Municipal Corporation of Delhi v. Subhagwanti (ఢిల్లీ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ v. సుభగవంతి)

ఢిల్లీలోని చాందినీ చౌక్‌లో ఉన్న క్లాక్ టవర్ కూలిపోయి ముగ్గురు మరణించారు. లోపం దాగి ఉందని, పతనం ఒక ప్రమాదమని మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ వాదించింది. పతనమే negligence (సహేతుక జాగ్రత్త తీసుకోకపోవడం) అనే అనుమానాన్ని కలిగిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు res ipsa loquitur (వస్తువే స్వయంగా మాట్లాడుతుంది) సూత్రం కింద తీర్పు ఇచ్చింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

పూర్తి తీర్పు చదవండి: Indian Kanoon (అనధికారిక కాపీ).

పక్షకారులు

• Municipal Corporation of Delhi — మూడు అప్పీళ్లలో అప్పీలుదారు, దావాలలో ప్రతివాది. క్లాక్ టవర్ యజమాని అయిన Municipal Committee of Delhi దీని పూర్వ రూపం.
• Subhagwanti మరియు ఇతరులు — రెస్పాండెంట్లు. వీరు Shri Ram Parkash వారసులు; దావా సంఖ్య 552 of 1952 వేశారు.
• Shrimati Panni Devi వారసులు — రెస్పాండెంట్లు. వీరు దావా సంఖ్య 930 of 1951 వేశారు. తీర్పు Munshi Lal మరియు ఇతరుల పేర్లను, అలాగే Tek Chand మరియు అతని నలుగురు పిల్లల పేర్లను కూడా చెబుతుంది.
• Kuldip Raj — రెస్పాండెంట్. కూలిపోవడంలో మరణించిన Sant Gopi Chand కుమారుడు; దావా సంఖ్య 20 of 1952 వేశారు.
• Ramaswami, J. — కోర్టు తీర్పు రాశారు. Subbarao, J. బెంచ్‌లో రెండో న్యాయమూర్తి. వేరే అభిప్రాయం లేదు.

విచారణ చరిత్ర

1. నష్టపరిహారం కోసం మూడు దావాలు వేశారు: No. 552 of 1952, No. 930 of 1951, No. 20 of 1952.
2. ఢిల్లీలోని Subordinate Judge, 1st Class కోర్టు మూడు దావాలనూ విచారించి, 1953 జూలై 9 తేదీ ఉమ్మడి తీర్పుతో నిర్ణయించింది.
3. విచారణ కోర్టు Shrimati Subhagwanti మరియు Ram Parkash ఇతర వారసులకు Rs. 25,000 డిక్రీ ఇచ్చింది.
4. Shrimati Panni Devi వారసులకు Rs. 15,000 డిక్రీ ఇచ్చింది.
5. Kuldip Raj కు Rs. 20,000 డిక్రీ ఇచ్చింది.
6. హైవేను హక్కుగా వాడే వ్యక్తులకు ప్రమాదం కలగకుండా తన భవనాలను Municipal Committee సరిగా చూసుకోవాలని విచారణ కోర్టు పేర్కొంది.
7. దాగి ఉన్న లోపాలకు కమిటీ బాధ్యురాలు కాదన్న వాదనను తిరస్కరించింది. హైవేకు ఆనుకుని ఉన్న భవనాల యజమానిగా వాటిని సురక్షితంగా ఉంచకపోతే కమిటీ negligence కు బాధ్యురాలని తీర్పు చెప్పింది.
8. Municipal Committee మూడు దావాలలోనూ హైకోర్టుకు అప్పీలు చేసింది. తీర్పు వీటిని First Appeals No. 69-D, 71-D, 85-D అని పిలుస్తుంది. తీర్పు ఒకచోట సంవత్సరాన్ని 1953 అని, అప్పీలు పత్రం 1963 అని ఇచ్చింది.
9. Punjab High Court (Circuit Bench), ఢిల్లీ, మూడు అప్పీళ్లనూ 1959 నవంబర్ 27 తేదీ ఉమ్మడి తీర్పుతో నిర్ణయించింది.
10. దావా No. 552 of 1952 లో Rs. 25,000 డిక్రీని హైకోర్టు కొనసాగించింది.
11. దావా No. 930 of 1951 లో Rs. 15,000 ను Rs. 7,200 కు తగ్గించింది. ఈ అవార్డు Munshi Lal మరియు ఇతరులకు అనుకూలంగా ఉందని తీర్పు చెబుతుంది.
12. దావా No. 20 of 1952 లో Rs. 20,000 ను Rs. 9,000 కు తగ్గించింది.
13. res ipsa loquitur వర్తిస్తుందని హైకోర్టు తీర్పు చెప్పింది.
14. నిర్మాణం క్షీణించిందా, దానిని బలపరచడానికి జాగ్రత్తలు అవసరమా అని తెలుసుకోవడానికి కాలానుగుణ పరిశీలన చేయడం Municipal Committee విధి అని హైకోర్టు భావించింది.
15. హైకోర్టు ప్రధానంగా Shri B.S. Puri సాక్ష్యంపై ఆధారపడింది.
16. Municipal Corporation of Delhi సుప్రీంకోర్టుకు Civil Appeals Nos. 1102-1104 of 1963 ద్వారా అప్పీలు చేసింది.

