Dolly Rani v. Manish Kumar Chanchal (డాలీ రాణి v. మనీష్ కుమార్ చంచల్)

ఇద్దరు కమర్షియల్ పైలట్లు ఎలాంటి వివాహ తంతు నిర్వహించకుండానే వివాహ సర్టిఫికెట్, రాష్ట్ర రిజిస్ట్రేషన్ పొందారు. తర్వాత వారు గొడవపడి, ఒకరిపై ఒకరు కేసులు దాఖలు చేశారు. వారి ఉమ్మడి అభ్యర్థనపై ఆర్టికల్ 142 కింద, వారు ఎప్పుడూ చెల్లుబాటయ్యే వివాహం చేసుకోలేదని సుప్రీంకోర్టు ప్రకటించింది. Hindu Marriage Act సెక్షన్ 8 కింద రిజిస్ట్రేషన్ వివాహాన్ని సృష్టించదని కూడా అది వివరించింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Indian Kanoon (unofficial copy)

పక్షకారులు

Dolly Rani (Doly Rani) — పిటిషనర్; భార్య, శిక్షణ పొందిన కమర్షియల్ పైలట్, తన తల్లిదండ్రులతో జార్ఖండ్‌లోని రాంచీలో నివాసం.

Manish Kumar Chanchal — ప్రతివాది; భర్త, శిక్షణ పొందిన కమర్షియల్ పైలట్, బీహార్‌లోని ముజఫర్‌పూర్‌లో విడాకుల పిటిషన్ దాఖలు చేశారు.

Vadik Jankalyan Samiti (Regd.) — వివాహ సర్టిఫికెట్ జారీ చేసిన ఘజియాబాద్ సంస్థ.

Registrar of Marriages / Marriage Registration Officer — Uttar Pradesh Marriage Registration Rules, 2017 కింద వివాహ రిజిస్ట్రేషన్ సర్టిఫికెట్ జారీ చేశారు.

విచారణ చరిత్ర

1. 17 నవంబర్ 2022న పిటిషనర్ రాంచీలోని Sukhdev Nagar పోలీస్ స్టేషన్‌లో FIR No. 463/2022 దాఖలు చేశారు (Nagarathna, J.).
2. 13 మార్చి 2023న ప్రతివాది బీహార్‌లోని ముజఫర్‌పూర్ Family Court లో Hindu Marriage Act, 1955 సెక్షన్ 13(1)(ia) కింద విడాకుల పిటిషన్ (Matrimonial Case No. 82/2023) దాఖలు చేశారు (Nagarathna, J.).
3. ఆ కేసును రాంచీ Family Court కు బదిలీ చేయాలని పిటిషనర్ Code of Civil Procedure, 1908 సెక్షన్ 25 కింద Transfer Petition (C) No. 2043 of 2023 దాఖలు చేశారు (Nagarathna, J.).
4. పిటిషన్ సమయంలో, పక్షాలు రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 142 కింద ఉమ్మడి దరఖాస్తు దాఖలు చేశారు (Nagarathna, J.).
5. కోర్టు దరఖాస్తును నిర్ణయించి, 19 ఏప్రిల్ 2024న transfer petition ను పరిష్కరించింది (Nagarathna, J.).

