Sebastian M. Hongray v. Union of India (సెబాస్టియన్ ఎం. హాంగ్రే v. కేంద్ర ప్రభుత్వం)

1982 లో మణిపూర్‌లోని ఒక ఆర్మీ క్యాంపుకు తీసుకెళ్లిన ఇద్దరు వ్యక్తులు అదృశ్యమయ్యారు. వారిని హాజరుపరచాలని సుప్రీంకోర్టు habeas corpus రిట్ జారీ చేసింది, కానీ కేంద్ర ప్రభుత్వం వారిని హాజరుపరచలేకపోయింది. ప్రతివాదులు civil contempt కు దోషులని కోర్టు చెప్పింది. ఆ ఇద్దరి భార్యలకు ఒక్కొక్కరికి Rs 1 లక్ష exemplary costs ఇవ్వాలని ఆదేశించి, హత్య నేరంపై పోలీసు దర్యాప్తుకు ఆదేశించింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Indian Kanoon (unofficial copy)

పక్షకారులు

Sebastian M. Hongray — Writ Petition (Criminal) No. 148 of 1983 లో పిటిషనర్; అధికారిక దరఖాస్తుదారు.

Mrs. C. Thingkhuila — Shri C. Daniel భార్య; కోర్టు ప్రకారం సరైన దరఖాస్తుదారుల్లో ఒకరు.

Mrs. C. Vangamla — Shri C. Paul భార్య; మరో సరైన దరఖాస్తుదారు.

Union of India — ప్రతివాది నం. 1.

Secretary, Ministry of Home Affairs — ప్రతివాది నం. 2.

Commandant, 21st Sikh Regiment, Phungrei Camp — ప్రతివాది నం. 4.

C. Daniel, C. Paul — తప్పిపోయిన వ్యక్తులు: C. Daniel, Manipur Rifles రిటైర్డ్ Naik Subedar, Huining గ్రామ Junior High School హెడ్‌మాస్టర్; C. Paul, Huining Baptist Church అసిస్టెంట్ పాస్టర్.

విచారణ చరిత్ర

1. 24 నవంబర్ 1983న కోర్టు తన తీర్పు, ఉత్తర్వుతో పిటిషన్‌ను అనుమతించి, 1, 2, 4 ప్రతివాదులకు habeas corpus రిట్ జారీ చేసింది (Desai, J.).
2. రిజిస్ట్రీ రిట్ జారీ చేసింది; మొదటి, రెండవ, నాల్గవ ప్రతివాదులకు అందజేశారు (Desai, J.).
3. Ministry of Defence డైరెక్టర్ Ajai Vikram Singh 9 డిసెంబర్ 1983 నాటి అఫిడవిట్‌పై return ను 12 డిసెంబర్ 1983న సమర్పించారు (Desai, J.).
4. Attorney General కోరికపై విషయాన్ని రెండుసార్లు వాయిదా వేశారు. 19 ఏప్రిల్ 1984న CBI చేసిన విచారణ సారాంశం సమర్పించినప్పుడు విషయాన్ని పోస్ట్ చేశారు (Desai, J.).
5. ధిక్కారం, ఆదేశాల ప్రశ్నను కోర్టు 23 ఏప్రిల్ 1984న నిర్ణయించింది (Desai, J.).

వాస్తవాలు

1. C. Daniel, C. Paul లను 21st Sikh Regiment జవాన్లు 10 మార్చి 1982న Phungrei Camp కు తీసుకెళ్లారు (Desai, J.).
2. 24 నవంబర్ 1983 నాటి ఉత్తర్వు, వారిని 12 డిసెంబర్ 1983న కోర్టు ముందు హాజరుపరచాలని, return దాఖలు చేయాలని 1, 2, 4 ప్రతివాదులను ఆదేశించింది (Desai, J.).
3. పూర్తి సంకల్పంతో, శక్తివంచన లేని ప్రయత్నాలతో కూడా తమ నియంత్రణకు మించిన పరిస్థితుల వల్ల వారిని హాజరుపరచలేమని Ajai Vikram Singh అఫిడవిట్ చెప్పింది. వారు 1, 2, 4 ప్రతివాదుల కస్టడీలో లేదా నియంత్రణలో లేరని చెప్పింది (Desai, J.).
4. ఆర్మీ అధికారులు విస్తృతంగా వెతికినా ఫలితం రాలేదని అనేక అఫిడవిట్లు, సందేశాలు చెప్పాయి. ఆ ఇద్దరూ రెండవ ప్రతివాది కస్టడీలో లేదా నియంత్రణలో లేరని Ministry of Home Affairs డిప్యూటీ సెక్రటరీ Surendra Kumar చెప్పారు (Desai, J.).
5. ఆ ఇద్దరిని కనుగొనడానికి విచారణ చేయాలని Central Bureau of Investigation (CBI) ని ఆదేశించారు (Desai, J.).
6. Deputy Inspector General of Police సమర్పించిన 19 ఏప్రిల్ 1984 నాటి CBI సారాంశం, క్షేత్ర విచారణల్లో ఫలితం రాలేదని, వారిని కనుగొనడం సాధ్యం కాదని చెప్పింది. Deputy Inspector General of Police నివేదిక కాపీ return కు మద్దతిచ్చిందని headnote జోడిస్తుంది (Desai, J.).
7. C. Daniel, C. Paul తమ సహచరులతో కలిసి Phungrei Camp నుంచి సజీవంగా వెళ్లిపోయారని ప్రతివాదులు వాదించారు. ప్రధాన తీర్పులో కోర్టు దీనిని తిరస్కరించింది (Desai, J.).

