Seema v. Ashwani Kumar (సీమా v. అశ్వని కుమార్)

transfer petition విచారిస్తుండగా, చాలా రాష్ట్రాల్లో అధికారిక రికార్డు లేకపోవడంతో ప్రజలు తమ వివాహాలను తిరస్కరిస్తున్నారని సుప్రీం కోర్టు గమనించింది. అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల అభిప్రాయాలను కోరింది. తర్వాత, అన్ని మతాల పౌరుల వివాహాలను తప్పనిసరిగా నమోదు చేయాలని ఆదేశించింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Supreme Court of India (sci.gov.in)

పక్షకారులు

Smt. Seema — Transfer Petition (Civil) No. 291 of 2005 లో పిటిషనర్.

Ashwani Kumar — ఆ transfer petition లో ప్రతివాది.

Solicitor General (Mr. G.E. Vahanvati), Mr. Ranjit Kumar, సీనియర్ న్యాయవాది — వివాహాల నమోదుపై మార్గదర్శకాలు రూపొందించడంలో సహాయం చేయడానికి amicus curiae (కోర్టుకు సహాయం చేయడానికి నియమించిన న్యాయవాది) గా నియమించారు.

రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, కేంద్ర ప్రభుత్వం — నోటీసు అందుకున్నాయి. వివాహ నమోదు చట్టం, ఆచరణపై అవి ప్రకటనలు, అఫిడవిట్లు దాఖలు చేశాయి.

National Commission for Women — వివాహాల తప్పనిసరి నమోదుకు మద్దతుగా అఫిడవిట్ దాఖలు చేసింది.

విచారణ చరిత్ర

1. ఈ వ్యవహారం సుప్రీం కోర్టు ముందు Transfer Petition (Civil) 291 of 2005 అనే transfer petition.
2. దాన్ని విచారిస్తుండగా, unscrupulous వ్యక్తులు వివాహ ఉనికిని తిరస్కరిస్తున్నారని కోర్టు ఆందోళనతో గమనించింది. చాలా రాష్ట్రాల్లో వివాహాలకు అధికారిక రికార్డు లేదు.
3. కోర్టు రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు నోటీసు జారీ చేసింది.
4. మార్గదర్శకాలు రూపొందించడంలో సహాయం చేయడానికి amicus curiae గా వ్యవహరించాలని Solicitor General, Mr. Ranjit Kumar లను కోర్టు కోరింది.
5. ప్రతి రాష్ట్రం, కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వివాహాల నమోదు ఎంతో అభిలషణీయమని చెప్పాయి.
6. తీర్పు 14 ఫిబ్రవరి 2006న Pasayat, J. ద్వారా వెలువడింది.

వాస్తవాలు

1. Seema, Ashwani Kumar ల వ్యక్తిగత వాస్తవాలను తీర్పు పేర్కొనలేదు. ఇది transfer petition అని మాత్రమే నమోదు చేసింది.
2. పెద్ద సంఖ్యలో వ్యక్తులు వివాహ ఉనికిని తిరస్కరిస్తున్నారని కోర్టు గమనించింది. చాలా రాష్ట్రాల్లో వివాహాలకు అధికారిక రికార్డు లేకపోవడాన్ని వారు ఉపయోగించుకున్నారు.
3. రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు నోటీసు వెళ్లింది. amicus curiae గా వ్యవహరించాలని Solicitor General, Mr. Ranjit Kumar లను కోరారు.
4. మినహాయింపు లేకుండా అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు వివాహాల నమోదు ఎంతో అభిలషణీయమని చెప్పాయి.
5. దేశంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో ఇంకా ఉన్న బాల్య వివాహాలను అరికట్టడానికి తప్పనిసరి నమోదు సహాయపడుతుందని చెప్పారు.
6. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women (CEDAW) ను 1979లో UN General Assembly ఆమోదించింది. భారతదేశం 30 జూలై 1980న సంతకం చేసి, 9 జూలై 1993న రెండు Declaratory Statements, ఒక Reservation తో ratify చేసింది.
7. Convention లోని Article 16(2) కింద, వివాహాల తప్పనిసరి నమోదు ఎంతో అభిలషణీయమని భారతదేశం సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించింది. అనేక ఆచారాలు, మతాలు, అక్షరాస్యత స్థాయిలున్న విశాల దేశంలో ఇది ఆచరణ సాధ్యం కాదని చెప్పింది. నమోదును తప్పనిసరి చేయడంపై తన వైఖరిని రిజర్వ్ చేసుకుంది.
8. వివాహ నమోదుపై చట్ట స్థితిని, అఫిడవిట్ల నుంచి సేకరించి కోర్టు నమోదు చేసింది (కోర్టు తార్కికం చూడండి).
9. తాను మొదటి నుంచీ వివాహాల తప్పనిసరి నమోదుకు మద్దతు ఇస్తున్నానని National Commission for Women తన అఫిడవిట్‌లో చెప్పింది.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

