2. ఇంగ్లండ్, భారతదేశంలో టార్ట్ చట్టం అభివృద్ధి (Development of Tort Law)

టార్ట్ చట్టం సిద్ధంగా ఒక కోడ్‌గా రాలేదు — ఇంగ్లండ్‌లో ఇది మధ్యయుగపు ట్రెస్పాస్ రిట్‌ల నుంచి పెరిగింది; భారతదేశంలో ఇది వలస కాలపు కామన్ లాగా వచ్చి, భారత పరిస్థితులకు తగినట్టు మలచుకోవాల్సి వచ్చింది.

ఈ అంశం దేనికి పరిష్కారం

టార్ట్ అంటే ఏమిటో, దాని మూడు మూలకాలు ఏమిటో ఇప్పటికే చూశారు. కానీ భారత టార్ట్ చట్టం ఎందుకు ఇలా ఉంది — ఎక్కువగా న్యాయమూర్తులు రూపొందించినది, ఇప్పటికీ కోడ్‌గా మారనిది, అయినా స్పష్టంగా ఇంగ్లండ్ నుంచి తీసుకున్నది? ఈ రెండు దేశాల్లో చట్టం ఎలా అభివృద్ధి చెందిందో అర్థం చేసుకుంటే, నేటికీ పార్లమెంటు కాక కోర్టులే టార్ట్ చట్టానికి ప్రధాన మూలం ఎందుకో, ఇంగ్లీష్ న్యాయనిర్ణయం సరిపోనప్పుడు భారత కోర్టులు దాన్ని ఎందుకు వదిలేయగలవో అర్థమవుతుంది.

ఇంగ్లండ్‌లో మూలాలు — Writ వ్యవస్థ

మధ్యయుగపు ఇంగ్లీష్ కోర్టులు, ఇప్పటికే ఉన్న రాజ "రిట్" (ముందుగా ఆమోదించిన నిర్దిష్ట ఫిర్యాదు రూపం)కు సరిపోతేనే దావాను విచారించేవి. టార్ట్ తొలి చరిత్రలో రెండు రిట్‌లు ముఖ్యమైనవి:

Trespass రిట్ — 1250ల నుంచి అభివృద్ధి చెందింది, ఇది వ్యక్తికి, భూమికి, వస్తువులకు ప్రత్యక్ష, బలవంతపు గాయాన్ని మాత్రమే కవర్ చేసేది (ఎవరైనా మిమ్మల్ని కొట్టడం, లేదా మీ ఆస్తికి ప్రత్యక్షంగా నష్టం కలిగించడం వంటివి).

Trespass on the case (కేవలం "కేస్" అని కూడా అంటారు) — 1285 నాటి Statute of Westminster రిట్ వ్యవస్థను విస్తరించిన తర్వాత, 1360ల నుంచి అభివృద్ధి చెందింది. ఇది పరోక్ష లేదా పర్యవసాన గాయాన్ని కవర్ చేసేది — నష్టం ప్రతివాది చర్య వల్ల నేరుగా కాక, పర్యవసానంగా వచ్చినప్పుడు. ఆధునిక నిర్లక్ష్యం (negligence) చట్టం మూలాలు ఈ అనువైన రిట్‌లోనే ఉన్నాయి.

ఈ తేడా చాలా ముఖ్యమైనది — వాది సరైన రిట్‌ను ఎంచుకోవాలి, లేదంటే విషయం సబబుగా ఉన్నా సాంకేతిక కారణంతో కేసు ఓడిపోయేది. శతాబ్దాలుగా, కోర్టులు ఈ కఠినత్వాన్ని క్రమంగా సడలించాయి — ముఖ్యంగా Williams v. Holland (1833) కేసులో, ప్రత్యక్ష గాయం అయినా, అది ప్రతివాది ఉద్దేశపూర్వక చర్య కాక నిర్లక్ష్యం వల్ల వచ్చినంత వరకు "కేస్"లో దావా వేయడానికి అనుమతించారు.

Judicature Acts, నిర్లక్ష్యం ఎదుగుదల

కఠినమైన చర్య రూపాలను చివరికి 1873–1875 నాటి Judicature Acts రద్దు చేశాయి. ఇవి లా, ఈక్విటీ వేర్వేరు కోర్టులను ఒకే Supreme Court of Judicatureగా విలీనం చేశాయి — ముఖ్యంగా, నిర్దిష్ట రిట్‌లోకి బలవంతంగా ఇమడకుండా, వాది తన కేసు వాస్తవాలను నేరుగా చెప్పుకోవడానికి అనుమతించాయి. రిట్ వ్యవస్థ తొలగిపోయాక, ఇంగ్లీష్ చట్టం సారాంశం చుట్టూ పునర్వ్యవస్థీకరించుకుంది — పాత ప్రత్యక్ష/పరోక్ష తేడాకు బదులు, ఉద్దేశపూర్వక తప్పులు, నిర్లక్ష్యం వల్ల జరిగిన తప్పులు అనే వర్గాలుగా.