వాస్తవాలు

1. క్లాక్ టవర్ ఢిల్లీ చాందినీ చౌక్‌లోని ప్రధాన బజారులో టౌన్ హాల్ ఎదురుగా ఉండేది. ఇది కార్పొరేషన్ (పూర్వం Municipal Committee of Delhi) యాజమాన్యంలో ఉంది.
2. టవర్ కూలిపోయింది. Shri Ram Parkash, Shrimati Panni Devi, Sant Gopi Chand మరణించారు.
3. టవర్ వయసు సుమారు 80 ఏళ్లు. మున్సిపల్ ఇంజినీర్ Mr. Chakravarty, Mr. B.S. Puri ఈ సాక్ష్యం ఇచ్చారు.
4. Mr. B.S. Puri భారత ప్రభుత్వ P.W.D. విశ్రాంత Chief Engineer. కూలిన తర్వాత టవర్‌ను తనిఖీ చేయడానికి Municipal Committee ఆయనను ఆహ్వానించింది. కమిటీయే ఆయనను తన సాక్షిగా ప్రవేశపెట్టింది.
5. వాడిన మోర్టార్ రకాన్ని బట్టి పై అంతస్తు నిర్మాణం 40 నుంచి 45 ఏళ్లు మాత్రమే నిలుస్తుంది. మధ్య అంతస్తును మరో 10 ఏళ్లు కాపాడవచ్చు.
6. పై భాగంలోని ఆర్చ్‌ల తోపుడు (thrust) వల్ల కూలిందని Mr. Puri చెప్పారు.
7. ఒక నిపుణుడు ఈ భవనాన్ని ప్రత్యేకంగా పరీక్షించి ఉంటే అది కూలే అవకాశం ఉందని కనుగొని ఉండవచ్చని Mr. Puri చెప్పారు.
8. కూలిన తర్వాత Mr. Puri తనిఖీ చేసినప్పుడు మోర్టార్ పొడిగా మారిపోయేంత క్షీణించింది. దానిలో అతికే గుణం లేదు.
9. మున్సిపల్ ఇంజినీర్ అప్పుడప్పుడు పైపైన మాత్రమే టవర్‌ను పరిశీలించాడని విచారణ కోర్టు ముందు నివేదించారు. దాగి ఉన్న లోపాలు దానిని అసురక్షితం చేశాయా అని చూడటానికి ఎప్పుడూ పరీక్ష చేయలేదు.
10. భూకంపం, తుపాను లేదా ఊహించని ఇతర ప్రకృతి సంఘటన వల్ల పతనం జరిగిందని కార్పొరేషన్ వాదన కాదు.
11. ప్రమాద సమయంలో Ram Parkash వయసు 30. అతని భార్య Subhagwanti వయసు సుమారు 28. కుమారుడి వయసు 14, కుమార్తెల వయసులు 12 మరియు 2.
12. Ram Parkash ఆదాయం, భార్యాపిల్లలకు జరిగిన నష్టంపై సాక్ష్యం సంతృప్తికరంగా లేదు.
13. Panni Devi కేసులో క్లెయిమ్ చేసినవారు ఆమె భర్త Tek Chand మరియు అతని నలుగురు పిల్లలు.