వాస్తవాలు

1. పిటిషనర్, ప్రతివాది శిక్షణ పొందిన కమర్షియల్ పైలట్లు. వారికి 7 మార్చి 2021న పెళ్లి నిశ్చితార్థం జరిగింది (Nagarathna, J.).
2. వారు తమ వివాహాన్ని 7 జూలై 2021న solemnize చేసుకున్నామని చెప్పుకున్నారు. Vadik Jankalyan Samiti (Regd.) నుంచి వివాహ సర్టిఫికెట్ పొందారు. ఆ సర్టిఫికెట్ ఆధారంగా Uttar Pradesh Marriage Registration Rules, 2017 కింద వివాహ రిజిస్ట్రేషన్ సర్టిఫికెట్ పొందారు (Nagarathna, J.).
3. హిందూ ఆచారాలు, సంప్రదాయాల ప్రకారం వివాహ తంతుకు వారి కుటుంబాలు 25 అక్టోబర్ 2022ను నిర్ణయించాయి (Nagarathna, J.).
4. పక్షాలు వేర్వేరుగా జీవించారు, విభేదాలు వచ్చాయి. ప్రతివాది కుటుంబం వరకట్నం డిమాండ్ చేసిందని పిటిషనర్ చెప్పారు (Nagarathna, J.).
5. 17 నవంబర్ 2022న పిటిషనర్, వేధింపులు ఆరోపిస్తూ, ప్రతివాదిపై, ఆయన కుటుంబ సభ్యులపై Indian Penal Code, 1860 లోని సెక్షన్లు 498A, 420, 506, 509, 34, Dowry Prohibition Act, 1961 లోని సెక్షన్లు 3, 4 కింద FIR దాఖలు చేశారు (Nagarathna, J.).
6. 13 మార్చి 2023న ప్రతివాది ముజఫర్‌పూర్‌లో విడాకుల పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. అప్పటికి తన తల్లిదండ్రులతో రాంచీలో ఉన్న పిటిషనర్ transfer petition దాఖలు చేశారు (Nagarathna, J.).
7. పిటిషనర్ రాంచీలో Maintenance Case No. 326/2023 కూడా దాఖలు చేశారు (Nagarathna, J.).
8. కోర్టు అడిగినప్పుడు, ఆచారాలు, తంతులు, ఆచారాలు నిర్వహించలేదు కాబట్టి ఏ వివాహమూ solemnize కాలేదని పక్షాలు చెప్పారు. అత్యవసరాలు, ఒత్తిడుల వల్ల వారు Vadik Jankalyan Samiti నుంచి 7 జూలై 2021 సర్టిఫికెట్ పొందారు (Nagarathna, J.).
9. ఆ సర్టిఫికెట్ ఆధారంగా Registrar of Marriages 7 జూలై 2021న వివాహ సర్టిఫికెట్ జారీ చేశారు. బలవంతం, అనుచిత ప్రభావం లేకుండా స్వేచ్ఛగా ఉమ్మడి దరఖాస్తు దాఖలు చేశామని, దాని షరతులకు కట్టుబడి ఉంటామని వారు చెప్పారు (Nagarathna, J.).

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. 7 జూలై 2021 వివాహం, Hindu Marriage Act, 1955 సెక్షన్ 7 ప్రకారం చెల్లుబాటయ్యే హిందూ వివాహమా?
2. ఒక సంస్థ జారీ చేసిన సర్టిఫికెట్, సెక్షన్ 8, Uttar Pradesh Marriage Registration Rules, 2017 కింద రిజిస్ట్రేషన్ తంతులు లేకుండా వైవాహిక హోదా ఇస్తాయా?
3. ఆర్టికల్ 142 కింద ఉమ్మడి కోరికలను కోర్టు అనుమతించాలా?

వాదనలు

పిటిషనర్ (భార్య) తరఫున:

• చట్టం దృష్టిలో పక్షాల మధ్య వివాహమే లేదు. కాబట్టి ప్రతివాది విడాకుల డిక్రీ కోరలేడు.

ప్రతివాది (భర్త) తరఫున:

• తంతులపై చెల్లుబాటయ్యే హిందూ వివాహ అవసరాలు పాటించనందున, సెక్షన్ 7 ప్రకారం వివాహమే జరగలేదు.
• వివాహం Registrar of Marriages వద్ద రిజిస్టర్ అయింది కాబట్టి, మరో మార్గం లేక, విడాకుల కేసు దాఖలు చేయాల్సి వచ్చింది.

ఆర్టికల్ 142 కింద ఉమ్మడి దరఖాస్తు: పక్షాలు నాలుగు అంశాలను కోరారు.

• 7 జూలై 2021 వివాహం చట్టంలో చెల్లదని ప్రకటన.
• Uttar Pradesh Registration Rules, 2017 కింద 7 జూలై 2021 సర్టిఫికెట్, Vadik Jankalyan Samiti (Regd.) 7 జూలై 2021 సర్టిఫికెట్ శూన్యమని ప్రకటన.
• దరఖాస్తులోని ఐదవ భాగంలో ఉన్న సెటిల్మెంట్ షరతులను రికార్డులోకి తీసుకోవడం. చెల్లుబాటయ్యే హిందూ వివాహం లేదు కాబట్టి సర్టిఫికెట్లు ప్రాధాన్యం కోల్పోతాయని పక్షాలు జోడించారు.
• కోర్టు తగినదని భావించే ఏదైనా ఇతర ఉత్తర్వు. పిటిషనర్ తన Maintenance Case No. 326/2023, FIR No. 463/2022, ప్రతివాదిపై, ఆయన తల్లిదండ్రులపై ప్రొసీడింగ్స్ రద్దు చేయాలని కూడా కోరారు.