ఈ మార్పు 20వ శతాబ్దపు అతిపెద్ద టార్ట్ బాధ్యత విస్తరణకు వేదిక వేసింది — Donoghue v. Stevenson (1932), హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ తన చర్యల వల్ల ఊహించదగినంతగా ప్రభావితమయ్యే ఎవరికైనా ("పొరుగువాడి సూత్రం") సాధారణ శ్రద్ధ వహించాల్సిన బాధ్యతను గుర్తించింది. ఈ కేసును ఈ కోర్సులో తర్వాత నిర్లక్ష్యం (Negligence) పాఠంలో వివరంగా చదువుతారు — ప్రస్తుతానికి, కఠినమైన రిట్‌ల నుంచి విముక్తి పొందాక ఇంగ్లీష్ టార్ట్ చట్టం కొత్త పరిస్థితులకు ఎలా పెరుగుతూ వచ్చిందో చూపించే స్పష్టమైన ఉదాహరణగా గుర్తుంచుకోండి — Winfield "విశాల సిద్ధాంతం" ఆచరణలో కనిపించడం ఇదే.

భారతదేశానికి టార్ట్ చట్టం

నేటికీ భారతదేశంలో సమగ్రమైన, కోడ్ చేసిన "Law of Torts Act" లేదు — 1886లో Sir Frederick Pollock భారత టార్ట్ చట్టాన్ని కోడ్ చేయడానికి Civil Wrongs Billను రూపొందించినా, అది ఎప్పుడూ ఆమోదం పొందలేదు. బదులుగా, బ్రిటిష్ వలస కోర్టు వ్యవస్థ ద్వారా టార్ట్ చట్టం భారతదేశంలోకి ప్రవేశించింది.

1726 నాటి Charter Act బొంబాయి, కలకత్తా, మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ పట్టణాల్లో Mayor's Courtsను స్థాపించింది, ఈ కోర్టులు టార్ట్ సూత్రాలతో సహా ఇంగ్లీష్ కామన్ లాను వర్తింపజేసేవి. బ్రిటిష్ పరిపాలన విస్తరించే కొద్దీ, ఈ సూత్రాల పరిధి కూడా విస్తరించింది — కానీ వీటిని పూర్తిగా యథాతథంగా వర్తింపజేయలేదు. నిర్దిష్ట భారత చట్టం లేదా ఆచారం లేని చోట, బ్రిటిష్ పార్లమెంటు చట్టాలు, భారత శాసనాలు రెండూ "న్యాయం, ఈక్విటీ, మంచి మనస్సాక్షి" ప్రకారం కేసులు నిర్ణయించమని కోర్టులకు చెప్పేవి.

ఆచరణలో దీని అర్థం — భారత సమాజానికి, పరిస్థితులకు సరిపోయినంత వరకే భారత కోర్టులు ఇంగ్లీష్ కామన్ లాను అనుసరించేవి — ఏ ఇంగ్లీష్ నియమాన్నీ యథాతథంగా దిగుమతి చేసుకోవాల్సిన బాధ్యత వాటికి లేదు. Naval Kishore v. Rameshwar Nath (AIR 1955 All 594) కేసులో, అలహాబాద్ హైకోర్టు ఇంగ్లీష్ టార్ట్ సూత్రాలు భారత సంప్రదాయాలు, ఆచారాలకు తగినట్టు మలచుకున్నప్పుడే భారతదేశంలో వర్తిస్తాయని, ఆటోమేటిక్‌గా కాదని తీర్పు చెప్పింది.

స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఎదుగుదల

1947 తర్వాత, భారత పరిస్థితులు వేరైన నియమాన్ని కోరినప్పుడు ఇంగ్లీష్ న్యాయనిర్ణయాన్ని పూర్తిగా వదిలేయడానికి భారత కోర్టులు మరింత ధైర్యం చూపాయి. దీనికి స్పష్టమైన ఉదాహరణ M.C. Mehta v. Union of India (1987) — ఢిల్లీలోని ఒక కర్మాగారం నుంచి ప్రమాదకర గ్యాస్ లీక్ కేసును విచారిస్తూ, సుప్రీంకోర్టు Rylands v. Fletcher నుంచి వచ్చిన ఇంగ్లీష్ కఠిన బాధ్యత నియమాన్ని యథాతథంగా వర్తింపజేయకుండా, బదులుగా కొత్త, మరింత కఠినమైన భారత సంపూర్ణ బాధ్యత సిద్ధాంతాన్ని సృష్టించింది — 19వ శతాబ్దపు ఇంగ్లీష్ నియమాలు ఊహించని ప్రమాదాలను పారిశ్రామిక ఆర్థిక వ్యవస్థ సృష్టిస్తుందని, విదేశీ న్యాయశాస్త్రానికి కట్టుబడకుండా భారత చట్టం తన సొంత న్యాయశాస్త్రాన్ని నిర్మించుకోవచ్చని పేర్కొంటూ.