లేవనెత్తిన వివాదాంశాలు

1. క్లాక్ టవర్‌ను చూసుకోవడంలో, నిర్వహించడంలో అప్పీలుదారు negligent గా ఉందా, కాబట్టి దాని పతనం వల్ల జరిగిన మరణాలకు నష్టపరిహారం చెల్లించాలా?
2. res ipsa loquitur సిద్ధాంతాన్ని హైకోర్టు తప్పుగా వర్తింపజేసిందా?
3. హైవేకు ఆనుకుని ఉన్న కట్టడం యజమానిగా అప్పీలుదారు క్లాక్ టవర్‌ను సరైన మరమ్మతు స్థితిలో ఉంచాల్సిన బాధ్యత కలిగి ఉందా? హైవే వాడే ప్రజలకు గాయం కలగకుండా చూడటమే దీని ఉద్దేశం.
4. లోపం patent (కనిపించేది) అయినా latent (దాగి ఉండేది) అయినా అప్పీలుదారు బాధ్యత వహిస్తుందా?
5. మూడు అప్పీళ్లలో ప్రతిదానిలో నష్టపరిహారం (quantum) ఎంత ఉండాలి?

వాదనలు

అప్పీలుదారు (Municipal Corporation of Delhi) తరఫున

అన్ని అప్పీళ్లలో అప్పీలుదారు తరఫున Mr. Bishen Narain వాదించారు.

1. res ipsa loquitur ను వర్తింపజేయడంలో హైకోర్టు తప్పు చేసింది.
2. క్లాక్ టవర్ పతనం ఒక inevitable accident (తప్పించుకోలేని ప్రమాదం). సహేతుక జాగ్రత్త లేదా అప్రమత్తతతో దానిని నివారించలేరు.
3. ప్రమాదం వచ్చే అవకాశం గురించి అప్పీలుదారుకు హెచ్చరికగా ఉండేంత ఏమీ టవర్ రూపంలో లేదు.
4. టవర్ కూలబోతోందని అప్పీలుదారును హెచ్చరించే పైపై సంకేతాలేవీ కట్టడంపై లేవు.
5. కూలడానికి కారణమైన లోపాలు latent. కాబట్టి అప్పీలుదారు negligence దోషి కాదు.
6. ఏమైనా, ఇచ్చిన నష్టపరిహారం అధికంగా ఉంది (హెడ్‌నోట్ నమోదు చేసినట్లు).

రెస్పాండెంట్ల తరఫున

సుప్రీంకోర్టు తీర్పు రెస్పాండెంట్ల వాదనలను విడిగా నమోదు చేయలేదు. విచారణ కోర్టు ముందు Municipal Committee కు వ్యతిరేకంగా చేసిన ఒక నివేదనను మాత్రం నమోదు చేసింది. మున్సిపల్ ఇంజినీర్ పైపై పరిశీలన తప్ప, దాగి ఉన్న లోపాలు టవర్‌ను అసురక్షితం చేశాయా అని ఎవరూ పరీక్షించలేదు. నష్టపరిహారం అంచనాలో హైకోర్టు తీర్పు లోపభూయిష్టమని అప్పీలుదారు న్యాయవాది చూపలేకపోయారు.

కోర్టు తార్కికం

Ramaswami, J. (కోర్టు తరఫున)

ఏకీభవించే లేదా విభేదించే అభిప్రాయం లేదు. తీర్పులో సంఖ్యలతో కూడిన పేరాలు లేవు, కాబట్టి ఈ పేజీ పేరా సంఖ్యలను ఉదహరించదు.