కోర్టు తార్కికం

B.V. Nagarathna, Augustine George Masih, JJ. ధర్మాసనం తరఫున B.V. Nagarathna, J. ఉత్తర్వు ఇచ్చారు. ఉత్తర్వుకు నంబర్ వేసిన పేరాలు లేవు, కాబట్టి ప్రతి దశ న్యాయమూర్తి పేరుతో ముగుస్తుంది.

Nagarathna, J. (ధర్మాసనం తరఫున)

దరఖాస్తు, సెటిల్మెంట్ షరతులు

1. Noted: పిటిషనర్-భార్య Code of Civil Procedure, 1908 సెక్షన్ 25 కింద transfer petition దాఖలు చేసింది. తర్వాత పక్షాలు ఆర్టికల్ 142 కింద ఉమ్మడి దరఖాస్తుతో వివాదాన్ని పరిష్కరించాలని నిర్ణయించారు. (Nagarathna, J.)
2. Noted: పక్షాలు హాజరై, న్యాయవాది ద్వారా గుర్తించబడ్డారు. ఏ వివాహమూ solemnize కాలేదని, ఏ తంతులూ నిర్వహించలేదని చెప్పారు. స్వతంత్ర జీవితాలు గడపడానికి, ఏ వివాహమూ జరగలేదని కోర్టు ప్రకటించాలని కోరారు. (Nagarathna, J.)
3. Held: ఉమ్మడి దరఖాస్తులోని ఇతర షరతులను కోర్టు పరిశీలించింది. అవి చట్టబద్ధమని, వాటిని అంగీకరించడానికి చట్టపరమైన అడ్డంకి లేదని భావించింది. ఉపశమనాలు ఇచ్చే ముందు కొన్ని పరిశీలనలు చేస్తుంది. (Nagarathna, J.)

సెక్షన్ 7: హిందూ వివాహానికి తంతులు

1. Noted: హిందూ వివాహాన్ని ఇరు పక్షాల్లో ఎవరి ఆచార తంతులు, సంప్రదాయాల ప్రకారమైనా solemnize చేయవచ్చని సెక్షన్ 7(1) చెబుతుంది. తంతుల్లో Saptapadi ఉన్న చోట, ఏడవ అడుగు వేసినప్పుడు వివాహం పూర్తై, కట్టుబడి ఉంటుందని సెక్షన్ 7(2) చెబుతుంది. (Nagarathna, J.)
2. Held: solemnised అనే పదం అంటే, సరైన రూపంలో తంతులతో వివాహాన్ని నిర్వహించడం. తగిన తంతులతో, సక్రమ రూపంలో నిర్వహిస్తే తప్ప, వివాహం solemnise అయిందని చెప్పలేము. (Nagarathna, J.)
3. Held: కోరిన తంతులు వర్తించే ఆచారాలు లేదా సంప్రదాయాన్ని అనుసరించాలి. saptapadi ని పాటించిన చోట, ఏడవ అడుగు వేసినప్పుడు వివాహం పూర్తవుతుంది. వర్తించే తంతులతో నిర్వహించని వివాహాన్ని హిందూ వివాహంగా అర్థం చేసుకోరు. (Nagarathna, J.)
4. Held: Act కింద చెల్లుబాటయ్యే వివాహానికి, కోరిన తంతులు నిర్వహించాలి, వివాదం వచ్చినప్పుడు అవి నిర్వహించినట్లు రుజువు ఉండాలి. (Nagarathna, J.)
5. Held: అలాంటి తంతు లేకపోతే సెక్షన్ 7 కింద హిందూ వివాహం లేదు. కోరిన తంతులు లేనప్పుడు, ఒక సంస్థ ఇచ్చే కేవలం సర్టిఫికెట్ వైవాహిక హోదా ఇవ్వదు, హిందూ చట్టం కింద వివాహాన్ని నిరూపించదు. (Nagarathna, J.)
6. Held: Vadik Jankalyan Samiti సర్టిఫికెట్ వివాహం హిందూ వైదిక తంతులు, ఆచారాలతో solemnise అయిందని చెబుతుంది. ఏ తంతులు నిర్వహించారో, సెక్షన్ 7 ను పాటించారో అది సూచించదు. కాబట్టి అది సెక్షన్ 7 కింద హిందూ వివాహాన్ని రుజువు చేసే సర్టిఫికెట్ కాదు. (Nagarathna, J.)
7. Held: ఏ తంతూ లేకపోతే అలాంటి సర్టిఫికెట్ జారీ కాకూడదు. దాని ఆధారంగా Marriage Registration Officer Act సెక్షన్ 8 కింద వివాహాన్ని రిజిస్టర్ చేశారు. పక్షాలు 7 జూలై 2021న హాజరై, ఆ రోజే Vadik Jankalyan Samiti (Regd.), ఘజియాబాద్‌లో తమ వివాహం solemnise అయిందని ప్రకటించారని ఆయన సర్టిఫికెట్ నమోదు చేసింది. (Nagarathna, J.)

