Amardeep Singh v. Harveen Kaur (అమర్దీప్ సింగ్ v. హర్వీన్ కౌర్)

1994లో పెళ్లి చేసుకున్న భార్యాభర్తలు 2008 నుంచి విడిగా ఉంటున్నారు, తమ వివాదాలన్నీ పరిష్కరించుకున్నారు. Hindu Marriage Act, 1955 సెక్షన్ 13B(2) ప్రకారం ఉన్న ఆరు నెలల వేచి ఉండే కాలాన్ని రద్దు చేయాలని సుప్రీం కోర్టును కోరారు. ఈ కాలం directory (సూచనాత్మకం) మాత్రమే, mandatory (తప్పనిసరి) కాదని కోర్టు తీర్పు చెప్పింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Supreme Court of India (sci.gov.in)

పక్షకారులు

Amardeep Singh — అప్పీలుదారు; భర్త. విడాకులకు ఉన్న ఆరు నెలల వేచి ఉండే కాలాన్ని రద్దు చేయాలని అతను కోర్టును కోరాడు.

Harveen Kaur — ప్రతివాది; భార్య. ఆమె రాజీలో, రద్దు కోరడంలో అతనితో కలిసింది.

వాస్తవాలు

1. ఈ దంపతులు 16 జనవరి 1994న ఢిల్లీలో వివాహం చేసుకున్నారు (పేరా 2).
2. వారికి 1995లో, 2003లో ఇద్దరు పిల్లలు పుట్టారు (పేరా 2).
3. 2008 నుంచి వారు వేర్వేరుగా జీవిస్తున్నారు; వారి వివాదాలు సివిల్, క్రిమినల్ కేసులకు దారితీశాయి (పేరా 2).
4. 28 ఏప్రిల్ 2017న వారు అన్ని వివాదాలనూ పరిష్కరించుకుని, పరస్పర సమ్మతితో విడాకులు కోరాలని అంగీకరించారు. భార్యకు permanent alimony (విడాకుల తర్వాత జీవితాంతం ఇచ్చే భరణం) కింద రూ.2.75 కోట్లు ఇవ్వాలి. పిల్లల సంరక్షణ భర్త వద్దే ఉండాలి (పేరా 2).
5. న్యూఢిల్లీలోని తీస్ హజారీ కోర్టు, Family Court (West)లో HMA No. 1059 of 2017 దాఖలైంది (పేరా 2).
6. 8 మే 2017న ఇద్దరి వాంగ్మూలాలు నమోదయ్యాయి (పేరా 2).
7. భర్త భరణంలో కొంత భాగంగా రూ.50,00,000/- చొప్పున రెండు చెక్కులు ఇచ్చాడు; రెండూ నగదుగా మారాయి (పేరా 2).
8. రెండో motion (సెక్షన్ 13B(2) కింద భార్యాభర్తలు కలిసి చేసే మోషన్) ముందు ఉండే ఆరు నెలల కాలాన్ని రద్దు చేయాలని వారు కోరారు. తాము ఎనిమిది సంవత్సరాలకు పైగా విడిగా ఉన్నామని, తిరిగి కలిసే అవకాశం లేదని, ఆలస్యం వల్ల తమ పునరావాసానికి ఆటంకం కలుగుతుందని చెప్పారు (పేరా 2).
9. గత తీర్పుల ప్రకారం ఈ కాలాన్ని సడలించగలిగేది సుప్రీం కోర్టు మాత్రమే కాబట్టి ఇక్కడికి వచ్చారు (పేరా 2). Nikhil Kumar v. Rupali Kumar కేసును వారు ఆధారంగా చూపారు; అందులో ఈ కోర్టు రాజ్యాంగంలోని Article 142 కింద ఆరు నెలలను రద్దు చేసింది (పేరా 3).

