Adcon Electronics Pvt. Ltd. v. Daulat (అడ్కాన్ ఎలక్ట్రానిక్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ v. దౌలత్)

ఇండోర్‌లోని ఒక ఇంటిని అమ్మే agreement to sell (అమ్మకపు ఒప్పందం) యొక్క specific performance (ఒప్పందాన్ని contract నెరవేర్చమని కోర్టు ఇచ్చే ఆదేశం) కోసం బొంబాయిలో కొనుగోలుదారులు దావా వేశారు. స్వాధీనం కోసం ప్రార్థన లేని, కేవలం specific performance దావా బొంబాయి Letters Patent క్లాజు 12 కింద suit for land కాదని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Indian Kanoon (unofficial copy)

పక్షకారులు

Adcon Electronics Pvt. Ltd. — అప్పీలుదారు; దావాలో ప్రతివాది. suit property అమ్మడానికి అంగీకరించింది.

Daulat and Anr. — ప్రతివాదులు; దావాలో వాదులు, కొనుగోలుదారులు. వారు హాజరు కావడం ఆపేశారు, కాబట్టి కోర్టు amicus curiae ను నియమించింది.

A.S. Bhasme, Advocate — వాదుల తరఫున వాదించడానికి కోర్టు నియమించిన amicus curiae.

విచారణ చరిత్ర

1. వాదులు బొంబాయి హైకోర్టులో Suit No. 1088 of 1989 దాఖలు చేశారు.
2. 1989 ఏప్రిల్ 4న ఏకసభ్య న్యాయమూర్తి Letters Patent క్లాజు 12 కింద leave ఇచ్చారు.
3. leave రద్దు కోసం ప్రతివాది Chamber Summons No. 862 of 1989 తీసుకున్నాడు. 1990 జనవరి 22న ఏకసభ్య న్యాయమూర్తి దాన్ని కొట్టివేశారు.
4. ప్రతివాది L.P.A. No. 697 of 1990 లో అప్పీల్ చేశాడు. 1990 జులై 30న Division Bench దాన్ని కొట్టివేసింది.
5. Division Bench ఉత్తర్వుపై ప్రతివాది special leave ద్వారా సుప్రీంకోర్టుకు అప్పీల్ చేశాడు.
6. తమ క్లయింట్లు హాజరు కావద్దని కోరినందున వాదుల న్యాయవాది తప్పుకున్నారు. కోర్టు amicus curiae ను నియమించింది.

వాస్తవాలు

1. 1986 జులై 12 agreement ద్వారా, ఇండోర్ (M.P.) సౌత్ తుకోగంజ్‌లోని No. 6/5 (Block No. 24) Vithal Bhavan అనే భూమి, భవనాన్ని వాదులకు Rs 53,75,000 కు అమ్మడానికి ప్రతివాది అంగీకరించాడు. ఆ భూమి, భవనాన్ని suit property అంటారు.
2. 1987 ఆగస్టు 1న పక్షాలు suit property గురించి ఒక memorandum పై సంతకం చేశారు.
3. agreement నిర్వహణపై పక్షాల మధ్య వివాదాలు తలెత్తాయి.
4. 1986 జులై 12 agreement, 1987 ఆగస్టు 1 memorandum ప్రతివాదిపై ఉనికిలో ఉన్నాయని, బంధిస్తాయని డిక్లరేషన్ కోసం వాదులు దావా వేశారు. రెండింటి specific performance ను కూడా కోరారు.
5. బొంబాయి హైకోర్టు Letters Patent క్లాజు 12 కింద కోర్టు leave తో దావా దాఖలైంది.
6. వాస్తవాలు చిన్న పరిధిలో ఉన్నాయని, వివాదంలో లేవని కోర్టు నమోదు చేసింది. పక్షాలను ట్రయల్ కోర్టులోని స్థానాల ప్రకారం పిలుస్తారు.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. స్థిరాస్తి అమ్మకం ఒప్పందం యొక్క కేవలం specific performance దావా, బొంబాయి హైకోర్టు Letters Patent క్లాజు 12 లోని suit for land అవుతుందా?
2. సేల్ డీడ్ అమలు సమయంలో స్వాధీనం అప్పగిస్తామని agreement లో ఉంటే, ఆ దావా suit for land అవుతుందా?
3. స్థిరాస్తిపై టైటిల్ సంపాదన కోసం దావా suit for land అర్థంలో వస్తుందా?

