Kanhiyalal Omar v. R.K. Trivedi (కన్హయ్యలాల్ ఒమర్ వర్సెస్ ఆర్.కె. త్రివేది)

ఒక పౌరుడు ఎన్నికల చిహ్నాల (రిజర్వేషన్ మరియు కేటాయింపు) ఉత్తర్వు, 1968ను సవాలు చేశాడు. దానిని జారీ చేసే అధికారం ఎన్నికల సంఘానికి లేదన్నాడు. ఆర్టికల్ 324, ఎన్నికల నియమాలు సంఘానికి ఆ అధికారం ఇచ్చాయని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పి, పిటిషన్‌ను కొట్టివేసింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Supreme Court of India (sci.gov.in)

పక్షకారులు

Kanhiyalal Omar — పిటిషనర్. కాన్పూర్ (U.P.) లోని SAPRYA అనే సామాజిక సంస్థకు కన్వీనర్. ఆ సంస్థ National truth ను ప్రచారం చేయడానికి ఏర్పడింది. ఆయన ఆర్టికల్ 32 కింద పిటిషన్ వేశాడు.

R.K. Trivedi — మొదటి ప్రతివాది. ఆయన పాత్రను తీర్పు వివరించలేదు. శీర్షికలో & Ors. అని కూడా ఉంది; ఇతర ప్రతివాదుల పేర్లను తీర్పు చెప్పలేదు.

Election Commission of India — చిహ్నాల ఉత్తర్వును జారీ చేసిన సంస్థ. తీర్పు దీనిని the Commission అంటుంది.

విచారణ చరిత్ర

తీర్పులో కింది కోర్టు నిర్ణయం ఏదీ నమోదు కాలేదు. ఇది సుప్రీంకోర్టులో నేరుగా దాఖలైన అసలు పిటిషన్.

1. ఇది writ (కోర్టు జారీ చేసే అధికారిక ఆదేశం) పిటిషన్ నం. 11738 of 1985. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 32 కింద (Original Jurisdiction) దాఖలైంది.
2. పిటిషనర్ తరఫున Gobind Mukhoty, R.P. Gupta, Miss Kirti Gupta హాజరయ్యారు.
3. కోర్టు పిటిషన్‌ను విని 24 September 1985 న నిర్ణయించింది.
4. Venkataramiah, J. కోర్టు తరఫున తీర్పు ఇచ్చారు. పిటిషన్ కొట్టివేయబడింది.

వాస్తవాలు

1. 1968లో ఎన్నికల సంఘం Election Symbols (Reservation and Allotment) Order, 1968 (Symbols Order) ను జారీ చేసింది. అది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324 ప్రకారం, Conduct of Election Rules, 1961 లోని రూల్స్ 5, 10 తో కలిపి చేసింది.
2. చిహ్నాల ఉత్తర్వు S.O. 2959, 31 August 1968 తేదీతో ప్రచురితమైంది. అన్ని ఎన్నికలపై superintendence, direction, control సంఘానికి ఉన్నాయని దాని పీఠిక చెబుతుంది. ఎన్నికల స్వచ్ఛత కోసం, ఎన్నికలను న్యాయంగా, సమర్థంగా నిర్వహించడం కోసం ఉత్తర్వు అవసరమని చెబుతుంది.
3. ఉత్తర్వు చిహ్నాల నిర్దేశం, రిజర్వేషన్, ఎంపిక, కేటాయింపులకు ఏర్పాట్లు చేస్తుంది. చిహ్నాలకు సంబంధించి రాజకీయ పార్టీల గుర్తింపునకు కూడా ఏర్పాట్లు చేస్తుంది.
4. పిటిషనర్ కాన్పూర్ (U.P.), 67/68, Daulat Ganj లోని SAPRYA కు కన్వీనర్. ఆ సంస్థ National truth ను ప్రచారం చేయడానికి, దాని ఆదర్శాలను ప్రజలకు తెలియజేయడానికి ఏర్పడిందని ఆయన చెబుతాడు.
5. జాతీయ, రాష్ట్ర స్థాయిలో అనేక రాజకీయ పార్టీలు పుట్టుకురావడం ఆయనకు నచ్చలేదు. ఇది ప్రజాస్వామ్య దేశ ఆదర్శాలను తీవ్రంగా దెబ్బతీసిందని ఆయన అంటాడు.
6. పిటిషన్‌లో ఆయన అనేక రాజకీయ పార్టీల వివిధ చర్యలను ప్రస్తావించాడు. ఆ చర్యలు దేశ ప్రయోజనాలకు చాలా హానికరమని అంటాడు.
7. ఈ పార్టీల పెరుగుదలకు చిహ్నాల ఉత్తర్వే కారణమని ఆయన అంటాడు. ఉత్తర్వు పార్టీల నమోదుకు, వాటికి చిహ్నాల రిజర్వేషన్‌కు, కేటాయింపునకు ఏర్పాట్లు చేస్తుంది.
8. ఆయన ఉత్తర్వును సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేశాడు. రాజ్యాంగం, చట్టం, నియమాల కింద దానిని జారీ చేసే అధికారం సంఘానికి లేదని ఆయన వాదన.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. చిహ్నాల ఉత్తర్వు స్వభావంలో శాసనమా? అలాగైతే, అధికారం ఇచ్చే చట్టం లేకుండా సంఘం దానిని జారీ చేయలేదా?
2. ఎన్నికలపై సంఘానికి superintendence, direction, control ఇచ్చే రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324, చిహ్నాల ఉత్తర్వును జారీ చేసే అధికారాన్ని కూడా కలిగి ఉందా?
3. ఎన్నికల కోసం రాజకీయ పార్టీల గుర్తింపును సమర్థించే రాజ్యాంగ నిబంధన లేదా చట్ట నిబంధన ఏదైనా ఉందా?
4. ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951 సెక్షన్ 169 కింద నియమాలు చేసే అధికారం ఉన్న కేంద్ర ప్రభుత్వం, చట్టం మరింత delegation కు అనుమతించకుండానే, subordinate legislation (చిహ్నాల ఉత్తర్వు) చేసే అధికారాన్ని సంఘానికి అప్పగించగలదా?
5. రాజకీయ పార్టీల్లో ఉన్నాయని చెబుతున్న చెడుల కారణంగా ఉత్తర్వును రద్దు చేయాలా?