Section 13B సంక్షిప్తంగా. తీర్పు Section 13-B, "Divorce by mutual consent" పాఠాన్ని ఉటంకించింది (పేరా 3):

1. Section 13-B(1): భార్యాభర్తలిద్దరూ కలిసి district courtకు విడాకుల పిటిషన్ ఇవ్వవచ్చు. వారు ఒక సంవత్సరం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం వేరుగా ఉన్నారని, కలిసి జీవించలేకపోయారని, వివాహాన్ని రద్దు చేయాలని పరస్పరం అంగీకరించారని ఇందులో చెప్పాలి.
2. Section 13-B(2): ఇద్దరూ కలిసి రెండో motion వేయాలి. పిటిషన్ ఇచ్చిన ఆరు నెలల తర్వాత, పద్దెనిమిది నెలల లోపు మాత్రమే వేయాలి; ఈ మధ్యలో పిటిషన్ వెనక్కి తీసుకోకూడదు. తర్వాత కోర్టు పక్షాలను విని, తగినట్లు భావించే విచారణ చేస్తుంది. వివాహం జరిగిందని, పిటిషన్‌లోని అంశాలు నిజమని సంతృప్తి చెందితే కోర్టు విడాకుల decree ఇస్తుంది.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. Hindu Marriage Act, 1955 సెక్షన్ 13B(2)లోని కనీసం ఆరు నెలల కాలం తప్పనిసరా, లేక ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో సడలించవచ్చా (పేరా 1)?
2. ఒక్కో కేసులో న్యాయ ప్రయోజనాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని Family Court ఈ కాలాన్ని రద్దు చేయవచ్చా (పేరా 11)?

వాదనలు

అప్పీలుదారు (Amardeep Singh) తరఫున:

• పైన వాస్తవాల్లో చెప్పిన కారణాలతో భార్యతో కలిసి ఆరు నెలల కాలాన్ని రద్దు చేయాలని కోరాడు (పేరా 2).
• Nikhil Kumar v. Rupali Kumar కేసును ఆధారంగా చూపాడు; అందులో ఈ కోర్టు Article 142 కింద ఆ కాలాన్ని రద్దు చేసింది (పేరా 3).
• అతని తరఫున ఇంతకంటే వేరే వాదన తీర్పులో నమోదు కాలేదు.

ప్రతివాది (Harveen Kaur) తరఫున:

• ఆమె భర్తతో కలిసి అదే కోరికను, Nikhil Kumar v. Rupali Kumar పై అదే ఆధారాన్ని చూపింది (పేరాలు 2–3).
• ఆమె తరఫున వేరే వాదన తీర్పులో నమోదు కాలేదు.

Amicus curiae (కోర్టుకు సహాయం చేయడానికి నియమించిన న్యాయవాది), సీనియర్ న్యాయవాది Mr. K.V. Vishwanathan (పేరాలు 11–14):

• సెక్షన్ 13B(2)లోని వేచి ఉండే కాలం directory; కేసు కోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉన్నప్పుడు, ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో కోర్టు దాన్ని రద్దు చేయవచ్చు (పేరా 13).
• ఈ అభిప్రాయాన్ని నాలుగు High Court తీర్పులు సమర్థిస్తున్నాయి: K. Omprakash v. K. Nalini (ఆంధ్రప్రదేశ్), Roopa Reddy v. Prabhakar Reddy (కర్ణాటక), Dhanjit Vadra v. Smt. Beena Vadra (ఢిల్లీ), Dinesh Kumar Shukla v. Smt. Neeta (మధ్యప్రదేశ్). కేరళ High Court M. Krishna Preetha v. Dr. Jayan Moorkkanatt కేసులో దీనికి విరుద్ధంగా అభిప్రాయపడింది (పేరా 13).
• Section 13B(1) కోర్టు అధికార పరిధికి సంబంధించినది. Section 13B(2) procedural (విధాన సంబంధమైనది) (పేరా 13).
• రద్దు చేసే విచక్షణ న్యాయ ప్రయోజనం ఆధారంగా, రాజీ అవకాశం లేనప్పుడు ఉపయోగించాల్సిన మార్గదర్శక విచక్షణ. కోర్టు ఈ ప్రశ్నలు వేసుకోవాలి:
  1. పక్షాలు ఎంతకాలంగా వివాహబంధంలో ఉన్నారు?
  2. వ్యాజ్యం ఎంతకాలంగా పెండింగ్‌లో ఉంది?
  3. వారు ఎంతకాలంగా వేరుగా ఉన్నారు?
  4. వారి మధ్య ఇతర కేసులు ఏవైనా ఉన్నాయా?
  5. వారు mediation లేదా conciliation కు హాజరయ్యారా?
  6. భరణం, పిల్లల సంరక్షణ, ఇతర పెండింగ్ అంశాలపై నిజమైన రాజీ కుదిరిందా? (పేరా 13)
• కోర్టు మూడు విషయాల్లో సంతృప్తి చెందాలి. పక్షాలు చట్టం నిర్దేశించిన కాలం కంటే ఎక్కువ కాలం వేరుగా ఉన్నారు. Mediation, reconciliation ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి. ఇంకా వేచి ఉంటే వారి బాధ మాత్రమే పొడిగిస్తుంది (పేరా 14).