సెక్షన్ 8: హిందూ వివాహాల రిజిస్ట్రేషన్

1. Noted: రుజువును సులభతరం చేయడానికి, హిందూ వివాహ వివరాలను Hindu Marriage Register లో నమోదు చేసే నియమాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చేయడానికి సెక్షన్ 8 అనుమతిస్తుంది. అవసరమని లేదా తగినదని భావిస్తే నమోదును తప్పనిసరి చేయడానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని అనుమతిస్తుంది. నియమ ఉల్లంఘనకు ఇరవై ఐదు రూపాయల వరకు జరిమానా విధిస్తుంది. (Nagarathna, J.)
2. Noted: సెక్షన్ 8 కింద చేసిన నియమాలను వీలైనంత త్వరగా రాష్ట్ర శాసనసభ ముందు ఉంచాలి. రిజిస్టర్‌ను అన్ని సహేతుక సమయాల్లో తనిఖీ చేయవచ్చు, అది సాక్ష్యంగా స్వీకారయోగ్యం, రుసుము చెల్లించి ధృవీకరించిన సారాంశాలు ఇస్తారు. నమోదు చేయడం మరచిపోతే హిందూ వివాహ చెల్లుబాటు ప్రభావితం కాదని సెక్షన్ 8(5) చెబుతుంది. (Nagarathna, J.)
3. Held: సెక్షన్ 8 కింద, Act ప్రకారం వివాహం చేసుకున్న ఇద్దరు హిందువులు, కోరిన తంతులు నిర్వహించి ఉంటే, తమ వివాహాన్ని రిజిస్టర్ చేయవచ్చు. వివాహం సెక్షన్ 7 కింద solemnise అయిన చోట మాత్రమే రిజిస్ట్రేషన్ సాధ్యం. (Nagarathna, J.)
4. Held: రిజిస్ట్రేషన్ ప్రయోజనం, వివాదాస్పద కేసులో వివాహ రుజువును సులభతరం చేయడం. కానీ సెక్షన్ 7 ప్రకారం వివాహం లేకపోతే, రిజిస్ట్రేషన్ చట్టబద్ధత ఇవ్వదు. (Nagarathna, J.)
5. Held: పక్షాలు సెక్షన్ 5 కింద చెల్లుబాటయ్యే వివాహ షరతులను తీర్చినా, సెక్షన్ 7 కింద solemnisation లేకుండా చట్టంలో హిందూ వివాహం లేదు. అలాంటి వివాహాన్ని Marriage Registration Officer రిజిస్టర్ చేయలేడు. (Nagarathna, J.)
6. Held: సెక్షన్ 8 కింద రిజిస్ట్రేషన్, పక్షాలు సెక్షన్ 7 కింద చెల్లుబాటయ్యే తంతును పూర్తి చేశారని ధృవీకరిస్తుంది మాత్రమే. వివాహం జరిగినప్పుడే వివాహ సర్టిఫికెట్ హిందూ వివాహ చెల్లుబాటును రుజువు చేస్తుంది, ఏ తంతూ నిర్వహించని చోట కాదు. (Nagarathna, J.)

