M.C. Mehta v. Union of India (Vehicular Pollution Case) (ఎం.సి. మెహతా v. యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా — వాహన కాలుష్య కేసు)

1947 నుంచి ఢిల్లీ జనాభా సుమారు 18 రెట్లు పెరిగింది, వాహనాలు ఏటా సుమారు ఒక లక్ష పెరిగాయి. M.C. Mehta దాఖలు చేసిన ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్‌పై, ఢిల్లీలో వాహన కాలుష్యం (pollution) గురించి అధ్యయనం చేయడానికి సుప్రీంకోర్టు ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. పర్యవేక్షణ కోసం పిటిషన్‌ను పెండింగ్‌లో ఉంచింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Supreme Court of India (sci.gov.in)

పక్షకారులు

M.C. Mehta — పిటిషనర్. ఢిల్లీలోని Environment Protection Cell చైర్మన్, ప్రాక్టీసింగ్ అడ్వకేట్. ఆయన స్వయంగా వాదించారు.

Union of India మరియు ఇతరులు — ప్రతివాదులు.

Central Pollution Control Board — ప్రతివాది నెం. 3. Air (Prevention and Control of Pollution) Act, 1981 కింద ఏర్పాటైన కేంద్ర బోర్డు.

Delhi Transport Corporation (DTC) — ప్రతివాది నెం. 5. ఢిల్లీలో వేలాది బస్సులతో ప్రజా రవాణా నడుపుతుంది. బాగా పేరుపడిన కాలుష్య కారకాల్లో ఒకటని ఆరోపణ ఉండటంతో దీనిని పక్షంగా చేర్చారు.

Hindustan Insecticides Limited — ప్రతివాది నెం. 6. జనావాసాలకు దగ్గరగా పెరిగిన పరిశ్రమల్లో ఒకటి.

Delhi Electric Supply Undertaking (DESU) — దీని విద్యుత్ ఉత్పత్తి యూనిట్లు పిటిషన్ పరిధిలో ఉన్నాయి.

Association of Indian Automobile Manufacturers — జోక్యం కోసం దరఖాస్తు చేసింది, కోర్టులో హాజరైంది. దాని ప్రతినిధి Shri Sudhakar Girdharlal Shah కమిటీ సభ్యుడయ్యారు.

విచారణ చరిత్ర

1. పిటిషనర్ ఈ దరఖాస్తును రాజ్యాంగంలోని Article 32 కింద ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాల విభాగంలో దాఖలు చేశారు (Writ Petition No. 13029 of 1985, original jurisdiction).
2. విచారణలో, ఈ సమస్యను ప్రత్యర్థి వ్యాజ్యంలా కాకుండా ఉపయోగకరమైన చర్చగా చూడాలని కోర్టు న్యాయవాదులను కోరింది.
3. కాలుష్యాన్ని తగ్గించడంలో సహాయపడే సాహిత్యం, పరికరాలను కోర్టుకు చూపించారు. మోటార్ స్పిరిట్ వాడకం తొలగింపు, ద్విచక్ర వాహనాల స్థానంలో బ్యాటరీ వాహనాల ప్రతిపాదనలు కూడా వచ్చాయి.
4. Association of Indian Automobile Manufacturers జోక్యం కోసం దరఖాస్తు చేసి, కోర్టులో హాజరైంది.
5. కోర్టు ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేయవచ్చని Ministry of Environment and Forests, Attorney Generalకు రాతపూర్వకంగా తెలిపింది. దాని కాపీ రికార్డులో ఉంచారు.
6. 14 మార్చి 1991న కోర్టు ఈ తీర్పు ఇచ్చి, మధ్యంతర ఉత్తర్వు జారీ చేసి, పర్యవేక్షణ కోసం పిటిషన్‌ను పెండింగ్‌లో ఉంచింది. తీర్పును Ranganath Misra, C.J. వెలువరించారు.

