False Imprisonment

ఒక నిమిషంలో

False imprisonment అంటే చట్టబద్ధ సమర్థన లేకుండా వ్యక్తి స్వేచ్ఛను పూర్తిగా నిరోధించడం. గోడలు, స్పర్శ, ఎక్కువ సమయం అవసరం లేదు. ఒక దారి మూసి మరొకటి తెరిచి ఉంటే చాలదు.

నష్టం నిరూపించకుండానే దావా వేయవచ్చు. పరీక్షల్లో "false imprisonment నిర్వచించి అంశాలు, రక్షణలు చెప్పండి" అని, అరెస్టు, నిర్బంధం, ఆర్టికల్ 21 పరిహారంపై సమస్యగా అడుగుతారు.

చట్టపరమైన నిబంధన

• భారత రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 21: చట్టం నిర్దేశించిన విధానం ప్రకారం తప్ప ఎవరి జీవనం, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ హరించబడదు.
• ఆర్టికల్ 22(1), (2): అరెస్టయిన వ్యక్తికి కారణాలు చెప్పాలి, 24 గంటల్లో మేజిస్ట్రేట్ ఎదుట హాజరుపరచాలి.
• ఆర్టికల్స్ 32, 226: సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులు habeas corpus జారీ చేయగలవు, ఆర్టికల్ 21 ఉల్లంఘనకు పరిహారం ఇవ్వగలవు.
• భారతీయ నాగరిక సురక్ష సంహిత, 2023: పోలీసు లేదా ప్రైవేట్ వ్యక్తి ఎప్పుడు అరెస్టు చేయవచ్చో నిర్దేశిస్తుంది. ఈ నియమాల వెలుపల అరెస్టు చట్టబద్ధం కాదు.
• భారతీయ న్యాయ సంహిత, 2023: wrongful restraint, wrongful confinement నేరాలు. సివిల్ దావా, క్రిమినల్ కేసు వేరు.

అర్థం, నిర్వచనం

False imprisonment అంటే వ్యక్తి కదలిక స్వేచ్ఛను చట్టవిరుద్ధంగా, పూర్తిగా నిరోధించడం. వాది దాటలేని ఒక పరిమితిలో ఉంచబడతాడు. ఆ పరిమితి గది, వాహనం, భవనం, లేదా కాపలాదారులు పట్టుకున్న బహిరంగ వీధి కావచ్చు. "False" అంటే చట్టవిరుద్ధం. అబద్ధం అని కాదు.

వివరణాత్మక విశ్లేషణ

దశ 1: అంశాలు

1. నిరోధం. ప్రతివాది వాదిని వెళ్లకుండా ఆపుతాడు. బలంతో, బెదిరింపుతో, తాళం చెవి లేదా పత్రాలు తీసుకోవడంతో, లేదా అరెస్టుకు లొంగడంతో ఇది జరగవచ్చు.
2. పూర్తితనం. నిరోధం సంపూర్ణంగా ఉండాలి. Bird v. Jones లో వంతెన నడకదారిలో కొంత భాగాన్ని కంచె వేశారు. Bird ఆపబడ్డాడు కానీ వెనక్కి వెళ్లడానికి స్వేచ్ఛ ఉంది. క్వీన్స్ బెంచ్ మెజారిటీ ఇది imprisonment కాదని తీర్పు చెప్పింది.
3. చట్టబద్ధ సమర్థన లేదు. చట్టబద్ధ అరెస్టు లేదా చెల్లుబాటయ్యే కోర్టు ఉత్తర్వు రక్షణ.
4. ఉద్దేశం. నిరోధ చర్య ఉద్దేశపూర్వకం కావాలి. అజాగ్రత్త నిరోధం negligence కింద చూస్తారు.

దశ 2: అవసరం లేనివి

• గోడలు లేదా తాళాలు. వాది లొంగితే మాటలు, అధికార ప్రదర్శన చాలు.
• స్పర్శ. తలుపు వద్ద కాపలాదారును చూపడం చాలు.
• ఎక్కువ సమయం. స్వల్ప నిరోధం కూడా false imprisonment. వ్యవధి నష్టపరిహారంపై మాత్రమే ప్రభావం చూపుతుంది.
• నష్టం నిరూపణ. ఈ టార్ట్ per se దావాకు అర్హం.

దశ 3: వాదికి తెలిసి ఉండటం

• Meering v. Grahame-White Aviation Co. (1919) లో వాది కంపెనీ ఆఫీసులో తనకు తెలియకుండా నిర్బంధించబడ్డాడు. నిర్బంధం గురించి తెలియడం తప్పనిసరి కాదని Court of Appeal న్యాయమూర్తులు తీర్పు చెప్పారు.
• ఇంగ్లీష్ అభిప్రాయం చర్చనీయాంశమైంది. పరీక్షలో సురక్షిత స్థానం: అవగాహన టార్ట్‌ను నిరూపించడంలో సహాయపడుతుంది, అవగాహన లేకపోతే నష్టపరిహారం తగ్గవచ్చు.