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. habeas corpus రిట్‌కు విధేయత అమలు చేయడానికి తగిన విధానం ఏమిటి?
2. Contempt of Courts Act, 1971 లోని సెక్షన్ 2(b) ప్రకారం civil contempt అయ్యేంతగా, రిట్‌కు ప్రతివాదుల అవిధేయత ఉద్దేశపూర్వకమా?
3. ఏ ఉపశమనం, ఖర్చులు ఇవ్వాలి, తప్పిపోయిన వ్యక్తుల గురించి ఏమి చేయాలి?

వాదనలు

పిటిషనర్ తరఫున (Ms. Nandita Haksar, Mr. C.S. Vaidyanathan): ధిక్కార ప్రశ్నపై వాదనలను తీర్పు విడిగా నమోదు చేయలేదు. పిటిషనర్ అధికారిక దరఖాస్తును, ఇద్దరు భార్యల స్థితిని కోర్టు గమనిస్తుంది.

ప్రతివాదుల తరఫున:

• 1, 2, 4 ప్రతివాదుల తరఫున Attorney General హాజరయ్యారు (Desai, J.).
• పూర్తి సంకల్పంతో, శక్తివంచన లేని ప్రయత్నాలతో కూడా తమ నియంత్రణకు మించిన కారణాల వల్ల ఆ ఇద్దరిని హాజరుపరచలేమని Union of India, Ajai Vikram Singh ద్వారా చెప్పింది (Desai, J.).
• C. Daniel, C. Paul 1, 2, 4 ప్రతివాదుల కస్టడీలో లేదా నియంత్రణలో లేరని వారు చెప్పారు (Desai, J.).
• ఆర్మీ విస్తృత గాలింపు, CBI విచారణ అఫిడవిట్లు, సందేశాలపై వారు ఆధారపడ్డారు. వారు ఉపశమనం కోరారు, Attorney General కోరికపై విషయాన్ని రెండుసార్లు వాయిదా వేశారు (Desai, J.).

కోర్టు తార్కికం

D.A. Desai, O. Chinnappa Reddy, JJ. ధర్మాసనం తరఫున Desai, J. తీర్పు ఇచ్చారు. తీర్పుకు నంబర్ వేసిన పేరాలు లేవు, కాబట్టి ప్రతి దశ న్యాయమూర్తి పేరుతో ముగుస్తుంది.

Desai, J. (ధర్మాసనం తరఫున)

రిట్, return

1. Noted: 24 నవంబర్ 1983 నాటి తన ఉత్తర్వులోని operative భాగాన్ని కోర్టు చెబుతుంది. C. Daniel, C. Paul లను 12 డిసెంబర్ 1983న హాజరుపరచాలని, return దాఖలు చేయాలని 1, 2, 4 ప్రతివాదులను అది ఆదేశించింది. (Desai, J.)
2. Noted: return దాఖలు చేయడం, ఆ ఇద్దరిని హాజరుపరచడం 1, 2, 4 ప్రతివాదులకు తప్పనిసరి. 9 డిసెంబర్ 1983 నాటి return అసమర్థతను వాదించింది. (Desai, J.)
3. Noted: అఫిడవిట్లు, CBI విచారణ, రెండు వాయిదాలు, 19 ఏప్రిల్ 1984 CBI సారాంశాన్ని కోర్టు నమోదు చేస్తుంది. (Desai, J.)
4. Noted: ప్రాథమిక విచారణ తర్వాత, ప్రతివాదుల వాదన విన్న తర్వాత, ఆ ఇద్దరూ నాల్గవ ప్రతివాది కస్టడీలో చివరిసారిగా సజీవంగా కనిపించలేదన్న వారి వాదనను కోర్టు తిరస్కరించింది. తర్వాత రిట్‌ను ఆదేశించింది. (Desai, J.)
5. Held: habeas corpus రిట్‌లోని తప్పనిసరి ఆదేశాన్ని పాటించడానికి, రిట్ ఎవరికి వెళ్లిందో వారు, అక్రమంగా నిర్బంధించారని ఆరోపణ ఉన్న వ్యక్తి శరీరాన్ని నిర్దిష్ట రోజున హాజరుపరచి, అధికారిక return ఇవ్వాలి. (Desai, J.)
6. Held: ఇక్కడ రిట్ జారీ అయింది, కానీ తప్పిపోయిన వ్యక్తులను హాజరుపరచడంలో, చట్టం కోరినట్లు return దాఖలు చేయడంలో విఫలమయ్యారు. (Desai, J.)