Res ipsa loquitur

1. Noted: ప్రధాన ప్రశ్న ఏమిటంటే, క్లాక్ టవర్ నిర్వహణలో అప్పీలుదారు negligent గా ఉందా, కాబట్టి మరణాలకు నష్టపరిహారం చెల్లించాలా.
2. Noted: negligence ను నిరూపించాల్సింది వాది అన్నది సాధారణ నియమం. ప్రతివాది దానిని ఖండించాల్సిన అవసరం లేదు.
3. Held: దీనికి ఒక మినహాయింపు ఉంది. నష్టం కలిగించిన వస్తువు పరిస్థితులు ప్రతివాది లేదా అతని సేవకుడి నియంత్రణ లేదా నిర్వహణలో ప్రత్యేకంగా ఉన్నచోట ఇది వర్తిస్తుంది. ప్రతివాది negligence లేకుండా సాధారణంగా ఆ సంఘటన జరగదన్న షరతు కూడా ఉంది.
4. Noted: ఈ మినహాయింపును Halsbury's Laws of England (2nd Edn., Vol. 23, p. 671) చెబుతుంది. స్థాపితమైన వాస్తవాల నుంచి వచ్చే సహజ అనుమానం ప్రతివాది negligence వల్లే గాయం జరిగిందన్నదైతే ఇది వర్తిస్తుంది. సంఘటన స్పష్టంగా, సందిగ్ధం లేకుండా negligence కథను తానే చెప్పుకుంటే కూడా ఇది వర్తిస్తుంది. అప్పుడు res ipsa loquitur సూత్రం వర్తిస్తుంది.
5. Noted: సిద్ధాంతం వర్తించినప్పుడు ప్రతివాదిపై తప్పిదం ఉందన్న ఊహ ఏర్పడుతుంది. ప్రతివాది వ్యతిరేక సాక్ష్యంతో దానిని ఖండించాలి. తన negligence లేకుండా ఆ చర్య సహేతుకంగా ఎలా జరగవచ్చో చూపడం ప్రతివాది భారం.
6. Held: ఈ కేసులో సిద్ధాంతం వర్తిస్తుంది. కోర్టు నాలుగు వాస్తవాలను పేర్కొంది.
   • క్లాక్ టవర్ అప్పీలుదారు లేదా దాని సేవకుల యాజమాన్యం, నియంత్రణలో ప్రత్యేకంగా ఉంది.
   • టవర్ వయసు 80 ఏళ్లు. మోర్టార్‌ను బట్టి పై అంతస్తు సాధారణ ఆయుర్దాయం 40 లేదా 45 ఏళ్లు.
   • పై భాగంలోని ఆర్చ్‌ల తోపుడు వల్ల కూలిందని Chief Engineer సాక్ష్యం. మోర్టార్ అతికే గుణం లేని పొడిగా మారింది.
   • భూకంపం, తుపాను లేదా ఊహించని ఇతర ప్రకృతి సంఘటన పతనానికి కారణమని అప్పీలుదారు చెప్పలేదు.
7. Held: ఈ పరిస్థితులలో టవర్ పతనం "tells its own story in raising an inference of negligence". అది అప్పీలుదారుకు వ్యతిరేకంగా మొదటి చూపులోనే (prima facie) కేసును నిరూపిస్తుంది. అప్పీలుదారు వాదనను అంగీకరించడం కోర్టుకు సాధ్యం కాలేదు. ఆ వాదనలు: res ipsa loquitur వర్తించదు, పతనం inevitable accident, ప్రమాదం గురించి ఏదీ హెచ్చరించలేదు.

హైవే పక్కన కట్టడాలపై యజమాని బాధ్యత

1. Noted: హైవేకు ఆనుకుని ఉన్న కట్టడం యజమానిగా అప్పీలుదారు టవర్‌ను సరైన మరమ్మతు స్థితిలో ఉంచాలా అన్నది ప్రధాన ప్రశ్న. ప్రజలలో ఎవరికీ గాయం కలగకూడదన్నది ఉద్దేశం. లోపం patent అయినా latent అయినా అప్పీలుదారు బాధ్యత వహిస్తుందా అన్నది రెండో ప్రశ్న.
2. Noted: ప్రమాదాన్ని సూచించే పైపై సంకేతాలు లేవని అప్పీలుదారు వాదించింది. లోపాలు latent కాబట్టి negligence లేదని చెప్పింది.
3. Noted: టవర్ సుమారు 80 ఏళ్ల క్రితం కట్టారని అప్పీలుదారు అంగీకరించింది. కూలిన భవనం సురక్షిత ఆయుర్దాయం 40 లేదా 45 ఏళ్లని Chief Engineer సాక్ష్యం.
4. Held: మోర్టార్ క్షీణించే సాధారణ వయసును భవనం దాటిపోయింది. కాబట్టి జాగ్రత్తగా, కాలానుగుణంగా తనిఖీ చేయడం అప్పీలుదారు విధి. క్షీణత జరిగిందా, భవనాన్ని బలపరచడానికి జాగ్రత్తలు అవసరమా అని తెలుసుకోవడమే దాని ఉద్దేశం.
5. Noted: అటువంటి తనిఖీలకు చెప్పుకోదగ్గ సాక్ష్యమేదీ లేదని హైకోర్టు కనుగొంది. ఏవైనా తనిఖీలు జరిగి ఉంటే అవి నిర్లక్ష్యపు, పైపై తనిఖీలే.
6. Held: పక్కనే ఉన్న ఆవరణ యజమానికి హైవే పక్కన ఉంచిన కట్టడాల భద్రతపై ప్రత్యేక బాధ్యత ఉంది. అవి శిథిలమైతే బాటసారులకు ప్రమాదం కావచ్చు లేదా nuisance కావచ్చు. అప్పుడు ఆ శిథిలావస్థ వల్ల గాయపడి హైవే వాడే ఎవరికైనా యజమాని బాధ్యుడు.
7. Held: "it is no defence for the owner to prove that he neither knew nor ought to have known of the danger". యజమాని "is legally responsible irrespective of whether the damage is caused by a patent or a latent defect".