వాదనలు

పిటిషనర్ (Kanhiyalal Omar) తరఫున

1. చిహ్నాల ఉత్తర్వు స్వభావంలో శాసనం. పార్లమెంటరీ, అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు చిహ్నాల నిర్దేశం, రిజర్వేషన్, కేటాయింపుపై అలాంటి ఉత్తర్వు చేసే అధికారాన్ని ఏ చట్టమూ సంఘానికి ఇవ్వలేదు. కాబట్టి సంఘం దానిని జారీ చేయలేదు.
2. ఆర్టికల్ 324 ఎన్నికలపై superintendence, direction, control ను సంఘానికి ఇస్తుంది. చిహ్నాల ఉత్తర్వును జారీ చేసే అధికారం ఇస్తున్నట్లు దానిని చదవలేరు.
3. ఎన్నికల కోసం రాజకీయ పార్టీల గుర్తింపును సమర్థించే రాజ్యాంగ లేదా చట్ట నిబంధన ఏదీ లేదు.
4. చట్టంలోని సెక్షన్ 169 కింద కేంద్ర ప్రభుత్వానికి నియమాలు చేసే అధికారం మాత్రమే అప్పగించబడింది. ఆయన చిహ్నాల ఉత్తర్వును subordinate legislation అంటాడు. చట్టమే అనుమతించకపోతే, చిహ్నాల ఉత్తర్వు రూపంలో subordinate legislation చేసే అధికారాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం మళ్లీ అప్పగించలేదు.
5. రాజ్యాంగం, చట్టం, నియమాల కింద ఉత్తర్వును జారీ చేసే అధికారం సంఘానికి లేదు. అందువల్ల ఉత్తర్వును రద్దు చేయాలి.
6. ఉత్తర్వు పార్టీలను నమోదు చేసి, వాటికి చిహ్నాలను రిజర్వ్ చేసి, కేటాయిస్తుంది. దీనివల్లే అనేక పార్టీలు పుట్టుకొచ్చాయి. ఆ పార్టీల చెడులకు, అక్రమాలకు ఉత్తర్వే కారణం.

ప్రతివాదుల తరఫున

ప్రతివాదుల లేదా సంఘం తరఫున ఏ వాదననూ తీర్పు నమోదు చేయలేదు. పిటిషనర్ న్యాయవాదుల పేర్లు మాత్రమే ఉన్నాయి.

కోర్టు తార్కికం

తీర్పులో సంఖ్యలతో కూడిన Paragraphs లేవు. ఇది కోర్టు తరఫున Venkataramiah, J. రాసిన ఒకే అభిప్రాయం. కింది అంశాలు ఆ అభిప్రాయ క్రమాన్ని అనుసరిస్తాయి. పేరా సంఖ్యల బదులు తీర్పు అని సూచించాం.

Venkataramiah, J. (కోర్టు తరఫున)