ధిక్కారం, దాని అమలు

1. Noted: habeas corpus రిట్‌కు విధేయతను అమలు చేయడానికి తగిన విధానం ఏమిటన్నదే ప్రశ్న. (Desai, J.)
2. Noted: Contempt of Courts Act, 1971 సెక్షన్ 2(a) లో contempt of court ను civil లేదా criminal contempt గా నిర్వచిస్తుంది. సెక్షన్ 2(b) civil contempt ను కోర్టు ఏదైనా తీర్పు, డిక్రీ, ఆదేశం, ఉత్తర్వు, రిట్ లేదా ఇతర ప్రక్రియకు ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత, లేదా కోర్టుకు ఇచ్చిన హామీ ఉద్దేశపూర్వక ఉల్లంఘనగా నిర్వచిస్తుంది. (Desai, J.)
3. Held: కోర్టు జారీ చేసిన రిట్‌కు ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత civil contempt. అవిధేయత ఉద్దేశపూర్వకమా అన్నదే ప్రశ్న. (Desai, J.)
4. Held: రిట్‌ను పాటించకపోవడం మాత్రమే, వాస్తవాలు, పరిస్థితులను బట్టి, civil contempt కాకపోవచ్చు. కానీ ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత అవుతుంది. (Desai, J.)
5. Noted: habeas corpus రిట్‌కు విధేయతను అమలు చేయడానికి తగిన విధానం ధిక్కారానికి committal అని బాగా స్థిరపడింది. ఉద్దేశపూర్వకంగా తప్పుడు return ఇచ్చిన వ్యక్తిపై committal ఉత్తర్వు ఇవ్వవచ్చు, కానీ ఉద్దేశం లేని తప్పుడు ప్రాతినిధ్యం committal కు కారణం కాదు. (Desai, J.)
6. Held: C. Daniel, C. Paul Phungrei Camp నుంచి వెళ్లిపోయారన్న ప్రతివాదుల వాదన సరైనది కాదని ప్రధాన తీర్పు చూపిస్తుంది. వారి రహస్య అదృశ్యానికి బాధ్యత తప్పించుకోవడానికి, వారు సహచరులతో సజీవంగా వెళ్లిపోయారని సూచించే ప్రయత్నం జరిగింది. (Desai, J.)
7. Noted: ఆ వాదనను నిలబడనిదిగా కోర్టు తిరస్కరించింది. కాబట్టి రికార్డుకు సరిపోని వక్రీకరించిన వాస్తవాలతో కోర్టును తప్పుదారి పట్టించడం ద్వారా ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత జరిగింది. (Desai, J.)
8. Held: రిట్‌కు ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత ద్వారా 1, 2, 4 ప్రతివాదులు civil contempt చేశారని నిరూపితమైంది. (Desai, J.)

శిక్ష, exemplary costs

1. Noted: civil contempt కు జైలు శిక్ష, జరిమానా విధించవచ్చు. ధిక్కారం చేసిన పక్షం దరఖాస్తు ఖర్చులు చెల్లించాలని కోర్టు ఆదేశించవచ్చు. జరిమానా కూడా విధించవచ్చు. (Desai, J.)
2. Held: ఈ పరిస్థితుల్లో, జైలు శిక్ష లేదా జరిమానా విధించడానికి కోర్టు ప్రతిపాదించదు. (Desai, J.)
3. Held: సరైన దరఖాస్తుదారులైన Mrs. C. Thingkhuila, Mrs. C. Vangamla ల హింస, వేదన, మానసిక పీడనను అది పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది. అధికారిక దరఖాస్తు Sebastian M. Hongray చేసినా, కోర్టు exemplary costs ఆదేశిస్తుంది. (Desai, J.)
4. Held: ఉత్తర్వు తేదీ నుంచి నాలుగు వారాల్లో 1, 2 ప్రతివాదులు ఇద్దరు మహిళల్లో ఒక్కొక్కరికి Rs 1 లక్ష చెల్లించాలి. (Desai, J.)