కోర్టు తార్కికం

Goel, J. యొక్క అభిప్రాయం (పేరాలు 4–9):

1. Noted: ఆరు నెలలను రద్దు చేయడానికి Article 142 వాడవచ్చా అనే విషయంలో తీర్పుల మధ్య వైరుధ్యం ఉందని కోర్టు గుర్తించింది. (పేరా 5)
2. Noted: Manish Goel v. Rohini Goel అనే ఇద్దరు న్యాయమూర్తుల Bench, ఆరు నెలలను రద్దు చేయడానికి Article 142 వాడలేమని చెప్పింది.
   Why: అది చట్టబద్ధ నిబంధనకు విరుద్ధమైన ఉత్తర్వు అవుతుంది. Article 142 కింద ఇచ్చే ఉత్తర్వు సంబంధిత చట్టాల ముఖ్య నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉండకూడదనే అంశానికి Prem Chand Garg ను ఉదహరించింది. (పేరా 4)
3. Noted: మరికొన్ని తీర్పులు, వివాహం "totally unworkable, emotionally dead, beyond salvage and broken down irretrievably" అయిన సందర్భాల్లో Article 142 వాడాయి. (పేరా 5)
4. Noted: Neeti Malviya v. Rakesh Malviya లో, Manish Goel, Anjana Kishore v. Puneet Kishore మధ్య వైరుధ్యం ఉందని కోర్టు గమనించి, విషయాన్ని ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల Benchకు నివేదించింది. ఈ మధ్యలో విడాకులు మంజూరు కావడంతో ఆ విషయం infructuous (నిష్ప్రయోజనం) అయింది. (పేరా 6)
5. Noted: Manish Goel తర్వాత కూడా, ఆ తీర్పును ప్రస్తావించకుండానే, ఈ కోర్టు అనేక కేసుల్లో Article 142 వాడింది. (పేరా 7)
6. Noted: Anjana Kishore ఒక transfer petition; అందులో పక్షాలు రాజీ కుదుర్చుకున్నారు. ఆ కేసు వాస్తవాల ఆధారంగా కోర్టు Article 142 కింద ఆరు నెలలను రద్దు చేసింది. (పేరా 8)
7. Noted: Anil Kumar Jain v. Maya Jain లో ఒక పక్షం సమ్మతిని వెనక్కి తీసుకుంది. వివాహం irretrievably broken down అయిందని కోర్టు తేల్చి విడాకులు మంజూరు చేసింది.
   Why: Civil courts, High Court చట్టానికి విరుద్ధంగా వ్యవహరించలేవు, కానీ ఈ కోర్టు న్యాయ ప్రయోజనం కోసం Article 142 కింద వ్యవహరించగలదు. (పేరా 8)
8. Held: Manish Goel అమల్లో ఉన్న తీర్పు; పెద్ద Bench వేరుగా తీర్పు ఇచ్చే వరకు అదే వర్తిస్తుంది. ఈ కోర్టు ముందు ఏ కేసూ పెండింగ్‌లో లేనప్పుడు, కేవలం రద్దు కోసమే ఆశ్రయించినప్పుడు, చట్టానికి విరుద్ధంగా Article 142 వాడలేము.
   Why: Neeti Malviya లోని నివేదన నిర్ణయం లేకుండానే ముగిసింది. (పేరాలు 6, 9)
9. Noted: సెక్షన్ 13B(2) తప్పనిసరా లేక విచక్షణాత్మకమా అనే మరో ప్రశ్న ఇంకా తేలాల్సి ఉంది.
   Why: Manish Goel దీన్ని నిర్ణయించలేదు, ఎందుకంటే ఆ ప్రశ్న అక్కడ లేవనెత్తలేదు. (పేరా 10)
10. Noted: కోర్టు 18 ఆగస్టు 2017న amicusను నియమించింది. (పేరాలు 10–11)
11. Noted: ఆరు నెలలు పక్షాలకు పునరాలోచనకు అవకాశం ఇస్తాయి; రాజీకి అవకాశం లేనప్పుడే విడాకులు మంజూరు కావాలని ఇది కోరుకుంటుంది. Cooling-off కాలం తొందరపాటు నిర్ణయం నుంచి కాపాడుతుంది. అర్థం లేని వివాహాన్ని కొనసాగించడం, లేదా పక్షాల బాధను పొడిగించడం దాని ఉద్దేశం కాదు.
    Why: సంప్రదాయ హిందూ చట్టంలో వివాహం ఒక సంస్కారం, దాన్ని సమ్మతితో రద్దు చేయలేరు. చట్టం చట్టబద్ధ కారణాలపై వివాహ విచ్ఛేదానికి అనుమతించింది. 1976 సవరణ పరస్పర సమ్మతి విడాకులను ప్రవేశపెట్టింది. ఇష్టం లేని భాగస్వాముల మధ్య వివాహ హోదాను బలవంతంగా కొనసాగించడం వల్ల ప్రయోజనం లేదన్న ఆలోచనతో ఈ సవరణ వచ్చింది; తీర్పు మాటల్లో: "forcible perpetuation of status of matrimony between unwilling partners did not serve any purpose". (పేరాలు 15–16)
12. Held: భాష మాత్రమే ఎప్పుడూ నిర్ణయాత్మకం కాదు. ఒక నిబంధనను directory అంటే దాని ఉద్దేశం దెబ్బతింటే, అది mandatory. దాన్ని mandatory అంటే, ఉద్దేశం నెరవేరకుండానే అమాయకులకు తీవ్ర అసౌకర్యం కలిగితే, అది directory.
    Why: కోర్టు నిబంధన సందర్భం, విషయం, ఉద్దేశం చూస్తుంది. G.P. Singh రాసిన Principles of Statutory Interpretation ను ఉదహరించింది; దాన్ని Kailash v. Nanhku లో ఆమోదించారు. (పేరా 17)
13. Held: కేసులో రద్దుకు ఆధారం ఉందని కోర్టు సంతృప్తి చెందితే, నాలుగు షరతులను పరిశీలించిన తర్వాత ఆ కాలాన్ని రద్దు చేయవచ్చు. రద్దు అప్పుడు కోర్టు విచక్షణలో ఉంటుంది. పక్షాలు తిరిగి కలిసి జీవించే అవకాశం లేనప్పుడు, ప్రత్యామ్నాయ పునరావాస అవకాశాలు ఉన్నప్పుడు కోర్టు దాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.
    Why: ఈ కాలం "is not mandatory but directory". (పేరాలు 18–21)