1. Noted: చిహ్నాల ఉత్తర్వు రాజ్యాంగబద్ధతను పిటిషనర్ సవాలు చేస్తున్నాడు. ఉత్తర్వు శాసనమని, దానిని జారీ చేసే చట్టపరమైన అధికారం సంఘానికి లేదని ఆయన ప్రధాన వాదన. ఆ అధికారాన్ని ఇచ్చేలా ఆర్టికల్ 324ను చదవలేమని కూడా అంటాడు. (తీర్పు, ఆరంభం)
2. Noted: ఆర్టికల్ 324(1) ప్రకారం ఎలక్టోరల్ రోల్స్ తయారీపై, పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలు, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి పదవులకు జరిగే అన్ని ఎన్నికల నిర్వహణపై superintendence, direction, control ఎన్నికల సంఘంలో ఉంటాయి. (తీర్పు, నిబంధనలు)
3. Noted: రాజ్యాంగానికి లోబడి, పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికలకు సంబంధించిన అన్ని అంశాలపై చట్టం చేయడానికి ఆర్టికల్ 327 పార్లమెంట్‌కు అనుమతి ఇస్తుంది. ఇందులో ఎలక్టోరల్ రోల్స్, నియోజకవర్గాల పునర్విభజన, సభల సక్రమ ఏర్పాటుకు అవసరమైన అన్ని అంశాలు ఉంటాయి. పార్లమెంట్ ఏర్పాటు చేయని మేరకు, ఆర్టికల్ 328 రాష్ట్ర శాసనసభకు అలాంటి అధికారమే ఇస్తుంది. (తీర్పు, నిబంధనలు)
4. Noted: ఆర్టికల్ 327 కింద పార్లమెంట్ ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951 ను చేసింది. అది ఎన్నికల నిర్వహణ, అర్హతలు, అనర్హతలు, అవినీతి పద్ధతులు, నేరాలు, ఎన్నికల వివాదాల నిర్ణయాన్ని కవర్ చేస్తుంది. (తీర్పు, నిబంధనలు)
5. Noted: చట్టం అమలు కోసం, సంఘంతో సంప్రదించిన తర్వాత నియమాలు చేయడానికి సెక్షన్ 169 కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అనుమతి ఇస్తుంది. Conduct of Elections Rules, 1961 దాని కింద చేశారు. (తీర్పు, నిబంధనలు)
6. Noted: రూల్ 5(1) ప్రకారం అభ్యర్థులు ఎంచుకోగల చిహ్నాలను, ఎంపికపై పరిమితులను సంఘం గెజెట్ నోటిఫికేషన్ ద్వారా నిర్దేశించాలి. ఒక అభ్యర్థి ఒకటి కంటే ఎక్కువ నామినేషన్ పత్రాలు వేస్తే, మొదటి పత్రంలోని చిహ్న ప్రకటనే లెక్కలోకి వస్తుందని రూల్ 5(2) చెబుతుంది. అది రూల్ 10(4) లేదా 10(5) కింద సంఘం ఇచ్చే ఆదేశాలకు లోబడి ఉంటుంది. (తీర్పు, నిబంధనలు)
7. Noted: అభ్యర్థుల చిహ్న ఎంపికను పరిశీలించాలని, సంఘం ఇచ్చిన ఏ సాధారణ లేదా ప్రత్యేక ఆదేశానికైనా లోబడి, రూల్ 10(4) రిటర్నింగ్ అధికారికి చెబుతుంది. ప్రతి అభ్యర్థికి వేరే చిహ్నాన్ని ఇవ్వాలి, వీలైనంత వరకు వారి ఎంపిక ప్రకారం. ఒకటి కంటే ఎక్కువ మంది ఒకే చిహ్నాన్ని కోరితే లాటరీ ద్వారా నిర్ణయించాలి. (తీర్పు, నిబంధనలు)
8. Noted: రిటర్నింగ్ అధికారి కేటాయింపును రూల్ 10(5) తుది నిర్ణయంగా చేస్తుంది. సంఘం ఆదేశాలకు విరుద్ధమైతే మినహాయింపు; అప్పుడు సంఘం తనకు తగినట్లు దానిని సవరించవచ్చు. రూల్ 10(6) ప్రకారం ప్రతి అభ్యర్థికి లేదా ఎన్నికల ఏజెంట్‌కు చిహ్నాన్ని వెంటనే తెలిపి, నమూనా ఇవ్వాలి. (తీర్పు, నిబంధనలు)
9. Noted: సంఘం 1968లో ఆర్టికల్ 324, రూల్స్ 5, 10 ప్రకారం చిహ్నాల ఉత్తర్వును జారీ చేసింది. ఉత్తర్వు పీఠిక దీనిని నమోదు చేస్తుంది (S.O. 2959 of 31 August 1968). (తీర్పు, నిబంధనలు)
10. Noted: ఉత్తర్వులోని Paragraph 2(1)(h) political party ను, Paragraph 3 కింద సంఘంలో నమోదైన భారత పౌరుల సంఘం లేదా సమూహంగా నిర్వచిస్తుంది. తనను పార్టీ అని చెప్పుకుని, ఉత్తర్వు ప్రయోజనాలు కోరుకునే సంఘం నమోదుకు దరఖాస్తు చేయాలని Paragraph 3 చెబుతుంది. దరఖాస్తు విధానాన్ని ఉప-Paragraphs (2), (3), (4) నిర్ణయిస్తాయి. సంఘం నిర్ణయిస్తుంది, ఆ నిర్ణయం తుది. (తీర్పు, ఉత్తర్వు వివరణ)
11. Noted: ప్రతి పోటీ ఎన్నికలో చిహ్నాన్ని కేటాయించాలని, ఒకే నియోజకవర్గంలో అభ్యర్థులకు వేర్వేరు చిహ్నాలు ఇవ్వాలని Paragraph 4 చెబుతుంది. Paragraph 5 చిహ్నాలను reserved చిహ్నాలు (గుర్తింపు పొందిన పార్టీ అభ్యర్థులకు రిజర్వ్ చేసినవి), free చిహ్నాలు (మిగిలినవన్నీ) గా విభజిస్తుంది. (తీర్పు, ఉత్తర్వు వివరణ)
12. Noted: Paragraph 6 పార్టీలను గుర్తింపు పొందినవి, పొందనివిగా వర్గీకరిస్తుంది. గుర్తింపు పొందిన పార్టీలు జాతీయ పార్టీలు లేదా రాష్ట్ర పార్టీలు. ఒక అభ్యర్థిని పార్టీ నిలబెట్టిందా అని నిర్ణయించడాన్ని కూడా ఉత్తర్వు చెబుతుంది. Paragraph 6 షరతులు తీరాక గుర్తింపు లేని పార్టీలకు త్వరగా గుర్తింపు కోసం సంఘం సూచనలు ఇవ్వడానికి అనుమతిస్తుంది. (తీర్పు, ఉత్తర్వు వివరణ)
13. Noted: గుర్తింపు పొందిన పార్టీలోని చీలిక వర్గాలు లేదా ప్రత్యర్థి వర్గాలపై, పార్టీల విలీనంపై సంఘం అధికారాన్ని Paragraphs 15, 16 చెబుతాయి. జాతీయ పార్టీలు, రాష్ట్ర పార్టీలు, గుర్తింపు లేని పార్టీలు, free చిహ్నాల జాబితాలను ఎప్పటికప్పుడు తాజాగా ఉంచి సంఘం ప్రచురించాలని Paragraph 17 చెబుతుంది. (తీర్పు, ఉత్తర్వు వివరణ)
14. Noted: ఉత్తర్వును స్పష్టం చేయడానికి, ఇబ్బందిని తొలగించడానికి, ఉత్తర్వు ఏ ఏర్పాటూ చేయని లేదా సరిపోని ఏర్పాటు చేసిన చిహ్నాలు, గుర్తింపు అంశాలను చూడటానికి సూచనలు, ఆదేశాలు ఇచ్చే అధికారాన్ని Paragraph 18 సంఘానికి అట్టిపెడుతుంది. ఎన్నికలు సాఫీగా, క్రమబద్ధంగా జరగడానికి అవసరమైనప్పుడు సంఘం ఇలా చేయవచ్చు. (తీర్పు, ఉత్తర్వు వివరణ)
15. Noted: పిటిషనర్ ఫిర్యాదు అనేక పార్టీల పెరుగుదల. దీనికి ఉత్తర్వే కారణమని, దానిని జారీ చేసే రాజ్యాంగ లేదా చట్టపరమైన అధికారం సంఘానికి లేదని ఆయన అంటాడు. ఎన్నికల కోసం రాజకీయ పార్టీలను గుర్తించడాన్ని ఏ నిబంధనా సమర్థించదని అంటాడు. (తీర్పు, పిటిషన్ వివరణ)
16. Noted: రాజ్యాంగ పథకం స్పష్టంగా ఉంది. పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికలకు, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి పదవుల ఎన్నికలకు బాధ్యత వహించే శక్తివంతమైన సంస్థగా సంఘాన్ని రాజ్యాంగం మొదట ఏర్పాటు చేస్తుంది. దాని నిర్మాణం, సాధారణ అధికారాలను ఆర్టికల్ 324 చెబుతుంది. (తీర్పు, రాజ్యాంగ పథకం)
17. Noted: రాష్ట్రపతి నియమించే Chief Election Commissioner సంఘంలో ఉంటారు. రాష్ట్రపతి నిర్ణయించే ఇతర Election Commissioners కూడా ఉండవచ్చు. Chief Election Commissioner సంఘానికి అధ్యక్షుడు. సహాయం కోసం Regional Commissioners ను నియమించవచ్చు. (తీర్పు, రాజ్యాంగ పథకం)