తీర్పు వివాదాంశాలను సంఖ్యలతో రూపొందించలేదు. కోర్టు పరిశీలించిన ప్రశ్నలు ఇవి:

1. చాలా రాష్ట్రాల్లో అవసరం లేనప్పటికీ, వివాహాల నమోదును తప్పనిసరి చేయాలా?
2. అయితే, రాష్ట్రాలు, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏ చర్యలు తీసుకోవాలి?

వాదనలు

Seema లేదా Ashwani Kumar వాదనలను reported తీర్పు పేర్కొనలేదు. అది ఈ వైఖరులను నమోదు చేసింది.

నమోదుకు అనుకూలంగా (రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు):

• వివాహాల నమోదు ఎంతో అభిలషణీయమని అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు చెప్పాయి.
• బాల్య వివాహాలను అరికట్టడానికి తప్పనిసరి నమోదు సరైన దిశలో ఒక అడుగు అవుతుందని చెప్పారు.

National Commission for Women (అఫిడవిట్):

• వివాహాలు నమోదు కాకపోవడం మహిళలను ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తుంది. తప్పనిసరి నమోదు చట్టానికి కమిషన్ మొదటి నుంచీ మద్దతు ఇస్తోంది.
• ఇలాంటి చట్టం మహిళలకు సంబంధించిన ఈ అంశాలకు ముఖ్యం:
  1. బాల్య వివాహాలను అరికట్టడం, కనీస వివాహ వయసును నిర్ధారించడం.
  2. పక్షాల సమ్మతి లేని వివాహాలను అరికట్టడం.
  3. అక్రమ bigamy (వివాహం కొనసాగుతుండగా మళ్లీ వివాహం చేసుకోవడం), polygamy ని అరికట్టడం.
  4. వివాహిత స్త్రీలు వైవాహిక గృహంలో నివసించే హక్కు, maintenance వంటి హక్కులను కోరేలా చేయడం.
  5. భర్త మరణం తర్వాత వితంతువులు వారసత్వ హక్కులు, ఇతర ప్రయోజనాలను కోరేలా చేయడం.
  6. వివాహం తర్వాత భర్తలు భార్యలను వదిలేయడాన్ని నిరోధించడం.
  7. వివాహం పేరుతో కుమార్తెలను లేదా యువతులను, విదేశీయుడికి కూడా, అమ్మడం నుంచి తల్లిదండ్రులను లేదా సంరక్షకులను నిరోధించడం.

CEDAW కింద భారత వైఖరి:

• తప్పనిసరి నమోదు ఎంతో అభిలషణీయమని CEDAW Article 16(2) చెబుతుంది. "not practical in a vast country like India with its variety of customs, religions and level of literacy" అని భారతదేశం చెప్పింది. ఈ నిబంధనపై తన వైఖరిని రిజర్వ్ చేసుకుంది.

Goa రాష్ట్రం (అఫిడవిట్):

• Hindu Marriage Act Goa లో అమలులో లేదు. Goa, Daman and Diu Laws Regulations, 1962 లేదా Goa, Daman and Diu Laws No. 2 Regulations, 1963 దాన్ని విస్తరించలేదు.

తప్పనిసరి నమోదును ఏ రాష్ట్రమూ, కేంద్రపాలిత ప్రాంతమూ వ్యతిరేకించినట్లు నమోదు కాలేదు.