Authorities (ఆధారాలు)

• Manish Goel v. Rohini Goel, (2010) 4 SCC 393: ఆరు నెలలను రద్దు చేయడానికి Article 142 వాడలేమని ఇద్దరు న్యాయమూర్తుల Bench చెప్పింది; ఇదే అమల్లో ఉందని కోర్టు నిర్ణయించింది (paras 4, 9).
• Prem Chand Garg v. Excise Commr, AIR 1963 SC 996: Manish Goel లో ఉటంకించబడింది; Article 142 ఉత్తర్వు ముఖ్య చట్ట నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉండకూడదు (పేరా 4).
• Supreme Court Bar Assn. v. Union of India, (1998) 4 SCC 409, and E.S.P. Rajaram v. Union of India, (2001) 2 SCC 186: Article 142 పరిమితులపై Manish Goel లో ఉదహరించిన Constitution Bench తీర్పులు (para 4).
• State of Punjab v. Renuka Singla, (1994) 1 SCC 175; State of U.P. v. Harish Chandra, (1996) 9 SCC 309; Union of India v. Kirloskar Pneumatic Co. Ltd., (1996) 4 SCC 453; University of Allahabad v. Dr. Anand Prakash Mishra, (1997) 10 SCC 264; Karnataka SRTC v. Ashrafulla Khan, (2002) 2 SCC 560: చట్టానికి విరుద్ధంగా ఏ కోర్టూ ఆదేశం ఇవ్వలేదనే నియమానికి Manish Goel లో ఉదహరించారు (para 4).
• Nikhil Kumar v. Rupali Kumar, (2016) 13 SCC 383: పక్షాలు ఆధారంగా చూపారు; కోర్టు Article 142 కింద ఆరు నెలలను రద్దు చేసింది (పేరా 3). Manish Goel తర్వాత Article 142 వాడిన కేసుల్లో కూడా ఇది ఉంది (పేరా 7).
• Poonam v. Sumit Tanwar, (2010) 4 SCC 460: నిర్జీవ వివాహాల్లో, వ్యాజ్యాలను ముగించడానికి Article 142 వాడారని పునరుద్ఘాటించింది (para 5).
• Neeti Malviya v. Rakesh Malviya, (2010) 6 SCC 413: Manish Goel, Anjana Kishore మధ్య వైరుధ్యాన్ని గుర్తించి ముగ్గురు న్యాయమూర్తులకు నివేదించింది; అది infructuous అయింది (para 6).
• Anjana Kishore v. Puneet Kishore, (2002) 10 SCC 194: transfer petition; ఆ వాస్తవాల ఆధారంగా Article 142 కింద ఆరు నెలలు రద్దు (para 8).
• Anil Kumar Jain v. Maya Jain, (2009) 10 SCC 415: ఒక పక్షం సమ్మతి వెనక్కి తీసుకున్నా Article 142 కింద విడాకులు మంజూరు (para 8).
• Manish Goel ను ప్రస్తావించకుండా తర్వాత Article 142 వాడిన కేసులు (para 7): Priyanka Singh v. Jayant Singh, (2010) 15 SCC 390; Sarita Singh v. Rajeshwar Singh, (2010) 15 SCC 374; Harpreet Singh Popli v. Manmeet Kaur Pople, (2010) 15 SCC 316; Hitesh Bhatnagar v. Deepa Bhatnagar, (2011) 5 SCC 234; Veena v. State (Govt of NCT of Delhi), (2011) 14 SCC 614; Priyanka Khanna v. Amit Khanna, (2011) 15 SCC 612; Devinder Singh Narula v. Meenakshi Nangia, (2012) 8 SCC 580; Vimi Vinod Chopra v. Vinod Gulshan Chpra, (2013) 15 SCC 547; Priyanka Chawla v. Amit Chawla, (2016) 3 SCC 126.