తదుపరి చర్యలు, దర్యాప్తు ఆదేశం

1. Noted: తదుపరి చర్య గురించి Attorney General ను అడిగారు. ఆ ఇద్దరిని కనుగొనడానికి విషయాన్ని మరింత వాయిదా వేయడం వాస్తవాన్ని చూడకుండా కళ్లు మూసుకుని మరీచికను వెంబడించడమని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. (Desai, J.)
2. Held: నేర నమోదుకు, దర్యాప్తుకు ఆదేశించడానికి కోర్టు మొగ్గు చూపుతుంది. ఆ ఇద్దరికీ ఏ గతి పట్టిందో అది అభిప్రాయం చెప్పదు, సాధారణంగా చెప్పే ఎన్‌కౌంటర్‌లో వారు మరణించలేదని తప్ప. (Desai, J.)
3. Held: పరిస్థితుల నుంచి సాధ్యమైన ఏకైక అనుమితి, ఇద్దరూ అసహజ మరణానికి గురై ఉండాలి. Prima facie ఇది హత్య నేరం. (Desai, J.)
4. Held: అదృశ్యానికి వ్యక్తిగతంగా లేదా సమష్టిగా ఎవరు కారకులు లేదా బాధ్యులో, సరైన, పూర్తి, బాధ్యతాయుతమైన పోలీసు దర్యాప్తు ద్వారానే నిర్ణయించాలి. ఏ ప్రత్యేక వ్యక్తిపై అనుమానం వేయాల్సిన అవసరం లేదు. (Desai, J.)
5. Held: Shri C. Daniel, Shri C. Paul సజీవంగా లేరని, అసహజ మరణానికి గురయ్యారని నిర్ధారించడానికి రికార్డులో prima facie సామగ్రి ఉంది. Union of India బాధ్యతను నిరాకరించలేదు. (Desai, J.)
6. Held: ఈ అనుమితి ప్రకారం, Registrar (Judicial) అన్ని పత్రాలను mandamus రిట్‌తో Superintendent of Police, Ukhrul, Manipur State కు పంపాలి. వాటిని cognizable offence సమాచారంగా పరిగణించి, Code of Criminal Procedure కింద దర్యాప్తు ప్రారంభించాలి. (Desai, J.)
7. Held: Rule ను absolute చేశారు. (Desai, J.)

ఆధారాలు (Authorities)

• తీర్పు పాఠంలో ఏ కేసు పేరూ లేదు. habeas corpus రిట్‌ను ధిక్కారానికి committal ద్వారా అమలు చేసే నియమాన్ని, ఫుట్‌నోట్ సూచన ఉన్న ఒక భాగాన్ని ఉదహరిస్తూ కోర్టు చెబుతుంది. మూలంలో ఆ గ్రంథం పేరు లేదు. దరఖాస్తు ఖర్చులపై వాక్యం తర్వాత రెండవ ఫుట్‌నోట్ గుర్తు ఉంది, దాని పాఠం ఇవ్వలేదు (Desai, J.).
• 24 నవంబర్ 1983 నాటి ప్రధాన తీర్పు: ఈ పిటిషన్‌లో ముందటి తీర్పు, కోర్టు దాని నిర్ధారణలపై ఆధారపడింది (Desai, J.).

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• Section 2(a), Section 2(b), Contempt of Courts Act, 1971: contempt of court అంటే civil లేదా criminal contempt. civil contempt అంటే కోర్టు తీర్పు, డిక్రీ, ఆదేశం, ఉత్తర్వు, రిట్ లేదా ఇతర ప్రక్రియకు ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత, లేదా హామీ ఉద్దేశపూర్వక ఉల్లంఘన.
• Article 32, Constitution: రిట్ పిటిషన్ దాఖలైన original jurisdiction (headnote).
• Rule 6, Order XLVII, Supreme Court Rules, 1966: పరిహారంగా exemplary costs (headnote).
• Code of Criminal Procedure: cognizable offence సమాచారాన్ని దర్యాప్తు చేసే నిబంధనలు.