Wringe v. Cohen మరియు అది ఆధారపడిన తీర్పులు

1. Noted: Wringe v. Cohen [1940] 1 K.B. 229 లో వాది షెఫీల్డ్‌లోని Proctor Place లో ఒక లాక్-అప్ షాపు యజమాని. ప్రతివాది Cohen పక్కింటి యజమాని; ఆ ఇంటిని సుమారు రెండేళ్లుగా ఒక కౌలుదారుకు ఇచ్చాడు.
2. Noted: తుపానులో ప్రతివాది ఇంటి గేబుల్ ఎండ్ కూలి వాది షాపు పైకప్పుపై పడింది. మరమ్మతు లేకపోవడంతో ఆ గోడ బాటసారులకు, పక్క యజమానులకు ప్రమాదంగా, అంటే nuisance గా మారింది.
3. Noted: Court of Appeal ప్రతివాదిని బాధ్యుడిగా తీర్పు చెప్పింది. మరమ్మతు లేక హైవేపై ఉన్న ఆవరణ ప్రమాదకరంగా, అందువల్ల nuisance గా మారితే, కూలడం వల్ల కలిగిన నష్టానికి occupier బాధ్యుడు. మరమ్మతు బాధ్యత చేపట్టి ఉంటే యజమాని కూడా బాధ్యుడు. ప్రమాదం గురించి అతనికి తెలిసినా, తెలిసి ఉండాల్సినా, తెలియకపోయినా అతడు బాధ్యుడే.
4. Noted: హైవేపై ఉన్న ఆవరణ మరమ్మతు లేక ప్రమాదకరంగా మారడానికి occupier అనుమతిస్తే అది common law ప్రకారం indictable offence (నేరారోపణకు అర్హమైన నేరం) అని Atkinson, J. (p. 233) అన్నారు. ఇండిక్ట్‌మెంట్‌లో జ్ఞానం లేదా జ్ఞానానికి మార్గాలు ఉన్నాయని పేర్కొనాల్సిన అవసరం లేదు.
5. Noted: ఇండిక్ట్‌మెంట్ అంశానికి Atkinson, J. Reg. v. Watson ((1703) 2 Ld. Raym. 856) ను ఉదహరించారు.
6. Noted: Atkinson, J. Reg. v. Bradford Navigation Co. ((1865) 6 B. & S. 631, 651) ను ఉదహరించారు. తమ ఆస్తిని public nuisance అయ్యేలా నిర్వహించేవారు indictable అన్న సాధారణ సూత్రాన్ని అక్కడ Lord Blackburn చెప్పారు.
7. Noted: Atkinson, J. Attorney-General v. Tod Heatley ((1897) 1 Ch. 560) ను ఉదహరించారు. ఆవరణ nuisance గా మారకుండా నివారించే సంపూర్ణ విధి ఉందని అది స్పష్టంగా చెప్పింది.
8. Noted: Atkinson, J. Rapier v. London Tramways Co. ((1893) 2 Ch. 588, 599) ను ఉదహరించారు. nuisance రుజువైతే, దానిని నివారించడానికి సహేతుక జాగ్రత్తలన్నీ తీసుకున్నానని నిరూపించడం రక్షణ కాదని Lindley L.J. అన్నారు.
9. Noted: Wringe v. Cohen ratio ను Court of Appeal తరువాతి కేసులలో వర్తింపజేసింది: Mint v. Good [1951] 1 K.B. 517 మరియు Walsh v. Holst and Co. Ltd. [1958] 1 W.L.R. 800.
10. Held: "the same principle is applicable in Indian law". అప్పీలుదారు negligence దోషి. క్లాక్ టవర్ సంభావ్య ప్రమాదాన్ని జాగ్రత్తగా, క్రమబద్ధంగా తనిఖీ చేయలేదు; ఆ తనిఖీ చేయడం అప్పీలుదారు విధి.

