Vicarious Liability

చట్టపరమైన నిబంధన

• సాధారణ నియమాన్ని పేర్కొనే చట్టం లేదు. ఇది కామన్ లా నియమం, భారతదేశం అనుసరిస్తుంది.
• భారతీయ భాగస్వామ్య చట్టం, 1932 సెక్షన్లు 25, 26: భాగస్వాములు సంస్థ చర్యలకు సంయుక్తంగా, వేరువేరుగా బాధ్యులు, సంస్థ వ్యాపారం సాధారణ క్రమంలో లేదా ఇతర భాగస్వాముల అధికారంతో ఒక భాగస్వామి చేసిన తప్పిదపు చర్యకు సంస్థ బాధ్యత వహిస్తుంది.
• భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 300: సార్వభౌమ విధులపై నియమాలకు లోబడి, ప్రభుత్వ సేవకుల టార్ట్‌లకు కేంద్రంపై, రాష్ట్రాలపై దావా వేయవచ్చు.
• మోటార్ వాహనాల చట్టం, 1988 సెక్షన్ 164: మోటార్ ప్రమాదానికి యజమాని లేదా బీమాదారు తప్పిదం రుజువు లేకుండా నిర్ణీత పరిహారం చెల్లిస్తారు.

అర్థం, నిర్వచనం

Vicarious liability అంటే వారి మధ్య సంబంధం వల్ల ఒక వ్యక్తికి మరొకరి టార్ట్‌పై ఉండే బాధ్యత. తప్పిదం చేసినవాడు కూడా బాధ్యుడే. బాధితుడు ఇద్దరిలో ఒకరిపై లేదా ఇద్దరిపై దావా వేయవచ్చు.

Qui facit per alium facit per se (మరొకరి ద్వారా పని చేయించినవాడు తానే చేసినట్లు) అనే సూత్రం ఆలోచనను చెబుతుంది. చట్టం యజమానిని తానే ఆ చర్య చేసినట్లుగా పరిగణిస్తుంది. రెండో సూత్రం respondeat superior (పై వ్యక్తి సమాధానం చెప్పాలి) అదే ఆలోచనను చెబుతుంది.

కారణాలు ఆచరణాత్మకమైనవి.

• యజమాని ఉద్యోగిని ఎంచుకుంటాడు, శిక్షణ ఇస్తాడు, నియంత్రిస్తాడు, risk తగ్గించగలడు.
• యజమాని పని నుండి లాభం పొందుతాడు, కాబట్టి దాని ఖర్చు భరించాలి.
• యజమాని బీమా చేసి ఖర్చును పంచగలడు. ఉద్యోగి దగ్గర తరచుగా డబ్బు ఉండదు, నష్టపరిహారం చెల్లించలేడు.
• బాధితుడికి చెల్లించగల ప్రతివాది దొరుకుతాడు.

వివరణాత్మక విశ్లేషణ

దశ 1: రెండు షరతులు

1. ఒక సంబంధం. యజమాని-ఉద్యోగి (master and servant) సంబంధం, లేదా ప్రిన్సిపల్-ఏజెంట్, లేదా భాగస్వామ్యం ఉండాలి.
2. ఉద్యోగ కొనసాగింపులో టార్ట్. ఉద్యోగి తన సొంత ప్రయోజనం కోసం కాక తన పని చేస్తున్నప్పుడు టార్ట్ చేసి ఉండాలి.

దశ 2: ఉద్యోగి ఎవరు

చట్టం ఉద్యోగిని (servant) independent contractor నుండి వేరు చేస్తుంది. పరీక్షలు:

• నియంత్రణ. ఏ పని చేయాలో మాత్రమే కాక ఎలా చేయాలో కూడా యజమాని నియంత్రిస్తాడా?
• సమగ్రత. ఆ వ్యక్తి యజమాని వ్యాపారంలో భాగమా, లేక వేరే వ్యాపారమా?
• పరికరాలు, చెల్లింపు, ప్రమాదం. పరికరాలు ఎవరు ఇస్తారు, చెల్లిస్తారు, లాభనష్టాలు ఎవరు భరిస్తారు?