కోర్టు తార్కికం

Pasayat, J. అభిప్రాయం. ఈ తీర్పులో పేరాలకు సంఖ్యలు లేవు, కాబట్టి పేరా సంఖ్యలు ఇవ్వడం లేదు.

1. Noted: భారతదేశంలో ఆర్యుల మధ్య వివాహం ఎలా మొదలైందన్నది మానవశాస్త్రం (anthropology) అంశం. Rigvedic యుగం మొదటి నుంచే వివాహం బాగా స్థిరపడిన సంస్థ అని Mayne's Hindu Law and Usage నమోదు చేసింది. వివాహంపై ఆర్యుల ఆదర్శం చాలా ఉన్నతమైనది.
2. Noted: CEDAW ను 1979లో ఆమోదించారు; భారతదేశం సంతకం చేసి ratify చేసింది (తేదీలు వాస్తవాల్లో ఉన్నాయి). తప్పనిసరి నమోదు ఎంతో అభిలషణీయమని భారతదేశం సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించింది, కానీ ఇది ఆచరణ సాధ్యం కాదని చెప్పింది. ఈ నిబంధనపై reservation వ్యక్తం చేసింది.
3. Noted: transfer petition విచారణ సమయంలో, అధికారిక రికార్డు లేకపోవడంతో unscrupulous వ్యక్తులు తమ వివాహాలను తిరస్కరిస్తున్నారని కోర్టు గమనించింది. రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు నోటీసు వెళ్లింది; amicus curiae ను కోరారు. వివాహాల నమోదు ఎంతో అభిలషణీయమని అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు చెప్పాయి.
4. Noted: దేశంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో ఇంకా ఉన్న బాల్య వివాహాలను అరికట్టడానికి తప్పనిసరి నమోదు సహాయపడుతుంది.
5. Noted: Seventh Schedule లోని List III (Concurrent List) లో Entry 5, Entry 30 ఉన్నాయి.
   • Entry 5 వివాహం, విడాకులు, శిశువులు, మైనర్లు, దత్తత అంశాలను కవర్ చేస్తుంది.
   • ఇది వీలునామాలు, intestacy, వారసత్వం, ఉమ్మడి కుటుంబం, partition (ఉమ్మడి కుటుంబ ఆస్తి విభజన) లను కూడా కవర్ చేస్తుంది.
   • రాజ్యాంగం మొదలయ్యే ముందు న్యాయ విచారణల్లో పక్షాలు తమ వ్యక్తిగత చట్టానికి లోబడి ఉన్న అన్ని అంశాలను కూడా ఇది కవర్ చేస్తుంది.
   • Entry 30: "Vital statistics including registration of births and deaths".
6. Held: వివాహాల నమోదు vital statistics అనే పదబంధం పరిధిలోకి వస్తుంది.
7. Noted: వివాహాల తప్పనిసరి నమోదును నాలుగు Statutes అందిస్తాయి.
   • The Bombay Registration of Marriages Act, 1953 (మహారాష్ట్ర, గుజరాత్).
   • The Karnataka Marriages (Registration and Miscellaneous Provisions) Act, 1976.
   • The Himachal Pradesh Registration of Marriages Act, 1996.
   • The Andhra Pradesh Compulsory Registration of Marriages Act, 2002.
8. Noted: ఐదు రాష్ట్రాలు (Assam, Bihar, West Bengal, Orissa, Meghalaya) ముస్లిం వివాహాల స్వచ్ఛంద నమోదుకు ఏర్పాట్లు చేశాయి. సంబంధిత చట్టాలు Assam Moslem Marriages and Divorce Registration Act, 1935, Orissa Muhammadan Marriages and Divorce Registration Act, 1949. మూడోది Bengal Muhammadan Marriages and Divorce Registration Act, 1876.
9. Noted: గ్రామ Panchayat ల ద్వారా వివాహాల తప్పనిసరి నమోదు విధానాన్ని Uttar Pradesh ప్రకటించింది; జననాలు, మరణాల రికార్డులు కూడా నిర్వహిస్తారు.
10. Noted: నమోదుపై ఇతర కేంద్ర చట్టాలు:
    • Special Marriage Act, 1954: మతం ఏదైనా భారత పౌరులకు వర్తిస్తుంది. ప్రతి వివాహాన్ని ప్రత్యేకంగా నియమించిన Marriage Officer నమోదు చేస్తారు.
    • Indian Christian Marriage Act, 1872: నమోదు తప్పనిసరి. వేడుక జరిగిన వెంటనే వధువు, వరుడు, పూజారి, సాక్షుల సంతకాలతో చర్చి వివాహ రిజిస్టర్‌లో నమోదు చేస్తారు.
    • Parsi Marriage and Divorce Act, 1936: నమోదు తప్పనిసరి.
    • Foreign Marriage Act, 1969: వివాహాల నమోదుకు కూడా అవకాశం కల్పిస్తుంది.
11. Noted: Hindu Marriage Act, 1955 లోని Section 8 లో నమోదుకు నిబంధనలున్నాయి. పక్షాలు Sub-Registrar ముందు వివాహం చేసుకోవచ్చు, లేదా వేడుక తర్వాత నమోదు చేయించుకోవచ్చు. రిజిస్టర్‌లో నమోదు చేయకపోవడం వివాహ చెల్లుబాటును ప్రభావితం చేయదు.