నష్టపరిహారం మొత్తం (Quantum)

1. Noted: నష్టపరిహారం మొత్తాన్ని ప్రతి కేసులో విడిగా పరిశీలించాలి.
2. Noted: Fatal Accidents Act, 1855 (Act XIII of 1855) సెక్షన్ 1 వర్తిస్తుంది. తీర్పు సబ్జెక్ట్ లైన్ సంవత్సరాన్ని 1885 అని ఇచ్చింది. మరణం సంభవించి ఉండకపోతే బాధ్యుడయ్యే వ్యక్తి నష్టపరిహార దావాకు బాధ్యుడని సెక్షన్ చెబుతుంది. మరణం చట్టప్రకారం felony లేదా ఇతర నేరమయ్యే పరిస్థితులలో జరిగినా ఇది వర్తిస్తుంది.
3. Noted: సెక్షన్ ప్రకారం దావా మరణించినవారి భార్య, భర్త, తల్లిదండ్రులు, పిల్లల ప్రయోజనం కోసం. దీనిని మరణించినవారి executor, administrator లేదా ప్రతినిధి దాఖలు చేస్తారు.
4. Noted: దావా ఎవరి కోసం వేశారో వారికి మరణం వల్ల కలిగిన నష్టానికి అనుపాతంలో కోర్టు నష్టపరిహారం ఇవ్వవచ్చు. ఖర్చులు తీసివేసిన తరువాత కోర్టు నిర్దేశించే వాటాలలో ఆ మొత్తం వారి మధ్య పంచబడుతుంది.
5. Noted: ఈ సెక్షన్ సారాంశంలో ఇంగ్లీష్ Fatal Accidents Acts, 9 and 10 Vict. Ch. 93 (Lord Campbell's Acts) కు పునరుత్పత్తి.
6. Noted: ఇంగ్లీష్ నిబంధనలను House of Lords Davies v. Powell Duffryn Associated Collieries Ltd. [1942] A.C. 601 లో చర్చించింది. p. 617 లో Lord Wright ఇది పౌండ్లు, షిల్లింగులు, పెన్నీల కఠినమైన లెక్క అని, సహేతుక భవిష్యత్ సంభావ్యతలకు లోబడి ఉంటుందని అన్నారు.
7. Noted: Lord Wright పద్ధతి మరణించినవారి వేతనాలతో మొదలవుతుంది. తరువాత అంచనా వేసిన వ్యక్తిగత, జీవన ఖర్చులను తీసివేయాలి. మిగిలినది ఒక ప్రాథమిక సంఖ్యను ఇస్తుంది; దానిని సాధారణంగా కొన్ని సంవత్సరాల గుణకంతో (తీర్పు purchase అంటుంది) ఒకే మొత్తంగా మారుస్తారు. భార్య మళ్లీ పెళ్లి చేసుకుని ఆధారపడటం మానివేయడం వంటి అనిశ్చితుల కోసం ఆ మొత్తాన్ని తగ్గిస్తారు.
8. Noted: అదే సూత్రాన్ని Viscount Simon, Nance v. British Columbia Electric Railway Company Ltd. [1951] A.C. 601 లో పునరుద్ఘాటించారు.
9. Noted: Subhagwanti కేసులో భార్యాపిల్లలు జీవనానికి, పిల్లల చదువుకు నెలకు కనీసం Rs. 150 పొందుతూ ఉండాలని హైకోర్టు కనుగొంది. ఆదాయాన్ని 15 ఏళ్లకు లెక్కించారు. వచ్చిన Rs. 27,000 విచారణ కోర్టు ఇచ్చిన దానికంటే ఎక్కువ. కాబట్టి Rs. 25,000 ను తగ్గించడానికి హైకోర్టుకు కారణం కనిపించలేదు.
10. Noted: Tek Chand మరియు అతని నలుగురు పిల్లల కేసులో భార్య మరణం వల్ల ఆర్థిక నష్టాన్ని నెలకు Rs. 40 గా హైకోర్టు అంచనా వేసింది. 15 ఏళ్లకు ఇది Rs. 7,200 అవుతుంది.
11. Noted: Kuldip Raj కేసులో ఆర్థిక నష్టాన్ని నెలకు Rs. 50 గా హైకోర్టు లెక్కించింది. 15 ఏళ్లకు ఇది Rs. 9,000 అవుతుంది.
12. Held: మూడు అప్పీళ్లలోనూ నష్టపరిహారం అంచనాలో హైకోర్టు సరైన సూత్రాన్ని వర్తింపజేసింది. నష్టపరిహారంపై దాని తీర్పు ఏ కారణంతోనైనా లోపభూయిష్టమని న్యాయవాది చూపలేకపోయారు.