వాస్తవాలు

1. పిటిషనర్ ప్రాక్టీసింగ్ అడ్వకేట్, ఢిల్లీలోని Environment Protection Cell చైర్మన్. ఆయన Article 32 కింద ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (public interest litigation) దాఖలు చేశారు.
2. ఢిల్లీలో జనసాంద్రత ఎక్కువ ఉన్న ప్రాంతాల్లోని ప్రమాదకర పరిశ్రమలను మూసివేయాలని ఆదేశించమని ఆయన కోర్టును కోరారు.
3. ఆ ప్రాంతంలో ఆటోమొబైల్స్ వల్ల, Delhi Electric Supply Undertaking (DESU) కోసం విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసే థర్మల్ యూనిట్ల వల్ల వచ్చే వాయు కాలుష్యాన్ని నియంత్రించాలని కూడా కోరారు.
4. Union Territory of Delhi మొత్తం జనాభా సుమారు 96 లక్షలు. పాత ఢిల్లీ, న్యూఢిల్లీ, కంటోన్మెంట్ కలిసిన పట్టణ ప్రాంతం జనాభా సుమారు 90 లక్షలు.
5. 1947లో ఢిల్లీ జనాభా 5 లక్షల కంటే కొంచెం ఎక్కువ. నలభై ఏళ్ల కంటే కొంచెం ఎక్కువ కాలంలో జనాభా 18 రెట్లు పెరిగింది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో సాంద్రత చాలా ఎక్కువ, రద్దీగా ఉంది.
6. ఢిల్లీ ఉత్తరాది సామ్రాజ్యాలకు, మొఘలులకు రాజధాని. బ్రిటిష్ వారు భారత సామ్రాజ్య రాజధానిని 1911లో కలకత్తా నుంచి ఢిల్లీకి మార్చారు.
7. ఢిల్లీ ప్రాముఖ్యత పెరిగేకొద్దీ శివార్లలో పరిశ్రమలు పెరిగాయి. దూరదృష్టి లోపం వల్ల అవి జనావాసాలకు ప్రమాదకరంగా దగ్గరగా పెరిగాయి. తర్వాత పారిశ్రామిక ప్రాంతం నగరంలో భాగమైంది.
8. ప్రతివాది నెం. 6 అయిన Hindustan Insecticides Limited అలాంటి పరిశ్రమల్లో ఒకటి.
9. DESUకు మూడు ఉత్పత్తి యూనిట్లు ఉన్నాయి, అన్నీ జనసాంద్రత ఎక్కువ ఉన్న ప్రాంతంలోనే ఉన్నాయి: Indraprastha Power Station, GT Power Station, RPR Power Station.
10. Delhi Transport Corporation (DTC) వేలాది బస్సులు నడుపుతుంది. బాగా పేరుపడిన కాలుష్య కారకం అనే ఆరోపణతో దీనిని ప్రతివాది నెం. 5గా చేర్చారు.
11. Director of Transport, Delhi Administration కోరిక మేరకు పరిసర గాలి, ఆటోమోటివ్ ఉద్గార స్థాయులపై ఒక పర్యవేక్షణ కమిటీ ఏర్పాటైంది. ఇది ఉపరితల రవాణా ఢిల్లీ గాలిపై చూపే ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేసింది.
12. 31 మార్చి 1982న ఢిల్లీలో 5,92,584 వాహనాలు ఉన్నాయి. ద్విచక్ర వాహనాలు 65 శాతం, త్రిచక్ర వాహనాలు 3.5 శాతం. కార్లు, జీపులు, ఇతర మధ్యస్థ వాహనాలు 25 శాతం, బస్సులు 1.5 శాతం, మిగిలిన 7 శాతం సరుకు రవాణా వాహనాలు.
13. Deputy Director of Transport, Delhi Administration అఫిడవిట్ ప్రకారం 1990లో వాహనాల సంఖ్య 13.5 లక్షలు.
14. అంటే సుమారు 8 ఏళ్లలో సుమారు 8 లక్షలు పెరిగాయి, ఏటా సుమారు 1 లక్ష. ద్విచక్ర వాహనాల వాటా పెద్దగా మారకపోవచ్చు.
15. ఆటోమొబైల్స్ కాలుష్యంలో సుమారు 50 శాతం కారణమని Deputy Director చెప్పారు. వాటా అంతకంటే ఎక్కువని సూచించే సామగ్రి ఉందని కోర్టు అంది.
16. మొత్తం కార్బన్ మోనాక్సైడ్ ఉద్గారంలో అరవై శాతం కంటే ఎక్కువ, హైడ్రోకార్బన్లలో సుమారు ఎనభై శాతం ద్విచక్ర, త్రిచక్ర వాహనాల నుంచే వస్తున్నాయి.
17. కాలుష్య నియంత్రణ సవాలును ఎదుర్కోవడానికి Air (Prevention and Control of Pollution) Act, 1981 చేశారు. ప్రతివాది 3 ఆ చట్టం కింద ఏర్పాటైన కేంద్ర బోర్డు.
18. బోర్డుతో సంప్రదించి, వాహన కాలుష్య సర్వే చేసి నైపుణ్యం పెంచుకోవాలని రవాణా అధికారులను ఆదేశించే అధికారం ప్రభుత్వానికి ఆ చట్టం ఇస్తుంది. ట్రాఫిక్ పరిమాణం అత్యధికంగా ఉన్నందున ఢిల్లీని ఎంపిక చేశారు.
19. Motor Vehicles Act, 1989 ఉద్గారాల నియంత్రణకు కొన్ని నిబంధనలు చేసింది.
20. ఆ చట్టం కింద తీసుకున్న చర్యలపై గణాంకాలను Delhi Administration రవాణా అధికారులు కోర్టుకు సమర్పించారు. ఉద్గార తనిఖీ, ప్రాసిక్యూషన్, రిజిస్ట్రేషన్ రద్దు సాధారణ చర్యలు.
21. కోర్టు ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేయవచ్చని Ministry of Environment and Forests, Attorney Generalకు రాతపూర్వకంగా తెలిపింది. ఈ కోర్టు రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తి అధ్యక్షత వహించవచ్చని అంగీకరించింది.
22. పిటిషనర్ Shri M.C. Mehta, Central Pollution Control Board చైర్మన్ Shri N.S. Tiwanaను సభ్యులుగా మంత్రిత్వ శాఖ సూచించింది.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