18. Noted: స్వతంత్రత, నిష్పాక్షికత కోసం, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలో, అవే కారణాలపై తప్ప Chief Election Commissioner ను తొలగించలేరు. నియామకం తర్వాత ఆయన సేవా షరతులను ఆయనకు నష్టం కలిగేలా మార్చలేరు. Chief Election Commissioner సిఫారసు మీద తప్ప Election Commissioner లేదా Regional Commissioner ను తొలగించలేరు. (తీర్పు, రాజ్యాంగ పథకం)
19. Held: ఆర్టికల్ 324(1) లోని superintendence, direction, control అనే పదాలు "wide enough to include all powers necessary for the smooth conduct of elections". అంటే ఎన్నికల సాఫీ నిర్వహణకు అవసరమైన అన్ని అధికారాలను కలిపేంత విస్తృతమైనవి. (తీర్పు, రాజ్యాంగ పథకం)
20. Noted: సెవెన్త్ షెడ్యూల్ లిస్ట్ I లోని ఎంట్రీ 72 తో కలిపి ఆర్టికల్ 327 కింద పార్లమెంట్‌కు చట్టం చేసే అధికారం ఉంది. రాజ్యాంగానికి, పార్లమెంట్ చట్టానికి లోబడి, లిస్ట్ II లోని ఎంట్రీ 37 తో కలిపి ఆర్టికల్ 328 కింద రాష్ట్ర శాసనసభకు అధికారం ఉంది. (తీర్పు, రాజ్యాంగ పథకం)
21. Held: ఆర్టికల్ 324(1) కింద సంఘం సాధారణ అధికారాలు ఆర్టికల్ 327 లేదా 328 కింద చేసిన ఏ చట్టానికైనా లోబడి ఉంటాయి. (తీర్పు, రాజ్యాంగ పథకం)
22. Held: ఆర్టికల్ 324 లోని election అనే పదాన్ని విస్తృత అర్థంలో వాడారు. ఎన్నికల మొత్తం ప్రక్రియను, దాని అనేక దశలను, ఫలితంపై ముఖ్య ప్రభావం ఉన్న కొన్ని అడుగులతో సహా కవర్ చేస్తుంది. (తీర్పు, రాజ్యాంగ పథకం)
23. Noted: భారతదేశంలో కోట్ల మంది ఓటర్లు ఉన్నారు, అందులో పెద్ద శాతం ఇంకా నిరక్షరాస్యులు. అందువల్ల అభ్యర్థులను గుర్తించడానికి చిహ్నాలు అవసరం. బ్యాలెట్ పేపర్‌పై పేరు పక్కన ముద్రించిన చిహ్నం ద్వారా అభ్యర్థిని గుర్తించి, నిరక్షరాస్యుడైన ఓటరు రహస్యంగా ఓటు వేయగలడు. (తీర్పు, రాజ్యాంగ పథకం)
24. Noted: ఇటీవలి వరకు రాజ్యాంగం రాజకీయ పార్టీలను స్పష్టంగా ప్రస్తావించలేదు. అయినా భారతదేశం స్వీకరించిన ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వ రూపంలో వాటి ఉనికి అంతర్లీనంగా ఉంది. (తీర్పు, రాజకీయ పార్టీలు)
25. Noted: ఉమ్మడి రాజకీయ, ఆర్థిక కార్యక్రమం ఉన్న ప్రజల మధ్య ఐక్యత కలిగించే ప్రభావం చిహ్నానికి ఉంటుంది, అది be it a donkey or an elephant (గాడిద అయినా, ఏనుగు అయినా). లోక్‌సభ వంటి దిగువ సభకు ఎన్నికైన ప్రతినిధులకు జవాబుదారీగా ఉండే కేబినెట్‌తో, భారతదేశం స్వీకరించిన వెస్ట్‌మినిస్టర్ తరహా ప్రజాస్వామ్య స్థాపనకు ఇది తోడ్పడుతుంది. (తీర్పు, రాజకీయ పార్టీలు)
26. Noted: ప్రస్తుత ప్రభుత్వ వ్యవస్థ విజయవంతం కావాలంటే పార్టీలు ఉండాలి. పార్టీల మధ్య అంతరం ఎంత లోతుగా ఉండాలంటే, పరిపాలన మార్పు వాస్తవానికి రాజ్యాంగ పద్ధతి ముసుగులో జరిగే విప్లవం అవుతుంది. దీనిని కోర్టు ఒక విరోధాభాసం అంటుంది. దేశానికి ఐక్యత, కొనసాగింపు అనే బలమైన భావన ఉంది. అయినా దాని పనిచేసే భాగాలు పార్టీ ప్రాతిపదికన, అంటే క్రమబద్ధమైన భేదాలు, పరిష్కారం కాని సంఘర్షణలపై ఏర్పడ్డాయి. అదే వ్యవస్థ సారం, అది మెజారిటీ ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు తోడ్పడుతుంది. (తీర్పు, రాజకీయ పార్టీలు)
27. Held: Constitution (Fifty-Second Amendment) Act, 1985 ఇప్పుడు రాజకీయ పార్టీలను స్పష్టంగా గుర్తిస్తోంది. అది చేర్చిన పదో షెడ్యూల్ పార్టీల ఉనికిని అంగీకరిస్తుంది. పార్లమెంట్ లేదా రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుడు తన పార్టీని వీడినట్లు భావించే సందర్భాలను, అప్పుడు అతడు అనర్హుడయ్యే సందర్భాలను అది చెబుతుంది. (తీర్పు, రాజకీయ పార్టీలు)
28. Held: కాబట్టి రాజకీయ పార్టీల గుర్తింపు, నమోదు గురించి చిహ్నాల ఉత్తర్వులో ఉన్న ప్రస్తావనలకు అధికారం లేదని, దేశం స్వీకరించిన రాజకీయ వ్యవస్థకు విరుద్ధమని చెప్పడం కష్టం. (తీర్పు, రాజకీయ పార్టీలు)
29. Noted: చీలిక వర్గాలపై చిహ్నాల ఉత్తర్వులోని Paragraph 15 ను Sadiq Ali v. Election Commission of India లో పరిశీలించారు. (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు)
30. Noted: Sadiq Ali (పేజీలు 341-343) లో, నియమాల చెల్లుబాటును సవాలు చేయలేదని కోర్టు గుర్తించింది. చిహ్నాల రిజర్వేషన్, ఎంపిక, కేటాయింపు, పార్టీల గుర్తింపుపై ఉత్తర్వు వివరమైన ఏర్పాట్లు చేస్తుందని చెప్పింది. చిహ్నాలను నిర్దేశించడం సంఘానికి రూల్ 5 తప్పనిసరి చేస్తుంది. రిటర్నింగ్ అధికారులకు సాధారణ లేదా ప్రత్యేక ఆదేశాలు ఇవ్వడానికి రూల్ 10(4), వారి కేటాయింపులను సవరించడానికి రూల్ 10(5) సంఘానికి అనుమతి ఇస్తాయి. (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు)
31. Noted: చిహ్నాల కేటాయింపులో సంఘానికి నియమాలు plenary powers ఇస్తాయని Sadiq Ali చెప్పింది. ఆ అధికారాలను సమర్థంగా వినియోగించడానికి, పార్టీ చిహ్నం కోసం ప్రత్యర్థి దావాదారుల మధ్య వివాదాలను సంఘం పరిష్కరించగలగాలి. ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య వివాదాలను Paragraph 13, తామే పార్టీ అని చెప్పే రెండు వర్గాల మధ్య వివాదాలను Paragraph 15 కవర్ చేస్తాయి. (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు)
32. Noted: Paragraph 15 ఉత్తర్వు ప్రధాన ఉద్దేశానికి ఉపయోగపడుతుందని, పార్టీ చీలిక వల్ల పథకం విఫలం కాకుండా కాపాడుతుందని Sadiq Ali చెప్పింది. రాజ్యాంగం సృష్టించిన ఉన్నత అధికార సంస్థకు ఈ అధికారాన్ని ఇవ్వడం వల్ల, అది న్యాయంగా, సహేతుకంగా వినియోగించబడుతుందనే presumption (ఊహ) ఏర్పడుతుంది, అది ఖండించదగినదే. (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు)
33. Noted: ఆర్టికల్ 327 కింద పార్లమెంట్ అధికారాన్ని సంఘానికి మళ్లీ అప్పగించలేరనే వాదనను Sadiq Ali తిరస్కరించింది. ఆర్టికల్ 327 subject to the provisions of this Constitution అని మొదలవుతుంది, కాబట్టి దాని కింద చేసే చట్టాలు ఆర్టికల్ 324కు లోబడి ఉంటాయి. సంఘం ఆదేశం ఇచ్చినప్పుడు, అది మరొక అధికారానికి delegate గా వ్యవహరించదు. సెక్షన్ 169 కోరినట్లు, కేంద్ర ప్రభుత్వం సంఘంతో సంప్రదించి 1961 నియమాలను చేసింది. (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు)