వాదనలు

అప్పీలుదారు (ప్రతివాది) తరఫున, A.K. Chitale, సీనియర్ న్యాయవాది:

• సేల్ డీడ్ అమలు సమయంలో ప్రతివాది స్వాధీనం అప్పగిస్తాడని agreement లో ఉంది, కాబట్టి specific performance దావా క్లాజు 12 లోని suit for land.
• ఏదేమైనా, స్థిరాస్తిపై టైటిల్ సంపాదన కూడా suit for land కిందికే వస్తుంది, కాబట్టి leave ను రద్దు చేయకపోవడం హైకోర్టు తప్పు.

ప్రతివాదుల (వాదుల) తరఫున, A.S. Bhasme, amicus curiae:

• specific performance తో పాటు స్వాధీనం ఉపశమనాన్ని ప్రత్యేకంగా కోరితే తప్ప ఇవ్వకూడదని Specific Relief Act, 1963 సెక్షన్ 22(2) చెప్తుంది.
• కాబట్టి స్వాధీనం అప్పగింత కోసం స్పష్టమైన ప్రార్థన లేని కేవలం specific performance దావాను suit for land గా పరిగణించలేరు.

వాదుల తరఫున మొదట హాజరైన Ms. Manik Karanjawala, తన క్లయింట్లు హాజరు కావద్దని కోరినందున తప్పుకోవడానికి అనుమతి కోరారు. కోర్టు అనుమతించింది.

కోర్టు తార్కికం

తీర్పులో సంఖ్యల పేరాలు లేవు, Syed Shah Mohammed Quadri, J. వెల్లడించిన ఒకే అభిప్రాయం ఉంది. ఇద్దరు న్యాయమూర్తులు ధర్మాసనంలో ఉన్నారు. అడుగులు తీర్పు క్రమాన్ని అనుసరిస్తాయి, పేరాల వారీగా ఉటంకించలేదు.

Syed Shah Mohammed Quadri, J. (ధర్మాసనం తీర్పు)