తీర్పు సంఖ్యలతో వివాదాంశాలను రూపొందించలేదు. అది పరిష్కరించే ప్రశ్నలు:

1. ఢిల్లీలో ఆటోమొబైల్స్ వల్ల వచ్చే వాయు కాలుష్యాన్ని నియంత్రించాలన్న పిటిషనర్ అభ్యర్థనపై కోర్టు ఎలా స్పందించాలి?
2. Delhi Administration చేసిన ఉద్గార తనిఖీలు, ప్రాసిక్యూషన్లు, రిజిస్ట్రేషన్ రద్దులు వాహన కాలుష్య నియంత్రణకు సరిపోయాయా?
3. ఢిల్లీ వాహన కాలుష్యాన్ని పరిశీలించి పరిష్కార మార్గాలు రూపొందించడానికి కోర్టు ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలా? చేస్తే, అందులో ఎవరు ఉండాలి, దాని విచారణ పరిధి ఏమిటి?

వాదనలు

న్యాయవాదుల వాదనలను తీర్పు వివరంగా పేర్కొనలేదు. కింది వాటిని మాత్రమే నమోదు చేసింది.

పిటిషనర్ (M.C. Mehta) తరఫున

1. ఢిల్లీలో జనసాంద్రత ఎక్కువ ఉన్న ప్రాంతాల్లోని ప్రమాదకర పరిశ్రమలను మూసివేయాలని ఆదేశించమని పిటిషనర్ కోరారు.
2. ఢిల్లీలో నడిచే ఆటోమొబైల్స్ నుంచి, DESU థర్మల్ యూనిట్ల నుంచి వచ్చే వాయు కాలుష్యాన్ని నియంత్రించాలని కోరారు.
3. DTC బాగా పేరుపడిన కాలుష్య కారకాల్లో ఒకటనే ఆరోపణతో దానిని ప్రతివాదిగా చేర్చారు.
4. పిటిషనర్ నుంచి మరే వాదనను తీర్పు నమోదు చేయలేదు.

ప్రతివాదుల తరఫున

కింది అంశాలు ప్రతివాదులు దాఖలు చేసినవి లేదా చెప్పినవి. ఇవి పిటిషన్‌కు వ్యతిరేకంగా వాదనలుగా నమోదు కాలేదు.

1. కాలుష్య కారకాల్లో ఆటోమొబైల్స్ సుమారు 50 శాతం వాటా ఇస్తాయని Deputy Director of Transport, Delhi Administration అఫిడవిట్‌లో చెప్పారు.
2. Motor Vehicles Act, 1989 కింద తీసుకున్న చర్యలపై గణాంకాలను రవాణా అధికారులు సమర్పించారు. అవి ఉద్గార తనిఖీ, ప్రాసిక్యూషన్, రిజిస్ట్రేషన్ రద్దు.
3. కోర్టు ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేయవచ్చని Ministry of Environment and Forests, Attorney Generalకు రాతపూర్వకంగా తెలిపింది. ఈ కోర్టు రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తి అధ్యక్షుడిగా ఉండటానికి అంగీకరించింది. పిటిషనర్, Central Pollution Control Board చైర్మన్‌ను సభ్యులుగా సూచించింది.
4. Association of Indian Automobile Manufacturers జోక్యం కోసం దరఖాస్తు చేసి చర్చల్లో పాల్గొంది. దాని ప్రత్యేక వాదనను తీర్పు నమోదు చేయలేదు.
5. Hindustan Insecticides Limited, DTC, DESU నుంచి ఎలాంటి వాదననూ తీర్పు నమోదు చేయలేదు.

కోర్టు తార్కికం

తీర్పును ధర్మాసనం తరఫున Ranganath Misra, C.J. వెలువరించారు. ధర్మాసనంలో M.H. Kania, Kuldip Singh, JJ. కూడా ఉన్నారు. తీర్పులో సంఖ్యలతో పేరాలు లేవు, ప్రత్యేక అభిప్రాయమూ నమోదు కాలేదు. తీర్పులోని ప్రతి భాగం కింద కవర్ చేశాం.

Ranganath Misra, C.J.