12. Noted: Section 8(2) కింద, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నమోదును తప్పనిసరి చేయవచ్చు. దీనిపై చేసిన నిబంధనను ఉల్లంఘించినవారికి జరిమానా విధించవచ్చు. నమోదుపై నిబంధనలు చేయడానికి ఈ చట్టం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు అవకాశం ఇస్తుంది.
13. Noted: Goa లో 26 నవంబర్ 1911 నుంచి Goa, Daman and Diu లో అమలులో ఉన్న Law of Marriages వర్తిస్తుంది.
    • Articles 45 నుంచి 47 కింద నమోదు తప్పనిసరి. Civil Registrar ఇచ్చే ధృవీకరణ పత్రంతో వివాహాన్ని సాధారణంగా రుజువు చేస్తారు.
    • ప్రక్రియ Portuguese (Civil) Code లోని Articles 1075 నుంచి 1081 లోను, Code of Civil Registration (Portuguese) లోను ఉంది.
    • Hindu Marriage Act అక్కడ అమలులో లేదని Goa అఫిడవిట్ చెబుతుంది.
14. Noted: అఫిడవిట్ల నుంచి రాష్ట్రాల వారీ స్థితి:
    • Jammu and Kashmir: Hindu Marriage Act, 1980 వివాహ వివరాలు నమోదు చేయడానికి ప్రభుత్వం నిబంధనలు చేయడానికి అనుమతిస్తుంది. నిబంధనలు రూపొందించలేదు. Muslim Marriages Registration Act, 1981 నికాహ్ జరిగిన 30 రోజుల్లో నమోదు కోరుతుంది, కానీ అది అమలు కాలేదు. Christian Marriage and Divorce Act, 1957 Sections 26, 37 కింద నమోదుకు అవకాశం ఇస్తుంది.
    • Uttar Pradesh: Section 8 కింద రూపొందించిన U.P. Hindu Marriage Registration Rules, 1973. వాటి కింద వివాహాలు నమోదవుతున్నాయి.
    • Pondicherry: 7 ఏప్రిల్ 1969 నుంచి అమలులో ఉన్న Hindu Marriage (Registration) Rules, 1969. Registration Act, 1908 Section 6 కింద Sub-Registrars ను Marriage Registrars గా నియమించారు.
    • Haryana: Hindu Marriage Registration Rules, 2001.
    • West Bengal: Hindu Marriage Registration Rules, 1958.
    • Tripura: Hindu Marriage Registration Rules, 1957, Special Marriage Act కింద Special Marriage Rules, 1989.
    • Karnataka: Registration of Hindu Marriages (Karnataka) Rules, 1966, 1976 చట్టం. ఆ చట్టం Section 3 రాష్ట్రంలో జరిగే అన్ని వివాహాల తప్పనిసరి నమోదును కోరుతుంది.
    • Chandigarh: Hindu Marriage Registration Rules, 1966.
15. Noted: వివాహాలు నమోదు కాకపోవడం మహిళలను ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తుందని National Commission for Women చెప్పింది. తప్పనిసరి నమోదు ముఖ్యమైన ఏడు అంశాలను అది జాబితా చేసింది (వాదనలు చూడండి).
16. Held: National Commission తో కోర్టు ఏకీభవించింది. చాలా సందర్భాల్లో వివాహాలు నమోదు కాకపోవడం మహిళలను ఎంతో ప్రభావితం చేస్తుంది.
17. Noted: Maharashtra, Gujarat, Karnataka, Himachal Pradesh, Andhra Pradesh లలో వర్తించే నాలుగు చట్టాలు తప్ప, మరే ఇతర రాష్ట్రంలోనూ నమోదు తప్పనిసరి కాదు.
18. Noted: చాలా రాష్ట్రాలు నిబంధనలు రూపొందించాయి, కానీ అనేక రాష్ట్రాల్లో నమోదు తప్పనిసరి కాదు. వివాహ రికార్డు ఉంటే, solemnization గురించిన వివాదాలు చాలావరకు తప్పుతాయి.
19. Held: వివాహం జరిగిందనడానికి నమోదు కూడా సాక్ష్యం ఇస్తుంది. వివాహం జరిగిందన్న rebuttable presumption ను అది ఇస్తుంది.
20. Held: నమోదు స్వయంగా చెల్లుబాటు అయ్యే వివాహానికి రుజువు కాదు. చెల్లుబాటుపై అది నిర్ణయాత్మక అంశం కాదు. అయినా పిల్లల కస్టడీ, వివాహం వల్ల పుట్టిన పిల్లల హక్కులు, పక్షాల వయసు విషయాల్లో దానికి "a great evidentiary value" ఉంది.
21. Held: వివాహాలను తప్పనిసరిగా నమోదు చేయదగినవిగా చేయడం సమాజ ప్రయోజనానికి అనుకూలం.
22. Noted: Hindu Marriage Act లోని Section 8 ను "for the purpose of facilitating the proof of Hindu Marriages" రూపొందించారు. వివాహం నమోదు కాని వ్యక్తికి నమోదు ఇచ్చే presumption లభించదు.
23. Held: భారతదేశపు అన్ని మతాల పౌరుల వివాహాలు "should be made compulsorily registrable in their respective States, where the marriage is solemnized".