హిందూ వివాహ స్వభావం

1. Noted: హిందూ వివాహం పవిత్ర స్వభావం ఉన్న sacrament. Rig Veda లో, ఏడవ అడుగు తర్వాత వరుడు ఇలా అంటాడు: "With seven steps we have become friends (sakha)". అంటే ఏడు అడుగులతో మనం స్నేహితులమయ్యాం. (Nagarathna, J.)
2. Noted: భార్య తనలో సగం (ardhangini), తనదైన గుర్తింపుతో, సమాన భాగస్వామిగా పరిగణిస్తారు. వివాహంలో better-half అనేది ఉండదు, భార్యాభర్తలు సమాన భాగాలు. హిందూ చట్టంలో వివాహం sacrament లేదా samskara, కొత్త కుటుంబానికి పునాది. (Nagarathna, J.)
3. Noted: Act తో, భార్యాభర్తల మధ్య చట్టపరంగా ఆమోదించిన ఏకైక సంబంధ రూపం monogamy. Act polyandry, polygamy, ఇతర సంబంధాలను విడిచిపెట్టింది. వివిధ తంతులు, ఆచారాలతో ఒకే రకమైన వివాహాన్ని పార్లమెంటు ఉద్దేశించింది. (Nagarathna, J.)
4. Noted: Act 18 మే 1955న అమలులోకి వచ్చి, హిందువుల్లో వివాహ చట్టాన్ని సవరించి క్రోడీకరించింది. ఇది Lingayats, Brahmos, Aryasamajists, బౌద్ధులు, జైనులు, సిక్కులను కవర్ చేస్తుంది; వారు చెల్లుబాటయ్యే హిందూ వివాహం చేసుకోవచ్చు. (Nagarathna, J.)
5. Noted: సెక్షన్ 4 Act కు అధిక్రమ ప్రభావం ఇస్తుంది. Act కు ముందు అమలులో ఉన్న హిందూ చట్టంలోని ఏ పాఠం, నియమం, ఆచారం లేదా సంప్రదాయం అది నిర్దేశించిన విషయాల్లో ప్రభావం కోల్పోతుంది. అసంగతమైన ఇతర చట్టం కూడా ప్రభావం కోల్పోతుంది. (Nagarathna, J.)

భార్యాభర్తల హోదా

1. Held: Act కింద కలయిక పక్షాలకు సమాజంలో భార్యాభర్తల హోదా ఇస్తుంది. నిర్దేశిత రూపంలో సరైన, సక్రమ తంతులతో వివాహం నిర్వహిస్తే తప్ప, స్త్రీ పురుషులను భార్యాభర్తలుగా పరిగణించలేము. (Nagarathna, J.)
2. Held: Act కింద solemnisation లేకుండా, స్త్రీ పురుషులు భార్యాభర్తల హోదా పొందలేరు. చెల్లుబాటయ్యే తంతు లేకుండా ఆ హోదాను కోరే యువకులు, యువతుల పద్ధతిని కోర్టు తప్పుపడుతుంది; ఈ కేసులో వివాహం తర్వాత జరగాల్సి ఉంది. (Nagarathna, J.)
3. Noted: Special Marriage Act, 1954 కింద, ఏ జాతి, కులం లేదా మతానికి చెందిన స్త్రీ పురుషులైనా భార్యాభర్తల హోదా పొందవచ్చు. Hindu Marriage Act కింద, దంపతులు సెక్షన్ 5 ను పాటించాలి, సెక్షన్ 7 కింద వివాహాన్ని కూడా solemnise చేయాలి. (Nagarathna, J.)
4. Held: "a certificate issued in that regard by any entity is of no legal consequence". అంటే ఆ విషయంలో ఏ సంస్థ జారీ చేసిన సర్టిఫికెట్‌కు చట్టపరమైన పర్యవసానం లేదు. జరగని వివాహ రిజిస్ట్రేషన్ హిందూ వివాహానికి సాక్ష్యం కాదు, భార్యాభర్తల హోదా ఇవ్వదు. (Nagarathna, J.)