1. Noted: ఇది Article 32 కింద ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాల విభాగంలోని దరఖాస్తు. జనసాంద్రత ఎక్కువ ఉన్న ఢిల్లీలో ప్రమాదకర పరిశ్రమల మూసివేతకు ఆదేశించాలని, ఆటోమొబైల్స్, DESU థర్మల్ యూనిట్ల వాయు కాలుష్యాన్ని నియంత్రించాలని కోర్టును కోరారు.
2. Noted: ఢిల్లీ జనాభా సుమారు 96 లక్షలు, అందులో సుమారు 90 లక్షలు పట్టణ జనాభా. 1947 నుంచి 18 రెట్లు పెరిగింది, కొన్ని ప్రాంతాలు చాలా దట్టంగా ఉన్నాయి.
3. Noted: పర్యావరణ కాలుష్యం ప్రపంచవ్యాప్త సమస్య. దేశం పరిమాణం, అభివృద్ధి స్థాయి, భావజాలంతో సంబంధం లేకుండా అన్ని దేశాలకు ఇది సంబంధించినది.
4. Noted: సముద్ర ప్రపంచం అంతా ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానమై ఉంది, గాలులు కాలుష్యాన్ని ఖండం నుంచి ఖండానికి మోసుకెళ్తాయి. USSR చేసిన అణు పరీక్ష, లేదా దూరపు శక్తి కేంద్రం నుంచి రేడియో ధార్మిక వ్యర్థాలను నిర్లక్ష్యంగా పారవేయడం, పూర్తిస్థాయి యుద్ధం కంటే పొరుగు దేశాలకు ఎక్కువ హాని చేయవచ్చని తీర్పు ఉదహరించింది.
5. Noted: గల్ఫ్ యుద్ధం కలిగించిన కాలుష్య ప్రభావంపై ప్రజలు ఇప్పటికే ఆందోళన చెందుతున్నారు. ఆమ్ల వర్షం, సముద్రాలు, వాతావరణంపై విషపూరిత ప్రభావాల గురించి కూడా భయపడుతున్నారు.
6. Noted: మనిషికి, పర్యావరణానికి మధ్య పరస్పర చర్య గురించిన అవగాహన ఇటీవలిది. కోర్టు 1972 జూన్‌లో స్టాక్‌హోమ్‌లో జరిగిన United Nations Conference on the Human Environment ప్రకటనను ఉటంకించింది.
7. Noted: మనిషి తన పర్యావరణానికి సృష్టి, రూపకర్త కూడా అని స్టాక్‌హోమ్ ప్రకటన చెబుతుంది. శాస్త్రం, సాంకేతికత వల్ల పర్యావరణాన్ని ఇంతకు ముందెన్నడూ లేని స్థాయిలో మార్చే శక్తి మనిషికి వచ్చింది. సహజ, మానవ నిర్మిత పర్యావరణాలు రెండూ శ్రేయస్సుకు, ప్రాథమిక మానవ హక్కులకు, జీవితానికి కూడా అవసరం.
8. Noted: ప్రకటనలోని Principle No. 1 ప్రకారం స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, తగిన జీవన పరిస్థితులపై మనిషికి ప్రాథమిక హక్కు ఉంది. పర్యావరణం గౌరవప్రదమైన, శ్రేయస్సుతో కూడిన జీవితానికి అనుమతించే నాణ్యతతో ఉండాలి. ప్రస్తుత, భవిష్యత్ తరాల కోసం దానిని కాపాడి మెరుగుపరచే గంభీర బాధ్యత మనిషిపై ఉంది.
9. Noted: అభివృద్ధి చెందని, వెనుకబడిన సమాజాలు అభివృద్ధి చెందిన వాటికంటే ప్రకృతికి దగ్గరగా ఉంటాయి. మన పూర్వీకులు మనిషికి, పర్యావరణానికి ఉన్న బంధాన్ని గుర్తించారు. దైవిక ప్రేమ వేణువు గురించి, భూమి, సముద్రాలు, ఆకాశం, నక్షత్రాలు దైవిక సంగీతంతో అల్లుకుని ఉండటం గురించి సామవేదం నుంచి ఒక భాగాన్ని కోర్టు ఉటంకించింది.
10. Noted: Sir Edmund Hillary రచన Ecology 2,000లో ఉటంకించిన Norman Myers మాటలను కోర్టు ఉదహరించింది. ఆఫ్రికా పర్యావరణాల భవితవ్యం అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచ జీవనశైలిపై కూడా ఆధారపడి ఉంటుందని ఆయన అన్నారు. ఈ ఆర్థిక-పర్యావరణ సంబంధాలను ఇంకా తక్కువగా గుర్తిస్తున్నారు, అయినా ఆఫ్రికా సవన్నాల భూ వినియోగానికి అవి ముఖ్యం.
11. Noted: Forty-Second Amendment Article 48A, Article 51Aలను ప్రవేశపెట్టింది. దేశ పర్యావరణాన్ని కాపాడి మెరుగుపరచడానికి, అడవులను, వన్యప్రాణులను రక్షించడానికి రాజ్యం కృషి చేయాలని Article 48A చెబుతుంది.
12. Noted: Article 51A(g) (తీర్పులో Article 51A, Article 51 Aగా ముద్రించారు) ప్రతి పౌరుడి బాధ్యత. అడవులు, నదులు, వన్యప్రాణులతో సహా సహజ పర్యావరణాన్ని (environment) కాపాడి మెరుగుపరచాలి. జీవులపై కరుణ కూడా చూపాలి.
13. Held: Directive Principlesలో పర్యావరణ పరిరక్షణను రాజ్యం బాధ్యతగా చేశారు. Article 51A దానిని పౌరుడి ప్రాథమిక కర్తవ్యంగా చేసింది. ఇవి కలిసి జీవితానికి, అంటే వృక్ష, జంతు జాలానికి, పర్యావరణం ముఖ్యమని రాజ్యాంగం గుర్తించినట్టు చూపిస్తాయి.