Authorities (ఆధారంగా తీసుకున్నవి)

తీర్పు ఏ నిర్ణయించిన కేసునూ ఉటంకించదు. అది ఈ గ్రంథాలు, నిబంధనలపై ఆధారపడింది:

• Mayne's Hindu Law and Usage: భారతదేశంలో ఆర్యుల మధ్య వివాహ మూలం, Rigvedic యుగంలో దాని ఆదర్శం (ప్రారంభ భాగం).
• Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women (CEDAW), 1979, Article 16(2): తప్పనిసరి నమోదుపై భారత reservation (ప్రారంభ భాగం).
• Constitution of India, Seventh Schedule, List III, Entries 5, 30: Entry 30 వివాహాల నమోదును vital statistics గా కవర్ చేస్తుంది.
• Hindu Marriage Act, 1955, Section 8 (నమోదు), Section 8(2) తో సహా: రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నమోదును తప్పనిసరి చేయవచ్చు.
• Special Marriage Act, 1954; Indian Christian Marriage Act, 1872; Parsi Marriage and Divorce Act, 1936; Foreign Marriage Act, 1969: నమోదు నిబంధనలు గమనించారు.
• తప్పనిసరి నమోదు కల్పించే నాలుగు చట్టాలు:
  • Bombay Registration of Marriages Act, 1953.
  • Karnataka Marriages (Registration and Miscellaneous Provisions) Act, 1976.
  • Himachal Pradesh Registration of Marriages Act, 1996.
  • Andhra Pradesh Compulsory Registration of Marriages Act, 2002.
• Assam Moslem Marriages and Divorce Registration Act, 1935; Orissa Muhammadan Marriages and Divorce Registration Act, 1949; Bengal Muhammadan Marriages and Divorce Registration Act, 1876: ముస్లిం వివాహాల స్వచ్ఛంద నమోదు.
• Goa చట్టాలు:
  • 26 నవంబర్ 1911 నుంచి Goa, Daman and Diu లో అమలులో ఉన్న Law of Marriages (Articles 45 నుంచి 47).
  • Portuguese (Civil) Code (Articles 1075 నుంచి 1081), Code of Civil Registration (Portuguese).
  • Goa, Daman and Diu Laws Regulations, 1962, Laws No. 2 Regulations, 1963.
• Jammu and Kashmir చట్టాలు:
  • Hindu Marriage Act, 1980.
  • Muslim Marriages Registration Act, 1981 (Section 3).
  • Christian Marriage and Divorce Act, 1957 (Sections 26, 37).
• గమనించిన రాష్ట్ర నిబంధనలు (Section 8 కింద నమోదు నిబంధనలు, సంబంధిత చట్టాలు):
  • U.P. Hindu Marriage Registration Rules, 1973.
  • Pondicherry Hindu Marriage (Registration) Rules, 1969.
  • Haryana Hindu Marriage Registration Rules, 2001.
  • West Bengal Hindu Marriage Registration Rules, 1958.
  • Tripura Hindu Marriage Registration Rules, 1957, Tripura Special Marriage Rules, 1989.
  • Registration of Hindu Marriages (Karnataka) Rules, 1966.
  • Chandigarh Hindu Marriage Registration Rules, 1966.
• Registration Act, 1908, Section 6: Pondicherry లో Sub-Registrars ను Marriage Registrars గా నియమించారు.