Independent contractor ను నియమించిన వ్యక్తి సాధారణంగా ఆ కాంట్రాక్టర్ టార్ట్‌లకు బాధ్యుడు కాడు. మినహాయింపులు: చట్టం non-delegable అని పిలిచే బాధ్యత, extra-hazardous కార్యకలాపం, అతనిపై శాసనం నేరుగా విధించిన బాధ్యత.

దశ 3: ఉద్యోగ కొనసాగింపు పరీక్ష

ఒక చర్య యజమాని అనుమతించినదైనా, లేదా యజమాని అనుమతించిన దానిని అనధికారికంగా చేసే mode ఉద్యోగ కొనసాగింపులో ఉన్నట్లే.

• నిషేధిత విధానం. పని ఎలా చేయాలో అన్న ఆదేశాన్ని ఉల్లంఘించడం చర్యను ఉద్యోగ కొనసాగింపు నుండి తీసివేయదు. Limpus v. London General Omnibus Co. (1862) లో బస్ డ్రైవర్ ఆదేశాలకు విరుద్ధంగా మరో బస్‌తో రేసు చేశాడు. యజమాని బాధ్యుడు.
• నిషేధిత పరిధి. ఉద్యోగి ఏ పని చేయడానికి నియమించబడ్డాడో ఆదేశం పరిమితం చేస్తే, దాని బయటి చర్య ఉద్యోగ కొనసాగింపు వెలుపల ఉంటుంది. Beard v. London General Omnibus Co. (1900) లో కండక్టర్ అనుమతి లేకుండా బస్ నడిపి అజాగ్రత్త చూపాడు. యజమాని బాధ్యుడు కాదు.
• నిర్లక్ష్యంగా నిర్వహణ. పని చేయడంలో అజాగ్రత్త ఉద్యోగ కొనసాగింపులోనే ఉంటుంది. Century Insurance v. Northern Ireland Road Transport Board (1942) లో ట్యాంకర్ డ్రైవర్ పెట్రోల్ దించుతూ సిగరెట్ వెలిగించి పేలుడు కలిగించాడు. యజమాని బాధ్యుడు.
• Frolic (frolic of his own). ఉద్యోగి ఇక యజమాని పని చేయడం లేదనేంత పెద్ద తప్పుదారి ఉద్యోగ కొనసాగింపు వెలుపల ఉంటుంది (Joel v. Morison, 1834).
• మోసం, నేరాలు. పని కొనసాగింపులో చేసిన నిజాయితీ లేని చర్యకు యజమాని బాధ్యుడు కావచ్చు. Lloyd v. Grace, Smith & Co. (1912) లో ఒక సొలిసిటర్ క్లర్క్ సంస్థ వ్యాపార కొనసాగింపులో క్లయింట్‌ను మోసం చేశాడు. సంస్థ బాధ్యురాలు.

దశ 4: అప్పగించే ఉద్యోగులు, ప్రయాణికులు

డ్రైవర్, ఆదేశాలకు విరుద్ధంగా, మరొకరిని నడపనిస్తే, డ్రైవర్ సొంత నిర్లక్ష్యానికి యజమాని బాధ్యుడు కానీ ఆ ఇతర వ్యక్తి చర్యకు తప్పనిసరిగా కాదు. బస్ డ్రైవర్ కండక్టర్‌ను నడపనిచ్చే పరీక్ష సమస్యలో Beard v. London General Omnibus Co. మార్గదర్శకం: కండక్టర్ చర్య అతని విధి వెలుపల ఉంది, కాబట్టి యజమాని దానికి బాధ్యుడు కాడు.

తన సొంత ఉపయోగం కోసం స్నేహితుడికి కారు ఇచ్చిన వ్యక్తి vicarious గా బాధ్యుడు కాడు, ఎందుకంటే ఆ స్నేహితుడు సేవకుడూ కాడు, ఏజెంటూ కాడు. స్నేహితుడు యజమాని ప్రయోజనం కోసం నడిపితే యజమాని బాధ్యుడు కావచ్చు.