• Manish Goel లో గుర్తించిన పూర్వ Article 142 తీర్పులు (పేరా 5): Romesh Chander v. Savitri, (1995) 2 SCC 7; Kanchan Devi v. Promod Kumar Mittal, (1996) 8 SCC 90; Anita Sabharwal v. Anil Sabharwal, (1997) 11 SCC 490; Ashok Hurra v. Rupa Bipin Zaveri, (1997) 4 SCC 226; Kiran v. Sharad Dutt, (2000) 10 SCC 243; Swati Verma v. Rajan Verma, (2004) 1 SCC 123; Harpit Singh Anand v. State of W.B., (2004) 10 SCC 505; Jimmy Sudarshan Purohit v. Sudarshan Sharad Purohit, (2005) 13 SCC 410; Durga Prasanna Tripathy v. Arundhati Tripathy, (2005) 7 SCC 353; Naveen Kohli v. Neelu Kohli, (2006) 4 SCC 558; Sanghamitra Ghosh v. Kajal Kumar Ghosh, (2007) 2 SCC 220; Rishikesh Sharma v. Saroj Sharma, (2007) 2 SCC 263; Samar Ghosh v. Jaya Ghosh, (2007) 4 SCC 511; Satish Sitole v. Ganga, (2008) 7 SCC 734.
• K. Omprakash v. K. Nalini, AIR 1986 AP 167 (DB); Roopa Reddy v. Prabhakar Reddy, AIR 1994 Kar 12 (DB); Dhanjit Vadra v. Smt. Beena Vadra, AIR 1990 Del 146; Dinesh Kumar Shukla v. Smt. Neeta, AIR 2005 MP 106 (DB): కాలాన్ని directory గా భావించిన High Court తీర్పులు, amicus ఉదహరించారు (పేరా 13). M. Krishna Preetha v. Dr. Jayan Moorkkanatt, AIR 2010 Ker 157: కేరళ విరుద్ధ అభిప్రాయం (పేరా 13).
• Kailash v. Nanhku, (2005) 4 SCC 480: mandatory/directory నిబంధనల పై G.P. Singh పరీక్షను ఆమోదించింది; కోర్టు దాన్ని అనుసరించింది (para 17).
• Also cited in footnotes: State of Punjab v. Renuka Singla; University of Allahabad v. Dr. Anand Prakash Mishra; Karnataka SRTC v. Ashrafulla Khan; Prem Chand Garg v. Excise Commr; Romesh Chander v. Savitri; Kanchan Devi v. Promod Kumar Mittal; Anita Sabharwal v. Anil Sabharwal; Ashok Hurra v. Rupa Bipin Zaveri; Kiran v. Sharad Dutt; Swati Verma v. Rajan Verma; Harpit Singh Anand v. State of W.B.; Jimmy Sudarshan Purohit v. Sudarshan Sharad Purohit; Durga Prasanna Tripathy v. Arundhati Tripathy; Naveen Kohli v. Neelu Kohli; Sanghamitra Ghosh v. Kajal Kumar Ghosh; Rishikesh Sharma v. Saroj Sharma; Samar Ghosh v. Jaya Ghosh; Satish Sitole v. Ganga; Priyanka Singh v. Jayant Singh; Sarita Singh v. Rajeshwar Singh; Harpreet Singh Popli v. Manmeet Kaur Pople; Hitesh Bhatnagar v. Deepa Bhatnagar; Priyanka Khanna v. Amit Khanna; Devinder Singh Narula v. Meenakshi Nangia; Vimi Vinod Chopra v. Vinod Gulshan Chpra; Priyanka Chawla v. Amit Chawla; Dhanjit Vadra v. Smt. Beena Vadra and Madhya Pradesh High; Dinesh Kumar Shukla v. Smt. Neeta; Krishna Preetha v. Dr. Jayan.