1. గమనిక: స్థిరాస్తి అమ్మకం ఒప్పందం యొక్క కేవలం specific performance దావా బొంబాయి హైకోర్టు Letters Patent క్లాజు 12 లోని suit for land అవుతుందా అనే ప్రశ్న ఈ అప్పీల్ లేవనెత్తుతుంది.
2. గమనిక: అప్పీలుదారు ప్రతివాది, ప్రతివాదులు వాదులు. 1986 జులై 12 agreement, 1987 ఆగస్టు 1 memorandum, దావా, ఏకసభ్య న్యాయమూర్తి, Division Bench ఉత్తర్వులను కోర్టు పేర్కొంది.
3. గమనిక: ప్రతివాది న్యాయవాది, వాదుల తరఫు amicus curiae వాదనలను, వాదుల న్యాయవాది తప్పుకోవడాన్ని కోర్టు నమోదు చేసింది.
4. గమనిక: Letters Patent క్లాజు 12 ను కోర్టు పేర్కొంది. భూమి ఎక్కడ ఉందో, cause of action ఎక్కడ తలెత్తిందో, ప్రతివాది ఎక్కడ నివసిస్తాడో లేదా పని చేస్తాడో అనే షరతులకు లోబడి, అన్ని రకాల దావాలపై హైకోర్టు సాధారణ అసలు సివిల్ అధికార పరిధిని అది ఇస్తుంది.
5. గమనిక: క్లాజు 12 హైకోర్టుకు రెండు గ్రూపుల కేసులపై అధికారం ఇస్తుందని కోర్టు చదివింది:
   • గ్రూప్ 1: హైకోర్టు అసలు అధికార పరిధి స్థానిక పరిమితుల్లో ఆస్తి ఉంటే, భూమి లేదా ఇతర స్థిరాస్తి దావాలు.
   • గ్రూప్ 2: ఇతర అన్ని కేసులు, మూడు సందర్భాల్లో:
     • (a) ఆ పరిమితుల్లో పూర్తిగా cause of action తలెత్తినవి.
     • (b) కొంత భాగం తలెత్తి ముందుగా కోర్టు leave పొందినవి.
     • (c) ప్రతివాది ఆ పరిమితుల్లో నివసించే, వ్యాపారం చేసే లేదా లాభం కోసం వ్యక్తిగతంగా పని చేసేవి.
6. గమనిక: ఆస్తికి సంబంధించినవైనా specific performance దావాలు suit for land కాదని బొంబాయిలో చట్టం స్థిరపడిందని ఏకసభ్య న్యాయమూర్తి chamber summons ను కొట్టివేశారు. Division Bench ఏకీభవించింది.
7. గమనిక: suit for land అంటే ఏమిటనేది ప్రశ్న. ఈ పదాన్ని వివిధ హైకోర్టులు, Federal Court అర్థం చెప్పాయి.
8. గమనిక: His Highness Shrimant Maharaj Yashvantrav Holkar of Indore v. Dada Bhai Cursetji Ashburner లో బొంబాయి హైకోర్టు Division Bench, స్థిరాస్తి తాకట్టు పెట్టే agreement యొక్క specific performance దావా suit for land కాదని తీర్పు చెప్పింది. ఇది Yenkoba Balset Kasar v. Rambhaji ను ప్రస్తావించింది; అందులో suit for land అంటే భూమిని వాదికి అప్పగించమని కోరే దావా.
9. గమనిక: ఆ ధర్మాసనం The Delhi and London Bank v. Wordie ను కూడా ప్రస్తావించింది; అందులో కలకత్తా హైకోర్టు, ఆ పదాన్ని భూమిపై టైటిల్ లేదా నియంత్రణ పొందడానికి, అంటే గణనీయంగా భూమి కోసం ఉన్న దావాగా చదివింది. specific performance ను డిక్రీ చేసే అధికార పరిధి కోర్టుకు లేదని కలకత్తా న్యాయమూర్తి తీర్పు చెప్పిన Sreenath Roy v. Cally Doss Ghose ను అది గమనించింది. specific performance దావాగా లేదా టైటిల్ డీడ్‌ల డిపాజిట్ ద్వారా equitable mortgage అమలు దావాగా చూసినా దావా అధికార పరిధిలోనే ఉందని ధర్మాసనం తీర్పు చెప్పింది.
10. గమనిక: Moolji Jaitha and Co. v. Khandesh Spinning and Weaving Mills Co. Ltd. లో ఐదుగురు Federal Court న్యాయమూర్తులు suit for land అర్థంపై విభేదించారు.
11. గమనిక: మొత్తం దావా స్వాధీన ఆదేశం లేదా భూమిపై టైటిల్ నిర్ణయం పొందడానికా, లేక పరోక్షంగా మాత్రమే టైటిల్‌ను తాకే వేరే లక్ష్యం ఉన్నదా అని చూడాలని Kania, C.J. చెప్పారు.
12. గమనిక: suit for land లో మూడు తరగతులను Fazl Ali, J. వివరించారు: టైటిల్ నిర్ణయ దావాలు, స్వాధీన దావాలు, మంజూరు చేస్తే టైటిల్ లేదా స్వాధీనాన్ని నేరుగా ప్రభావితం చేసే ఉపశమనాలున్న ఇతర దావాలు.
13. గమనిక: స్వాధీనం లేదా నియంత్రణ పునరుద్ధరణ క్లెయిమ్‌లను, అలాగే స్థిరాస్తిపై టైటిల్ లేదా హక్కు, ఆసక్తిపై నిర్ణయం కోరే దావాలను ఆ పదాలు కవర్ చేస్తాయని Patanjali Sastri, J. చెప్పారు.