1908 నాటి Code of Civil Procedure సెక్షన్ 9 (సివిల్ స్వభావం గల అన్ని దావాలను విచారించడానికి సివిల్ కోర్టులకు అనుమతించేది) న్యాయం, ఈక్విటీ, మంచి మనస్సాక్షి సూత్రాల ప్రకారం టార్ట్ చట్టాన్ని కొనసాగించి అభివృద్ధి చేయడానికి కోర్టులకు పరోక్షంగా అధికారం ఇచ్చినట్టు భావిస్తారు — నేటికీ భారత టార్ట్ చట్టం స్థిర కోడ్‌గా కాక న్యాయమూర్తులు రూపొందించినదిగా ఉండటానికి ఇదే ఒక కారణం, ఈ కోర్సులో తర్వాత చదివే Motor Vehicles Act, Consumer Protection Act వంటి నిర్దిష్ట చట్టాలతో కాలక్రమేణా భర్తీ చేయబడుతూ.

ఇంగ్లండ్ vs. భారతదేశంలో అభివృద్ధి — ఒక చూపులో

ఒక ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ

ఒక ఇంగ్లీష్ న్యాయనిర్ణయం ప్రకారం, కర్మాగారం నుంచి లీక్ సహేతుకంగా ఊహించదగినది అయితేనే కర్మాగారం యజమాని బాధ్యుడని అనుకుందాం. చాలా పెద్ద, మరింత ప్రమాదకరమైన పారిశ్రామిక కార్యకలాపం ఉన్న ఇలాంటి గ్యాస్-లీక్ కేసును విచారించే భారత కోర్టు ఈ పరీక్షను యథాతథంగా కాపీ చేయాల్సిన అవసరం లేదు — సుప్రీంకోర్టు M.C. Mehtaలో సరిగ్గా ఇలాగే వాదించింది. ఆ ఇంగ్లీష్ ప్రమాణం భారత సందర్భంలో నిజంగా న్యాయం, ఈక్విటీ, మంచి మనస్సాక్షికి ఉపయోగపడుతుందా అని అడగవచ్చు, సరిపోకపోతే బదులుగా కఠినమైన భారత నియమాన్ని నిర్మించవచ్చు. కేవలం స్వీకరించడం కాక, మలచుకునే ఈ స్వేచ్ఛే భారతదేశ వలస-కాల ప్రారంభాలను, స్వాతంత్ర్యానంతర టార్ట్ న్యాయశాస్త్రాన్ని కలిపే సూత్రం.

త్వరిత పునఃసమీక్ష

• ఇంగ్లండ్: trespass రిట్ (ప్రత్యక్షం) vs trespass on the case (పరోక్షం) — 1873–1875 Judicature Acts ద్వారా విలీనం, ఆధునికీకరణ
• Donoghue v. Stevenson (1932) — Judicature Acts తర్వాత టార్ట్ బాధ్యత విస్తరణకు ప్రధాన ఉదాహరణ (తర్వాత Negligence పాఠంలో పూర్తిగా చదువుతారు)
• భారతదేశం: 1726 నాటి Charter Act, Mayor's Courts ద్వారా ఇంగ్లీష్ కామన్ లా వచ్చింది
• వలస భారతదేశంలో మార్గదర్శక సూక్తి: "న్యాయం, ఈక్విటీ, మంచి మనస్సాక్షి" — ఇంగ్లీష్ నియమాల ఎంపిక ఆధారిత స్వీకరణ
• Pollock 1886 Civil Wrongs Bill — ఆమోదం పొందలేదు; సాధారణ టార్ట్ చట్టంలో భారతదేశం ఇప్పటికీ కోడ్ చేయబడలేదు
• M.C. Mehta v. Union of India (1987) — ఇంగ్లీష్ న్యాయనిర్ణయాన్ని అనుసరించకుండా భారత కోర్టులు సొంత సిద్ధాంతం (సంపూర్ణ బాధ్యత) నిర్మించిన స్వాతంత్ర్యానంతర ఉదాహరణ