14. Noted: భారతదేశం భూభాగం, జనాభా, వారసత్వం రీత్యా గొప్ప దేశం. రాజకీయంగా అనేక రాష్ట్రాలుగా విభజించినా, ఉమ్మడి సంస్కృతితో ముడిపడి ఉంది. ఉత్తరాది సామ్రాజ్యాలకు ఢిల్లీ రాజధాని అయింది. బ్రిటిష్ వారు 1911లో రాజధానిని కలకత్తా నుంచి ఢిల్లీకి మార్చారు.
15. Noted: ఢిల్లీ ప్రాముఖ్యత పెరగడంతో శివార్లలో పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందాయి. దూరదృష్టి, రాజనీతిజ్ఞత లోపం వల్ల అవి జనావాసాలకు ప్రమాదకరంగా దగ్గరగా పెరిగాయి, పారిశ్రామిక ప్రాంతం నగరంలో భాగమైంది.
16. Noted: Hindustan Insecticides Limited (ప్రతివాది నెం. 6) అలాంటి పరిశ్రమే. DESU మూడు యూనిట్లు జనసాంద్రత ఎక్కువ ఉన్న ప్రాంతంలోనే ఉన్నాయి. బాగా పేరుపడిన కాలుష్య కారకంగా DTCని ప్రతివాది నెం. 5గా చేర్చారు.
17. Noted: Director of Transport, Delhi Administration కోరిక మేరకు పరిసర, ఆటోమోటివ్ ఉద్గార స్థాయులపై పర్యవేక్షణ కమిటీ ఏర్పాటైంది. ఇది ఢిల్లీ గాలిపై ఉపరితల రవాణా ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేసింది.
18. Noted: 31 మార్చి 1982న ఢిల్లీలో 5,92,584 వాహనాలు ఉన్నాయి. 65 శాతం ద్విచక్ర వాహనాలు, 3.5 శాతం త్రిచక్ర వాహనాలు, 25 శాతం కార్లు, జీపులు, మధ్యస్థ వాహనాలు, 1.5 శాతం బస్సులు, 7 శాతం సరుకు రవాణా వాహనాలు.
19. Noted: 1990లో వాహనాల సంఖ్య 13.5 లక్షలు. అంటే సుమారు 8 ఏళ్లలో సుమారు 8 లక్షలు, ఏటా సుమారు 1 లక్ష పెరిగాయి. ద్విచక్ర వాహనాల వాటాకు పెద్ద మార్పు రాలేదని అనిపిస్తుంది.
20. Noted: కాలుష్యంలో ఆటోమొబైల్స్ వాటా సుమారు 50 శాతమని Deputy Director of Transport చెప్పారు. వాటా ఇంకా ఎక్కువని సూచించే సామగ్రి ఉందని కోర్టు అంది.
21. Noted: కార్బన్ మోనాక్సైడ్‌లో అరవై శాతం కంటే ఎక్కువ, హైడ్రోకార్బన్లలో సుమారు ఎనభై శాతం ద్విచక్ర, త్రిచక్ర వాహనాల నుంచే వస్తున్నాయి.
22. Noted: ఈ సవాలును ఎదుర్కోవడానికి Air (Prevention and Control of Pollution) Act, 1981 చేశారు. ప్రతివాది 3 ఆ చట్టం కింద ఏర్పాటైన కేంద్ర బోర్డు.
23. Noted: బోర్డుతో సంప్రదించి, వాహన కాలుష్య సర్వే చేసి నైపుణ్యం పెంచుకోవాలని రవాణా అధికారులను ఆదేశించడానికి ప్రభుత్వానికి ఆ చట్టం అవకాశం ఇస్తుంది. ట్రాఫిక్ పరిమాణం అత్యధికంగా ఉన్నందున ఢిల్లీని ఎంపిక చేశారు.
24. Noted: Motor Vehicles Act, 1989 ఉద్గారాల నియంత్రణకు నిబంధనలు చేసింది. దాని కింద తీసుకున్న చర్యల గణాంకాలను Delhi Administration రవాణా అధికారులు సమర్పించారు. అవి ఉద్గార తనిఖీ, ప్రాసిక్యూషన్, రిజిస్ట్రేషన్ రద్దు చర్యలు.
25. Held: తీసుకున్న చర్యలు సరిపోతాయని కోర్టుకు సంతృప్తి కలగలేదు. కాలుష్య నియంత్రణ అనే సవాలును ఆ విధంగా విజయవంతంగా ఎదుర్కోలేం.
26. Held: "Law alone also cannot help in restoring a balance in the biospheric disturbance." నిధులు కూడా సమర్థవంతంగా సహాయపడలేవు. స్పష్టమైన అవగాహన, కల్పనాత్మక ప్రణాళిక అవసరం. నిరంతర, ఫలితం-ఆధారిత, వ్యూహాత్మక చర్య కూడా కావాలి.
27. Held: వివిధ తరగతుల ఆటోమొబైల్స్ వాడే ప్రజలను, రాజధానిలో నివసించే ప్రజలను చైతన్యం చేసే ప్రచారం అనివార్యమైన తొలి అడుగు. ఆటోమొబైల్స్ వాడే అందరూ, ఆ వాహనాలు వాడే వారితో సహా, ఉద్గారాల వల్ల సమాజానికి కలిగే హానిపై తగినంత అవగాహన కలిగి ఉండాలి.
28. Why: అది సమర్థవంతంగా జరిగేవరకు సరైన వైఖరి ఏర్పడదు, కాలుష్యం తగ్గించడానికి సహకారం రాదు.
29. Noted: కోర్టు Environmental Policy & Law పత్రిక (vol. 13, nos. 1-2, Spring 1983, North-Holland) నుంచి ఒక భాగాన్ని ఉటంకించింది. అప్పటి చర్యలు రోడ్డు ట్రాఫిక్ వల్ల వచ్చే వాయు కాలుష్యానికి సరిపోవని అది చెప్పింది.