ఆధారాలు (Authorities)

• Halsbury's Laws of England, 2nd Edn., Vol. 23, p. 671 — negligence ను వాది నిరూపించాలన్న నియమానికి మినహాయింపు, res ipsa loquitur ఊహ కోసం ఉటంకించారు.
• Wringe v. Cohen, [1940] 1 K.B. 229 — ఆధారపడి వర్తింపజేశారు. మరమ్మతు లేక హైవేపై ఆవరణ ప్రమాదకరమైతే, ప్రమాదం తెలిసినా తెలియకపోయినా యజమాని లేదా occupier బాధ్యుడు.
• Reg. v. Watson, (1703) 2 Ld. Raym. 856 — Wringe v. Cohen లో Atkinson, J. ఉదహరించారు. ఇండిక్ట్‌మెంట్‌లో జ్ఞానాన్ని పేర్కొనాల్సిన అవసరం లేదు.
• Reg. v. Bradford Navigation Co., (1865) 6 B. & S. 631, 651 — Atkinson, J. ఉదహరించారు. ఆస్తిని public nuisance అయ్యేలా నిర్వహించేవారు indictable.
• Attorney-General v. Tod Heatley, (1897) 1 Ch. 560 — Atkinson, J. ఉదహరించారు. ఆవరణ nuisance కాకుండా నివారించే సంపూర్ణ విధి ఉంది.
• Rapier v. London Tramways Co., (1893) 2 Ch. 588, 599 — Atkinson, J. (Lindley L.J.) ఉదహరించారు. సహేతుక జాగ్రత్తలన్నీ తీసుకోవడం రుజువైన nuisance కు రక్షణ కాదు.
• Mint v. Good, [1951] 1 K.B. 517 — Court of Appeal Wringe v. Cohen ratio ను వర్తింపజేసింది.
• Walsh v. Holst and Co. Ltd. and Ors., [1958] 1 W.L.R. 800 — Court of Appeal Wringe v. Cohen ratio ను వర్తింపజేసింది.
• Davies v. Powell Duffryn Associated Collieries Ltd., [1942] A.C. 601, 617 — Fatal Accidents Acts కింద నష్టపరిహారం అంచనాకు Lord Wright పద్ధతి.
• Nance v. British Columbia Electric Railway Company Ltd., [1951] A.C. 601 — Viscount Simon అదే సూత్రాన్ని పునరుద్ఘాటించారు.

నిబంధన: Fatal Accidents Act, 1855 (Act XIII of 1855) సెక్షన్ 1. తప్పుడు చర్య, నిర్లక్ష్యం లేదా వైఫల్యం వల్ల జరిగిన మరణాన్ని, మరణించినవారి భార్య, భర్త, తల్లిదండ్రులు, పిల్లల కోసం నష్టపరిహార దావాకు ఆధారంగా అనుమతిస్తుంది. ఇంగ్లీష్ Fatal Accidents Acts, 9 and 10 Vict. Ch. 93 (Lord Campbell's Acts) దీనికి నమూనా.

తీర్పు

1. అప్పీళ్లలో అర్హత లేదని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది.
2. అప్పీళ్లు ఖర్చులతో కొట్టివేయబడ్డాయి.
3. హైకోర్టు తీర్పులో పేర్కొన్న డిక్రీలు కొనసాగుతాయి: దావా No. 552 of 1952 లో Rs. 25,000, దావా No. 930 of 1951 లో Rs. 7,200, దావా No. 20 of 1952 లో Rs. 9,000.