34. Held: రాజకీయ పార్టీలను గుర్తించే, వాటి మధ్య లేదా చీలిక వర్గాల మధ్య వివాదాలను నిర్ణయించే సంఘం అధికారాన్ని Sadiq Ali సమర్థించింది. ఎన్నికలపై superintendence, direction, control అధికారం పరిధిలోకి వచ్చే చిహ్నాల ఉత్తర్వును జారీ చేసే అధికారాన్ని కూడా సమర్థించింది. (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు)
35. Noted: All Party Hill Leaders' Conference, Shillong v. Captain M.A. Sangma (పేజీ 408) లో, ఉత్తర్వు శాసనమనే అభ్యంతరాన్ని, అలాంటి అధికారం సంఘానికి అప్పగించబడలేదనే అభ్యంతరాన్ని కోర్టు తోసిపుచ్చింది. ఉత్తర్వు శాసన కార్యకలాపమా కాదా అన్నది నిర్ణయించలేదు. ఆర్టికల్ 324, రూల్స్ 5, 10 కింద స్వేచ్ఛాయుత, న్యాయమైన ఎన్నికల కోసం సత్వరమే విస్తృత పదాల్లో, సాధారణంగా, నిర్దిష్టంగా ఆదేశాలు ఇవ్వడానికి సంఘానికి తనదైన అధికారం ఉందని చెప్పింది. (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు)
36. Noted: చిహ్నాల విషయంలో ముందుగానే లేదా అనుభవం వెలుగులో సాధారణ ఏర్పాట్లు చేయడానికి, చిహ్న వివాదాల్లో తన సొంత విధానాన్ని నియంత్రించడానికి, కొన్నిసార్లు పార్టీల గుర్తింపు లేదా చిహ్నంపై ప్రత్యర్థి దావాలను తీర్పు చెప్పడానికి సంఘానికి అధికారం ఉందని Sangma జోడించింది. ఉత్తర్వు అనేది చిహ్నాలకు సంబంధించిన పరిస్థితుల కోసం ఆదేశాల సమాహారం. ఈ అధికారం ఆర్టికల్ 324, రూల్స్ 5, 10 నుంచి వస్తుంది; అది శాసన కార్యకలాపమైనా కాకపోయినా. (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు)
37. Noted: Roop Lal Sathi v. Nachhattar Singh (పేజీ 719) లో, చిహ్నాల కేటాయింపును నియంత్రించడానికి ఆర్టికల్ 324, రూల్స్ 5, 10 కింద సంఘం ఇచ్చిన సాధారణ ఆదేశాలే చిహ్నాల ఉత్తర్వు అని కోర్టు చెప్పింది. మన దేశంలో ఎన్నికలు చిహ్నాల ఆధారంగా జరుగుతాయి. కాబట్టి ఉత్తర్వు చట్టం కింద చేసినదే అవుతుంది. మరో దృక్పథం వయోజన ఓటు హక్కు ఆధారిత ఎన్నికల వ్యవస్థను నాశనం చేస్తుంది. (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు)
38. Held: ఉత్తర్వులోని ఏదైనా నిబంధనను చట్టంలో లేదా నియమాల్లో గుర్తించలేకపోయినా, ఆర్టికల్ 324(1) కింద సంఘం plenary power దానిని కవర్ చేయగలదు. "Article 324 of the Constitution operates in areas left unoccupied by legislation". అంటే ఏ చట్టమూ ఆక్రమించని రంగాల్లో ఆర్టికల్ 324 పనిచేస్తుంది. superintendence, direction, control, conduct of all elections అనే పదాలు విశాలమైనవి; అలాంటి అన్ని ఏర్పాట్లు చేసే అధికారాన్ని కలిపి ఉంటాయి. కోర్టు Mohinder Singh Gill v. Chief Election Commissioner, A.C. Jose v. Sivan Pillai లను ఉటంకించింది. (తీర్పు, ఆర్టికల్ 324)
39. Held: సెక్షన్ 169 కింద నియమాలు చేసే అధికారాన్ని, చట్టం అనుమతి లేకుండా, చిహ్నాల ఉత్తర్వు రూపంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం మళ్లీ అప్పగించలేదనే వాదనలో సారం లేదని కోర్టు భావించింది. (తీర్పు, delegation)
40. Held: రూల్స్ 5, 10 లో గుర్తించలేని ఉత్తర్వు భాగాన్ని ఆర్టికల్ 324(1) లోని అధికార భాండాగారంలో గుర్తించవచ్చు. స్వేచ్ఛాయుత, న్యాయమైన, సాఫీ ఎన్నికలకు అవసరమైన అన్ని ఆదేశాలను ఇవ్వడానికి ఆ ఆర్టికల్ సంఘానికి అనుమతి ఇస్తుంది. (తీర్పు, delegation)
41. Held: రూల్ 5, రూల్ 10 లేదా ఆర్టికల్ 324(1) పరిధిలోకి తేలేనిదిగా, delegatus non potest delegare (delegate మళ్లీ delegate చేయలేడు) సూత్రానికి గురైనదిగా ఉన్న ఉత్తర్వులోని ఏ నిబంధననూ పిటిషనర్ న్యాయవాది చూపలేదు. సంఘం స్వయంగా ఆర్టికల్ 324(1) కింద plenary powers కలిగి ఉంది. అవి ఆర్టికల్స్ 327, 328 కింద (లిస్ట్ I ఎంట్రీ 72 లేదా లిస్ట్ II ఎంట్రీ 37 తో కలిపి) చేసిన ఏ చట్టానికైనా, వాటి కింద చేసిన నియమాలకైనా లోబడి ఉంటాయి. (తీర్పు, delegation)
42. Noted: ఆర్టికల్ 324(1) లోని superintendence, direction and control ను చదివేటప్పుడు, "every norm which lays down a rule of conduct cannot possibly be elevated to the position of legislation or delegated legislation". అంటే ప్రవర్తనా నియమం పెట్టే ప్రతి నియమాన్ని శాసనం లేదా delegated legislation స్థాయికి పెంచలేం. అస్పష్ట రంగాల్లోని కొన్ని అధికార సంస్థలు ప్రవర్తనా నియమాలకు మూలాలు కావచ్చు, కానీ కఠిన అర్థంలో చట్టం చేయగలవారితో సమానం కావు. (తీర్పు, delegation)
43. Noted: direction అంటే ఒక వ్యక్తికి ఇచ్చే ఆదేశం కావచ్చు, లేదా చాలామంది పాటించాల్సిన సూత్రం కావచ్చు. అది నిర్దిష్టంగా లేదా సాధారణంగా ఉండవచ్చు. (తీర్పు, delegation)
44. Held: ఇక్కడ అధికార మూలం రాజ్యాంగం; అది అత్యున్నత చట్టం, అన్ని చట్టపరమైన అధికారాలకు మూలం. "any power granted by the Constitution for a specific purpose should be construed liberally" — అంటే రాజ్యాంగం ఒక నిర్దిష్ట ప్రయోజనం కోసం ఇచ్చిన అధికారాన్ని ఉదారంగా అర్థం చేసుకోవాలి, తద్వారా ఆ లక్ష్యం సమర్థంగా నెరవేరుతుంది. (తీర్పు, delegation)
45. Held: ఈ దృష్టితో చూస్తే, చిహ్నాల ఉత్తర్వులోని ఏ నిబంధనకూ దానిని జారీ చేసిన సంఘానికి అధికారం లేదని చెప్పలేం. (తీర్పు, delegation)
46. Held: రాజకీయ పార్టీల్లో ఉన్నాయని చెబుతున్న చెడులు, అక్రమాలకు పార్టీలను గుర్తించి నమోదు చేసే చిహ్నాల ఉత్తర్వే కారణమని కోర్టుకు నమ్మకం కలగలేదు. వాటి కారణాలు వేరే చోట ఉన్నాయి. (తీర్పు, చివరి Paragraphs)
47. Noted: "The surer remedy for getting rid of those evils malpractices etc. is to appeal to the conscience of the nation." అంటే ఆ చెడులను వదిలించుకోవడానికి మరింత నమ్మదగిన మార్గం దేశ మనస్సాక్షికి విజ్ఞప్తి చేయడం. పిటిషన్‌లోని కారణాలపై ఉత్తర్వును కోర్టు రద్దు చేయలేదు. (తీర్పు, చివరి Paragraphs)