ప్రయాణికులకు లిఫ్ట్: Pushpabai Purshottam Udeshi v. Ranjit Ginning & Pressing Co. (1977) లో ఒక కంపెనీ మేనేజర్ వ్యాపార ప్రయాణంలో కంపెనీ కారును నడుపుతూ ఒక ప్రయాణికుడికి gratuitous లిఫ్ట్ ఇచ్చాడు, ఆ ప్రయాణికుడు మరణించాడు. ప్రయాణమే ఉద్యోగ కొనసాగింపులో ఉండటంతో కంపెనీ vicarious గా బాధ్యురాలని సుప్రీం కోర్టు చెప్పింది.

దశ 5: ప్రభుత్వం, ప్రిన్సిపల్స్, భాగస్వాములు

• సార్వభౌమేతర విధుల్లో సేవకుల టార్ట్‌లకు ప్రభుత్వం vicarious గా బాధ్యురాలు (State of Rajasthan v. Vidyawati, 1962). ఇది "ప్రభుత్వ బాధ్యత" నోట్‌లో వివరించబడింది.
• ఏజెంట్ వాస్తవ లేదా స్పష్ట అధికారం పరిధిలో చేసిన టార్ట్‌లకు ప్రిన్సిపల్ బాధ్యుడు.
• సంస్థ వ్యాపారం సాధారణ క్రమంలో సహ-భాగస్వామి చేసిన తప్పిదానికి భాగస్వామి సంయుక్తంగా, వేరువేరుగా బాధ్యుడు (భాగస్వామ్య చట్టం, 1932 సెక్షన్లు 25, 26).
• తన డాక్టర్లు, నర్సుల నిర్లక్ష్యానికి ఆసుపత్రి బాధ్యత వహిస్తుంది. Cassidy v. Ministry of Health (1951) లో కోర్ట్ ఆఫ్ అపీల్ మొత్తం బృందం సంరక్షణకు ఆసుపత్రిని బాధ్యురాలిగా చేసింది.

దశ 6: Common employment సిద్ధాంతం

ఒకప్పుడు ఒకే ఉద్యోగంలో ఉన్న సహ కార్మికుడి నిర్లక్ష్యానికి కార్మికుడికి యజమాని బాధ్యుడు కాడు. ఇదే common employment సిద్ధాంతం. ఇంగ్లండ్‌లో పార్లమెంటు Law Reform (Personal Injuries) Act, 1948 ద్వారా దీన్ని రద్దు చేసింది. భారతదేశంలో కార్మిక పరిహార చట్టం గాయపడిన కార్మికులకు నేరుగా దావా హక్కు ఇచ్చింది, ఇప్పుడు ఉద్యోగుల పరిహార చట్టం, 1923 కింద.

కలపవద్దు: ఉద్యోగి, independent contractor, ఏజెంట్

ఏ సంబంధం ఉందో దాన్ని బట్టి ఫలితం ఉంటుంది.

విద్యార్థులు చేసే సాధారణ తప్పులు

• యజమానికి తప్పిదం ఉండాలని చెప్పడం. Vicarious liability కి యజమాని తప్పిదం అక్కర్లేదు.
• ఉద్యోగి తప్పించుకుంటాడని చెప్పడం. ఉద్యోగి వ్యక్తిగతంగా బాధ్యుడిగానే ఉంటాడు.
• ఉల్లంఘించిన ఆదేశం ఎల్లప్పుడూ చర్యను ఉద్యోగ కొనసాగింపు నుండి తీసివేస్తుందని భావించడం. ఆదేశం పని విధానాన్ని పరిమితం చేసిందా, పరిధిని పరిమితం చేసిందా అన్నదానిపై ఆధారపడుతుంది.
• మూడు మినహాయింపులు చూడకుండా independent contractor కు vicarious liability వర్తింపజేయడం.
• Common employment సిద్ధాంతం ఇప్పుడు రద్దయిందని మరచిపోవడం.

అన్వయించి చూడండి

ప్రధాన కేసులు

• Pushpabai Purshottam Udeshi v. Ranjit Ginning & Pressing Co. (P) Ltd. (1977)

  వాస్తవాలు. వ్యాపార ప్రయాణంలో ఒక కంపెనీ మేనేజర్ నడుపుతున్న కారు చెట్టును ఢీకొంది. ఉచిత ప్రయాణికుడు మరణించాడు.