తీర్పు

1. habeas corpus రిట్‌కు ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత ద్వారా 1, 2, 4 ప్రతివాదులు civil contempt చేశారని నిర్ణయించారు.
2. జైలు శిక్ష, జరిమానా విధించలేదు.
3. 23 ఏప్రిల్ 1984 నుంచి నాలుగు వారాల్లో 1, 2 ప్రతివాదులు Mrs. C. Thingkhuila, Mrs. C. Vangamla లలో ఒక్కొక్కరికి exemplary costs గా Rs 1 లక్ష చెల్లించాలి.
4. Registrar (Judicial) కేసులోని అన్ని పత్రాలను mandamus రిట్‌తో Superintendent of Police, Ukhrul, Manipur State కు పంపాలి. పత్రాలను cognizable offence సమాచారంగా పరిగణించాలి, పోలీసులు Code of Criminal Procedure నిర్దేశించినట్లు దర్యాప్తు ప్రారంభించాలి.
5. Rule ను absolute చేశారు.

న్యాయసూత్రం / Ratio

habeas corpus రిట్ అందుకున్న వ్యక్తి నిర్బంధితుడిని హాజరుపరచి return ఇవ్వాలి. రిట్‌కు ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత, తప్పుదారి పట్టించే, వక్రీకరించిన వాస్తవాలు చెప్పడంతో సహా, civil contempt; దానికి జైలు శిక్ష, జరిమానా లేదా ఖర్చులు విధించవచ్చు. ఇక్కడ కోర్టు exemplary costs ఇచ్చి, పోలీసు దర్యాప్తుకు ఆదేశించింది. కోర్టు ఇలా చెప్పింది: "Wilful disobedience to a writ issued by the Court constitutes civil contempt". అంటే కోర్టు జారీ చేసిన రిట్‌కు ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత civil contempt అవుతుంది.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

ఎవరు బాధ్యులో కోర్టు నిర్ణయించలేదు. ఆ ఇద్దరూ అసహజ మరణానికి గురై ఉండాలని, prima facie అది హత్య నేరమని అది చెప్పింది. ఎవరు బాధ్యులన్న ప్రశ్నను పోలీసు దర్యాప్తుకు వదిలివేసింది.

జరిమానాకు బదులుగా costs ఉపయోగించారు. అధికారిక దరఖాస్తుదారులు కాని భార్యలకు కోర్టు exemplary costs ఇచ్చింది. ఆ మొత్తాన్ని అనుమతించదగిన కొలమానం అనడం తప్ప, తీర్పు పాఠం దానికి మూలం చెప్పలేదు. headnote Supreme Court Rules, 1966 లోని Order XLVII, Rule 6 ను ఉదహరిస్తుంది.

చెల్లింపు జరగకపోతే ఏమవుతుందో కోర్టు చెప్పలేదు. ఉత్తర్వు నాలుగు వారాలు పెట్టి, చెల్లించాల్సిన ప్రతివాదులను పేర్కొంటుంది. డిఫాల్ట్ పర్యవసానాన్ని అది వివరించలేదు.

ప్రాముఖ్యత

• habeas corpus రిట్‌కు ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత civil contempt అని, అమలుకు committal తగిన విధానమని కోర్టు ధృవీకరించింది.
• తప్పిపోయిన వ్యక్తుల భార్యలకు exemplary costs ఇచ్చి, విషయాన్ని మరింత వాయిదా వేయడానికి నిరాకరించింది.
• పత్రాలను cognizable offence సమాచారంగా పరిగణించి, పోలీసు దర్యాప్తుకు ఆదేశించింది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• ఒక వాక్యంలో వాస్తవాలు: ఆర్మీ క్యాంపుకు తీసుకెళ్లిన ఇద్దరిని ప్రతివాదులు హాజరుపరచలేకపోయారు. కోర్టు వారిని civil contempt కు దోషులుగా నిర్ణయించి, ఒక్కో భార్యకు Rs 1 లక్ష ఇచ్చింది.
• నియమం: రిట్‌కు ఉద్దేశపూర్వక అవిధేయత సెక్షన్ 2(b) కింద civil contempt. కేవలం విఫలం కావడం కాకపోవచ్చు.
• నియమం: return లో ఉద్దేశం లేని తప్పుడు ప్రాతినిధ్యం committal కు కారణం కాదు, కానీ ఉద్దేశపూర్వక తప్పుడు return అవుతుంది.
• ఉచ్చు: కోర్టు జైలు శిక్ష, జరిమానా విధించలేదు. exemplary costs ఇచ్చింది.
• ఉచ్చు: అధికారిక దరఖాస్తు Sebastian M. Hongray చేసినా, costs సరైన దరఖాస్తుదారులైన భార్యలకు చెల్లించాలి.
• ఆదేశాలు: ఒక్కొక్కరికి Rs 1 లక్ష నాలుగు వారాల్లో; Ukhrul సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ పోలీసు దర్యాప్తు.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.