30. Noted: ప్రతి పట్టణంలో, నగరంలో ఈ సమస్య ఉందని ఆ భాగం చెప్పింది. అవసరమైన తగ్గింపులను త్వరగా సాధించడానికి వాహన పొగ ప్రమాణాలు సరిపోలేదు. ప్రైవేట్ కార్లలో, ముఖ్యంగా డీజిల్ కార్లలో, వాణిజ్య వాహనాల్లో సమస్య కొంతవరకు పెరుగుతోంది.
31. Noted: చట్టపరమైన, ఇతర పరిమితులున్నా, కొన్ని వ్యూహాలు సహాయపడ్డాయని లేదా కనీసం వైఖరులను మెరుగుపరిచాయని ఆ భాగం చెప్పింది. స్మాగ్ నిబంధనలు రూపొందించేటప్పుడు Munich, Berlin నగరాలు క్యాటలిటిక్ కన్వర్టర్లు ఉన్న వాహనాల కొనుగోలుకు సానుకూల ప్రోత్సాహం ఇచ్చాయి. కొన్ని అధికార సంస్థలు మెరుగైన ఎగ్జాస్ట్ వ్యవస్థలున్న వాహనాలను నగర వాహనాలుగా కొనే విధానం పాటించాయి.
32. Noted: విచారణలో ఈ సమస్యను కేవలం ప్రత్యర్థి వ్యాజ్యంగా కాకుండా చూడాలని, ఉపయోగకరమైన చర్చలతో ముందుకు రావాలని కోర్టు న్యాయవాదులను కోరింది. కాలుష్యం తగ్గించడంలో సహాయపడే సాహిత్యం, పరికరాలను కోర్టుకు చూపారు.
33. Noted: మోటార్ స్పిరిట్ వాడకం తొలగింపు, ద్విచక్ర వాహనాల స్థానంలో బ్యాటరీ వాహనాల అంశం ప్రస్తావనకు వచ్చింది. Association of Indian Automobile Manufacturers జోక్యం కోసం దరఖాస్తు చేసి, కోర్టులో హాజరైంది.
34. Noted: కొన్ని అంశాలు చాలా సాంకేతికమైనవి, మరికొన్నింటికి ప్రయోగశాల పరీక్ష, సామర్థ్యంపై పరిశీలన అవసరం. అందుకే శక్తిమంతమైన కమిటీ ఏర్పాటు గురించి కోర్టు ఆలోచించింది.
35. Noted: కోర్టు ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేయవచ్చని Ministry of Environment and Forests, Attorney Generalకు రాతపూర్వకంగా తెలిపింది. అది ఢిల్లీ వాహన కాలుష్యాన్ని పరిశీలించి పరిష్కార మార్గాలు రూపొందించవచ్చు.
36. Noted: ఈ కోర్టు రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తి అధ్యక్షుడిగా ఉండవచ్చని మంత్రిత్వ శాఖ అంగీకరించింది. పిటిషనర్, Central Pollution Control Board చైర్మన్ Shri N.S. Tiwanaను సభ్యులుగా సూచించింది.
37. Held: మంత్రిత్వ శాఖ సూచన ఒక మార్పుతో ఆమోదయోగ్యం. Association of Indian Automobile Manufacturersకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న Shri Sudhakar Girdharlal Shah సభ్యుడు కావచ్చు.
38. Held: కమిటీ సమర్థంగా పనిచేయడానికి, అవసరమైనప్పుడు మూడుకు మించకుండా నిపుణులను సహ-సభ్యులుగా చేర్చుకునే అధికారం దానికి ఉంటుంది.
39. Held: ఇటీవల ఈ కోర్టు నుంచి రిటైరైన Shri Justice K.N. Saikiaను అధ్యక్షుడిగా నియమించారు. సభ్యులు Shri N.S. Tiwana, Shri M.C. Mehta, Shri S.G. Shah.
40. Held: Ministry of Environment and Forestsలోని Joint Secretary కన్వీనర్ సెక్రటరీగా ఉంటారు. విధులకు తిరిగి పిలిచిన ఈ కోర్టు రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తికి దక్కే అన్ని ప్రయోజనాలకు Justice Saikia అర్హులు.
41. Held: సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖలో కేంద్ర ప్రభుత్వం తగిన నోటిఫికేషన్ ద్వారా 18 మార్చి 1991 నుంచి అమల్లోకి వచ్చేలా కమిటీని ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
42. Noted: ప్రస్తుతానికి మంత్రిత్వ శాఖ ఐదు విచారణ పరిధి అంశాలను సిఫారసు చేసింది. అవి కింద తీర్పు భాగంలో ఉన్నాయి. ప్రస్తుతానికి కమిటీ వీటిని పరిశీలిస్తుంది, ఇతర సంబంధిత అంశాలనూ పరిగణనలోకి తీసుకోవచ్చు.
43. Held: "This writ petition shall be deemed to be pending for the purpose of monitoring." కమిటీ తీసుకున్న చర్యలపై ప్రతి రెండు నెలలకు ఒకసారి కోర్టుకు నివేదిక ఇవ్వాలి.
44. Held: కమిటీ విజయవంతంగా పనిచేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం, Delhi Administration సమర్థవంతంగా సహకరించాలి.