  సూత్రం. కంపెనీ vicarious గా బాధ్యురాలని సుప్రీం కోర్టు చెప్పింది. ప్రయాణమే ఉద్యోగ కొనసాగింపులో ఉంది, కాబట్టి లిఫ్ట్ డ్రైవింగ్‌ను దాని వెలుపలికి తీసుకెళ్లలేదు.

  ప్రాముఖ్యత. డ్రైవింగ్‌కు vicarious liability పై ప్రధాన భారతీయ కేసు.

• State of Rajasthan v. Vidyawati (1962)

  వాస్తవాలు. మరమ్మతు షాపు నుండి తిరిగి వస్తున్న ప్రభుత్వ జీప్ ఒక పాదచారిని ఢీకొంది.

  సూత్రం. వాహనం నడపడం సార్వభౌమ విధి కాదు కాబట్టి రాష్ట్రం vicarious గా బాధ్యురాలని సుప్రీం కోర్టు చెప్పింది.

  ప్రాముఖ్యత. ఇది vicarious liability ని ప్రభుత్వానికి వర్తింపజేస్తుంది.

• Cassidy v. Ministry of Health (1951)

  వాస్తవాలు. చేతి శస్త్రచికిత్స కోసం వెళ్లిన రోగి బిగుసుకుపోయిన చేతితో బయటికి వచ్చాడు. ఏ సిబ్బంది అజాగ్రత్త చేశారో అతను చెప్పలేకపోయాడు.

  సూత్రం. ఎవరి నిర్లక్ష్యమైనా సరే, తన సిబ్బంది నిర్లక్ష్యానికి ఆసుపత్రి బాధ్యురాలని కోర్ట్ ఆఫ్ అపీల్ చెప్పింది.

  ప్రాముఖ్యత. ఇది ఆసుపత్రులను తాము నియమించిన డాక్టర్లు, నర్సులకు vicarious గా బాధ్యులను చేస్తుంది.

• Spring Meadows Hospital v. Harjot Ahluwalia (1998)

  వాస్తవాలు. ఆసుపత్రిలో ఒక నర్సు సెన్సిటివిటీ పరీక్ష లేకుండా పిల్లవాడికి ఇంజెక్షన్ ఇచ్చి శాశ్వత మెదడు నష్టం కలిగించింది.

  సూత్రం. సేవలో లోపం కారణంగా ఆసుపత్రి అప్పీల్‌ను కొట్టివేసి, పిల్లవాడికి, విడిగా అతని తల్లిదండ్రులకు ఇచ్చిన పరిహారాన్ని సుప్రీం కోర్టు సమర్థించింది.

  ప్రాముఖ్యత. ఉద్యోగి నిర్లక్ష్యానికి సంస్థాగత బాధ్యతను ఇది చూపిస్తుంది.

పరీక్షలో ఈ సమాధానం ఎలా రాయాలి

గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యాంశాలు

• Vicarious liability కి యజమాని తప్పిదం అక్కర్లేదు. ఇది సంబంధంపై ఆధారపడుతుంది.
• షరతులు: యజమాని-ఉద్యోగి (లేదా సమానమైన) సంబంధం, ఉద్యోగ కొనసాగింపులో టార్ట్.
• పనిని అనధికారికంగా చేసే విధానం ఉద్యోగ కొనసాగింపులోనే ఉంటుంది. తన సొంత పని కోసం ప్రయాణం కాదు.
• Independent contractor కు బాధ్యత లేదు, non-delegable బాధ్యత, అతి ప్రమాదకర కార్యకలాపం, శాసన బాధ్యత తప్ప.
• భాగస్వాములు సంయుక్తంగా, వేరువేరుగా బాధ్యులు (భాగస్వామ్య చట్టం, 1932 సెక్షన్లు 25, 26).
• సార్వభౌమేతర విధులకు ప్రభుత్వం బాధ్యురాలు (Vidyawati). Common employment రద్దయింది.

త్వరిత స్వీయ పరీక్ష

సంబంధిత అంశాలు

• Liability without fault
• Liability of the State for Torts – Defense of Sovereign Immunity
• Joint Liability – Liability of Joint Tortfeasors
• Liability arising out of accidents -Relevant provisions of the Motor Vehicles Act