న్యాయసూత్రం / Ratio

ఒక వస్తువు ప్రతివాది ప్రత్యేక నియంత్రణలో ఉండి, దాని వైఫల్యం negligence లేకుండా సాధారణంగా జరగనిదైతే, ఆ వైఫల్యం మొదటి చూపులోనే (prima facie) negligence కేసును ఏర్పరుస్తుంది. హైవే పక్కన కట్టడం యజమాని దానిని హైవే వినియోగదారులకు సురక్షితంగా ఉంచాలి. దాగి ఉన్న లోపం గురించి తెలియకపోవడం రక్షణ కాదు.

ముఖ్య తీర్పు: "the owner is legally responsible irrespective of whether the damage is caused by a patent or a latent defect".

విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ

తీర్పు పాఠం ఆధారంగా విశ్లేషణ.

• తెలియకపోయినా latent లోపాలకు యజమాని బాధ్యుడని కోర్టు చెప్పింది. కార్పొరేషన్ తనిఖీ చేయలేదని కూడా చెప్పింది. ఈ రెండు కారణాలలో ఏది ఒక్కటే సరిపోయేదో తీర్పు చెప్పలేదు.
• హైవే కట్టడాలపై నియమం nuisance కు సంబంధించిన ఇంగ్లీష్ కేసుల నుంచి తీసుకున్నారు. "the same principle is applicable in Indian law" అని మాత్రమే తీర్పు చెబుతుంది; భారతీయ ఆధారం ఇవ్వలేదు.
• ఆదాయంపై సాక్ష్యం సంతృప్తికరంగా లేదు. నష్టపరిహారాన్ని 15 ఏళ్లకు నెలకు Rs. 150, Rs. 40, Rs. 50 అంచనాలతో నిర్ణయించారు.
• తీర్పు పాఠం చట్టాన్ని మొత్తంలో Fatal Accidents Act, 1855 అని, సబ్జెక్ట్ లైన్‌లో 1885 అని పిలుస్తుంది. Tek Chand మరియు Munshi Lal క్లెయిమ్‌దారుల ప్రస్తావన కూడా వివరించబడలేదు.

ప్రాముఖ్యత

• ప్రభుత్వ సంస్థ నియంత్రణలో ఉన్న కట్టడానికి ఈ కేసు res ipsa loquitur ను వర్తింపజేస్తుంది.
• హైవే పక్కన ఉన్న కట్టడం యజమానిని దాగి ఉన్న నిర్మాణ లోపం కాపాడదని ఇది చూపుతుంది.
• Fatal Accidents Act కింద కోర్టు వార్షిక నష్టాన్ని గుణకంతో ఎలా అంచనా వేస్తుందో ఇది చూపుతుంది.

పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు

• Res ipsa loquitur: రెండు షరతులు. వస్తువు ప్రతివాది ప్రత్యేక నియంత్రణలో ఉండాలి; negligence లేకుండా సంఘటన సాధారణంగా జరగదు. ఫలితం: ప్రతివాది ఖండించాల్సిన తప్పిదం ఊహ.
• Latent లోపం: హైవే పక్కన కట్టడం యజమాని patent, latent లోపాలు రెండింటికీ బాధ్యుడు. తెలియకపోవడం రక్షణ కాదు.
• తనిఖీ: సాధారణ ఆయుర్దాయం దాటిన భవనానికి జాగ్రత్తగా, కాలానుగుణ తనిఖీ అవసరం. నిర్లక్ష్యపు తనిఖీ సరిపోదు.
• నష్టపరిహారం: వార్షిక నష్టాన్ని 15 ఏళ్లకు లెక్కించారు. నెలకు Rs. 150, Rs. 40, Rs. 50 వల్ల వరుసగా Rs. 27,000, Rs. 7,200, Rs. 9,000 వచ్చాయి.
• ఉచ్చు: negligence లేకుండా సంఘటన ఎలా జరిగిందో వివరించే భారాన్ని ఈ సిద్ధాంతం ప్రతివాదిపైకి మారుస్తుంది. అది negligence ను తనంతట తానే నిశ్చయంగా నిరూపించదు.

ఈ పేజీ తీర్పు పూర్తి పాఠం ఆధారంగా తయారు చేయబడింది.