దశ 4: బయటికి దారి ఇవ్వకపోవడం

Herd v. Weardale Steel, Coal and Coke Co. (1915) లో ఒక గని కార్మికుడు పని చేయడానికి నిరాకరించి, షిఫ్ట్ ముగియకముందే గని షాఫ్ట్ నుండి పైకి తీసుకెళ్లమని కోరాడు. యజమాని false imprisonment కు బాధ్యుడు కాదని House of Lords తీర్పు చెప్పింది. లిఫ్ట్ షరతులకు కార్మికుడు అంగీకరించాడు, మెరుగైన బయటికి దారి ఇవ్వకపోవడం imprisonment కాదు.

దశ 5: రక్షణలు

• చట్టబద్ధ అరెస్టు, వారెంట్‌తో లేదా చట్టం అనుమతించిన సందర్భాల్లో వారెంట్ లేకుండా పోలీసు అధికారి చేసేది.
• ప్రైవేట్ వ్యక్తి అరెస్టు, చట్టం అనుమతించిన సందర్భాల్లో మాత్రమే, ఉదాహరణకు తన ఎదుట తీవ్ర నేరం చేస్తున్న వ్యక్తి.
• సమ్మతి, ఉదాహరణకు తనిఖీకి అంగీకరించడం.
• అవసరం లేదా ప్రమాదకరమైన మానసిక రోగి సంరక్షణ, చట్టప్రకారం.
• తల్లిదండ్రుల నియంత్రణ, సహేతుక పరిమితుల్లో.
• కోర్టు ఉత్తర్వు, పైకి చెల్లుబాటయ్యేది.

దశ 6: పరిహారాలు

• Habeas corpus (నిర్బంధితుడిని హాజరుపరచమనే కోర్టు ఆదేశం), ప్రస్తుత చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధాన్ని ముగించడానికి.
• నష్టపరిహారం, స్వేచ్ఛ కోల్పోవడం, అవమానం, గాయానికి. అధికార దుర్వినియోగానికి కోర్టు శిక్షాత్మక (exemplary) నష్టపరిహారం ఇవ్వవచ్చు.
• ప్రభుత్వంపై పరిహారం, ఆర్టికల్ 21 ఉల్లంఘనకు ఆర్టికల్స్ 32, 226 కింద. ఇది ప్రజాచట్ట పరిహారం.
• స్వయంసహాయం, సహేతుక తప్పించుకోవడం.

దశ 7: భారతీయ ప్రజాచట్ట ధోరణి

• Rudul Sah v. State of Bihar (1983): నిర్దోషిగా విడుదలైన తర్వాత 14 ఏళ్లు జైలులో ఉంచబడిన వ్యక్తి. ఆర్టికల్ 32 కింద సుప్రీంకోర్టు మధ్యంతర పరిహారంగా రూ. 30,000 ఇచ్చింది.
• Bhim Singh v. State of Jammu & Kashmir (1985): ఒక ఎమ్మెల్యే రాత్రి అరెస్టు చేయబడి నాలుగు రోజులు కస్టడీలో ఉంచబడ్డాడు. అతడిని హాజరుపరచకుండా రెండు రిమాండ్ ఉత్తర్వులు తీసుకున్నారు. ఆర్టికల్స్ 21, 22(2) ఉల్లంఘనకు కోర్టు రూ. 50,000 ఇచ్చింది.
• Nilabati Behera v. State of Orissa (1993): కస్టడీ మరణానికి పరిహారం ప్రజాచట్ట పరిహారం. దానికి sovereign immunity వర్తించదు.
• Joginder Kumar v. State of U.P. (1994): అరెస్టు చేసే అధికారం వేరు, దాన్ని వాడే సమర్థన వేరు. అరెస్టయిన వ్యక్తి ఎవరికైనా తెలియజేయవచ్చు, అది నమోదు చేయాలి.

1. 1. వాదిని వెళ్లకుండా ఆపారా?
   కాకపోతే: false imprisonment లేదు.
2. 2. నిరోధం పూర్తిగా ఉందా, సహేతుక బయటి దారి లేదా?
   కాకపోతే: false imprisonment లేదు.
3. 3. నిరోధం ఉద్దేశపూర్వకమా?
   కాకపోతే: ఈ టార్ట్ కాదు.
4. 4. చట్టబద్ధ సమర్థన ఉందా?
   ఉంటే: రక్షణ. లేకపోతే: false imprisonment.