తీర్పు

1. సెక్షన్ 13B(2)లోని ఆరు నెలల కాలం directory, mandatory కాదు (పేరా 21).
2. అప్పీలు పరిష్కారమైంది. ఈ ఉత్తర్వు వెలుగులో తిరిగి పరిశీలన కోసం సంబంధిత కోర్టును ఆశ్రయించడానికి పక్షాలకు స్వేచ్ఛ ఉంది (పేరా 23).
3. రద్దు దరఖాస్తును మొదటి motion తర్వాత ఒక వారానికి, కారణాలు చెబుతూ దాఖలు చేయవచ్చు (పేరా 19).
4. కోర్టు video conferencing వాడవచ్చు (పేరా 22).
5. తల్లిదండ్రులు లేదా తోబుట్టువుల వంటి దగ్గరి బంధువుల ద్వారా పక్షాల నిజమైన ప్రాతినిధ్యాన్ని కోర్టు అనుమతించవచ్చు. న్యాయమైన, సరైన కారణంతో ఒక పక్షం స్వయంగా హాజరు కాలేనప్పుడు ఇది వర్తిస్తుంది (పేరా 22).

న్యాయసూత్రం / Ratio

సెక్షన్ 13B(2)లోని ఆరు నెలల కాలం directory. కాబట్టి కేసును పరిశీలిస్తున్న కోర్టు, ఈ నాలుగు షరతులూ తీరితే దాన్ని రద్దు చేయవచ్చు (పేరా 18). రద్దు అప్పుడు కోర్టు విచక్షణలో ఉంటుంది (పేరా 20). ముఖ్య తీర్పు: ఈ కాలం "is not mandatory but directory" (పేరా 21).

నాలుగు షరతులు:

1. Section 13B(2) ప్రకారం ఆరు నెలలు, Section 13B(1) ప్రకారం ఒక సంవత్సరం వేరుగా ఉండటం, రెండూ మొదటి motion కు ముందే పూర్తయ్యాయి.
2. Order XXXIIA Rule 3 CPC, చట్టంలోని Section 23(2), Family Courts Act లోని Section 9 కింద చేసే ప్రయత్నాలతో సహా mediation, conciliation ప్రయత్నాలన్నీ విఫలమయ్యాయి. ఇంకా ప్రయత్నిస్తే ఫలితం వచ్చే అవకాశం లేదు.
3. భరణం, పిల్లల సంరక్షణ, ఇతర పెండింగ్ అంశాలతో సహా పక్షాలు తమ విభేదాలను నిజంగా పరిష్కరించుకున్నారు.
4. వేచి ఉండే కాలం వారి బాధను మాత్రమే పొడిగిస్తుంది.

తదుపరి పరిణామాలు

Shilpa Sailesh v. Varun Sreenivasan, Transfer Petition (Civil) No. 1118 of 2014, సుప్రీం కోర్టు (Constitution Bench), 1 మే 2023న తీర్పు. Bench: Sanjay Kishan Kaul, Sanjiv Khanna, Abhay S. Oka, Vikram Nath మరియు J.K. Maheshwari, JJ. తీర్పును Khanna, J. రాశారు.