తంతుకు ముందే రిజిస్ట్రేషన్

1. Noted: ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో, భవిష్యత్ తేదీకి వివాహం ప్రణాళికలో ఉన్న దంపతులు, solemnisation ను రుజువు చేసేదిగా చెప్పే పత్రంపై, ఆచరణాత్మక అవసరాల కోసం సెక్షన్ 8 కింద రిజిస్టర్ చేస్తున్నారు. తంతు పెండింగ్‌లో ఉండగా, సమయం ఆదా చేయడానికి, విదేశానికి వీసా దరఖాస్తు కోసం తల్లిదండ్రులు అంగీకరిస్తారు. (Nagarathna, J.)
2. Held: అలాంటి రిజిస్ట్రేషన్, పక్షాలు హిందూ వివాహాన్ని solemnise చేశారని ధృవీకరించదు. "Such practices have to be deprecated", అంటే అలాంటి పద్ధతులను తప్పుపట్టాలి. భవిష్యత్ తేదీలో వివాహం solemnise కాకపోతే పర్యవసానం ఏమిటి, అప్పుడు పక్షాల హోదా ఏమిటి, వారు చట్టంలో, సమాజంలో భార్యాభర్తలా అని కోర్టు అడుగుతుంది. (Nagarathna, J.)
3. Noted: హిందూ వివాహం samskara, sacrament, గొప్ప విలువ ఉన్న సంస్థ. చెల్లుబాటయ్యే హిందూ వివాహం సంతానం చట్టబద్ధులు, పూర్తి హక్కులు ఉంటాయి. వివాహం వెలుపల జన్మించిన పిల్లల దుర్బలత్వాన్ని కోర్టు చర్చించదు. (Nagarathna, J.)
4. Held: వివాహ సంస్థలోకి ప్రవేశించే ముందు దానిపై లోతుగా ఆలోచించాలని కోర్టు యువకులను, యువతులను కోరుతుంది. వివాహం పాటలు, నృత్యాలు, విందుల కార్యక్రమం కాదు, లేదా ఒత్తిడితో వరకట్నం, బహుమతులు అడిగి, ఇచ్చిపుచ్చుకునే సందర్భం కాదు. (Nagarathna, J.)
5. Held: "A marriage is not a commercial transaction". అంటే వివాహం వాణిజ్య లావాదేవీ కాదు. ఇది పరిణమిస్తున్న కుటుంబం, అంటే భారత సమాజ మౌలిక యూనిట్, కోసం భార్యాభర్తల సంబంధాన్ని స్థాపించే గంభీరమైన పునాది సంఘటన. (Nagarathna, J.)
6. Noted: హిందూ వివాహం సంతానోత్పత్తిని సులభతరం చేస్తుంది, కుటుంబాన్ని బలపరుస్తుంది, సముదాయాల్లో సౌభ్రాతృత్వాన్ని దృఢపరుస్తుంది. ఇది ఇద్దరు వ్యక్తుల జీవితకాల, గౌరవాన్ని ధృవీకరించే, సమాన, ఏకాభిప్రాయ, ఆరోగ్యకరమైన కలయికను ఇస్తుంది. ఇది మోక్షాన్ని ఇస్తుందని భావిస్తారు, William Harman ను ఉదహరించింది. (Nagarathna, J.)
7. Held: Act వివాహంలోని భౌతిక, ఆధ్యాత్మిక అంశాలను గుర్తిస్తుంది. వివాహిత దంపతుల హోదా ఇవ్వడానికి, rights in personam, in rem ను గుర్తించడానికి రిజిస్ట్రేషన్‌తో పాటు, తంతులు, ఆచారాలకు ప్రత్యేక స్థానం ఇచ్చింది. హిందూ వివాహాన్ని solemnise చేసే షరతులను శ్రద్ధగా, కఠినంగా, భక్తితో పాటించాలి. (Nagarathna, J.)
8. Held: దంపతులు, పురోహితులు సెక్షన్ 7 కింద ఆచార తంతులను నిజాయితీగా నిర్వహించి, వాటిలో పాల్గొనాలి. ఎప్పటికీ స్నేహితులుగా ఉంటామన్న వాగ్దానాలు, ప్రమాణం జీవితకాల నిబద్ధతకు పునాది వేస్తాయి. దీనిని పాటిస్తే, వివాహ విచ్ఛిన్నాలు చాలా తగ్గుతాయి. (Nagarathna, J.)

ప్రకటనలు, పరిష్కారం

1. Held: ఇక్కడ ప్రమాణాలను పాటించలేదు. 7 జూలై 2021 నాటి వివాహం సెక్షన్ 7 కింద హిందూ వివాహం కాదని కోర్టు ప్రకటిస్తుంది. (Nagarathna, J.)
2. Held: 7 జూలై 2021 నాటి Vadik Jankalyan Samiti (Regd.) సర్టిఫికెట్ శూన్యం. 7 జూలై 2021 నాటి Uttar Pradesh Registration Rules, 2017 కింద సర్టిఫికెట్ కూడా శూన్యం. (Nagarathna, J.)
3. Held: పిటిషనర్, ప్రతివాది Act కింద వివాహం చేసుకోలేదు, కాబట్టి "they have never acquired the status of husband and wife". అంటే వారు ఎప్పుడూ భార్యాభర్తల హోదా పొందలేదు. (Nagarathna, J.)
4. Held: మూడు కేసులు రద్దయ్యాయి: ముజఫర్‌పూర్‌లో విడాకుల పిటిషన్ Matrimonial Case No. 82/2023; రాంచీలో Maintenance Case No. 326/2023; రాంచీ Sukhdev Nagar పోలీస్ స్టేషన్ FIR No. 463/2022, ప్రతివాది, ఆయన తల్లిదండ్రులపై దాని ప్రొసీడింగ్స్. (Nagarathna, J.)
5. Held: ఆర్టికల్ 142 కింద దరఖాస్తు అనుమతించబడింది. transfer petition, పెండింగ్ దరఖాస్తులు పరిష్కరించబడ్డాయి. (Nagarathna, J.)