Authorities

• Declaration of the United Nations Conference on the Human Environment, Stockholm, June 1972: మనిషి, అతని పర్యావరణం గురించిన ప్రకటనకు, Principle No. 1కు ఉటంకించారు.
• Constitution Article 48A, Article 51A(g) (Forty-Second Amendment ద్వారా చేర్చారు): తీర్పు పాఠంలో ఉటంకించారు.
• Air (Prevention and Control of Pollution) Act, 1981, Motor Vehicles Act, 1989: వాహన ఉద్గారాల నియంత్రణ, క్రమబద్ధీకరణ చట్టాలుగా ప్రస్తావించారు.
• Norman Myers, Sir Edmund Hillary రచన Ecology 2,000లో ఉటంకించారు: ఆఫ్రికా పర్యావరణాలకు, అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచానికి ఉన్న సంబంధాలపై ఉటంకించారు.
• Journal Environmental Policy & Law, vol. 13, nos. 1-2 (Spring 1983): రోడ్డు ట్రాఫిక్ వాయు కాలుష్యంపై భాగాన్ని ఉటంకించారు.
• తీర్పులో ఏ నిర్ణయించిన కేసునూ ప్రస్తావించలేదు.

తీర్పు

కోర్టు మధ్యంతర ఉత్తర్వు జారీ చేసి, పర్యవేక్షణ కోసం రిట్ పిటిషన్‌ను పెండింగ్‌లో ఉంచింది. ఈ ఆదేశాలు ఇచ్చింది:

1. ఢిల్లీ వాహన కాలుష్యాన్ని పరిశీలించి పరిష్కార మార్గాలు రూపొందించడానికి ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి.
2. ఇటీవల ఈ కోర్టు నుంచి రిటైరైన Justice K.N. Saikia అధ్యక్షుడు. సభ్యులు Shri N.S. Tiwana (Chairman, Central Pollution Control Board), Shri M.C. Mehta (పిటిషనర్), Shri S.G. Shah (Association of Indian Automobile Manufacturersకు ప్రాతినిధ్యం).
3. కమిటీ అవసరమైనప్పుడు మూడుకు మించకుండా నిపుణులను సహ-సభ్యులుగా చేర్చుకోవచ్చు.
4. Ministry of Environment and Forestsలోని Joint Secretary కన్వీనర్ సెక్రటరీ.
5. విధులకు తిరిగి పిలిచిన ఈ కోర్టు రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తికి దక్కే అన్ని ప్రయోజనాలు Justice Saikiaకు లభిస్తాయి.
6. సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖలో కేంద్ర ప్రభుత్వం తగిన నోటిఫికేషన్ ద్వారా 18 మార్చి 1991 నుంచి అమల్లోకి వచ్చేలా కమిటీని ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
7. ప్రస్తుతానికి విచారణ పరిధి అంశాలు:
   1. వాహన కాలుష్య నియంత్రణకు ప్రపంచంలో అందుబాటులో ఉన్న సాంకేతికతలను అంచనా వేయడం;
   2. వాహన కాలుష్య నియంత్రణకు భారతదేశంలో అందుబాటులో ఉన్న సాంకేతికత ప్రస్తుత స్థితిని అంచనా వేయడం;
   3. భారతదేశ మహానగరాల్లో తక్కువ కాలుష్య స్థాయిలతో వాహనాలు నడపడానికి తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన ప్రత్యామ్నాయాలను చూడటం;
   4. మోటారు వాహనాల కాలుష్యాన్ని స్వల్పకాలికంగా, దీర్ఘకాలికంగా తగ్గించే లేదా తొలగించే చర్యల సాధ్యతను పరిశీలించి తగిన సిఫారసులు చేయడం; మరియు
   5. (iii)లోని సిఫారసుల అమలుకు అవసరమైన పరిపాలనా, చట్టపరమైన నిబంధనలపై నిర్దిష్ట సిఫారసులు చేయడం.
8. ప్రస్తుతానికి కమిటీ ఇతర సంబంధిత అంశాలనూ పరిశీలించవచ్చు.
9. రిట్ పిటిషన్ పర్యవేక్షణ కోసం పెండింగ్‌లో ఉన్నట్టుగా భావించాలి.
10. తీసుకున్న చర్యలపై కమిటీ ప్రతి రెండు నెలలకు ఒకసారి కోర్టుకు నివేదిక ఇవ్వాలి.
11. కేంద్ర ప్రభుత్వం, Delhi Administration కమిటీకి సమర్థవంతంగా సహకరించాలి.