14. గమనిక: దావా భూమి గురించిన వివాదాన్ని కలిగి ఉంటే, కోర్టు వివాదాస్పద క్లెయిమ్‌లను నిర్ణయించాల్సి ఉంటే, టైటిల్‌ను మార్చే డిక్రీ కోరితే అది suit for land అని Mahajan, J. చెప్పారు. భూమికి సంబంధించిన ప్రాసంగిక ఉపశమనంతో, ప్రధాన ఉద్దేశం వేరుగా ఉన్న, భూమి నిజమైన వివాదంలో లేని దావా అలాంటిది కాదన్నారు.
15. గమనిక: స్వాధీన డిక్రీ క్లెయిమ్‌తో కూడిన specific performance దావా suit for land అవుతుందని Mahajan, J. జోడించారు. ఒప్పంద అమలు, conveyance అమలు కోసం కేవలం specific performance దావా టైటిల్ నిర్ణయం కాదు. ఆయన Velliappa Chettiar v. Govinda Doss లో మద్రాసు Full Bench తో ఏకీభవించారు.
16. గమనిక: ఆ పదానికి అర్థం టైటిల్ లేదా స్వాధీనానికి సంబంధించిన క్లెయిమ్‌లను స్థాపించడానికి వేసిన దావా అని Mukherjea, J. చెప్పారు. తీర్పు ద్వారా టైటిల్ నేరుగా ప్రభావితమైతే, స్వాధీనం కోరినా కోరకపోయినా అది suit for land.
17. గమనిక: Debendra Nath Chowdhury v. Southern Bank Ltd. లో కలకత్తా హైకోర్టు Division Bench, లీజును అమలు చేసి రిజిస్టర్ చేయడానికి ఒప్పంద specific performance దావా, ప్రత్యామ్నాయ నష్టపరిహార క్లెయిమ్‌లతో, suit for land కాదని తీర్పు చెప్పింది.
18. నిర్ణయం: ఈ చర్చ నుండి, "a suit for land is a suit in which the relief claimed relates to title to or delivery of possession of land". దావా suit for land అవుతుందా అనేది plaint లోని వాదనలను, కోరిన ఉపశమనాలను బట్టి నిర్ణయిస్తారు.
19. నిర్ణయం: ఉపశమనం స్థిరాస్తి టైటిల్ నిర్ణయానికి లేదా స్వాధీనం అప్పగింతకు సంబంధించినప్పుడు అది suit for land. Moolji Jaitha లో Mahajan, J. అభిప్రాయంతో కోర్టు గౌరవంగా ఏకీభవించింది.
20. గమనిక: సేల్ డీడ్ అమలు సమయంలో స్వాధీనం అప్పగిస్తామని చెప్పే అమ్మకపు ఒప్పందం యొక్క specific performance దావాలో, స్వాధీనం అప్పగింత డిక్రీలో భాగమని అంతర్లీనంగా భావిస్తారు.
21. గమనిక: స్థిరాస్తి బదిలీ ఒప్పందం యొక్క specific performance కోసం దావా వేసే వ్యక్తి, తగిన కేసులో, అదనంగా స్వాధీనం, లేదా partition, వేరు స్వాధీనం కోరవచ్చని Specific Relief Act, 1963 సెక్షన్ 22 చెప్తుంది. specific performance తిరస్కరిస్తే earnest money తిరిగి చెల్లింపుతో సహా ఇతర ఏ ఉపశమనాన్నైనా కోరవచ్చు.
22. గమనిక: సెక్షన్ 22(1) లోని క్లాజ్ (a) లేదా (b) కింద ఏ ఉపశమనమూ ప్రత్యేకంగా కోరితే తప్ప ఇవ్వరని సెక్షన్ 22(2) చెప్తుంది. అలాంటి క్లెయిమ్‌ను చేర్చడానికి న్యాయమైన షరతులపై ఏ దశలోనైనా plaint ను సవరించడానికి కోర్టు అనుమతిస్తుందని proviso చెప్తుంది.
23. నిర్ణయం: సెక్షన్ 22(1) ఒక సాధికారత నిబంధన. సెక్షన్ 22(2) అంటే స్వాధీనాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రార్థిస్తే తప్ప agreement కు సంబంధించిన "no court can grant the relief of possession of land or other immovable property".
24. నిర్ణయం: ఇక్కడ దావా అమ్మకం agreement యొక్క specific performance కోసం, suit property అప్పగింతను ప్రత్యేకంగా కోరలేదు. కాబట్టి దాన్ని suit for land గా పరిగణించలేము.
25. నిర్ణయం: ఆ దావా భూమిపై టైటిల్ సంపాదన కోసమనే వాదనను కోర్టు అంగీకరించలేదు. నిజమైన అర్థంలో కేవలం specific performance దావా "a suit for enforcement of terms of contract". భూమిపై టైటిల్ ఆ దావా విషయం కాదు.
26. నిర్ణయం: Division Bench ఉత్తర్వులో చట్టవిరుద్ధత లేదు. అప్పీల్ ఖర్చులు లేకుండా కొట్టివేయబడింది.
27. గమనిక: amicus curiae A.S. Bhasme అందించిన సహాయానికి కోర్టు తన ప్రశంసను నమోదు చేసింది.