కలపవద్దు: false imprisonment, malicious prosecution

అంశం	False imprisonment	Malicious prosecution
కాపాడేది	కదలిక స్వేచ్ఛ	తప్పుడు క్రిమినల్ కేసు నుండి స్వేచ్ఛ
చేసేవారు	నిరోధించే వ్యక్తి	కేసు ప్రారంభించే వ్యక్తి
నష్టం నిరూపణ	అవసరం లేదు	అవసరం
హానికరత్వం	అవసరం లేదు	అవసరం
అనుకూల ముగింపు	అవసరం లేదు	అవసరం

సాధారణ తప్పులు

• గదికి తాళం వేయడం తప్పనిసరని చెప్పడం. మాటలు, అధికారం చాలు.
• ఏ అడ్డంకినైనా imprisonment అనడం. నిరోధం పూర్తిగా ఉండాలి.
• ఈ టార్ట్‌కు నష్టం నిరూపణ కావాలని చెప్పడం. ఇది per se దావాకు అర్హం.
• "False" ను అబద్ధం అని చదవడం. దాని అర్థం చట్టవిరుద్ధం.
• చట్టం వెలుపల అరెస్టు చేస్తే పోలీసులు కూడా బాధ్యులని మరచిపోవడం.

అన్వయించి చూడండి

ప్రధాన కేసులు

• Bird v. Jones (1845)

  వాస్తవాలు. Hammersmith వంతెన నడకదారిలో కొంత భాగాన్ని regatta కోసం కంచె వేశారు. Bird ను ఇద్దరు పోలీసులు ఆపి, వెనక్కి వెళ్లవచ్చన్నారు. అతడు సుమారు అరగంట అక్కడే ఉన్నాడు.

  సూత్రం. Imprisonment కు పూర్తి నిరోధం కావాలి. పాక్షిక అడ్డంకి చాలదు.

  ప్రాముఖ్యత. పూర్తితనంపై ప్రధాన కేసు.

• Bhim Singh v. State of Jammu & Kashmir (1985)

  వాస్తవాలు. ఒక ఎమ్మెల్యే తెల్లవారుజామున 3 గంటలకు అరెస్టయి నాలుగు రోజులు ఉంచబడ్డాడు, హాజరుపరచకుండా రిమాండ్ తీసుకున్నారు.

  సూత్రం. ఆర్టికల్స్ 21, 22(2) ఉల్లంఘించబడ్డాయి. రూ. 50,000 పరిహారం ఇవ్వబడింది.

  ప్రాముఖ్యత. విడుదల తర్వాత కూడా పరిహారం.

• Joginder Kumar v. State of U.P. (1994)

  వాస్తవాలు. ఒక యువ న్యాయవాదిని పోలీసులు ఐదు రోజులు ఉంచారు.

  సూత్రం. అరెస్టు అధికారం, దాని సమర్థన వేరు. అరెస్టయిన వ్యక్తి ఎవరికైనా తెలియజేయవచ్చు.

  ప్రాముఖ్యత. అరెస్టుపై పరిమితులు.

• Nilabati Behera v. State of Orissa (1993)

  వాస్తవాలు. ఒక యువకుడు పోలీసు కస్టడీలో మరణించాడు, మృతదేహం రైలు పట్టాలపై దొరికింది.

  సూత్రం. ఆర్టికల్స్ 32, 226 కింద పరిహారం ప్రజాచట్ట పరిహారం. Sovereign immunity వర్తించదు.

  ప్రాముఖ్యత. కస్టడీ ఉల్లంఘనలకు ప్రభుత్వ బాధ్యత.

• Sebastian M. Hongray v. Union of India (1984)

  వాస్తవాలు. ఆర్మీ క్యాంపుకు తీసుకెళ్లబడిన ఇద్దరు వ్యక్తులు అదృశ్యమయ్యారు, habeas corpus రిట్ ప్రకారం హాజరుపరచలేకపోయారు.

  సూత్రం. ప్రతివాదులు civil contempt కు దోషులు. ప్రతి భార్యకు రూ. 1 లక్ష exemplary costs ఇవ్వబడింది.

  ప్రాముఖ్యత. Habeas corpus అమలు.

పరీక్షలో ఈ సమాధానం ఎలా రాయాలి

గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యాంశాలు

• False imprisonment అంటే సమర్థన లేని పూర్తి నిరోధం.
• గోడలు, స్పర్శ, ఎక్కువ సమయం అవసరం లేదు.
• పాక్షిక అడ్డంకి imprisonment కాదు (Bird v. Jones).
• Per se దావాకు అర్హం. Habeas corpus, నష్టపరిహారం పరిహారాలు.
• ప్రభుత్వంపై ఆర్టికల్ 21 ఉల్లంఘనకు ఆర్టికల్స్ 32, 226 కింద పరిహారం.

త్వరిత స్వీయ పరీక్ష

సంబంధిత అంశాలు

• Malicious Prosecution
• Battery
• Torts affecting the person