ఆధారాలు (Authorities)

• ఉత్తర్వులో ఏ కేసూ ఉదహరించలేదు. saptapadi పై కోర్టు Rig Veda ను ప్రస్తావిస్తుంది (Nagarathna, J.).
• ఇతర మూలాలు: William Harman, The Hindu Marriage as Soteriological Event, International Journal of Sociology of the Family, vol. 17, no. 2, 1987, pp. 169-82 (footnote 1).
• మూల పాఠంలో ఉన్న పేర్ల రూపాలు: Doly Rani vs Manish Kumar Chanchal (కేసు శీర్షిక); Manish Kumar v/s Doly Singh (విడాకుల కేసు శీర్షిక).

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• Section 7, Hindu Marriage Act, 1955: హిందూ వివాహానికి తంతులు; ఆచార తంతులు, Saptapadi.
• Section 8, Hindu Marriage Act, 1955: రుజువును సులభతరం చేయడానికి హిందూ వివాహాల రిజిస్ట్రేషన్; నమోదు చేయకపోవడం వల్ల చెల్లుబాటు ప్రభావితం కాదు.
• Section 4, Section 5, Hindu Marriage Act, 1955: Act అధిక్రమ ప్రభావం; హిందూ వివాహానికి షరతులు.
• Section 13(1)(ia), Hindu Marriage Act, 1955: విడాకుల పిటిషన్ దాఖలు చేసిన నిబంధన; తీర్పు దాని పాఠాన్ని చెప్పలేదు.
• Special Marriage Act, 1954: జాతి, కులం లేదా మతంతో సంబంధం లేకుండా ఏ స్త్రీ పురుషుల వివాహం.
• Section 25, Code of Civil Procedure, 1908: transfer petition దాఖలు చేసిన నిబంధన.
• Article 142, Constitution: ఉమ్మడి దరఖాస్తు దాఖలు చేసిన నిబంధన.
• Uttar Pradesh Marriage Registration Rules, 2017: రిజిస్ట్రేషన్ సర్టిఫికెట్ జారీ చేసిన నియమాలు.
• Sections 498A, 420, 506, 509, 34, Indian Penal Code, 1860, Sections 3, 4, Dowry Prohibition Act, 1961: 17 నవంబర్ 2022 FIR లోని సెక్షన్లు.

తీర్పు

1. Hindu Marriage Act, 1955 సెక్షన్ 7 దృష్ట్యా, పక్షాల మధ్య 7 జూలై 2021 నాటి వివాహం హిందూ వివాహం కాదని ప్రకటించారు.
2. 7 జూలై 2021 నాటి Vadik Jankalyan Samiti (Regd.) సర్టిఫికెట్ శూన్యమని ప్రకటించారు.
3. 7 జూలై 2021 నాటి Uttar Pradesh Registration Rules, 2017 కింద సర్టిఫికెట్ శూన్యమని ప్రకటించారు.
4. పక్షాలు Act ప్రకారం వివాహం చేసుకోలేదని, వారు ఎప్పుడూ భార్యాభర్తల హోదా పొందలేదని ప్రకటించారు.
5. Matrimonial Case No. 82/2023 (ముజఫర్‌పూర్), Maintenance Case No. 326/2023 (రాంచీ), FIR No. 463/2022 (Sukhdev Nagar పోలీస్ స్టేషన్, రాంచీ), దాని ప్రొసీడింగ్స్ రద్దయ్యాయి.
6. ఆర్టికల్ 142 కింద దరఖాస్తు అనుమతించబడింది. transfer petition పరిష్కరించబడింది, పెండింగ్ దరఖాస్తులు పరిష్కరించబడ్డాయి.