Authorities

• His Highness Shrimant Maharaj Yashvantrav Holkar of Indore v. Dada Bhai Cursetji Ashburner, 1890 (14) I.L.R. Bombay 353. చర్చించింది. తాకట్టు agreement యొక్క specific performance దావా suit for land కాదు.
• Yenkoba Balset Kasar v. Rambhaji, 9 Bombay H.C. Rep. 13. అక్కడ ప్రస్తావించారు. suit for land అంటే భూమిని వాదికి అప్పగించమని కోరే దావా.
• The Delhi and London Bank v. Wordie, I.L.R. 1 Calcutta 249 at p. 263. ప్రస్తావించింది. గణనీయంగా భూమి కోసం ఉన్న దావా అంటే భూమిపై టైటిల్ లేదా నియంత్రణ పొందడానికి.
• Sreenath Roy v. Cally Doss Ghose, I.L.R. (5) Calcutta 82. గమనించింది. specific performance డిక్రీ చేసే అధికార పరిధి కోర్టుకు లేదని ఏకసభ్య న్యాయమూర్తి తీర్పు చెప్పారు.
• M/s. Moolji Jaitha and Co. v. The Khandesh Spinning and Weaving Mills Co. Ltd., A.I.R. (37) 1950 Federal Court 83 (ఐదుగురు న్యాయమూర్తులు). Mahajan, J. అభిప్రాయంతో ఏకీభవించారు. మిగిలిన నాలుగు అభిప్రాయాలను పేర్కొన్నారు.
• Velliappa Chettiar v. Govinda Doss, A.I.R. (16) 1929 Madras 721 (Full Bench). Mahajan, J. దానితో ఏకీభవించారు.
• Debendra Nath Chowdhury v. Southern Bank Ltd., A.I.R. 1960 Calcutta 626. గమనించింది. ప్రత్యామ్నాయ నష్టపరిహారంతో లీజును అమలు చేసి రిజిస్టర్ చేసే దావా suit for land కాదు.

Also cited in footnotes: తీర్పులో footnotes లేవు.

Provisions

• Clause 12, Letters Patent of the High Court of Judicature at Bombay: దావాలపై అసలు అధికార పరిధి. భూమి దావాలు భూమి ఉన్న చోటి కోర్టుకు వెళ్తాయి. ఇతర కేసులు cause of action పూర్తిగా, లేదా leave తో కొంత భాగం తలెత్తిన చోటి కోర్టుకు, లేదా ప్రతివాది నివసించే లేదా పని చేసే చోటి కోర్టుకు వెళ్తాయి.
• Section 22(1), Specific Relief Act, 1963: స్థిరాస్తి బదిలీ ఒప్పందం యొక్క specific performance కోసం దావా వేసే వ్యక్తి స్వాధీనం, లేదా partition, వేరు స్వాధీనం, earnest money తిరిగి చెల్లింపు లేదా ఇతర ఉపశమనాన్ని కోరవచ్చు.
• Section 22(2), Specific Relief Act, 1963: అలాంటి ఏ ఉపశమనమూ ప్రత్యేకంగా కోరితే తప్ప ఇవ్వరు. proviso న్యాయమైన షరతులపై ఏ దశలోనైనా plaint ను సవరించడానికి అనుమతిస్తుంది.