• ఇది ఎందుకు వచ్చింది. ఆరు నెలలను Article 142 కింద ఈ కోర్టు తగ్గించవచ్చా, రద్దు చేయవచ్చా అనే విషయంలో Anjana Kishore, Manish Goel లను 2010లో Neeti Malviya ఉత్తర్వు సందేహించింది (పేరా 1).
• Amardeep Singh గురించి ఏమన్నది. ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో cooling-off కాలాన్ని రద్దు చేయవచ్చని Amardeep Singh చెప్పినట్టు Bench గుర్తించింది (పేరా 17). రద్దు అడిగినంత మాత్రాన ఇవ్వరని చెప్పింది. వివాహం మరమ్మతు చేయలేనంతగా విచ్ఛిన్నమైందని కోర్టు సందేహానికి తావు లేకుండా సంతృప్తి చెందాలి (పేరా 17). Amardeep Singh సెక్షన్ 13-B(2) వ్యాఖ్యానంపై ఆధారపడిందని, పక్షాల రాజీ ఆధారంగా Article 142(1) కింద ఈ కోర్టు పరస్పర సమ్మతి విడాకులు మంజూరు చేయగలదా అన్నదాన్ని అది పరిశీలించలేదని కూడా చెప్పింది (పేరా 17).
• Manish Goel గురించి ఏమన్నది. ఆరు నెలల కాలం mandatory లేదా directory అనేది Manish Goel నిర్ణయించలేదు (పేరా 34). Manish Goel ను, ఇతర తీర్పులను complete justice చేయడానికి Article 142(1) కింద ఈ కోర్టుకు ఉన్న అధికారం సందర్భంలో read down చేయాలని (పరిధిని తగ్గించి చదవాలని) Bench నిర్ణయించింది (పేరా 40). ఆరు నెలల రద్దు సందేహాస్పదమనే Poonam v. Sumit Tanwar లోని వ్యాఖ్యను అది ఆమోదించలేదు (పేరా 41).
• Article 142 కింద ఆరు నెలల రద్దుపై సమాధానం. పక్షాల రాజీ ఉన్నప్పుడు, పరస్పర సమ్మతి విడాకులు మంజూరు చేసే విచక్షణ కోర్టుకు ఉందని సమాధానమిచ్చింది. రెండో motion వేయించాల్సిన అవసరం దానికి లేదు. ఈ అధికారాన్ని జాగ్రత్తగా, Amardeep Singh, Amit Kumar v. Suman Beniwal లోని అంశాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని వాడాలి (పేరా 42(ii)). Section 13-B లోని ప్రధాన షరతులు తీరి, decree ఇవ్వాలని కోర్టుకు నమ్మకం కలిగినప్పుడు ఈ అధికారానికి ఆ సెక్షన్ అడ్డంకి కాదు (పేరా 21).
• Article 142 పై విస్తృత తీర్పు. ప్రాథమిక సాధారణ, ప్రత్యేక ప్రజా విధానం ఆధారంగా వ్యవహరిస్తే, ఈ కోర్టు విధానం నుంచి, ముఖ్య చట్టం నుంచి కూడా తప్పుకోవచ్చు (పేరా 42(i)).
• Irretrievable breakdown. వివాహం irretrievably broken down అయిందనే కారణంపై దాన్ని రద్దు చేసే విచక్షణ Article 142(1) కింద ఈ కోర్టుకు ఉందని, అవతలి జీవిత భాగస్వామి వ్యతిరేకించినా ఇది వర్తిస్తుందని కోర్టు చెప్పింది. వివాహం పూర్తిగా విఫలమైందని, పక్షాలు మళ్లీ కలిసి జీవించరని, అధికారిక చట్టబంధాన్ని కొనసాగించడం సమంజసం కాదని కోర్టు సంతృప్తి చెందాలి. రద్దును వ్యతిరేకిస్తున్న జీవిత భాగస్వామి పరిస్థితిని కూడా సమతుల్యంగా చూడాలి (పేరా 42(iii)).
• Article 32 కింద నేరుగా writ లేదు. ఏ పక్షమూ Article 32 కింద writ petition వేసి, వివాహ రద్దును నేరుగా ఈ కోర్టు నుంచి కోరలేరు. Article 226 కింద High Court లో వేసే writ petition కు కూడా ఇదే వర్తిస్తుందన్న Poonam v. Sumit Tanwar అభిప్రాయాన్ని Bench అంగీకరించింది. కోర్టు నిర్ణయంతో అసంతృప్తి ఉన్నవారి పరిష్కార మార్గం ఉన్నత వేదికను ఆశ్రయించడమే (పేరా 41). Article 32 కింద ఉపశమనం Part III హక్కులను అమలు చేయడానికి, అవి ఉల్లంఘించబడినట్లు రుజువైతేనే లభిస్తుంది; న్యాయ ఉత్తర్వులను దీని కింద సరిదిద్దలేరు (పేరా 41).
• అదనపు పరిశీలన. Amit Kumar లో, పక్షాలు coercion (చట్టవిరుద్ధమైన ఒత్తిడి) లేదా ఒత్తిడి లేకుండా స్వేచ్ఛగా రాజీ కుదుర్చుకున్నారని, అది భరణం, జీవనభృతి, పిల్లల సంరక్షణను కవర్ చేస్తోందని కోర్టు నిర్ధారించుకోవాలని చెప్పింది. Amardeep Singh అంశాలతో పాటు Bench దీన్ని మళ్లీ ప్రస్తావించింది (పేరా 20).

