 1973 లోని Section 144 కింద నిషేధ ఉత్తర్వులు ఇచ్చే అధికారం ఇవ్వాలి. వీటితో మత స్థలాల్లో, ఇతర సామాజిక కార్యక్రమాల్లో లౌడ్‌స్పీకర్ సమయాలను పరిమితం చేయవచ్చు.
5. పాఠశాల, కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయ స్థాయిల్లో పర్యావరణ పరిరక్షణను తప్పనిసరి చేయాలి.
6. పత్రికలు, మీడియా noise pollution ప్రభావాలను, పరిష్కారాన్ని ప్రచారం చేయాలి.
7. జిల్లా పరిపాలన, Pollution Control Boards చట్టబద్ధ నిబంధనలను (అవి తక్కువే అయినా) కఠినంగా పాటించేలా మార్గాలు రూపొందించాలి.
8. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తగిన చట్టాన్ని పరిశీలించాలి. ఈ ముప్పు నిశ్శబ్దంగా కనిపించినా భవిష్యత్తులో చెవిటి తరాన్ని సృష్టించగలదు.
9. పరిస్థితిని కాలానుగుణంగా సమీక్షించి పరిష్కారాలు సూచించే శాశ్వత పర్యవేక్షణ సంస్థలు ఉండాలి. వాటి కూర్పును కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయిస్తుంది.
10. మత పండుగలు, పెళ్లి ఊరేగింపుల్లో బాణసంచాను సక్రమంగా నియంత్రించాలి. నివాస ప్రాంతాల్లో ప్రాణానికి, ఆస్తికి ప్రమాదం ఉండకూడదు.
    • పెళ్లి ఊరేగింపుల్లో బహిరంగ వీధుల్లో బాణసంచా నిషిద్ధం.
    • Anars, phuljaris వంటి వాటిని పరిమితంగా, పెళ్లి జరిగే చోట చుట్టూ కనీసం 100 మీటర్ల బహిరంగ ప్రదేశంలో అనుమతించవచ్చు.
11. అనుమతించిన వాడకం నిర్దిష్ట సమయాల్లోనే ఉండాలి. silence zones, ఆసుపత్రులు, nursing homes, ఇతర ఆరోగ్య కేంద్రాల్లో అనుమతించకూడదు.
12. చిన్న పిల్లలు ప్రమాదకర బాణసంచా వాడకూడదని, సురక్షితంగా ఎలా వాడాలని పత్రికలు, ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా కాలానుగుణంగా చూపాలి.
13. ఆదేశం: Noise Rules కింద అధికారం ఉన్న సంస్థ rule 5 కు కనీసం ఆరు జాతీయ దినపత్రికల్లో ప్రకటనల ద్వారా విస్తృత ప్రచారం ఇవ్వాలి.
    • ప్రాంతీయ S.D.M.s ఆ నియమం అక్షరాలా, స్ఫూర్తితో కఠినంగా అమలయ్యేలా చూడాలి.
    • ఏ లోపమైనా దుష్ప్రవర్తన. లోపం చేసిన అధికారిపై క్రమశిక్షణ చర్యతో పాటు కోర్టు ఉత్తర్వును ఉల్లంఘించినందుకు చర్య తీసుకోవచ్చు.

తీర్పు costs గురించి ప్రస్తావించలేదు.

న్యాయసూత్రం / Ratio

• కాలుష్యం అంటే వ్యక్తి హక్కుకు గణనీయమైన హాని కలిగించేలా పర్యావరణాన్ని అక్రమంగా కలుషితం చేయడం. noise ను కాలుష్యకారిగా పరిగణించవచ్చు. అది సహేతుక పరిమితిని మించితే ఆర్టికల్ 21కి విరుద్ధం.
• కాలుష్య నియంత్రణ చట్టాల తర్వాత కూడా శబ్దం ద్వారా కాలుష్యం nuisance అనే common law లో భాగంగా ఉంటుంది.
• లౌడ్‌స్పీకర్లపై rule 5 పాటింపు కంటే ఉల్లంఘనే ఎక్కువగా ఉందని కోర్టు గమనించింది. ఆ నియమానికి ప్రచారం ఇవ్వాలని ఆదేశించి, దాని అమలుకు ప్రాంతీయ SDMలను బాధ్యులను చేసింది (పేరా 25(xiii)).

Key holding: noise "would, therefore, offend Article 21, if it exceeds a reasonable limit" (పేరా 24).

తదుపరి పరిణామాలు

In Re: Noise Pollution v. Forum, Prevention of Environment and Sound Pollution, (In Re: Noise Pollution — Restricting use of loudspeakers), Writ Petition (Civil) No. 72 of 1998, Supreme Court of India, decided 18 July 2005