ఆధారిత తీర్పులు (Authorities)

• Sadiq Ali & Anr. v. Election Commission of India & Ors., [1972] 2 S.C.R. 318 — ఆధారంగా తీసుకుని పెద్ద భాగం ఉటంకించారు (పేజీలు 341-343). చిహ్నాల ఉత్తర్వు జారీ, పార్టీల గుర్తింపు, ప్రత్యర్థి వర్గాల వివాదాల పరిష్కారంపై సంఘం అధికారాన్ని సమర్థించింది (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు).
• All Party Hill Leaders' Conference, Shillong v. Captain M.A. Sangma & Ors., [1978] 1 S.C.R. 393 — ఆధారంగా తీసుకుని ఉటంకించారు (పేజీ 408). ఉత్తర్వు శాసనమైనా కాకపోయినా, ఆర్టికల్ 324, రూల్స్ 5, 10 కింద సంఘానికి తనదైన అధికారం ఉంది (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు).
• Roop Lal Sathi v. Nachhattar Singh, [1983] 1 S.C.R. 702 — ఆధారంగా తీసుకుని ఉటంకించారు (పేజీ 719). ఉత్తర్వు ఆర్టికల్ 324, రూల్స్ 5, 10 కింద చేసిన సాధారణ ఆదేశాల సమాహారం (తీర్పు, పూర్వ తీర్పులు).
• Mohinder Singh Gill & Anr. v. The Chief Election Commissioner, New Delhi & Ors., [1978] 2 S.C.R. 272 — చట్టం ఖాళీ వదిలిన చోట ఆర్టికల్ 324 పనిచేస్తుందనే అంశానికి ఉటంకించారు (తీర్పు, ఆర్టికల్ 324).
• A.C. Jose v. Sivan Pillai & Ors., [1984] 3 S.C.R. 74 — అదే అంశానికి Mohinder Singh Gill తో కలిపి ఉటంకించారు (తీర్పు, ఆర్టికల్ 324).