తీర్పు

1. అప్పీల్ కొట్టివేయబడింది.
2. క్లాజు 12 కింద ఇచ్చిన leave పై సవాలును కొట్టివేసిన బొంబాయి హైకోర్టు Division Bench ఉత్తర్వులో చట్టవిరుద్ధత లేదని కోర్టు తేల్చింది.
3. పక్షాలు తమ తమ ఖర్చులను భరించాలి.
4. గమనిక: amicus curiae కు కోర్టు తన ప్రశంసను నమోదు చేసింది.

న్యాయసూత్రం / Ratio

దావా suit for land అవుతుందా అనేది plaint లోని వాదనలు, ఉపశమనాల నుండి నిర్ణయిస్తారు. స్వాధీనాన్ని ప్రత్యేకంగా కోరని అమ్మకం ఒప్పందం యొక్క specific performance దావా suit for land కాదు. ప్రధాన నిర్ణయం: "a suit for land is a suit in which the relief claimed relates to title to or delivery of possession of land".

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా విశ్లేషణ.

• ఐదుగురు న్యాయమూర్తులు వేర్వేరు అభిప్రాయాలు ఇచ్చిన Federal Court లో ఒక న్యాయమూర్తి అభిప్రాయాన్ని కోర్టు స్వీకరిస్తుంది. ఆ న్యాయమూర్తి తర్కంపై ఆధారపడుతుంది.
• agreement వాగ్దానం చేసినప్పుడు specific performance డిక్రీలో స్వాధీనం అంతర్లీనమని కోర్టు చెప్పి, ప్రత్యేకంగా కోరితే తప్ప స్వాధీన డిక్రీని సెక్షన్ 22(2) నిషేధిస్తుందని చెప్తుంది. వాది తర్వాత స్వాధీనం కోరడానికి సవరిస్తే ఏమవుతుందో తీర్పు చెప్పదు.
• ఒప్పంద వాస్తవాలు వివాదంలో లేవు, కాబట్టి తీర్పు అధికార పరిధి అంశాన్ని మాత్రమే నిర్ణయిస్తుంది. agreement ను అమలు చేయవచ్చా అనేది పరిశీలించదు.

ప్రాముఖ్యత

• కేవలం specific performance దావా బొంబాయి Letters Patent క్లాజు 12 కోసం suit for land కాదని ఈ కేసు స్థిరపరుస్తుంది.
• దావా స్వభావానికి plaint లోని ఉపశమనాలను పరీక్షగా ఇది చేస్తుంది.
• Specific Relief Act సెక్షన్ 22 ను అధికార పరిధి ప్రశ్నతో ఇది ముడిపెడుతుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• మొదట నియమం: suit for land అంటే ఉపశమనం భూమి టైటిల్‌కు లేదా స్వాధీనం అప్పగింతకు సంబంధించినది.
• కేవలం specific performance దావా ఒప్పంద అమలు కోసం దావా, టైటిల్ నిర్ణయం కోసం కాదు.
• సెక్షన్ 22(2): స్వాధీనం ఉపశమనాన్ని ప్రత్యేకంగా కోరాలి. వాది ఏ దశలోనైనా న్యాయమైన షరతులపై plaint ను సవరించవచ్చు.
• ఉచ్చు: plaint లో స్వాధీనం కోరకపోతే, స్వాధీనం అప్పగిస్తామని agreement లో ఉన్నంత మాత్రాన ఆ దావా suit for land కాదు.
• దావా స్వభావాన్ని plaint లోని వాదనలను, కోరిన ఉపశమనాలను బట్టి నిర్ణయిస్తారు.
• ఫలితం: అప్పీల్ ఖర్చులు లేకుండా కొట్టివేయబడింది, కోర్టు amicus curiae కు ధన్యవాదాలు తెలిపింది.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.