న్యాయసూత్రం / Ratio

సెక్షన్ 7 కోరిన తంతులు నిర్వహిస్తేనే హిందూ వివాహం చెల్లుతుంది; సెక్షన్ 8 కింద రిజిస్ట్రేషన్ జరిగిన వివాహాన్ని రుజువు చేయడానికి మాత్రమే సహాయపడుతుంది. తంతు లేని సర్టిఫికెట్ లేదా రిజిస్ట్రేషన్ ఎలాంటి వైవాహిక హోదా ఇవ్వదు. కోర్టు మాటల్లో, "a certificate issued in that regard by any entity is of no legal consequence". అంటే ఆ విషయంలో ఏ సంస్థ జారీ చేసిన సర్టిఫికెట్‌కు చట్టపరమైన పర్యవసానం లేదు.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

ఉత్తర్వు పక్షాల ఉమ్మడి ప్రకటనలపై ఆధారపడింది. కోర్టు పక్షాలను అడగగా, ఏ తంతూ జరగలేదని వారు చెప్పారు. ఆ వాస్తవాన్ని సాక్ష్యంతో పరీక్షించారని ఉత్తర్వు చెప్పలేదు.

సాధారణ పరిశీలనలు పక్షాల అభ్యర్థనను దాటి వెళ్తాయి. పక్షాలు ప్రకటనను, రద్దును కోరారు. వివాహ స్వభావంపై, ముందస్తు రిజిస్ట్రేషన్ పద్ధతిపై కూడా కోర్టు పరిశీలనలు చేసింది. వీటిలో ఏవి ఇతర కేసులకు కట్టుబడి ఉంటాయో ఉత్తర్వు చెప్పలేదు.

మూడు ప్రొసీడింగ్స్‌ను రద్దు చేయడానికి ఆర్టికల్ 142 ను ఉపయోగించారు. ఉమ్మడి దరఖాస్తు కింద విడాకుల పిటిషన్, maintenance కేసు, FIR ను అది రద్దు చేసింది. పక్షాల ఉమ్మడి దరఖాస్తు తప్ప, FIR ను రద్దు చేయడానికి కారణాన్ని ఉత్తర్వు నమోదు చేయలేదు.

ప్రాముఖ్యత

• సెక్షన్ 7 తంతులు లేకుండా, సర్టిఫికెట్ లేదా రిజిస్ట్రేషన్ హిందూ వివాహాన్ని సృష్టించలేవని కోర్టు చెప్పింది.
• సెక్షన్ 8 రిజిస్ట్రేషన్ జరిగిన వివాహ రుజువును సులభతరం చేయడానికి మాత్రమేనని వివరించింది.
• వివాహ తంతుకు ముందే, ఉదాహరణకు వీసా దరఖాస్తు కోసం, రిజిస్టర్ చేసే పద్ధతిని తప్పుపట్టింది.
• హిందూ వివాహపు sacrament స్వభావాన్ని నొక్కి చెప్పింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• ఒక వాక్యంలో వాస్తవాలు: ఇద్దరు పైలట్లు ఏ తంతూ లేకుండా వివాహ సర్టిఫికెట్, రిజిస్ట్రేషన్ పొందారు. వారు ఎప్పుడూ వివాహం చేసుకోలేదని కోర్టు ప్రకటించింది.
• నియమం: హిందూ వివాహానికి సెక్షన్ 7 తంతులు కావాలి. saptapadi ఉన్న చోట, ఏడవ అడుగుతో వివాహం పూర్తవుతుంది.
• నియమం: సెక్షన్ 8 కింద రిజిస్ట్రేషన్ రుజువును సులభతరం చేస్తుంది మాత్రమే, వివాహ చెల్లుబాటు నమోదుపై ఆధారపడదు (సెక్షన్ 8(5)).
• ఉచ్చు: తంతుకు ముందే వివాహాన్ని రిజిస్టర్ చేస్తే ఏ హోదా రాదు, కోర్టు దానిని తప్పుపట్టింది.
• ఉచ్చు: Special Marriage Act, 1954 భిన్నం. అది జాతి, కులం లేదా మతంతో సంబంధం లేకుండా ఏ స్త్రీ పురుషులకైనా వర్తిస్తుంది.
• ఆదేశాలు: రెండు సర్టిఫికెట్లు శూన్యం, ఆర్టికల్ 142 కింద మూడు కేసులు రద్దు.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.