Also cited in footnotes: none. తీర్పులో footnotes లేవు.

తీర్పు

రాష్ట్రాలు, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ చర్యలు తీసుకోవాలని కోర్టు ఆదేశించింది:

1. నమోదు ప్రక్రియను రాష్ట్రాలు తీర్పు తేదీ నుంచి మూడు నెలల్లో నోటిఫై చేయాలి. అవి ఉన్న Rules ను సవరించవచ్చు లేదా కొత్త Rules రూపొందించవచ్చు.
2. Rules అమలులోకి తేవడానికి ముందు, రాష్ట్రాలు ప్రజల నుంచి అభ్యంతరాలను ఆహ్వానించాలి. తగిన ప్రచారం ఇచ్చి, ప్రకటన తేదీ నుంచి ఒక నెల పాటు అభ్యంతరాలకు వీలు కల్పించాలి.
3. ఆ నెల ముగిశాక, ప్రతి రాష్ట్రం Rules ను అమలులోకి తెచ్చే తగిన నోటిఫికేషన్ జారీ చేయాలి.
4. Rules కింద నియమించిన అధికారికి వివాహాలను నమోదు చేసే అధికారం ఉండాలి. వయసు, వైవాహిక స్థితి (అవివాహితుడు లేదా divorcee) స్పష్టంగా పేర్కొనాలి.
5. నమోదు చేయకపోవడం, తప్పుడు ప్రకటన దాఖలు చేయడం వల్ల కలిగే పరిణామాలను కూడా Rules లో నిర్దేశించాలి. కోర్టు ఆదేశాలను అమలు చేయడమే వాటి ఉద్దేశం కావాలి.
6. కేంద్ర ప్రభుత్వం సమగ్ర చట్టం చేసినప్పుడు, దాన్ని పరిశీలన కోసం కోర్టు ముందు ఉంచాలి.
7. రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల న్యాయవాదులు ఈ ఆదేశాలు వెంటనే అమలయ్యేలా చూడాలి.
8. తదుపరి చర్య కోసం Registry ఈ ఉత్తర్వు కాపీని Solicitor General కు అందజేయాలి.
9. Solicitor General Mr. G.E. Vahanvati, సీనియర్ న్యాయవాది Mr. Ranjeet Kumar amicus curiae గా చేసిన సహాయానికి కోర్టు ప్రశంసను నమోదు చేసింది.

తీర్పు ఖర్చుల ఉత్తర్వును నమోదు చేయలేదు.

న్యాయసూత్రం / Ratio

భారత పౌరులందరి వివాహాలు, మతం ఏదైనా, అవి solemnize అయిన రాష్ట్రంలో తప్పనిసరిగా నమోదు చేయదగినవిగా ఉండాలి. నమోదు వివాహానికి సాక్ష్యం. అది స్వయంగా చెల్లుబాటుకు రుజువు కాదు. ముఖ్య తీర్పు: వివాహాలు "should be made compulsorily registrable in their respective States, where the marriage is solemnized".