Also cited in footnotes: ఏవీ లేవు; తీర్పులో footnotes లేవు.

ప్రస్తావించిన నిబంధనలు

• ఆర్టికల్ 32 — fundamental rights (రాజ్యాంగం హామీ ఇచ్చే ప్రాథమిక హక్కులు) అమలు కోసం సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే హక్కు. పిటిషన్ దీని కింద దాఖలైంది.
• ఆర్టికల్ 324(1) — ఎలక్టోరల్ రోల్స్, పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలు, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి పదవుల ఎన్నికల నిర్వహణపై superintendence, direction, control ను ఎన్నికల సంఘానికి ఇస్తుంది.
• ఆర్టికల్స్ 327, 328 — రాజ్యాంగానికి లోబడి, ఎన్నికల అంశాలపై పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలు చట్టం చేయవచ్చు. రాష్ట్ర చట్టం కూడా పార్లమెంట్ చట్టానికి లోబడి ఉంటుంది.
• ఎంట్రీ 72, లిస్ట్ I మరియు ఎంట్రీ 37, లిస్ట్ II (సెవెన్త్ షెడ్యూల్) — పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికలపై చట్టం చేసే ఎంట్రీలు.
• Section 169, Representation of the People Act, 1951 — చట్టం అమలు కోసం, సంఘంతో సంప్రదించి కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమాలు చేయవచ్చు.
• Rules 5 and 10, Conduct of Elections Rules, 1961 — చిహ్నాల నిర్దేశం; రిటర్నింగ్ అధికారి కేటాయింపు, సంఘం ఆదేశాలకు లోబడి.
• Election Symbols (Reservation and Allotment) Order, 1968 — Paragraphs 2(1)(h), 3, 4, 5, 6, 13, 15, 16, 17, 18, పైన వివరించినట్లు.
• Constitution (Fifty-Second Amendment) Act, 1985 మరియు పదో షెడ్యూల్ — రాజకీయ పార్టీలను గుర్తిస్తాయి, ఫిరాయింపుపై నియమాలు నిర్దేశిస్తాయి.