ప్రాముఖ్యత

• ఆరు నెలల కాలాన్ని రద్దు చేయాలా వద్దా అనేది Family Court స్వయంగా నిర్ణయించగలదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఇంతకుముందు రద్దు కోసం పక్షాలు సుప్రీం కోర్టుకు రావాల్సి వచ్చేది (పేరా 2).
• 2017లో నిర్ణయించినట్లుగా, Manish Goel ను అనుసరించి, చట్టానికి విరుద్ధంగా ఆ కాలాన్ని రద్దు చేయడానికి Article 142 వాడలేమని కోర్టు చెప్పింది (పేరా 9). 1 మే 2023 నాటి Constitution Bench తీర్పు తర్వాత స్థితి కోసం తదుపరి పరిణామాలు చూడండి.
• కోర్టు దృక్పథం cooling-off కాలం ఉద్దేశాన్ని అనుసరిస్తుంది: తొందరపాటు నిర్ణయాలను ఆపడం, రాజీ అవకాశమే లేని వివాహాన్ని కొనసాగించడం కాదు (పేరా 16).

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• నియమం: Section 13B(2) లోని ఆరు నెలల కాలం directory, mandatory కాదు (పేరా 21). ఉచ్చు: రద్దయినది Section 13B(1) లోని ఒక సంవత్సరం వేరుగా ఉండటం కాదు. అది మొదటి motion కు ముందే పూర్తయిందని కోర్టు భావించింది (పేరా 18(i)).
• రద్దుకు నాలుగు షరతులు: కాలం మొదటి motion కు ముందే పూర్తి కావడం; mediation, conciliation విఫలం కావడం; భరణం, సంరక్షణ, ఇతర అంశాలపై నిజమైన రాజీ; వేచి ఉండటం బాధను మాత్రమే పొడిగించడం (పేరా 18).
• రద్దు అనేది విచక్షణ, హక్కు కాదు (పేరా 20). ఉచ్చు: షరతులు తీరినంత మాత్రాన కోర్టు రద్దు చేయాల్సిన బాధ్యత లేదు.
• రద్దు దరఖాస్తు: మొదటి motion తర్వాత ఒక వారానికి, కారణాలతో దాఖలు చేయాలి (పేరా 19).
• Article 142, 2017లో నిర్ణయించినట్లు: Manish Goel v. Rohini Goel ను అనుసరించి, చట్టానికి విరుద్ధంగా వాడలేము (పేరా 9). ఉచ్చు: ఈ కేసు Article 142 పై కాదు, సెక్షన్ 13B(2) ను directory గా చదవడంపై ఆధారపడి తీర్పు చెప్పింది. 2023 తర్వాత స్థితి తదుపరి పరిణామాలులో ఉంది.
• Video conferencing, దగ్గరి బంధువుల ద్వారా ప్రాతినిధ్యం అనుమతించబడతాయి (పేరా 22).
• కోర్టు Mr. K.V. Vishwanathan ను amicus curiae గా నియమించింది (పేరా 11).

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.