• ధర్మాసనం: R.C. Lahoti, C.J.I. మరియు Ashok Bhan, J. ఈ తీర్పుకు సంఖ్యా పేరాలు లేవు, కాబట్టి దాని భాగాల ప్రకారం ప్రస్తావిస్తున్నాం.
• Part I కి ముందున్న భాగంలో, P.A. Jacob v. Superintendent of Police, Kottayam, AIR (1993) Kerala 1 అనే కేరళ తీర్పుతో కలిపి ఈ కేసును పేరుతో ప్రస్తావించింది.
• రెండు హైకోర్టు తీర్పులు కూడా noise pollution లేని వాతావరణంలో జీవించే హక్కును ఆర్టికల్ 21 హామీగా సమర్థించాయని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది.
• వాటి తార్కికాన్ని, ముఖ్యంగా ఆర్టికల్ 21 వివరణను, అవి నిర్దేశించిన న్యాయసూత్రాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించినట్లు చెప్పింది. వాటితో పూర్తిగా ఏకీభవించింది (Part I కి ముందున్న భాగం).
• Part VII (భారతదేశంలో న్యాయ అభిప్రాయం) లో, noise ను కాలుష్యకారిగా పరిగణించవచ్చని, అది సహేతుక పరిమితిని మించితే ఆర్టికల్ 21కి విరుద్ధమని ఈ కేసు చేసిన ప్రకటనను సుప్రీంకోర్టు పునరుద్ఘాటించింది.
• ఇతరుల ప్రశాంత, కాలుష్యరహిత జీవన హక్కు అయిన ఆర్టికల్ 21ను ఓడించడానికి ఆర్టికల్ 19(1)(a) వాడకూడదని కూడా సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది.
• ప్రస్తుత స్థితి: noise పై ఢిల్లీ హైకోర్టు ఆర్టికల్ 21 తీర్పును సుప్రీంకోర్టు ఆమోదించింది.

Other later cases (not summarized): ఏదీ తీసుకురాలేదు. ఈ నిర్ణయాన్ని తేడా చూపిన లేదా రద్దు చేసిన తదుపరి కేసు శోధనలో కనిపించలేదు.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా విశ్లేషణ.

• ఆర్టికల్ 21 తీర్పు ఒకే వాక్యంలో ఉంది (పేరా 24). ఆ పేరాలో "reasonable limit" అంటే ఏమిటో నిర్ణయించే పరీక్షను కోర్టు ఇవ్వలేదు.
• పేరాలు 12, 13 లౌడ్‌స్పీకర్ వాడకాన్ని ఆర్టికల్స్ 19(1), 25 కింద హక్కుగా చూస్తాయి, శబ్దం జాబితాలో లేని కారణమని చెబుతాయి. decency, శబ్దం–ఆరోగ్య సంబంధం విషయాన్ని ఉన్నత న్యాయస్థానం నిర్ణయించే వరకు తెరిచి ఉంచుతాయి.
• పేరా 25 లో ఒక అంశం మాత్రమే ఆదేశం. మిగిలినవి సూచనల జాబితా, కాబట్టి అమలు అధికారులు వాటిపై చర్య తీసుకోవడంపై ఆధారపడుతుంది.
• ఉటంకించిన అధ్యయనాలు సరైనవి కావచ్చు, కాకపోవచ్చు అని కోర్టు గమనించింది (పేరా 14). కాబట్టి దాని ఆరోగ్య నిర్ధారణలు ఈ కేసులోని సాక్ష్యంపై కాక నివేదించిన అధ్యయనాలపై ఆధారపడ్డాయి.

ప్రాముఖ్యత

• ఈ తీర్పు noise pollution, దాని ఆరోగ్య ప్రభావాలు, దానిపై భారతీయ, ఇంగ్లీష్ చట్టం గురించి వివరమైన వివరణ ఇస్తుంది.
• ఇది శబ్దాన్ని ఆర్టికల్ 21తో, nuisance అనే common law తో కలుపుతుంది.
• ప్రచారం, అధికారుల జవాబుదారీతనం ద్వారా లౌడ్‌స్పీకర్ నియమాన్ని అమలు చేయడానికి కోర్టు ఆదేశం (xiii) ను వాడినట్లు ఇది చూపుతుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• నియమం: noise ను కాలుష్యకారిగా పరిగణించవచ్చు. అది సహేతుక పరిమితిని మించితే ఆర్టికల్ 21కి విరుద్ధం (పేరా 24). ఉచ్చు: వాక్యం "if it exceeds a reasonable limit" అంటుంది. ప్రతి శబ్దం ఆర్టికల్ 21కి విరుద్ధం కాదు.
• నియమం: noise అంటే "unwanted sound". ధ్వని ప్రభావాలు అవాంఛనీయంగా మారినప్పుడు అది కాలుష్యం అవుతుంది (పేరా 2).
• నియమం: 1987 సవరణ Air Act, 1981 లోని air pollutant నిర్వచనంలో noise ను చేర్చింది. ఉచ్చు: భారతదేశంలో ప్రత్యేక noise చట్టం లేదు (పేరాలు 19–20).
• నియమం: Noise Rules లోని rule 5 రాత్రి (10 p.m. నుండి 6 a.m.) లౌడ్‌స్పీకర్లను నిషేధిస్తుంది, మూసిన ప్రాంగణాలకు మినహాయింపు. ఇతర సమయాల్లో లిఖిత అనుమతి కావాలి (పేరా 6).
• నియమం: ఆర్టికల్ 25(1) ఆరోగ్యానికి లోబడి ఉంటుంది, కాబట్టి ఆరోగ్య ప్రయోజనం కోసం లౌడ్‌స్పీకర్ శబ్దాన్ని నిషేధించవచ్చు. శబ్దం–ఆరోగ్య సంబంధాన్ని న్యాయపరంగా నిరూపించాలి (పేరా 13).
• ఉచ్చు: పేరా 25 లోని (i) నుండి (xii) వరకు అంశాలు సూచనలు. (xiii) మాత్రమే ఆదేశం; ఆరు జాతీయ దినపత్రికల్లో ప్రచారం, SDM బాధ్యత దానిలో ఉన్నాయి.
• నియమం: noise pollution, nuisance అనే common law లో భాగంగానే ఉంటుంది (పేరా 23).

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.