తీర్పు

1. చిహ్నాల ఉత్తర్వులోని ఏ నిబంధనకూ ఎన్నికల సంఘానికి అధికారం లేదని చెప్పలేమని కోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.
2. రాజకీయ పార్టీల్లోని చెడులకు ఉత్తర్వే కారణమనే వాదనను కోర్టు అంగీకరించలేదు.
3. పిటిషన్‌లో చెప్పిన కారణాలపై ఉత్తర్వును రద్దు చేయడానికి కోర్టు నిరాకరించింది.
4. రిట్ పిటిషన్ కొట్టివేయబడింది. ఖర్చులపై ఏ ఉత్తర్వూ నమోదు కాలేదు.

న్యాయసూత్రం / Ratio

ఎన్నికల సంఘం చిహ్నాల ఉత్తర్వును జారీ చేయగలదు. దాని అధికారం ఆర్టికల్ 324(1) నుంచి, 1961 నియమాల్లోని రూల్స్ 5, 10 నుంచి వస్తుంది. రాజ్యాంగం ఇచ్చిన అధికారాన్ని ఉదారంగా చదవాలి.

కీలక తీర్పు: "Article 324 of the Constitution operates in areas left unoccupied by legislation". అంటే ఏ చట్టమూ ఆక్రమించని రంగాల్లో ఆర్టికల్ 324 పనిచేస్తుంది.

గమనిక: ఉత్తర్వు శాసనమా కాదా అన్నది కోర్టు స్వయంగా నిర్ణయించలేదు. ఆ ప్రశ్నను తెరిచి ఉంచిన Sangma ను ఉటంకించింది. ప్రతి ప్రవర్తనా నియమం శాసనం లేదా delegated legislation (శాసనసభ ఇచ్చిన అధికారంతో చేసే చట్టం) కాదని చెప్పింది. తీర్పులోని ఏ భాగాన్నీ తీర్పు obiter అని పిలవలేదు.

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణ.

• చిహ్నాల ఉత్తర్వు శాసనమా కాదా అన్నది కోర్టు తేల్చలేదు. అధికారాన్ని ఆర్టికల్ 324, నియమాలపై ఆధారపెట్టింది. కాబట్టి ఈ తీర్పు ప్రకారం ఆ ప్రశ్న తెరిచే ఉంది.
• సంఘంపై పరిమితి సాధారణ పదాల్లోనే చెప్పబడింది. దాని అధికారాలు ఆర్టికల్స్ 327, 328 కింద చేసిన చట్టానికి లొంగుతాయి. ఘర్షణను ఎలా పరీక్షిస్తారో తీర్పు చెప్పలేదు.
• ప్రతివాదుల తరఫున ఏ వాదనా తీర్పులో నమోదు కాలేదు. కాబట్టి తార్కికం పిటిషనర్ అంశాలకే సమాధానం ఇస్తుంది.
• పార్టీల చెడుల గురించిన పిటిషనర్ ఫిర్యాదుకు ఒకే వాక్యంలో సమాధానం ఉంది: దేశ మనస్సాక్షికి విజ్ఞప్తి చేయడం. దీనికి కోర్టు ఏ చట్టపరమైన పరీక్షనూ ఇవ్వలేదు.

ప్రాముఖ్యత

• ఏ చట్టమూ ఆక్రమించని రంగంలో ఆర్టికల్ 324(1) కింద సంఘానికి plenary power ఉందని ఈ కేసు నిర్ధారిస్తుంది.
• రాజకీయ పార్టీల నమోదు, గుర్తింపుతో సహా చిహ్నాల ఉత్తర్వు చెల్లుబాటును ఇది నిర్ధారిస్తుంది.
• ఇది Sadiq Ali, All Party Hill Leaders' Conference, Roop Lal Sathi లను అనుసరిస్తుంది.
• రాజ్యాంగమే ఇప్పుడు రాజకీయ పార్టీలను గుర్తిస్తోందని చూపడానికి ఇది 1985 పదో షెడ్యూల్‌ను వాడుతుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• నియమం: ఆర్టికల్ 324(1) ఒక plenary power; superintendence, direction, control పదాలను విస్తృతంగా చదువుతారు. ఉచ్చు: ఇది ఆర్టికల్స్ 327, 328 కింద చేసిన చట్టాలకు లోబడి ఉంటుంది.
• చిహ్నాల ఉత్తర్వును Conduct of Elections Rules, 1961 లోని ఆర్టికల్ 324, రూల్స్ 5, 10 కింద జారీ చేశారు.
• ఉత్తర్వు శాసనమా కాదా అన్నది కోర్టు స్వయంగా నిర్ణయించలేదు (ఆ అంశాన్ని తెరిచి ఉంచిన Sangma ను ఉటంకించింది). ప్రతి ప్రవర్తనా నియమం శాసనం లేదా delegated legislation కాదు.
• delegatus non potest delegare ఆధారంగా చేసిన వాదన విఫలమైంది. సంఘం స్వయంగా ఆర్టికల్ 324(1) కింద plenary power కలిగి ఉంది.
• ప్రజాస్వామ్యంలో రాజకీయ పార్టీలు అంతర్లీనం. Fifty-Second Amendment (1985), పదో షెడ్యూల్ స్పష్టమైన గుర్తింపు ఇస్తాయి.
• పేర్కొనాల్సిన కేసులు: Sadiq Ali (1972), All Party Hill Leaders' Conference (1978), Roop Lal Sathi (1983), Mohinder Singh Gill (1978), A.C. Jose (1984).
• బెంచ్: Venkataramiah, R.B. Misra, JJ. 24 September 1985 న నిర్ణయించారు. పిటిషన్ కొట్టివేయబడింది.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.