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

Analysis based on the judgment text.

• Rules కోసం కోర్టు మూడు నెలల గడువు పెట్టింది. ఏ రాష్ట్రమైనా గడువు మించితే ఏమవుతుందో అది చెప్పలేదు.
• చెల్లుబాటుపై నమోదు నిర్ణయాత్మక అంశం కాదని కోర్టు చెప్పింది. నమోదు చేయకపోవడం వల్ల కలిగే పరిణామాన్ని Rules లో నిర్దేశించాలని కూడా చెప్పింది. ఆ పరిణామం రూపాన్ని రాష్ట్రాలకే వదిలింది.
• తప్పనిసరి విధానంతో Hindu Marriage Act, 1955 లోని Section 8 ఎలా కలుస్తుందో కోర్టు నిర్ణయించలేదు. Section 8 ఎంపికను పక్షాలకు వదిలి పెడుతుందని, నమోదు కాకపోవడం చెల్లుబాటును ప్రభావితం చేయదని మాత్రమే గమనించింది.
• Goa కి తనదైన తప్పనిసరి విధానం ఉంది. ఆదేశాలు అక్కడ ఎలా వర్తిస్తాయో తీర్పు చెప్పలేదు.
• కేంద్ర ప్రభుత్వ సమగ్ర చట్టాన్ని భవిష్యత్తుకు వదిలారు. దానికి తీర్పు తేదీ ఏదీ పెట్టలేదు.

ప్రాముఖ్యత

• వివాహ నమోదును రాష్ట్రాల వారీ ఎంపిక నుంచి, మతం ఏదైనా ప్రతి పౌరుడి బాధ్యతగా కోర్టు మార్చింది.
• నమోదును కోర్టు ప్రధానంగా సాక్ష్యంగా చూసింది. నమోదు చెల్లుబాటును నిర్ణయించదన్న నియమాన్ని కొనసాగించింది.
• నమోదును కోర్టు మహిళల రక్షణతో ముడిపెట్టింది: maintenance, నివాసం, వారసత్వం, వదిలేయడం.
• భవిష్యత్ కేంద్ర చట్టాన్ని పరిశీలన కోసం కోర్టు ముందు ఉంచాలని కోరడం ద్వారా కోర్టు దానిపై నియంత్రణను ఉంచుకుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• నియమం: అన్ని మతాల పౌరుల వివాహాలు solemnize అయిన రాష్ట్రంలో compulsorily registrable గా ఉండాలి. ఉచ్చు: నమోదు సాక్ష్యం మాత్రమే, చెల్లుబాటు పరీక్ష కాదు.
• ప్రజల అభ్యంతరాలను ఒక నెల ఆహ్వానించిన తర్వాత, రాష్ట్రాలు ప్రక్రియను మూడు నెలల్లో నోటిఫై చేయాలి.
• Rules లో వయసు, వైవాహిక స్థితిని పేర్కొనాలి; నమోదు చేయకపోవడం, తప్పుడు ప్రకటనలకు నిబంధనలు ఉండాలి.
• వివాహ నమోదు Entry 30, List III (vital statistics) పరిధిలోకి వస్తుంది; వివాహం Entry 5 లో ఉంది.
• Section 8(2), Hindu Marriage Act: రాష్ట్రం నమోదును తప్పనిసరి చేయవచ్చు. నమోదు రుజువుకు సులువు చేయడానికే, నమోదు కాకపోవడం చెల్లుబాటును ప్రభావితం చేయదని Section 8 చెబుతుంది.
• ఈ కేసుకు ముందు నమోదును తప్పనిసరి చేసినవి నాలుగు చట్టాలే: Bombay (1953), Karnataka (1976), Himachal Pradesh (1996), Andhra Pradesh (2002).
• కేంద్ర ప్రభుత్వ సమగ్ర చట్టాన్ని పరిశీలన కోసం కోర్టు ముందు ఉంచాలి.
• CEDAW Article 16(2) కింద భారత reservation, తప్పనిసరి నమోదు ఆచరణ సాధ్యం కాదని చెప్పింది.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది. ఈ తీర్పులో పేరాలకు సంఖ్యలు లేవు. Citation తీర్పు పాఠంలో లేదు.