ఖర్చులు: తీర్పులో ఖర్చులపై ఎలాంటి ఆదేశం లేదు. తీర్పు "Petition pending for monitoring" అనే గమనికతో ముగుస్తుంది.

న్యాయసూత్రం / Ratio

Articles 48A, 51A(g) కింద పర్యావరణ పరిరక్షణను కోర్టు రాజ్యాంగపరమైన అంశంగా పరిగణించింది. చట్టం, నిధులు మాత్రమే వాహన కాలుష్యాన్ని నియంత్రించలేవని చెప్పి, నిరంతర పర్యవేక్షణలో నిపుణుల కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. ముఖ్యమైన ఆదేశం: "This writ petition shall be deemed to be pending for the purpose of monitoring."

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా విశ్లేషణ.

• ఇది మధ్యంతర ఉత్తర్వు. పిటిషన్ కోరిన పరిశ్రమలు, DESU యూనిట్లు, DTC బస్సులపై కోర్టు మెరిట్స్‌పై ఏ ప్రశ్ననూ నిర్ణయించలేదు.
• ఉద్గార తనిఖీ, ప్రాసిక్యూషన్, రిజిస్ట్రేషన్ రద్దు చర్యలు సరిపోవని కోర్టు అంది. అవి ఎలా విఫలమయ్యాయో తీర్పు ఎలాంటి సమాచారం ఇవ్వలేదు.
• ప్రమాదకర పరిశ్రమలను మూసివేయాలన్న పిటిషనర్ అభ్యర్థనకు ఏమైందో తీర్పు చెప్పదు. ఉత్తర్వు వాహన కాలుష్యాన్ని మాత్రమే పరిష్కరిస్తుంది.
• కమిటీ అధికారం అధ్యయనం చేసి సిఫారసు చేయడానికే పరిమితం. ఆ సిఫారసులను ఎవరు కట్టుబడేలా చేస్తారో తీర్పు చెప్పదు.

ప్రాముఖ్యత

• కమిటీ నుంచి క్రమం తప్పకుండా నివేదికలు తీసుకుంటూ, కోర్టు పిటిషన్‌ను పర్యవేక్షణ కోసం పెండింగ్‌లో ఉంచింది.
• పౌరుడి ప్రాథమిక కర్తవ్యాన్ని (Article 51A(g)), రాజ్యం బాధ్యతను (Article 48A) ఈ పర్యావరణ కేసు కేంద్రంలో ఉంచింది.
• ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాన్ని ప్రత్యర్థి వ్యాజ్యంగా కాకుండా, పరిష్కారాల కోసం సహకార అన్వేషణగా చూసింది.
• ప్రశ్నలు సాంకేతికమైనవి, ప్రయోగశాల పరీక్ష అవసరం కావడంతో నిపుణుల సంస్థలను, పరిశ్రమ ప్రాతినిధ్యాన్ని ఉపయోగించింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• సూత్రం: కోర్టు పిటిషన్‌ను పర్యవేక్షణ కోసం పెండింగ్‌లో ఉంచింది, కమిటీ ప్రతి రెండు నెలలకు నివేదిక ఇస్తుంది.
• సూత్రం: కమిటీకి అధ్యక్షుడు Justice K.N. Saikia. ఇది 18 మార్చి 1991 నుంచి అమల్లోకి వస్తుంది.
• సూత్రం: చట్టం ఒక్కటే సహాయపడలేదు. ఆటోమొబైల్ వినియోగదారుల్లో ప్రజా చైతన్యం అనివార్యమైన తొలి అడుగు.
• గుర్తుంచుకోవాల్సిన సంఖ్యలు: 31 మార్చి 1982న ఢిల్లీలో 5,92,584 వాహనాలు, 1990లో 13.5 లక్షలు. కార్బన్ మోనాక్సైడ్‌లో 60 శాతం కంటే ఎక్కువ, హైడ్రోకార్బన్లలో సుమారు 80 శాతం ద్విచక్ర, త్రిచక్ర వాహనాల నుంచి.
• ఉచ్చు: ఈ M.C. Mehta కేసు ఢిల్లీ వాహన కాలుష్యంపై 1991 మధ్యంతర ఉత్తర్వు. ఇది Ganga లేదా Taj కేసు కాదు.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.